Ыйык Китеп: 2 Шамил
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:04:54.767066+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. 2 Шамил

2 Шамил

2 Шамил

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1

Суук кабар

1^1Шабул курман болду. Дөөт амалик аскерлерин талкалап, Сыклак шаарына кайтып келгенине эки күн болгон+. 2Үчүнчү күнү Шабулдун кошууну турган ордодон кайгыдан кийимин айрып, башына топурак чачып алган бир киши келди. Ал Дөөттүн алдына жүздөмөндөп жыгылды.

3Дөөт андан:

– Кай жерден келдиң? – деп сурады. Ал:

– Ысрайыл ордосунан качып келдим, – деп жооп берди. 4Дөөт ага:

– Эмне болду? Мага баарын айт, – деди. Тиги киши Дөөткө:

– Жоокерлер согуш майданынан качып жөнөштү. Көп адам мерт болду. Шабул менен анын уулу Жонатан да курман болушту, – деп айтты.

Сүйүнчүлөп келген кабарчынын өлүмү

5Дөөт кабар айтып келген жигиттен:

– Шабул менен анын уулу Жонатандын курман болгонун кайдан билесиң? – деп сурады. 6Жигит Дөөткө мындай деп жооп берди:

– Бир маалда Гелбоя тоосуна келип калыптырмын. Мен ал жерден найзасына өбөктөп турган Шабулду көрүп калдым. Душмандын майдан арабалары менен атчан аскерлери ага жакындап калган экен+.

7Ошол убакта Шабул артка кылчайып, мени көрүп калып, өзүнө чакырды. Мен ага: «Кулагым сизде!» – дедим. 8Ал менден: «Сен кимсиң?» – деп сурады. Мен ага: «Амаликмин» – деп жооп бердим. 9Шабул мага: «Бери кел. Мени өлтүрүп сал. Жаным чыкпай, катуу кыйналып жатам» – деди+. 10Жанына барып, анын оор жарадар болгонун көрдүм. Мындан аман калбасына көзүм жетип, аны өлтүрдүм. Башындагы таажысы менен каруусундагы билеригин алып, сизге – таксырыма алып келдим, – деди. 11Муну укканда Дөөт кийимин айрып жиберди. Анын жанындагылар да ошондой кылышты+. 12Алар кылычтан курман болгон Шабулду, анын уулу Жонатанды жана Жараткан Эгенин эли – Ысрайыл жоокерлерин жоктоп өкүрүштү. Кечке чейин аза күтүп, оозуна наар алышкан жок. 13Кабар алып келген жигиттен Дөөт:

– Кай жердиксиң? – деп сурады. Жигит:

– Бир келгин амаликтин уулумун, – деп жооп берди. 14Дөөт ага мындай деди:

– Жараткан Эге Өзү тандап майлаган[*] падышага кол көтөрүп, аны өлтүргөндөн кантип корккон жоксуң?!+
15-16Өз убалың өзүңө. «Жараткан Эге майлаган адамды өлтүрдүм» деп, өзүңө өзүң өкүм чыгардың!

Анан Дөөт жигиттердин бирин чакырып:

– Бери кел. Муну өлтүрүп сал! – деп буйруду. Жигит тигини өлтүрүп салды.

Дөөттүн Шабул менен Жонатанды жоктоп ыйлашы

17Дөөт Шабул менен Жонатанга кошок кошту. 18Анан «Жаа кошогу» деп аталган бул ырды иуда уруусу үйрөнсүн деп буйрук кылды. Ал «Баатырлар китебине» жазылган.

19Оо, Ысрайыл өз тооңдо,
Сыймыгыңдан айрылдың!
Эсил кайран, каран күн
Курман болду баатырларың!
20Гат шаарында айтпагын,
Ашкелон көчөлөрүндө
Элге жайып салбагын.
Пелиштинин кыздары
Угуп кубанышпасын,
Сүннөтсүз элдин кыздары
Келеке-шылдың кылбасын+.

21Эй, Гелбоя[*] тоолору!

Шүүдүрүм сага түшпөсүн,

Үстүңө жамгыр төкпөсүн,

Талааңда түшүм болбосун.

Анткени чаңда калышты,

Баатырлардын калканы.

Майланбай[*] жерге ташталды,

Эр Шабулдун калканы+.

22Душмандын канын төкпөстөн,
Казысын жоонун тешпестен,
Жонатан тарткан жаанын
Жебеси куру кетчү эмес,
Шабулдун да кылычы
Кынына кансыз кирчү эмес.
23Сүйүктүү да, сүйкүмдүү
Шабул менен Жонатан
Тирүүлүктө бир болгондой
Чогуу өттү дүйнөдөн.
Ылдам эле бүркүттөн,
Айбаттуу эле арстандан,
Шабул менен Жонатан.

24Оо, Ысрайыл кыздары,
Алтын менен безелген
Кырмызы көйнөк кийгизген
Шабулду жоктоп ыйлагыла!

25Эсил кайран, каран күн!

Майдандын кыргын жеринде

Курман болду баатырларың.

Өзүңдүн тоолоруңда
Жонатандан айрылдың.
26Кайгырып жатам сен үчүн
Оо, бир боорум Жонатан,
Кымбат элең мен үчүн.
Бекем эле достугуң,
Аялдын махабатынан+.

27Эсил кайран, каран күн!

Курман болду баатырларың,

Аттиң, согуш куралдар,

Кыйраган бойдон калышты.

2

Мамлекеттин экиге бөлүнүшү

2^1Ошол окуядан кийин Дөөт Жараткан Эгеден:

– Иуда шаарларынын бирине барсамбы? – деп сурады. Жараткан Эге ага:

– Баргын, – деди. Дөөт Андан:

– Кайсы жерге барайын? – деп сурады. Ал:

– Хевронго бар, – деп жооп берди+. 2Ошондо Дөөт эки аялы: изрээлдик Акинаам жана кармелдик Набалдын жесири Абигейил менен ошол шаарга жөнөдү+. 3Дөөт өзүнүн кишилерин да өз үй-бүлөлөрү менен чогуу алып кетти. Алар Хевронго жана анын айланасындагы кыштактарга жайгашты+. 4Иуда элинен кишилер Хевронго келип, Дөөттү майлап, иуда элине падыша көтөрүп алышты.

Анан алар Дөөткө: «Гилаттагы Жабеш шаарынын эли Шабулдун сөөгүн жерге беришиптир» деп айтышты+. 5Дөөт Гилаттагы Жабештин тургундарына чабармандарын жиберип жатып, мындай деп айттырды: «Таксырыңар Шабулду акыркы сапарына узатып, ага ишенимдүү экендигиңерди көрсөткөнүңөр үчүн Жараткан Эгебиз силерди жалгасын. 6Эгебиз да силерге дайыма ишенимдүү экенин көрсөтсүн. Ушул ийги ишиңер үчүн мен да силерге жакшылык кыламын. 7Өкүмдарыңар Шабул дүйнөдөн өттү. Эми белиңерди бекем бууп, кайраттуу болгула! Иуда эли болсо мени майлап, өзүнө падыша көтөрдү».

8Бул арада Шабулдун аскер башчысы Нирдин уулу Абнер Шабулдун уулу Ишпошетти алып, Маханаим шаарына ээрчитип келди+. 9Аны Гилатка, Ашурга, Изрээлге, Эпрайымга, Бенжаминге жана бүт Ысрайылга[*] падыша көтөрдү. 10Шабулдун уулу Ишпошет кырк жашында падыша көтөрүлүп, Ысрайылда эки жыл падышалык кылды. Иуда эли болсо Дөөттү колдоп, аны менен калды. 11Дөөт Хеврондо иуда элине жети жыл алты ай бийлик кылды+.

Ысрайыл менен Иуда ортосундагы согуш

12Күндөрдүн биринде Нирдин уулу Абнер Шабулдун уулу Ишпошеттин жоокерлерин ээрчитип, Маханаимден чыгып, Гибон шаарын карай жөнөдү. 13Бул арада Серуянын уулу Жояп Дөөттүн жоокерлерин баштап жолго чыкты. Алар Гибон көлмөсүнүн жанында жолугуп калышты. Аскер топторунун бири көлмөнүн бир тарабына, экинчиси бир тарабына токтошту. 14Ошондо Абнер Жояпка:

– Жигиттерибиз алдыга чыгып, маңдайыбызда күч сынашып көрүшсүн! – деп кыйкырды. Жояп ага:

– Макул, күч сынашса, сынашсын! – деди. 15Ошентип, бенжамин уруусу тараптан Шабулдун уулу Ишпошеттин он эки жигити, Дөөт тараптан да он эки жигит алдыга чыгышты. 16Алар бири-бирин башынан кармап, бөйрөк тушка канжар сайып, тигилер да, булар да өлүштү. Ошондон кийин Гибондогу ал жер Хелкат-Хаццурим[*] деп аталып калган. 17Ошол күнү катуу салгылаш болду. Абнер баштаган Ысрайыл жоокерлери Дөөттүн жоокерлеринен жеңилип калышты. 18Серуянын үч уулу Жояп, Абышай жана Асайыл да ошол жерде эле. Асайыл талаадагы жейрендей тез чуркачу+. 19Асайыл Абнердин артынан калбай, аны сая кубалап жөнөдү.

20Ошондо Абнер артына бурулуп:

– Асайыл, бул сенсиңби? – деп сурады.

– Ооба, менмин, – деп жооп берди тиги. 21Абнер ага:

– Кайт артка! Андан көрө жигиттердин бирөөсүнө кол сал. Олжоңду тартып ал, – деди. Бирок Асайыл андан калгысы келген жок. 22Ошондо Абнер Асайылга дагы бир жолу эскертип:

– Токто! Артыңа кайт! Сени жыга сайып салбайын! Анан бир тууганың Жояпты кайсы бетим менен карайм? – деди.

23Бирок Асайыл сөзгө көнбөй, аны такымдап туруп алды. Ошондо Абнер найзасынын арты менен Асайылды курсакка согуп жиберди. Найза анын курсагын жарып өтүп, артынан чыгып калды. Ал ошол жерге кулап, жан берди. Ошол жерден өтүп бара жаткандардын баары өлүп, жерде жаткан Асайылдын жанынан токтой калып өтүп жатышты.

24Жояп менен Абышай Абнердин артынан сая түшүштү. Алар Гибон чөлүнө кете турган жолдогу Гиахтын каршысындагы Айма дөбөсүнө жеткенде, күн батып кетти. 25Бенжамин уруусунун жоокерлери Абнерге келишип, башка дөбөгө өздөрүнчө топтолушту. 26Ошондо Абнер Жояпка мындай деп кыйкырды:

– Кылычыбызды канга сугара беребизби?! Мунун арты жаман болорун өзүң деле билесиң! «Бир туугандарыбызды кубалаганды токтотолу» деп жигиттериңе качан айтасың! 27Жояп Абнерге:

– Кудай турат! Эгер ушинтип айтпасаң, жигиттерим таң атса да өз бир туугандарын кубалаганын токтотмок эмес! – деди. 28Анан Жояп мүйүз сурнай тартты эле, жоокерлердин баары ысрайылдарды кууганын токтотту. Салгылаш да токтоду. 29Абнер кишилери менен түнү бою Иордан өрөөнү аркылуу жүрүп олтурушту. Алар Иордан дарыясынан өтүп, Битрон коктусу аркылуу түшкө жакын Маханаимге жетип келишти. 30Жояп болсо Абнерди кубалаганын токтотуп, кайтып келип, кишилерин чогултту. Дөөттүн кишилеринен Асайылдан сырткары он тогуз киши курман болуптур. 31Дөөттүн жоокерлери болсо Абнер менен бенжаминдин жоокерлеринен үч жүз алтымыш кишини өлтүрүшүптүр. 32Жояп кишилери менен Асайылдын сөөгүн алып келип, Бейтлехемдеги аталарынын саганасына[*] койду. Анан алар түнү бою жол жүрүп олтуруп, таң ата Хевронго келишти.

3

Дөөттүн падышалыгы менен тууган-уругунун бекемделиши

3^1Шабулдун тууган-уругу менен Дөөттүн тууган-уругунун ортосунда башталган чыр-чатактар узакка созулуп кетти.

Дөөттүн тууган-уругунун таасири улам күчөп, Шабулдун тууган-уругунун болсо таасири азая берди. 2Дөөттүн Хеврондо туулган уулдары булар: туңгучу – Амнон. Анын энеси – изрээлдик Акинаам+. 3Экинчиси – Килап, анын энеси – кармелдик Набалдын жесири Абигейил. Үчүнчүсү – Абышалом, анын энеси – Гешур падышасы Талмайдын кызы Мааха+. 4Төртүнчүсү – Адония. Анын энеси – Хагыт. Бешинчиси – Шепатия. Анын энеси – Абитал+. 5Алтынчысы – Итраам. Анын энеси – Эгла. Дөөттүн ушул уулдары Хеврондо төрөлүшкөн.

Абнер менен Ишпошеттин чатагы

6Дөөттүн тууган-уругу менен Шабулдун тууган-уругунун ортосундагы чыр-чатак бүтпөй жатты. Ошондо аскер башчы Абнер Шабулдун тууган-уругун колдогондордун арасында өз кадыр-баркын арттырууга аракет кыла берди.

7Шабулдун Риспа деген токолу бар болчу. Ал Аянын кызы эле. Бир күнү падыша Ишпошет Абнерден:

– Эмне үчүн сен атамдын токолу менен бирге болдуң? – деп сурады+.

8Ишпошеттин бул сөзүн укканда Абнердин каары кайнап:

– Мени иудаларга сатылган ит деп ойлоп жатасыңбы?! Мен ушул күнгө чейин атаң Шабулдун урук-туугандарына да, бир туугандарына да, жоро-жолдошторуна да ишенимдүү болдум. Сени да Дөөттүн колуна салып берген жокмун. Эми сен мени кайдагы бир катын үчүн айыпка жыгып жатасыңбы!? – деди. 9– Эми Жараткан Эгенин Дөөткө берген убадасын жүзөгө ашырбасам, Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын!+
10Анткени падышалык Шабулдун тууган-уруктарынан тартылып алынарын, Дөөт Ысрайылдын да, Иуданын да үстүнөн такка олтурарын, ал түндүктөгү Дандан тартып, түштүктөгү Бээршебага чейин бийлик кыларын Жараткан Эге убада кылган+. 11Ишпошет Абнерден корккондуктан, жаагы жап болду.

Абнердин Дөөт тарапка өтүшү

12Ошондон кийин Абнер Дөөткө элчилерин жиберип, мындай деп айттырды: «Бул өлкө кимге таандык болушу керек? Мени менен келишим түзсөңүз, сизди колдоп, бүткүл ысрайыл элин сизге каратып беремин» деди. 13Дөөт ага: «Жакшы, мен сени менен келишим түзөм. Бирок менин бир гана шартым бар: мага жолукканы келе жатканыңда, Шабулдун кызы – аялым Михалды өзүң менен ала кел. Болбосо мени менен жүз көрүшөм деп үмүттөнбө» деп жооп жөнөттү+. 14Анан Дөөт өзүнүн элчилерин да Шабулдун уулу Ишпошетке жиберип: «Аялым Михалды кайтарып бер. Мен аны жүз пелиштинин сүннөтүн кесип келип, төлөп алгам» деп айттырды+. 15Ошондо Ишпошет кишилерин жиберип, Михалды кийинки күйөөсү Палтиелдин үйүнөн алдыртты. Палтиел Лаиштин уулу эле+. 16Палтиел ыйлап, Бахурим шаарына чейин аларды ээрчип барды. Акыры Абнер ага:

– Жетишет, артыңа кайт! – деп буйруду. Ошондо гана Палтиел кайра артка кетти.

17Абнер Ысрайыл аксакалдарына мындай деп кайрылды:

– Сиздер Дөөттүн өзүңөргө падыша болушун көптөн бери каалап келгенсиздер. 18Эми ошону ишке ашыралы. Анткени Дөөткө Жараткан Эгебиз: «Кулум Дөөт аркылуу ысрайыл элимди пелиштилердин жана бардык душмандардын колунан куткарамын» деп айткан.

19Абнер бенжамин уруусу менен да өзүнчө сүйлөштү. Анан ысрайыл эли менен бенжамин уруусу да Дөөттү колдоп жатканын ага айтуу үчүн Хевронго жөнөдү.

20Абнер жыйырма кишиси менен Хеврондогу Дөөткө келди. Дөөт аларга сый тамак берди. 21Сый тамактан кийин Абнер Дөөткө:

– Эми барып, бүт ысрайыл элин жыйнап, таксырым, сиздин алдыңызга алып келейин. Алар сиз менен келишим түзүшсүн. Ошондо өзүңүз каалаган бүт элге толук падышалык кыласыз, – деди. Анан Дөөт Абнерди коё берди. Абнер тынччылык менен жөнөп кетти.

22Ал узап кетери менен Жояп баштаган Дөөттүн аскерлери жортуулдан көп олжо менен кайтып келип калышты. Бул убакта Абнер Хеврондон, Дөөттүн алдынан тынччылык менен чыгып кеткен болчу. 23Жояп аскерлери менен шаарга кирип келишкенде, ага Нирдин уулу Абнердин падышага келгенин, падыша аны тынччылык менен узатканын айтышты. 24Ошондо Жояп падышанын алдына кирип барып:

– Бул эмне кылганыңыз?! Абнер өзү алдыңызга келген турбайбы? Аны неге коё бердиңиз? Ал кетип калган турбайбы? 25Нирдин уулу Абнерди өзүңүз деле билесиз да. Ал сизди алдап, аскерий сырларыңызды билгени келгени анык, – деди.

26Жояп Дөөттүн алдынан чыгып, чабармандарын Абнердин артынан жиберди. Чабармандар аны Сира суу сактагыч чуңкуруна жетип калганда кубалап жетип, артка алып келишти. Дөөт болсо бул тууралуу билген жок. 27Абнер Хевронго кирип келгенде, Жояп аны менен өзүнчө сүйлөшкүсү келгендей түр көрсөттү. Аны шаардын эки катар дарбазасынын ортосуна токтотуп, четке тартты. Анан «Бир тууганым Асайылдын канына забын болгонуң үчүн» деп, Жояп аны ичке сайып өлтүрдү+.

Дөөттүн Абнерди жоктоп ыйлашы

28Дөөт бул окуяны укканда мындай деди:

– Нирдин уулу Абнердин төгүлгөн каны үчүн мен да, менин падышалыгым да Жараткан Эгенин алдында түбөлүк айыпсыз! 29Анын төгүлгөн канынын куну Жояптын жана анын укум-тукумунун мойнунда. Жояптын укум-тукумунда алдынан сезгенип ооругандар, пес оорусуна чалдыккандар, бирөөгө кул болгондор, кылычтан сулагандар жана нанга зар болгондор үзүлбөсүн!

30Эки бир тууган Жояп менен Абышай Гибондогу салгылашта иниси Асайылды өлтүрүп салганы үчүн Абнердин өзүн да өлтүрүп салышкан эле+.

31Анан Дөөт Жояпка жана анын жанындагыларга:

– Кийимиңерди айрып, зумбалдан кийим кийгиле, Абнерди жоктоп өкүрүк салгыла, – деп буйрук берди. Дөөт өзү Абнердин сөөгүнүн артынан жөнөдү. 32Алар Абнердин сөөгүн Хеврондо көргө коюшту. Падыша өкүрүк салып Абнер коюлган сагананын алдында ыйлап жатты. Ал жердеги бүт эл да ыйлады. 33Дөөт Абнерди мындай деп жоктоду:

– Эсил кайран, Абнерим!
Сени акылсыз кишидей,
Өлөт деп ким ойлоптур?
34Байлоосуз эле колдоруң,
Кишенсиз эле буттарың,
Бирок каракчылар колунан,
Өлгөн сымал жан бердиң!

Ошондо бүт эл катуу өкүрүп жиберди.

35Ошол күнү элдин баары Дөөткө келип, өзөк жалгап алуусун өтүнүштү эле, ал:

– Күн батканга чейин наар алсам, Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын! – деп ант берди.

36Бүт эл муну көрүп, падышанын буга чейинки иштерин түгөл жактыргандай эле, бул кылган ишин да жактырды. 37Ушул күнү иуда эли жана бүт ысрайыл эли Нирдин уулу Абнердин өлүмүнө падышанын катышы жоктугун билди.

38Анан падыша өз адамдарына мындай деди:

– Билгиле, бүгүн Ысрайыл бир эл башчысынан, улуу адамынан айрылды! 39Мен майланып, падышалыкка көтөрүлгөнүм менен, али алсызмын. Ал эми мынабу Серуянын уулдары болсо менден күчтүүрөөк. Жараткан Эге жамандык кылгандардын жамандыгын өз башына салсын!+

4

Ишпошеттин өз кишилеринин колунан өлүшү

4^1Абнердин Хеврондо киши колдуу болгонун укканда Шабулдун уулу Ишпошеттин ындыны өчтү, ысрайыл эли да абдан корко баштады.

2Шабулдун уулунун кызматында Баана менен Рехап деген эки киши бар эле. Алар талоончу топтордун башчылары эле. Алар бээроттук Риммондун уулдары болчу. Риммон бенжамин уруусунан эле. Бээрот шаары бенжаминдерге караштуу болгон+. 3Бээрот шаарынын түпкү эли болсо Гитайим шаарына көчө качып, ошол жерде келгин болуп жашап калган.

4Шабулдун уулу Жонатандын Мефибашет аттуу эки бутунан тең аксаган уулу бар эле. Шабул менен Жонатандын курман болгону жөнүндө Изрээлден кабар келгенде, Мефибашет беш жашта эле. Ошол күнү бала баккан аял аны көтөрүп алып, шашып качып баратып колунан кулатып алган эле. Ошондон бала майып болуп калган+.

5Бир күнү бээроттук Риммондун жанагы уулдары Рехап менен Баана жолго чыгып, чак түштө Ишпошеттин үйүнө келишти. Ишпошет күн катуу ысып тургандыктан үйүндө уктап жаткан. 6Рехап менен Баана буудай алымыш болуп үйгө киришип, Ишпошетти курсакка сайып өлтүрүштү да, качып кетишти. 7Тагыраак айтканда, окуя мындай болду: алар үйгө киришкенде, Ишпошет төшөгүндө жатыптыр. Алар аны ичке сайып өлтүрүшүп, башын кесип алышты. Башты көтөрүп алышып, түнү бою Иордан өрөөнү менен жүрүп олтурушту. 8Анан Ишпошеттин башын Хеврондогу Дөөт падышага алып келишип, ага:

– Душманыңыз Шабул дайыма сизди өлтүргүсү келчү. Мынакей, анын уулу Ишпошеттин башы! Жараткан Эге бүгүн Шабул менен анын тукумунан падышабыздын өчүн алды, – дешти.

9Бирок Дөөт бээроттук Риммондун уулдары Рехап менен анын бир тууганы Баанага мындай деди:

– Мени ар кандай балээден куткарган Кудай көрүп турат!+
10«Шабул өлдү!» деп сүйүнчүлөп, өзүн куш кабарчы ойлоп бирөө келген эле. Аны карматып, Сыклакта өлтүргөн элем+.

11Эми айыпсыз кишини өлтүргөн буларды эмне кылыш керек? Өз үйүндө, өз төшөгүндө жаткан кишини өлтүргөн кара ниет адамдарды кантип жазалабай коёюн? Анын төгүлгөн канынын кунун төлөтүп, силерди жер үстүнөн жок кыламын! 12Анан Дөөт жигиттерине буйрук берди эле, алар тиги экөөнү тең өлтүрүп салышты. Алардын колу-буттарын кесип таштап, тулкусун Хеврондогу көлмөнүн жээгинде шишке сайып салышты. Ишпошеттин башын болсо алып барып, Хеврондогу Абнердин сөөгү коюлган саганага коюшту.

5

Дөөттүн бүт Ысрайылга падыша көтөрүлүшү

5^1Ысрайылдын бардык уруулары Хеврон шаарындагы Дөөткө келип, мындай дешти:

– Биз да сиздин кандаш, түбү бир туугандарыңыз эмеспизби! 2Буга чейин, Шабул падыша болуп турган убакта, Ысрайыл аскерлерин согуштарга өзүңүз баштап барып, баштап келип турчусуз. Жараткан Эге сизге: «Сен элим Ысрайылдын өкүмдары да, койчусу да болосуң» деп убада берген+. 3Мына ошентип, Дөөт Хевронго келген Ысрайылдын бардык аксакалдары менен Жараткан Эгенин алдында келишим түздү. Ысрайыл аксакалдары Дөөттү майлап, Ысрайылга падыша көтөрүштү.

4Дөөт отуз жашында падыша болуп, кырк жыл бийлик кылды+. 5Ал Хеврондо жети жыл алты ай Иуданы башкарып, Иерусалимде болсо отуз үч жыл бүт Ысрайыл менен Иудага падышалык кылды+.

Падыша сепили

6Дөөт падыша аскерлерин алып, Иерусалимде жашаган жебус эли менен согушууга жөнөгөндө, жебустар Дөөт шаарыбызга кире албайт деп ойлоп: «Сен бул шаарга кире албайсың. Сени сокурлар менен аксактар эле кууп жиберет!» – деп айтышкан+. 7Бирок Дөөт алардын Сион сепилин басып алган. Азыр бул сепил Дөөт шаары деп аталат.

8Ошол күнү Дөөт өз жоокерлерине:

– Ким жебустарды өлтүргүсү келсе, суу аккан тар өткөөлдөр аркылуу шаарга кирип барып, Дөөттү жек көргөн ошол сокурлар менен аксактарды кырып салсын! – деди. Ошондон улам «сокурлар менен аксактар Кудайдын үйүнө кирбесин» деген сөз калган. 9Анан ал ошол сепилде жашап калып, аны Дөөт шаары деп атады. Кийин шаар турган жасалма тектирлерден баштап, бүт шаарды тегерете чеп курду+.

Кудайдын Дөөттү колдошу

10Асман Аскери Кудайы Жараткан Эге Дөөткө жар болуп, анын бийлиги улам бекемделе берди+. 11Тир падышасы Хирам Дөөткө элчилерин, алар менен чогуу кедр жыгачтарын, жыгач усталарын жана таш кынаган усталарын жөнөттү. Алар Дөөткө ак сарай курушту+. 12Ошондо Жараткан Эге аны Ысрайылга падыша көтөргөнүн, Өз эли Ысрайыл үчүн анын падышалыгын улуу кылганын Дөөт түшүндү.

13Дөөт Хеврондон Иерусалимге көчүп келгенден кийин, дагы аялдарды, алардын үстүнө күң аялдарды алып, алардан дагы уул-кыздарды көрдү. 14Дөөттүн Иерусалимде төрөлгөн уулдарынын ысымдары мындай эле: Шаммуа, Шобап, Натан, Сулайман, 15Ипхар, Элишуа, Нефек, Жафия, 16Элишама, Элияда жана Элифелет.

Пелиштилердин талкаланышы

17Пелиштилер Дөөттүн майланып, Ысрайылга падыша көтөрүлгөнүн угушканда, алардын бүт кошууну Дөөттү колго түшүрүү үчүн жөнөдү. Дөөт муну угуп, чепке келди. 18Пелиштилер келип, Рафа өрөөнүнө жайгашты+. 19Дөөт Жараткан Эгеден:

– Пелиштилерге кол салайынбы? Аларды колума салып бересиңби? – деп сурады. Жараткан Эге Дөөткө:

– Кол сал! Аларды сөзсүз колуңа салып беремин, – деп жооп берди. 20Ошондо Дөөт Баал-Перазимге жөнөп, ал жерде пелиштилерди талкалады.

Анан ал: «Жараткан Эге алдымдагы жоомду сел алгандай кыйратты» деди. Ошондон кийин ал жер Баал-Перазим[*] деп аталып калган. 21Пелиштилер ал жерге буркандарын таштап качышкан эле. Дөөт жоокерлери менен буркандарды жыйнап кетти.

22Көп өтпөй, пелиштилер кайрадан Рафа өрөөнүнө келип жайгашты. 23Дөөт кайрадан Жараткан Эгенин эркин сурады. Жараткан Эге ага:

– Аларга түз барып чабуул койбо. Аларды айланып артына өт да, тыт токою тараптан кол сал, – деди. 24– Аскерлер басып бараткан сыяктуу дабыш тыт дарактарынын үстүнөн угулары менен чабуул кой. Ошондо Мен пелиштилерди талкалоо үчүн сенин алдыңа өткөн болом.

25Дөөт Жараткан Эге айткандай кылды. Ошондуктан ал пелиштилерди Гебадан Гезерге чейин талкалады.

6

Дөөттүн келишим сандыгын Иерусалимге алып келиши

6^1Дөөт кайрадан Ысрайылдан тандалган отуз миң кишини чогултту. 2Анан Дөөт ошол адамдар менен Асман Аскери Эгесинин келишим сандыгын алып келүү үчүн Иуданын Баала[*] шаарына жөнөдү. Кудайдын тагы сандыктын үстүндөгү эки керуптун[*] ортосунда эле+. 3Кудайдын келишим сандыгы дөбөдөгү Абинадаптын[*] үйүндө эле. Аны алып чыгышып, жаңы арабага салышты. Абинадаптын уулдары Узза менен Ахио арабаны коштоп бара жатышты+. 4Ошентип, Кудайдын келишим сандыгын алып жөнөштү. Ахио келишим сандыктын алдында бараткан. 5Дөөт менен Ысрайыл жамааты Жараткан Эгенин алдында бүт жан-дили менен ырдап, лира менен арфа ойноп, дап кагып, чылдырман чертип, кимвал уруп келе жатышты. 6Алар Нахондун кырманына жетишкенде, өгүздөр мүдүрүлүп кетти. Ошондо Узза колун суна калып, ооп бараткан келишим сандыгын жөлөй калды. 7Кудай Уззага каарданып, ушуга батынгандыгы үчүн аны ошол эле жерден мерт кылып салды. Ал Кудайдын келишим сандыгынын алдында мүрт кулады. 8Жараткан Эге Уззаны мерт кылып салгандыгы үчүн Дөөт абдан кайгырды. Ошол күндөн бери ал жер «Перес-Узза»[*] деп аталат. 9Ошол күнү Дөөт Жараткан Эгеден коркуп: «Эми Жараткан Эгенин келишим сандыгын жаныма алып кетүүгө кантип батынам?» деп ойлоду. 10Ошондуктан Дөөт Жараткан Эгенин келишим сандыгын Дөөт шаарына алып барууну каалабай, гаттык Обет-Эдомдун үйүнө алып барды. 11Келишим сандыгы Обет-Эдомдун үйүндө үч ай турду. Жараткан Эге Обет-Эдомго да, анын бүт үйүндөгүлөргө да батасын берди.

12«Кудайдын келишим сандыгынын урматына, Жараткан Эге Обет-Эдомдун үй-бүлөсүнө да, ага караштуу бардык нерсеге батасын берип жатыптыр» деген кабар Дөөткө жетти. Муну укканда, Дөөт барып, Кудайдын келишим сандыгын Обет-Эдомдун үйүнөн Дөөт шаарына чоң салтанат менен алып жөнөдү. 13Ошол күнү Жараткан Эгенин келишим сандыгын көтөргөндөр алты кадам таштагандан кийин, Дөөт бир бука менен бордолгон бир букачарды курмандыкка чалды. 14Дөөт Жараткан Эгенин алдында бүт жан-дили менен бийлеп баратты. Ал дин кызматчынын зыгыр чолок көйнөгүн кийип алган эле. 15Дөөт жана бүткүл ысрайыл жамааты кубанычтуу кыйкырышып, сурнай үнүнүн коштоосунда Жараткан Эгенин келишим сандыгын алып келе жатышты. 16Жараткан Эгенин келишим сандыгын Дөөт шаарына алып кирип келе жатышканда, Шабулдун кызы Михал терезеден карап турган. Дөөт падыша Жараткан Эгенин алдында секирип бийлеп келе жатты. Михал муну көргөндө, аны ичинен кемсинтип турду+. 17Жараткан Эгенин сандыгы алынып келип, Дөөт орнотуп койгон чатырдагы даярдалган орунга коюлду. Анан Дөөт Жараткан Эгеге арнап өрттөө, ошондой эле тынчтык курмандыктарын чалды. 18Өрттөө жана тынчтык курмандыктарын чалып бүткөндөн кийин, Дөөт Асман Аскери Кудайынын атынан элге бата берди+. 19Аягында бүт элге, Ысрайылдын жамы журтуна, ар бир эркек менен аялга бирден нан, бир кесимден эт жана бир уучтан мейиз берилди. Анан бүт эл үй-үйүнө тарап кетти.

20Дөөт өз үй-бүлөсүнө бата берүү үчүн үйүнө келгенде, Шабулдун кызы Михал анын алдынан тосуп чыгып:

– Бүгүн Ысрайыл падышасынын мартабасы абдан көтөрүлдү го, чиркин! – деди. – Жарыбаган адамдай кызматчыларыңдын күңдөрүнүн алдында жарым жылаңач болгонуңду кантейин!

21– Мен Жараткан Эгемдин алдында гана бийледим! – деди Дөөт Михалга. – Ал мени атаң менен анын урук-туугандарынын ордуна тандап алып, Өз эли Ысрайылга өкүмдар кылып койгон. Ооба, мен Жараткан Эгенин алдында мындан кийин да бийлеймин!+
22Мен өзүмдү мындан да кемсинтемин, мындан да басынтамын. Бирок сен айткан күңдөрдүн алдында мартабам дагы да көтөрүлөт!

23Шабулдун кызы Михал өмүрү өткөнчө балалуу болгон жок.

7

Дөөт падышанын ийбадаткана курсам деген ниети

7^1Дөөт падыша ак сарайда жашап жатты. Жараткан Эге аны төрт тарабындагы душмандарынан коргоп, тынч жашоо берди. 2Падыша бир күнү Натан пайгамбарга мындай деди:

– Карачы, мен кедр жыгачынан курулган үйдө жашап жатам, Кудайдын келишим сандыгы болсо чатырда турат+.

3– Эмнени ниет кылсаңыз, ошону жасай бериңиз. Кудай сизге жар болот, – деди Натан.

Кудайдын Дөөткө берген убадасы

4Бирок ошол түнү Натанга Жараткан Эгеден мындай сөз түштү:

5– Барып, кулум Дөөткө мындай деп айт: «Жараткан Эге мындай дейт: Сен Мага жашагыдай үй куруп бермекчисиңби? 6Ысрайыл уулдарын Мисирден алып чыкканымдан ушул күнгө чейин Мен кандайдыр бир үйдө жашадым беле? Көчүп-конуп, чатырда эле жашап жүрбөдүмбү? 7Ысрайыл уулдары менен дайыма жер кезип жүрдүм. Бирок элим Ысрайылга койчу болгула деп дайындаган эл башчыларынын бирөөнө: “Эмне үчүн Мага кедр жыгачынан үй куруп берген жоксуңар?” деп айттым беле?

8Эми кулум Дөөткө мындай деп айт: “Асман Аскеринин Жараткан Эгеси мындай дейт: "Менин элим Ысрайылга өкүмдар болсун деп, Мен сени кой багып жүргөн жериңден алып келгем+. 9Кай жерге барсаң да, Мен сени менен болуп, сени бардык душмандарыңдан куткардым. Эми атыңды чыгарып, дүйнөнүн улуу адамдарынын катарына кошом+. 10Өзүмдүн элим Ысрайыл үчүн орун даярдап, ал ошол жерде тамырын жаят. Ал өз жеринде жашайт, эч ким анын тынчын албайт. Зулумдар аны мурункудай кысымга албай калат+. 11Элим Ысрайылга бийлерди койгон убакыттан баштап ошондой болгон. Эми бардык душманыңдан коргоп, сага тынч жашоо беремин". Жараткан Эге дагы мындай дейт: “Мен сага атадан балага өткөн падышалыкты тургузуп берем. 12Сенин өмүрүң бүтүп, ата-бабаларың жаткан жайга коюлганыңда, өз каныңдан жаралган уулдарыңдын бирин тагыңа отургузуп, анын падышалыгын бекем кылам+. 13Мага атап үйдү ошол уулуң курат. Мен да анын падышалык тагын түбөлүк солкулдагыс кылам+. 14Мен ага Ата боломун, ал Менин уулум болот. Эгерде ал күнөө кылса, ата уулун камчы, чыбык менен жазалагандай, Мен аны жазалайм+. 15Бирок сени падыша болсун деп Шабулду мээримимден айрыгандай, сенин уулуңду мээримимден айрыбайм. 16Сенин урпактарың да, падышалыгың да түбөлүк түптүү болот, тагың да түбөлүк бекем турат”+.

Дөөттүн сыйынуусу

17Ошентип, Натан ушул аян сөздөрдүн баарын Дөөткө айтып берди. 18Ошондо Дөөт жөнөп, Жараткан Эгенин алдында олтуруп, мындай деди:

– Оо Эгедерим, Жараткан Эгем! Сен ушунчалык жогору көтөргүдөй мен киммин, менин тууган-уруктарым ким эле? 19Оо Эгедерим, Жараткан Эгем! Сенин көз алдыңда бул жакшылыгың да аз болгондой, Өз кулуңдун урпактарынын келечеги жөнүндө да айтып бердиң. Жараткан Эгем, бул кылганың адам баласы үчүн болуп көрбөгөн нерсе! 20Мен Сага дагы эмне деп айта алам? Эгедерим, Жараткан Эгем! Өз кулуңду Өзүң билесиң! 21Сен Өз убадаң боюнча, Өз каалооң менен ушул улуу ишти жасап, анан кулуңа аян кылдың. 22Кандай улуусуң, Эгедерим, Жараткан Эгем! Ооба, өз кулагыбыз менен уккандарыбыз чындык. Сен сыяктуу эч ким жок, Сенден башка Кудай жок! 23Жер жүзүндө Ысрайыл элиңдей эл барбы? Сен бир гана Ысрайылга келдиң, кулчулуктан кун төлөп куткарып, Өз элиң кылдың. Улуу жана үрөй учурган кереметтерди жасап, бүт дүйнөгө даңкыңды көрсөттүң. Мисирден куткарып алган элиңдин көз алдында башка элдерди кудайлары менен кошо кубалап салдың. 24Ысрайылды түбөлүккө Өз элиң кылып менчиктеп алдың. Жараткан Эгем, Сен алардын Кудайы болдуң! 25Оо, Кудайым, Жараткан Эгем! Өз кулуңа жана анын урпактарына берген убадаңа түбөлүк бек туруп, айткандарыңды орундата көр! 26Адамдар: «Асман Аскеринин Жараткан Эгеси – Ысрайылдын Кудайы» – деп, атыңды түбөлүк туу тутсун. Кулуң Дөөттүн атадан балага өткөн падышалыгы да Сенин алдыңда бекем турсун. 27Оо, ысрайыл элинин Кудайы – Асман Аскеринин Жараткан Эгеси! Сен Өз кулуңа «Мен сага атадан балага өткөн падышалык тургузуп берем» деп аян кылдың. Ошондуктан кулуң ушундай деп сыйынууга батынды. 28Эгедер Жараткан Эгем! Сен Кудайсың! Сен убадаңды дайыма аткарасың! Өз кулуңа да ушул жакшылыктарды алдын ала айттың. 29Ошондуктан Өз кулуңдун урпактарына батаңды бере көр. Алар Сенин алдыңда түбөлүк турушса экен! Анткени Өзүң ушундай убада бердиң. Оо, Эгедерим, Жараткан Эгем! Сенин батаң менен кулуңдун урпактары түбөлүк баталуу болушса экен!

8

Кудайдын убадаларынын аткарылышы

8^1Арадан көп өтпөй, Дөөт пелиштилерди талкалап, аларды багынтты. Эми пелиштилер үстөмдүк кыла албай калышты. 2Андан кийин маап элин да талкалады. Туткундарды жерге катар жаткырып, аркан менен ченетти. Аларды аркан менен эки өлчөп, өлтүрүп, бир өлчөп тирүү калтырып жатты. Ошентип, маап эли Дөөткө букара[*] болуп, ага салык төлөп калышты.

3Соба падышасы Рехоп уулу Ададезер Эфрат дарыясынын боюндагы падышалыгын кайра калыбына келтирүү үчүн жортуулга чыкты. Дөөт аны да талкалады+. 4Дөөт Ададезердин бир миң жети жүз согуш араба аттарын олжолоп, жыйырма миң жөө аскерин туткунга түшүрдү. Анан өзүнүн жүз арабасы үчүн гана аттарды калтырып, калган аттардын тарамышын кесип салды+. 5Дамасктагы орамдар Соба падышасы Ададезерге жардамга келди. Бирок Дөөт алардын да жыйырма эки миң жоокерин өлтүрдү. 6Дөөт Дамасктагы орамдарга караштуу жерге өзүнүн аскер топторун жайгаштырды. Орамдар да ага букара болуп, салык төлөй турган болушту.

Дөөт кай жерге жүрүшкө чыкпасын, Жараткан Эге аны жеңишке ээ кылып турду.

7Ал Ададезердин аскер башчыларынын алтын калкандарын олжолоп, Иерусалимге алып келди. 8Мындан сырткары, Дөөт падыша Ададезердин кол астындагы Бетах менен Беротай калааларынан көп жез олжолоп алды.

9Дөөт Ададезердин бүт аскерин талкалап салганын Хамат падышасы Той укту. 10Ададезер менен согушуп, аны талкалаганы үчүн, Той өзүнүн уулу Жорамды Дөөткө салам-дуба айттырып, куттуктоого жөнөттү. Анткени Той узак убакыттан бери Ададезер менен согушуп келген эле. Жорам Дөөткө күмүш, алтын жана жез буюмдарды тартуу кылып алып келди. 11Өзү басып алган элдерден олжолоп келген күмүш менен алтынды арнагандай эле, бул тартууларды баарын Дөөт падыша Жараткан Эгеге багыштады+. 12Ошол алтын менен күмүш орам, маап, аммон, пелишти, амалик элдеринен олжого келип, Соба падышасы Рехоп уулу Ададезерден тартып алынган болчу. 13Дөөт Туздуу өрөөндө эдом элинин он сегиз миң жоокерин өлтүрүп кайткандан кийин, анын атагы алыска тарады. 14Ал Эдомдун бардык жерине аскер топторун жайгаштырды. Эдомдор толугу менен Дөөткө букара болушту. Кайсы жерге жортуулга барбасын, Жараткан Эге аны жеңишке ээ кылып турду+. 15•Дөөт бүткүл Ысрайылга падышалык кылып, элине туура жана адил бийлик жүргүздү+.

Дөөттүн ак сарай кызматчылары

16Серуя уулу Жояп аскер башчы, Ахилут уулу Жешопат жылнаамачы эле.[*]+
17Ахитуп уулу Садок менен Абиятар уулу Ахимелек дин кызматчылар, Серая болсо падышанын катчысы болчу+. 18Эхояда уулу Беная болсо жансакчы кереттер менен пелеттерге башчы болуп, Дөөттүн уулдары дин иштерин көзөмөлдөгөн+.

9

Дөөттүн Жонатандын уулуна жакшылык кылышы

9^1Бир күнү Дөөт:

– Шабулдун тууган-уруктарынан бирөө-жарым калдыбы? Жонатандын урматы үчүн мен ага жакшылык кылмакчымын, – деп сурады+.

2Шабулдун үйүндө Зиба деген бир кызматчы бар эле. Аны Дөөттүн алдына алып келишти. Падыша андан:

– Зиба деген сенсиңби? – деп сурады. Зиба ага:

– Ооба таксырым, Зиба деген кулуңуз мен болом, – деп жооп берди+. 3Падыша андан:

– Шабулдун тууган-уруктарынан бирөө-жарым калдыбы? Мен ага жакшылык кылайын деп Кудайга убада берип койдум эле, – деп сурады.

– Жонатандын эки буту аксак бир уулу бар, – деп жооп берди Зиба+.

4– Ал кайсы жерде? – деп сурады падыша андан.

– Ал Ло-Дебарда, Амиелдин уулу Махирдин үйүндө, – деп жооп берди Зиба+.

5Дөөт падыша киши жиберип, аны Ло-Дебардагы Амиелдин уулу Махирдин үйүнөн алдырды. 6Шабулдун небереси, Жонатандын уулу Мефибашет Дөөттүн алдына келип, жүздөмөндөп жыгылды. Дөөт ага:

– Мефибашетсиңби?! – деди.

– Ооба, ошол кулуңуз менмин! – деди Мефибашет+.

7– Коркпо, атаң Жонатандын урматы үчүн сага жакшылык кылып, чоң атаң Шабулдун бардык жерин сага кайтарып берем. Өзүң болсо дайыма мени менен бир дасторкондон тамактанасың, – деп айтты.

8Мефибашет кулдук уруп:

– Мен санда жок адаммын. Кулуңузга жакшылык кылгыдай, мен киммин? – деди.

9Анан Дөөт падыша Шабулдун кызматчысы Зибаны чакырып, ага мындай деди:

– Мен Шабулга жана анын урук-тукумуна тийиштүү болгондордун баарын анын небереси Мефибашетке бердим. 10Сен болсо уулдарың жана кулдарың менен анын жерлерин иштетип, түшүмүн жыйнап, кожоюнуң Шабулдун небересин азык-түлүк менен камсыз кылып турасың. Кожоюнуңдун небереси Мефибашет болсо мындан ары менин дасторконумдан тамактанат.

Зибанын он беш уулу жана жыйырма кулу бар эле+. 11Зиба падышага:

– Таксырым, падышам кулуна эмне десе, ал ошонун баарын аткарат, – деп айтты.

Ошентип, Мефибашет падышанын уулдарынын бириндей болуп, Дөөттүн дасторконунан тамактана турган болду.

12Мефибашеттин Мукай деген кичинекей уулу бар эле. Зибанын үй-бүлөсүнүн баары Мефибашетке кызмат кыла турган болушту. 13Мефибашет болсо падыша менен бир дасторкондон тамактанганы үчүн жана эки бутунан тең майып болгону үчүн Иерусалимде жашап калды.

10

Жакшылыкка жамандык

10^1Арадан бир канча убакыт өткөндөн кийин, аммон элинин падышасы каза болуп, анын ордуна уулу Ханун падыша болду+. 2Ошондо Дөөт: «Атасы Нахаш мага көп жакшылык кылды эле, мен да анын уулу Ханунга жакшылык кылайын» деп чечти. Дөөт Ханунга атасы көз жумгандыктан көңүл айтууга өз өкүлдөрүн жөнөттү. Дөөттүн өкүлдөрү аммон жерине келгенде, 3аммон төрөлөрү өз таксыры Ханунга:

– Дөөт бул кишилерин атаңызды урматтаганы үчүн сизге көңүл айтууга жиберди деп ойлойсузбу? Жок, Дөөт аларды шаарды карап чыгып, чалгындап, анан аны талкалаганы жиберген, – деп айтышты.

4Ошондо Ханун Дөөттүн өкүлдөрүн карматты. Алардын сакалынын жарымын кырып, чапандарын жамбашына чейин кесип туруп, келген жолуна салды. 5Дөөт бул окуя жөнүндө укканда, өкүлдөрүнүн алдынан тосуп чыгуу үчүн кишилерин жиберди. Себеби алар абдан маскара болушкан эле. Падыша аларга: «Сакалыңар өскөнчө Иерихон шаарында тура тургула, кийин келесиңер» деп айттырды.

Дөөттүн аммон жана орамдар менен согушу

6Аммондор Дөөткө жек көрүндү болгонун түшүнүштү. Ошондо алар киши жиберип, Бейт-Рехоптогу жана Собадагы орам элинен жыйырма миң жөө аскерди жалдап алышты. Мааха падышасынан миң жоокерди, Тобдон дагы он эки миң жоокерди жалдап алдырышты+. 7Дөөт бул тууралуу укканда, Жояпты бүт тандалма аскери менен жөнөттү. 8Аммондор чыгып, өз шаар дарбазасынын алдына тизилишти. Ал эми Рехоп менен Собадан келген орам аскерлери Тоб жана Маахадан келген аскерлер менен талаада өзүнчө тизилишти. 9Жояп душман аскерлеринин алдыда да, артта да турганын көргөндө, Ысрайыл жоокерлеринен мыктыларын тандап алып, аларды орамдарга каршы тизди. 10Калган жоокерлерди иниси Абышайдын колуна тапшырды. Абышай аларды аммондорго каршы тизди. 11Жояп инисине мындай деди:

– Эгерде орамдар бизди жеңе баштаса, силер жардамга келгиле, эгерде аммондор силерди жеңе баштаса, биз жардамга барабыз. 12Кайраттуу болгула! Элибиз үчүн, Кудайыбыздын шаарлары үчүн бекем туралы. Жараткан Эге эмнени туура көрсө, ошону кылсын!+

13Анан Жояп баштаган аскерлер орамдарга кол салып, качырып киргенде, алар качып жөнөштү. 14Орамдардын качканын көрүп, аммондор да Абышайдан качып, калаага жашынып калышты. Ошондо Жояп аммондор менен согушун токтотуп, Иерусалимге кайтып келди.

15Өздөрүнүн ысрайылдардан жеңилип калганын көргөн орам кошуундары кайра топтолушту. 16Анан падыша Ададезер чабарман чаптырып, Ефрат дарыясынын чыгышындагы орамдарды чакыртты. Орамдар Эламга келишип, Ададезердин аскер башчысы Шобактын кол алдына өтүштү+. 17Дөөт муну угуп, Ысрайылдын бүт аскерин кайра чогултту да, Иордан дарыясынан өтүп, Эламга барды. Орам аскерлери Дөөткө каршы тизилип, аны менен салгылашты. 18Бирок орамдар ысрайылдардан качып жөнөштү. Дөөт орамдардын жети жүз аскерий арабакечин жана кырк миң атчан жоокерин өлтүрдү. Алардын аскер башчысы Шобак да оор жараат алып, согуш талаасында курман болду.

19Ошентип, Ададезердин кол алдындагы падышалардын баары ысрайылдардан жеңилип калганын көрүшкөндө, Ысрайыл менен тынчтык келишимин түзүп, аларга багынышты. Ошондон кийин орамдар аммондорго жардам бергенден коркуп калышты.

11

Дөөттүн күнөөсү

11^1Жаз келип, падышалар согуштук жүрүшкө чыга турган убак эле. Дөөт өз аскер башчысы Жояптын башчылыгында колбашчыларды жана Ысрайылдын бүт аскерин жүрүшкө жиберди. Алар аммондорду кырып, Рабба шаарын курчоого алышты. Дөөт болсо Иерусалимде калган эле+. 2Бир күнү күүгүм кирип калган убакта Дөөт төшөгүнөн туруп, ак сарайдын үстүндө, ары-бери басып жүргөн. Бир убакта сууга түшүп жаткан бир аялды көрүп калды. Ал аял абдан сулуу эле. 3Дөөт ошол аялдын ким экенин билип келүү үчүн киши жиберди. Жиберилген киши: «Ал Элиямдын кызы, хет Уриянын аялы Батшеба экен» деп айтып келди+. 4Дөөт «аялды алып келгиле» деп кызматчыларын жиберди. Аны алып келишти. Батшеба айызынан арылып, жаңы эле тазалануу расмисин жасаган болчу. Дөөт аял менен бирге болду. Анан аял үйүнө кетти. 5Аял андан кош бойлуу болуп калып, Дөөткө: «Мен кош бойлуу болуп калдым» деп айттырып жиберди.

Дөөттүн өз күнөөсүн жашырууга аракети

6Дөөт Жояпка: «Хет Урияны мага жибер» деген буйрук жөнөттү. Жояп Урияны Дөөттүн алдына жиберди. 7Урия алдына келгенде, Дөөт андан Жояп менен жоокерлердин абалын, согуштун жүрүшүн сурады. 8Аягында ага:

– Эми үйүңө барып, эс ал – деди. Урия ак сарайдан чыгып кеткенден кийин, падыша анын артыдан тартууларды жиберди. 9Бирок ал үйүнө барбастан, падыша сакчылары менен ак сарай дарбазасынын алдына түнөп калды. 10Эртеси Дөөткө: «Урия үйүнө барбаптыр» деп айтып келишкенде, Дөөт аны чакыртып:

– Урия, сен жол жүрүп келбедиңби? Неге үйүңө барган жоксуң? – деп сурады.

11Ал Дөөткө:

– Кудайдын келишим сандыгы да, Ысрайыл менен Иуда жоокерлери да чатырларда калышты, аскер башчым Жояп менен таксырымдын колбашчылары да ээн талаада түнөп жүрүшөт. Анан кантип мен үйүмө барып, ичип-жеп, аялым менен жатам? Ант берем, эч качан мындай кылбайм, – деп жооп берди. 12Ошондо Дөөт ага:

– Анда бүгүн бул жерде кал, эртең болсо сени кайра жиберемин, – деди. Урия ошол күнү Иерусалимде калды. 13Эртеси Дөөт Урияны кайра чакыртып алып, сый тамак берип, аны мас кылды. Бирок кечинде ал үйүнө барган жок, кайра эле падыша сакчылары менен кечээки ордунда түнөп калды.

Күнөө күнөөнү жаратат

14Ошондуктан эртеси таң эрте Дөөт Жояпка кат жазып, Уриядан берип жиберди+. 15Катта мындай деп жазган эле: «Урияны салгылаштын кыргын көп болгон алдыңкы чегине жиберип, аны жалгыз калтыр. Ошол жерден курман болсун». 16Жояп шаарды курчоого алып тургандыктан, душмандын күчтүү аскерлери кайсы жерде турганын билчү. Ал Урияны так ошол жерге жиберди. 17Калаадан душмандын аскерлери чыгып, Жояптын аскерлери менен салгылашты. Салгылашта Дөөттүн жоокерлеринен бир нечеси курман болушту, хет Урия да курман болду.

18Көп өтпөй согуштун жүрүшү тууралуу маалымат берүү үчүн, Жояп Дөөткө чабарман жиберди. 19Жояп чабарманга мындай деп дайындады: «Сен согуштун жүрүшү тууралуу падышага айтып бергениңде, 20падыша сага каарданып: "Эмне үчүн шаарга ошончолук жакын барып согуштуңар? Алар калаа дубалынын үстүндө туруп ок атарын билген жок белеңер? 21Жеруп-Бешеттин[*] уулу Абумаликти ким өлтүрдү эле? Тебесте[*] бир аял дубалдын үстүнөн Абумаликтин башына жаргылчактын ташын таштап жиберип өлбөдү беле! Эмне үчүн дубалга анчалык жакын бардыңар?" деп айтышы мүмкүн. Ошондо сен: "Хет кулуңуз Урия да курман болду" деп айткын»+.

22Чабарман жөнөп кетти. Ал Дөөттүн алдына келгенде, Жояп дайындагандын баарын төкпөй-чачпай айтып берди:

23– Душман бизден күчтүүлүк кылды. Алар калаадан чыгып келишип, биз менен талаада салгылашты. Бирок биз аларды шаар дарбазасына чейин кубалап бардык. 24Ошондо дубалдын үстүнөн жаачылар бизге ок жаадырышты. Падышамдын жоокерлеринен кээ бирлери өлүштү. Хет кулуңуз Урия да курман болду.

25– Жояпка мындай деп айт, – деди Дөөт чабарманга, – болгон окуяга көңүлү чөкпөсүн. Кылыч бирде мунун, бирде тигинин жанын алат. Чабуулду күчөтүп, шаарды жер менен жексен кылсын! Ушул сөздөрдү айтып, ага кайрат бер.

26Уриянын аялы күйөөсүнүн курман болгонун угуп, аны жоктоп ыйлады. 27Аза күндөрү аяктагандан кийин, Дөөт аялды үйүнө алдырды. Ошентип, Батшеба Дөөттүн жары болуп, ага бир уул төрөп берди. Бирок Дөөттүн бул кылганы Жараткан Эгеге жакпаган жийиркеничтүү иш болду.

12

Дөөттүн ашкерелениши жана Кудайдын өкүмү

12^1Жараткан Эге Натан пайгамбарды Дөөткө жиберди. Натан Дөөттүн алдына келип, мындай деп сөзүн баштады:

– Бир шаарда эки киши жашайт. Алардын бири бай, экинчиси кедей+. 2Байдын кою менен ую абдан көп болчу. 3Кедейдин болсо сатып алган жалгыз ургаачы козусунан башка эч нерсеси жок болчу. Багып жаткан ошол козусу кедейдин балдары менен аралашып чоңоюп жаткан. Кедей эмнени жесе, ошону жеп, бир кеседен суу ичип, койнунда уктап, өз кызындай болуп калган эле. 4Бир күнү байдын үйүнө бир жолоочу келип калды. Келген жолоочуну коноктоо үчүн, бай өзүнүн койлору менен уйларынан сойгусу келбей, кедейдин козусун тартып алып, коногуна союп берди.

5Дөөт ошол адамга абдан каарданып:

– Кудай көрүп турат! Муну кылган адам өлүмгө татыктуу! – деди Натанга. 6– Ушул кылган иши үчүн, таш боордугу үчүн, козуну төрт эсе төлөп бериши керек!

7– Ошол адам сизсиз! – деди Натан Дөөткө. – Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге мындай дейт: «Мен сени майлап, Ысрайылга падыша кылдым, Шабулдун колунан куткардым+. 8Сага таксырыңдын колунда болгонун баарын бердим, анын аялдарын да койнуңа бердим. Ысрайыл элин да, Иуда элин да сага бердим. Эгерде булар да аздык кылса, андан да көптү кошуп бермекмин. 9Эмне үчүн сөздөрүмдү барк албай, Мага жакпаган иш кылдың? Хет Урияны өлтүрдүң, ооба, аны аммондун кылычы менен өлтүрдүң. Аялын болсо тартып алдың! 10Эми сенин үй-бүлөңдөн эч качан кылыч кетпейт. Анткени сен Мени барк албай, хет Уриянын аялын тартып алып, ага үйлөндүң!» 11Жараткан Эге дагы мындай дейт: «Мен башыңа балээни өз үй-бүлөңдөн келтирем. Сени каратып туруп, аялдарыңды өз жакыныңа берем. Ал чак түштө аялдарыңдын койнуна кирет+. 12Сен бул ишти жашыруун кылдың, Мен болсо муну бүт ысрайыл элинин көзүнчө күпкүндүзү жасайм».

13– Мен Жараткан Эгенин алдында күнөө кылдым! – деди Дөөт Натанга. Ошондо Натан:

– Жараткан Эге күнөөңүздү мойнуңуздан алып салды, эми сиз өлбөйсүз+. 14Бирок ушул ишти кылып, Жараткан Эгени такыр тоотпой койгонуңуз үчүн жаңы төрөлгөн балаңыз өлөт, – деди.

Кудайдын жазасы

15Натан үйүнө кетти. Жараткан Эге Дөөттүн Уриянын аялынан көргөн баласын катуу ооруга дуушар кылды. 16Дөөт баласы үчүн Кудайга жалынып, орозо тутту. Өз бөлмөсүндө жерге жатып, түндөрдү өткөрдү+. 17Ак сарай аксакалдары Дөөттү жерден тургузалы дешсе да, тургусу келбеди, алар менен бирге тамак да ичкен жок. 18Жетинчи күнгө оогондо ымыркай чарчап калды. Ак сарай кызматчылары «баладан айрылып калдык», деп Дөөткө угузгандан коркуп турушту. Алар өз ара: «Бала тирүү кезде сүйлөшкөнүбүздө, падыша кулак салбады. Эми анын чарчап калганын кантип угузабыз? Ал өзүнө бир жамандык кылып албас бекен?» деп жатышты. 19Дөөт кызматчылардын шыбырашып жатканын байкап, ымыркайдын чарчап калганын түшүндү. Анан кызматчыларынан:

– Бала чарчап калдыбы? – деп сурады. Алар Дөөткө:

– Ооба, балаңыз чарчап калды, – деп жооп беришти. 20Ошондо Дөөт ордунан турду. Жуунуп, кийимин которуп, жыттуу май сыйпанды. Анан Жараткан Эгенин үйүнө барып, Кудайга табынды. Андан соң, ак сарайга келип, «тамак алып келгиле» деп буйруду да, алдына коюлган тамакты жеди. 21Кызматчылары андан:

– Мындай кылганыңызды кантип түшүнсөк болот? Бала тирүү кезинде орозо тутуп, ыйладыңыз. Ал чарчап калганда, ордуңуздан туруп, тамактандыңыз? – деп сурашты. 22Дөөт аларга мындай деп жооп берди:

– Ооба, баламдын тирүүсүндө орозо кармап, ыйладым. «Ким билет, балким, Жараткан Эге ырайым кылып, балам аман калар» деп ойлодум+. 23Бирок ал чарчап калды. Ушундай болгон соң, эми орозо кармаганымдын кереги барбы? Аны кайра тирилтип алмак белем? Эми мен ага барам, ал мага келбейт.

Сулаймандын төрөлүшү

24Дөөт аялы Батшебаны сооротуп, анан аны койнуна алды. Батшеба уул төрөп, анын атын Сулайман койду. Жараткан Эге баланы жакшы көрдү. 25Жараткан Эге Натан пайгамбарды Дөөткө жиберип, Өзүнүн эрки боюнча, баланын атын Эдидия[*] койдурду.

Дөөттүн Рабба шаарын басып алышы

26Бул арада Жояп аммондордун Рабба шаарына улам чабуул коюп, андагы падышанын чебин басып алды. 27Анан Жояп Дөөткө чабармандарын жиберип: «Мен Рабба шаарына чабуул коюп, анын суу сактагычын колго алдым. 28Эми калган аскерлерди чогултуп келип, шаарды толугу менен басып алыңыз. Болбосо мен басып алам, ошондо эл ичинде "шаарды Жояп басып алган" деген сөз калат» деп айттырып жиберди. 29Дөөт бүт аскерин чогултуп алып, Рабба шаарына жөнөдү. Анан шаарга чабуул коюп, аны басып алды. 30Дөөт аммон падышасынын таажысын чечип алып, башына кийди. Асыл таштар менен кооздолгон ал таажынын салмагы бир талант[*] эле. Дөөт шаардан андан да башка көп олжо алып чыкты. 31Ал эми шаардын элин алып кетип, аларга араа, керки, балта берип иштетип, мешке кыш бышыртып койду. Дөөт аммондордун шаарларындагы бүт элди ушинтип кара жумушка салды. Ошондон кийин Дөөт бүт аскери менен Иерусалимге кайтып келди.

13

Дөөттүн үйүндөгү жосунсуз жорук

13^1Ошондон кийин мындай окуя болду. Дөөттүн уулу Абышаломдун Тамар деген карындашы бар эле. Ал абдан сулуу болчу. Дөөттүн башка аялынан төрөлгөн уулу Амнондун ага ышкысы түшүп калды. 2Карындашы Тамар кыз болгондуктан, Амнон аны менен өзүнчө боло албай, абдан кыйналып, ооруп калды.

3Амнондун Жонадап деген досу бар эле. Жонадап Дөөттүн агасы Шимдин уулу эле. Ал абдан куу жигит болчу+.

4Күндөрдүн биринде Жонадап Амнонго:

– Эй, падышанын уулу, эмнеге күндөн күнгө өңдөн азып баратасың? Мага себебин айтчы, – деп калды. Амнон ага:

– Аталаш бир тууганым Абышаломдун карындашы Тамарга ашык болуп калдым, – деди. 5Жонадап ага мындай деди:

– Анда сен төшөккө жатып ал да, оорумуш болуп кал. Атаң сени көргөнү келгенде: «Карындашым Тамар келип, мага тамак бышырып берсинчи. Тамакты менин алдымда эле жасасын, анын өз колунан жейин» деп суран.

6Ошентип, Амнон оорумуш болуп, төшөккө жатып алды. Падыша аны көргөнү келгенде, Амнон падышага:

– Карындашым Тамар келип, бул жерден эле бир-эки токоч бышырып берсинчи, анын өз колунан токоч жегим келип турат, – деп суранды. 7Тамар ак сарайда жашачу. Дөөт ага: «Агаң Амнондун үйүнө барып, ага тамак бышырып берчи», – деп айттырып жиберди. 8Тамар агасы Амнондун үйүнө келсе, ал төшөктө жатыптыр. Ал агасына көрүнө жерде камыр жууруп, токоч бышырды. 9Анан табакты алып барып, андагы токочторду Амнондун алдына койду, бирок ал жегиси келген жок. Амнон:

– Бул жердегилердин баары чыгып кетишсин, – деп буйруду эле, баары чыгып кетишти. 10Амнон Тамарга:

– Нанды ички бөлмөгө алып кир, өз колуңдан жейин, – деп айтты. Тамар өзү бышырган токочторду агасы Амнондун ички бөлмөсүнө алып кирди. 11Жесин деп Тамар токочторду Амнондун алдына коюп жатканда, Амнон аны кармап алып:

– Келчи, карындашым, мени менен жатчы, – деди.

12Бирок Тамар ага:

– Жок, байке, менин абийиримди булгабаңыз. Ысрайылда мындай кылганга болбойт. Андай ыпылас ишке барбаңыз, – деди+. 13– Ушундай маскара болгондон кийин, мен кантип баш көтөрүп жүрө алам? Сиз дагы Ысрайылдагы абийирсиздердин бири болуп каласыз. Падыша менен сүйлөшүңүз, ал мени сизге бергенге каршы болбойт.

14Бирок Амнон аны уккусу келген жок. Ал кызды күчкө салып, анын абийирин булгады. 15Ошондон кийин Амнон Тамарды катуу жек көрүп калды. Анын жек көрүүсү ышкысынан да күчтүү болду.

Ошондо Амнон Тамарга:

– Тур, кет! – деди.

16– Жок! – деди Тамар. – Мени кубалап жатканыңыз мурдагы кылган кылыгыңыздан да жаман иш!

Бирок Амнон аны уккусу келген жок. 17Малай баланы чакырып:

– Мына муну бул жерден кубалап чыгып, эшикти бекитип сал! – деди. 18Малай жигит Тамарды сыртка чыгарып, эшикти бекитип салды. Тамар кооз саймалуу көйнөк кийип алган эле. Падышанын турмушка чыга элек кыздары ушундай кийинишчү. 19Тамар башына топурак чачып, үстүндөгү узун көйнөгүн айрып жиберип, башын мыкчыган бойдон буркурап ыйлап жөнөдү.

20Агасы Абышалом Тамарга:

– Муну кылган Амнон байкеңби? Эми карындашым, бул тууралуу эч кимге ооз ачпа, ал өз агаң эмеспи. Болду эми, кайгыра бербе, – деди. Ошондон кийин Тамар элден бекинип, агасы Абышаломдун үйүндө жашап калды. 21Бул тууралуу Дөөт падыша укканда, абдан ачууланды. 22Абышалом болсо карындашы Тамардын намысын тебелегендиги үчүн Амнонду канчалык жек көрүп калса да, ага жаман-жакшы айткан жок.

Абышаломдун өз бир тууганын өлтүрүшү

23Эки жылдан кийин Абышалом Эпрайым шаарына жакын жердеги Баал-Хасордо койлорун кырктырды. Ал жерге падышанын бардык уулдарын кыркынга карата тамакка чакырды. 24Абышалом падышага келип:

– Кулуңуз койлорун кырктырып жатты эле. Ошондуктан падышам ак сарай кызматчылары менен конок болуп кетсе экен, – деди. 25Дөөт падыша ага:

– Жок, уулум. Баарыбыз барсак, сага жүк болобуз, – деди. Абышалом абдан суранса да, падыша макул болгон жок. Бирок уулуна батасын берди. 26Ошондо Абышалом падышадан:

– Анда агам Амнон биз менен барсын, уруксат бериңиз, – деп суранды. Падыша андан:

– Амнон эмнеге сени менен барышы керек? – деп сурады. 27Бирок Абышалом абдан сурангандыктан, падыша макул болуп, Амнонго башка уулдарын кошуп жөнөттү. 28Абышалом болсо кызматчыларына мындай деп буйруду:

– Амнондон көзүңөрдү албагыла! Ал шарапка кызып, алагүү болуп калганда, өзүм силерге: «Амнонду тындым кылгыла» деп айтам. Ошондо аны жайлап салгыла. Коркпогула! Бул буйрукту мен берип жатам. Кайраттуу болуп, тайманбагыла!

29Кызматчылар Абышаломдун буйругун аткарып, Амнонду өлтүрүштү. Падышанын калган уулдары болсо качырларына минип, качып кетишти. 30Алар жолдо келе жатканда эле, «Абышалом падышанын бардык уулдарын өлтүрүп салыптыр, алардын бирөө да аман калбаптыр» деген кабар Дөөткө жетти. 31Падыша ордунан тура калды да, үстүндөгү кийимдерин айрып, жерге жүздөмөндөп жатып калды. Анын жанындагы бардык ак сарай кызматчылары да кийимдерин айрып салышты+. 32Ошондо Дөөттүн агасы Шимдин уулу Жонадап мындай деди:

– Таксырым, канзаадалардын баарынан айрылып калдым деп ойлобоңуз. Амнон гана мерт болуптур. Себеби Амнон карындашы Тамардын абийирин булгагандан бери Абышалом ушуну ниет кылып жүргөн экен+. 33Таксырым, падышам, бардык уулдарымдан айрылып калдым деп кайгыга батпаңыз. Бир гана Амнон мерт болуптур.

34Бул арада Абышалом качып кетти.

Бир убакта күзөтчү жигит башын көтөрүп, дөбөдөн ылдый түшүп келе жаткан топ кишини көрүп калды. 35Жонадап падышага:

– Тигине, уулдарыңыз келе жатышат. Кулуңуз айткандай болуп чыкты, – деди. 36Ал айтып оозун жыя электе падышанын уулдары жетип келишти да, өкүрүк салып киришти. Падыша да, ак сарай кызматчылар да катуу өкүрүштү. 37Абышалом болсо Гешур падышасы Амихуддун уулу Талмайга качып кетти. Дөөт көпкө чейин уулу Амнонду жоктоп ыйлап жүрдү+. 38Гешурга качып барган Абышалом ал жерде үч жыл жашап калды.

39Дөөт падыша Амнондун күйүтүн унутуп, эми Абышаломду сагына баштады.

14

Абышалом үчүн арачылык

14^1Дөөт падышанын Абышаломду сагынып жүргөнүн Серуянын уулу Жояп билди. 2Ал киши жиберип, Текоя шаарында жашаган акылдуу бир аялды алдырды. Жояп аялга:

– Аза күткөн аялдай болуп, аза кийимин кий, жыттуу май да сыйпанба, көптөн бери маркумун жоктоп ыйлап жүргөндөй болуп көрүн. 3Анан падышанын алдына барып, мен сага эмнени айтсам, ошону ага айтасың, – деди да, эмнелерди айтуу керектигин ага үйрөттү. 4Ошентип, текоялык аял падышанын алдына келди. Ал жүздөмөндөп жыгылып:

– Оо, падышам, жардам кылыңыз! – деди.

5– Эмне болду? – деди падыша аялга.

– Мен жесир аялмын. Күйөөм өлүп калган, – деди аял. 6– Күңүңүздүн эки уулу бар эле. Алар талаада жүрүп, чатакташа кетишиптир. Экөөнү ажыраткан эч ким жок, бири экинчисин уруп, өлтүрүп алыптыр. 7Ошондуктан урук-туугандарыбыздын баары күңүңүзгө каршы чыгып: «Бир тууганын өлтүргөн уулуңду бизге бер! Кандашынын куну үчүн аны өлтүрөбүз. Мураскор экенине да карабайбыз, жок кылабыз!» деп жатышат. Алар очокто калган чогумду да өчүрмөкчү. Күйөөмдүн артынан туяк калтырбай, анын атын жер бетинен өчүргөнү жатышат.

8– Үйүңө бара бер. Бул ишти чечүүгө буйрук берем – деди падыша ага. 9Бирок текоялык аял:

– Таксырым, падышам, бул чечимге мен жана атамдын укум-тукуму айыптуу бололу. Ал эми падышам жана анын укум-тукуму айыпсыз болсун, – деди+.

10Анда падыша:

– Бирөө сага бирдеме десе, аны мага алып кел. Ал экинчи тийишкис болот, – деди.

11– Падышам, Кудайыбыз Жараткан Эгенин аты менен ант бериңиз. Кан куугандар дагы жамандык кылып, уулумду өлтүрүп коюшпасын! – деди аял.

– Кудай көрүп турат, уулуңдун бир тал чачы да жерге түшпөйт! – деди аялга падыша+. 12Ошондо аял падышага:

– Таксырым, падышама дагы бир сөз айтууга күңүңүзгө уруксат этсеңиз экен, – деди.

– Айт, – деди падыша. 13Аял сөзүн улап мындай деди:

– Эмне үчүн падышам Кудайдын элине каршы мындай иш кылып жатат? Падышам ушул чечими менен өзүн өзү айыптап койду, анткени өзү куугунтуктаган адамды кайра келтирбей жатат. 14Биз өлөбүз, жерге төгүлсө кайра чогултуп алгыс суудай жок болобуз. Бирок Кудай жанды алууну каалабайт, четке кагылган адамды да Өзүнө кайрып келүү жолун издейт+. 15Эл мени коркуткандыктан, таксырым, падышама ушуларды айтканы келген болчумун. Мен, күңүңүз, мындай деп ойлодум: «Падышама айтайын, балким, күңүнүн сөзүнө көнөр. 16Падышам күңүнө кулак салар. Уулум экөөбүздү жок кылып, Кудай бизге берген жерди ээсиз калтырууну каалаган адамдардын колунан куткарар». 17Күңүңүз мындай деп ойлогон: «таксырымдын сөздөрү жанымды тынчтандыргай эле. Таксырым, падышам жакшы менен жаманды айырмалаган Кудайдын периштесиндей». Кудайыңыз Жараткан Эге сизге жар болсун!+

18Падыша жооп кылып, аялга:

– Сенден бир нерсе сурайын, менден жашырба! – деди.

– Сураңыз таксырым, падышам, – деди ал падышага.

19– Бул иштин башында Жояп турган жокпу? – деп сурады аялдан падыша.

Аял мындай деп жооп берди:

– Ооба, таксырым, падышам, чындыкты айтам, сиз таап айттыңыз. Сизден эч нерсени жашырууга мүмкүн эмес. Мага буйрук берип, ушул сөздөрдүн баарын үйрөткөн – ошол кулуңуз Жояп. 20Бул ишти ушундай каймана жол менен түшүндүр деп, кулуңуз Жояп үйрөткөн. Бирок таксырым Кудайдын периштесиндей акылдуу, эл ичинде эмне болуп жатканын бүт билет+.

Абышаломдун үйүнө кайтып келиши

21Анан падыша Жояпка:

– Макул, ошондой болсун. Барып, жанагы баланы – Абышаломду алып кел, – деди.

22Ошондо Жояп жүздөмөндөп жыгылып, аны алкады. Анан мындай деди:

– Таксырым, падышам, бүгүн мага, кулуңузга ырайым кылганыңызды билдим. Себеби менин тилегимди орундаттыңыз.

23Ошондон кийин Жояп Гешурга барып, Абышаломду Иерусалимге алып келди+. 24Бирок падыша:

– Абышалом үйүнө барсын, менин алдыма келбесин, – деди. Ошондуктан Абышалом падышаны көрбөй үйүнө кетти.

25Бүткүл Ысрайылда сымбаттуулугу эл оозуна алынган Абышаломдой жигит жок болчу. Ал башынан таманына чейин кынтыксыз эле. 26Ал чачын жыл сайын алдырып турчу, себеби чачы оор болуп кетер эле. Алдырган чачынын салмагы падышалык өлчөм менен эки жүз шекел[*] чыкчу. 27Абышалом үч уулду жана Тамар деген кыздуу болду. Тамар сулуу кыз эле+. 28Абышалом Иерусалимде эки жыл жашады, бирок падышанын жүзүн көргөн жок. 29Ошондуктан падышага жиберүү үчүн Абышалом Жояпты чакыртты, бирок Жояптын келгиси келбеди. Абышалом экинчи жолу чакыртса да, ал келүүнү каалаган жок. 30Ошондо Абышалом кулдарына:

– Көрдүңөрбү, менин талаамдын жанындагы арпа талаа – Жояптыкы. Баргыла да, аны өрттөп жибергиле, – деди. Абышаломдун кулдары барып, ошол талааны өрттөп жиберишти. 31Ошондо Жояп Абышаломдун үйүнө келип, андан:

– Эмне үчүн кулдарың менин талаамды өрттөп жиберишти? – деп сурады. 32Абышалом ага мындай деди:

– «Мага кел, падышага жиберейин» деп сени чакырткан болчумун. Сен аркылуу падышага: «Гешурдан неге кайтып келдим? Ошол жерде эле калганым артык эмес беле? Мен падышаны азыр көрүшүм керек! Эгерде күнөөлүү болсом, анда өлтүртүп салсын» деп айттырайын дегем+. 33Жояп падышага барып, ага баарын айтты. Ошондо падыша Абышаломду чакыртты. Ал падышанын алдына келип, жүздөмөндөп жыгылды. Падыша болсо Абышаломду өптү.

15

Абышаломдун козголоң чыгаруусу

15^1Арадан бир нече убакыт өткөндөн кийин, Абышалом өзүнө майдан арабасын, атчандарды жана алдыга түшүп чуркаган элүү сакчыны тандап алды+. 2Абышалом таң эрте туруп, калаа дарбазасына бара турган жолго чыгып алчу. Арыз-муңун айтып, калыстык издеп падышага келген ар бир адамды чакырып алып: «Кайсы шаардан болосуң?» деп сурачу. Ал адам: «Кулуңуз Ысрайылдын тиги же бул уруусунан болот» деп жооп бергенде,+
3Абышалом ага: «Сенин ишиң туура, адилеттүү экен, бирок сени угууга падыша дайындаган киши жок» деп айтчу. 4Аягында Абышалом: «Эгерде мени ушул аймакка бий кылып коюшса, арыз-муңу менен келген ар бир адамдын ишин калыс чечип берер элем» деп койчу+. 5Эгерде кимдир-бирөө Абышаломдун алдына келип, кулдук кылганы жатса, ал адамдын колунан кармай калып, аны кучактап, өөп да койчу.

6Калыстык издеп падышага келген ысрайылдардын баарына ушундай мамиле кылчу. Ошентип ал элдин ичи койнуна кирип алды. 7Арадан төрт жыл өткөндөн кийин, Абышалом падышага мындай деди:

– Хевронго барып, Жараткан Эгеме берген убадамды аткарып келгенге уруксат берсеңиз экен. 8Себеби мен, кулуңуз Орам жериндеги Гешурда жашап жаткан убакта: «Эгерде Жараткан Эгем мени Иерусалимге кайтарса, анда Хевронго барып, Жараткан Эгеге курмандык (түлөө) чаламын» деп убада берген элем+. 9Падыша ага:

– Жакшы барып кел, – деди. Абышалом Хевронго жөнөдү. 10Абышалом Ысрайылдын бардык урууларына жашыруун кабарчыларын жиберип, аларга: «Сурнайдын үнүн угарыңар менен, "Абышалом Хеврондо падыша көтөрүлдү" деп жар салгыла» деди. 11Абышалом чакырган эки жүз киши Иерусалимден аны коштоп жөнөдү. Алардын ниети таза эле, иштин чоо-жайын да билген эмес. 12Курмандыгы чалынып жаткан убакта Абышалом Гило шаарына киши жиберип, Дөөттүн кеңешчиси гилолук Ахитопелди чакыртты. Дөөткө каршы тымызын сөз бекитүүлөр күчөп, эл улам агып келип, Абышаломдун айланасында чогула берди+.

Дөөттүн качышы

13Дөөткө кабарчы келип:

– Ысрайылдар Абышалом тарапка ооп кетишиптир, – деп айтты+. 14Ошондо Дөөт Иерусалимдеги төрөлөрүнө:

– Камдангыла, качалы! Антпесек Абышалом бизди соо калтырбайт. Ылдамдагыла, болбосо Абышалом кууп жетип, шаар элин кылычтап кырып, башыбызга балээ салбасын, – деди.

15– Биз падышанын кулдарыбыз. Таксырыбыз эмне десе, ошону аткарууга даярбыз, – деп жооп беришти төрөлөр. 16Ошентип, падыша бүт үй ичиндегилер менен жөө жолго чыкты. Ак сарайга көз салып туруу үчүн он токолун гана калтырды+. 17Падыша менен жөө-жалаң жолго чыккан бүт эл шаардын эң четиндеги үйдүн жанына келип токтоду. 18Ошол жерде анын бардык төрөлөрү, жансакчы кереттер менен пелеттер жана Дөөттү ээрчип жүргөн гаттык алты жүз киши падышанын алды жагына өтүштү+. 19Падыша гаттык Итайга мындай деди:

– Сен биз менен кетип эмне кыласың? Артка кайт да, тиги падыша менен кал. Сен мекенинен куулган бөтөн жерлик эмессиңби. 20Сен кечээ эле келсең, бүгүн сени тентимиш кылайынбы? Өзүм башым оогон тарапка баратам. Артыңа кайт, бир туугандарыңды да ала кет. Кудайдын ырайымы менен ишенимдүүлүгү сага жар болсун! 21Бирок Итай падышага:

– Кудай көрүп турат, сизге чындыкты айтам, таксырым, падышам! Өлсөм да, тирүү болсом да, сиз кай жерде болсоңуз, кулуңуз да ошол жерде болот, – деп жооп берди+.

22– Макул, андай болсо алдыга өт, – деди Дөөт Итайга. Ошентип, гаттык Итай жана анын адамдары бала-чакалары менен жолун улантышты. 23Алар кетип баратканда, бүт эл катуу ыйлап жатты. Падыша менен аны ээрчигендер Кедрон сайынан өтүп, чөлдү карай жөнөштү+. 24Дин кызматчы Садок менен Абиятар, Кудайдын келишим сандыгын көтөргөн лебилер келишип, Кудайдын сандыгын жерге коюшту. Элдин баары шаардан чыгып бүткөнчө кайра алган жок+. 25Анан Садокко падыша мындай деди:

– Кудайдын сандыгын калаага кайра алып бар. Эгерде Жараткан Эге ырайым кылса, Ал мени кайра алып келер, сандыкты да, сандык турган жайды да көрсөтөр. 26Эгерде Ал: «Мен сага ырайым кылбайм» десе, ага да даярмын, Ал Өзү каалагандай кылсын+. 27Падыша сөзүн улап, дин кызматчы Садокко мындай деди:

– Жагдайды көрүп турасың. Уулуң Ахимаас менен Абиятардын уулу Жонатанды ээрчитип, Абиятар менен чогуу аман-эсен шаарга кайт+. 28Силерден так кабар келгенче мен талаада, Иордандын кечүүсүндө күтүп турам. 29Ошентип, Садок менен Абиятар Кудайдын сандыгын Иерусалимге алып барып, ошол жерде калышты. 30Дөөт болсо Зайтун тоосуна чыгып жөнөдү. Ал кайгыдан башын чүмкөп алып, өкүрүк салып, жылаңайлак кетип баратты. Анын жанындагы адамдар да башын чүмкөп, өкүрүк салып тоого чыгып бара жатышты+. 31Ушул арада бирөө Дөөткө:

– Ахитопел кеңешчи да Абышалом менен бирге тымызын сөз бекиткендердин арасында экен, – деп айтты. Ошондо Дөөт:

– Жараткан Эгем, Ахитопелдин берген кеңешин жараксыз кыла көр! – деп сыйынды+. 32Дөөт Зайтун тоосуна, Кудайга табына турган жайга чыгып барганда, арк досу Хушай анын алдынан тосуп чыгып калды. Хушай кийимин айрып, башына топурак чачып алыптыр+. 33Дөөт ага мындай деди:

– Эгерде сен мени менен кетсең, мага жүк болосуң+. 34Андан көрө шаарга кайтып бар да, Абышаломго: «Падышам, мен сиздин кулуңузмун. Буга чейин атаңызга кандай кызмат кылсам, сизге да ошондой кызмат кыламын» дегин. Мен үчүн сен Ахитопелдин кеңешин жараксыз кылып беришиң керек+. 35Дин кызматчылар Садок менен Абиятар да ошол жерде, алар сени колдошот. Падыша сарайында уккан ар бир сөздү дин кызматчылар Садок менен Абиятарга айтып тур. 36Садоктун уулу Ахимаас менен Абиятардын уулу Жонатан да ошол жерде. Уккан ар бир сөздү алар аркылуу мага айтып турасың+. 37Ошентип, Абышалом Иерусалимге кирип келген убакта, Дөөттүн досу Хушай да шаарга келип калды.

16

Зибанын куулугу

16^1Дөөт тоону ашып түшө баштаганда, Мефибашеттин кызматчысы Зиба алардын алдынан тосуп чыгып калды. Ал эки жүз нан, жүз кочуш мейиз, жүз кочуш анжыр кагын, ага кошуп бир чанач шарапты бир арканга байланган эки эшекке артып алыптыр+.

2Падыша Зибадан:

– Мунун баары кимге? – деп сурады. Зиба ага мындай деп жооп берди:

– Эшектерди падышамдын үй ичиндегилер минсин, нан менен жемиштерди жигиттериңиз жесин, шарапты болсо чөлдө алсырагандар ичсин деп алып келдим+.

3– Кожоюнуң Шабулдун небереси кайда? – деп сурады падыша андан.

– Мефибашет Иерусалимде калды. Ал: «Ысрайыл эли бүгүн чоң атамдын падышалыгын мага кайтарып берет» деп жатат, – деди Зиба ага+.

4– Андай болсо, – деди падыша ага, – Мефибашеттин эмнеси болсо, ошонун баары мындан ары сеники болот, – деди.

– Кулдугум бар, таксырым, падышам! Сиздин алдыңызда ырайым тапсам эле болду, – деди Зиба.

Шимейдин Дөөт падышага тил тийгизиши

5Дөөт падыша Бахурим айылына жетип калганда, Шабул менен теги бир бирөө падышанын алдынан чыкты. Ал Геранын уулу Шимей эле. Шимей падышаны каргап-шилеп аны ээрчип алды.

6Дөөттүн оң тарап, сол тарабында аны жигиттери жана эр жүрөк жансакчылары жандап келе жатканына карабастан, Шимей Дөөткө да, анын төрөлөрүнө да таш ыргытып жатты. 7Шимей падышаны тилдеп:

– Кет, жогол! Канкор, оңбогур десе! – деп кыйкырып жатты. 8– Сен Шабулдун ордуна падыша болуп алдың. Шабулдун укум-тукумунун төгүлгөн бардык канын Жараткан Эге өз башыңа салып, падышалыкты уулуң Абышаломдун колуна берди. Сен канкор болгонуң үчүн, ушул балээ башыңа түштү!

9– Бул санда жок неме таксырым, падышаны каргап жатабы, ыя? Уруксат бериңиз, мен барып, анын башын жулуп келейин! – деди Серуянын уулу Абышай падышага+. 10Бирок падыша ага мындай деди:

– Муну менен силердин ишиңер болбосун, Серуянын уулдары! Жараткан Эге ага: «Дөөттү каргагын» деген үчүн мени каргап жатса, ким ага: «Сен неге андай кылып жатасың?» деп айта алат+? 11Анан Дөөт Абышай менен бардык төрөлөрүнө мындай деди:

– Өз канымдан жаралган уулум мени өлтүрмөкчү болуп жатса, андан бетер мына бул бенжемин тукуму өлтүргүсү келбейби? Аны жайына койгула, каргай берсин. Жараткан Эге ушундай кыл деп ага буйрук кылган. 12Балким, Жараткан Эгем бүгүн кордолуп жатканымды көрүп, анын каргышын кийин жакшылык менен кайтарар. 13Дөөт адамдары менен жолун улап кете берди. Дөөттөн четкерээк – тоо боорунда бараткан Шимей болсо аны каргап-шилеп, таш ыргытып, топурак чачып келатты. 14Акыры падыша менен азып-тозгон эл Иорданга жетип, эс алуу үчүн токтоду.

Абышаломдун өз атасынын төшөгүн булгашы

15Бул арада Абышалом менен ысрайылдар Иерусалимге кирип келишти. Ахитопел да Абышалом менен келди. 16Ошондо Дөөттүн досу, арк уругунан чыккан Хушай:

– Падышамдын өмүрү узак болсун! Падышам көп жашасын! – деп Абышаломду алдынан тосуп чыкты+. 17Абышалом Хушайга:

– Досуңа ишенимдүү болгонуң ушулбу? Эмне үчүн досуң менен кетип калган жоксуң? – деп сурады. 18Хушай ага:

– Неге кетмек элем? Мен Жараткан Эгенин, мына бул элдин, бүт ысрайылдардын тандаган адамын колдоймун, аны менен каламын, – деп жооп берди. 19– Мен Дөөттүн уулуна кызмат кылбаганда, кимге кызмат кылмак элем? Атаңызга кандай кызмат кылсам, сизге да ошондой кызмат кыламын.

20Ошондо Абышалом Ахитопелге кайрылып:

– Эмне кылалы, кеңешиңди айт, – деди. 21Ахитопел Абышаломго мындай деди:

– Атаңыз ак сарайга көз салып турсун деп токолдорун калтырып кетиптир. Ошол токолдордун койнуна кириңиз. Ошондо ысрайылдардын баары сиздин өз атаңызга жек көрүндү болуп калганыңызды угуп, сизди колдогондор кайраттанышат+. 22Ошентип, ак сарайдын үстүнө Абышалом үчүн бир чатыр тигилди. Абышалом бүткүл ысрайылдарды каратып туруп атасынын токолдорунун койнуна кирди+. 23Ал убакта эл Ахитопел айткан кеңешти Кудайдын Өзү берген кеңештей эле көрчү. Ахитопелдин ар бир кеңеши Дөөт үчүн да, Абышалом үчүн да баалуу болчу.

17

Хушайдын адаштырган кеңеши

17^1Ахитопел Абышаломго мындай деди:

– Мен он эки миң адамды тандап алып, ушул эле түнү эле жөнөйүн да Дөөттүн артынан түшөйүн. 2Азыр Дөөттүн абдан чарчап, алдан тайып турган убагы. Мен ага чабуул коюп, дүрбөлөң салам. Жанындагылар качып жөнөшкөндө, жалгыз калган падышаны өлтүрөм. 3Бүт элди сизге кайтарып берем. Өзүңүз издеген адам өлсө, бүт элге зыяны тийбей калат. 4Бул сөздөр Абышаломго да, Ысрайылдын бардык аксакалдарына да абдан жакты. 5Ошондо Абышалом:

– Арк уругунан чыккан Хушайды да бул жакка чакыргыла, аны да угайын, ал эмне дээр экен, – деди+. 6Хушай келгенде, Абышалом ага:

– Ахитопел ушундай кеңеш берди. Анын айтканы боюнча иш кылалыбы? Жок десең, анда өзүңдүн кеңешиңди айт, – деди. 7Хушай Абышаломго мындай деп жооп берди:

– Ахитопелдин бул жолку берген кеңеши жакшы эмес экен. 8Анан сөзүн улап мындай деди:

– Атаңыз менен анын адамдары эр жүрөк жоокерлер экенин өзүңүз билесиз. Азыр алардын мамалактарынан айрылган ургаачы аюудай ачуулуу болуп турган убагы. Анын үстүнө, атаңыз тажрыйбалуу жоокер, ал аскерлеринин арасында түнөбөйт. 9Ушул убакта ал кайсы бир үңкүрдө же башка жерде жашырынып жатса керек. Эгерде биринчи эле чабуулда адамдарыңыздан бир нечеси эле курман болсо, муну уккан адамдар: «Абышаломду ээрчигендердин таш-талканы чыгыптыр» деп айтышат. 10Ошондо ал тургай, кайраттуу, кабылан жүрөк баатырлардын да жүрөгү мокойт. Анткени атаңыздын баатыр, анын адамдарынын эр жүрөк экенин бүт Ысрайыл билет. 11Ошондуктан сизге мындай кеңеш берет элем: түндүктөгү Дандан түштүктөгү Бээршебага чейинки бүт Ысрайыл аскерлери чогулуп, алдыңызга келсин. Алардын саны деңиз жээгиндеги кумдай санаксыз эмеспи! Аларды өзүңүз баштап барыңыз+. 12Дөөт каерде жашырынып жүрсө да, ага каршы жортуулга чыгып, Дөөттү жер бетин шүүдүрүм каптагандай каптап калабыз. Аны да, жанындагы адамдардын бирөөсүн да калтырбайбыз. 13Эгерде ал кандайдыр бир шаарга барып жашырынып калса, анда бүт Ысрайыл ошол калаага аркандарды алып барабыз да, шаардын бир да ташын калтырбай сайга сүйрөп түшүрөбүз. 14Абышалом менен бүт ысрайылдар:

– Арк Хушайдын кеңеши Ахитопелдин кеңешинен жакшыраак экен! – дешти. Анткени Жараткан Эге Абышаломдун башына балээ салуу үчүн, Ахитопелдин жакшы кеңешин жаратпай салууну чечип койгон эле+.

Хушайдын жашыруун кабары

15Хушай дин кызматчы Садок менен Абиятарга: «Ахитопел Абышалом менен ысрайыл аксакалдарына тигиндей деп кеңеш берди, мен болсо аларга мындай деп кеңеш бердим» деп айтып берди. 16Анан аларга:

– Бул кабарды Дөөткө тез жеткиргиле. Ушул түнү алар талаада түнөбөй, Иордандын кечүүсүнөн өтүп кетишсин. Антпесе падышанын өзү да, жанындагы кишилери да курман болушат, – деди. 17Бул убакта Жонатан менен Ахимаас эч кимдин көзүнө чалдыкпаш үчүн шаарга кирбей, Рогел булагынын жанында күтүп турушкан. Бир малай кыз аларга барып, баарын айтып берди. Тигилер болсо Дөөт падышага жеткириши керек болчу+. 18Бирок аларды бир өспүрүм бала көрүп калып, Абышаломго айтып барды. Тиги экөө дароо ал жерден кетип, Бахуримге барышты да, бир кишинин үйүнүн короосундагы кудукка түшүп алышты. 19Ал кишинин аялы кудуктун оозун мата менен жаба салып, эч ким байкабай тургандай кылып, үстүнө дан чачып койду+. 20Абышаломдун кызматчылары үйгө келип, аялдан:

– Ахимаас менен Жонатан кайда? – деп сурашты.

– Алар кечүүдөн өтүп кетишкен, – деп жооп берди аял. Абышаломдун кызматчылары аларды издеп барышты, бирок таба албай, Иерусалимге кайтып кетишти. 21Алар кеткенден кийин Ахимаас менен Жонатан кудуктан чыгышып, Дөөт падышага кабар жеткирүү үчүн жөнөштү. Алар Дөөткө келип:

– Шашылгыла, дарыядан тез өтүп кеткиле. Ахитопел силерге каршы ушундай-ушундай деп кеңеш бериптир, – деп айтышты. 22Дөөт дароо бардык кишилери менен Иордан дарыясын кечип өтүп кетти. Таң атканда Иордан дарыясынын берки бетинде эч ким калган жок. 23Ахитопел өзүнүн берген кеңеши назарга илинбей калганын көргөндө, эшегин токуп, жолго чыкты да, өз шаарына барды. Үй-бүлөсүнө керээзин айтып, асынып өлүп алды. Анын сөөгү атасынын саганасына коюлду+.

Дөөттү Кудай калтырган жок

24Абышалом баштаган бүт Ысрайыл аскерлери Иордан дарыясын кечип өтүп жатышканда, Дөөт Маханаимге жетип барган болчу+. 25Абышалом Жояптын ордуна Амесайды аскер башчы кылып дайындады. Амесай ысмайыл элинен чыккан Жетердин уулу болгон. Амесай Нахаштын кызы Абигейилден төрөлгөн эле. Абигейил болсо Жояптын энеси Серуянын сиңдиси болгон+.

26Абышалом баш болгон ысрайылдар Гилат жерине ордо курушту.

27Дөөт Маханаимге жеткенде, аммондордун Рабба шаарынан Нахаштын уулу Шобий, Ло-Дебар шаарынан Амиелдин уулу Махир жана Рогелим шаарынан гилаттык Барзилай келди+. 28Алар жууркан-төшөк, идиш-аяк, чопо идиштерди алып келишти. Ага кошуп буудай, арпа, ун, куурулган дан, буурчак, жасмык[*], 29бал, эжигей, быштак жана кой-эчки да ала келишиптир. Алар «Эл чөлдө ачка болуп, арып-тозуп суусагандыр» дешип, буларды Дөөт менен анын кишилери жешсин деп алып келишкен эле+.

18

Абышаломдун өлүмү

18^1Дөөт өз кишилерин карап чыгып, алардын үстүнөн миң башы, жүз башыларды койду. 2Аскерлердин үчтөн бир бөлүгүн Жояптын колуна, үчтөн бир бөлүгүн Жояптын бир тууганы Серуянын уулу Абышайдын колуна, үчтөн бир бөлүгүн гаттык Итайдын колуна тапшырды. Аларды жөнөтүп жатып Дөөт падыша:

– Мен да силер менен барам, – деди+. 3Бирок жигиттери:

– Жок, сиз биз менен барбаңыз. Эгерде биз кача турган болсок, ал тургай жарымыбыз кырылып калсак да, эч ким буга көңүл бурбайт. Жалгыз өзүңүз түмөнгө тетесиз. Сиздин шаарда туруп эле жардам бергениңиз жакшы болот, – деп айтышты.

4– Силер кандай кылса туура болот десеңер, ошондой кылайын, – деди падыша. Ошентип, падыша дарбазанын жанында туруп, жүздөгөн, миңдеген аскерлерин узатып кала берди.

5Падыша: – Мен үчүн балам Абышаломго тийбегиле! – деп Жояпка, Абышайга жана Итайга буйрук берди. Падышанын аскер башчыларга Абышалом жөнүндө берген ушул буйругун бүт аскерлер укту.

– 6Дөөттүн кишилери ысрайылдар менен беттешүү үчүн майданга чыгышты. Салгылашуу Эпрайым токоюнда болду. 7Ысрайылдар Дөөттүн кишилеринен жеңилип калды. Ошол күнкү кандуу кыргындан жыйырма миң киши курман болду. 8Согуш бүт өлкөгө жайылып кетти. Ошол күнү кылычтан өлгөндөргө караганда, токойдогу кырсыктардан өлгөндөр көбүрөөк болду+.

9Качыр минип алган Абышалом капысынан Дөөттүн жигиттерине жолугуп калды. Качырын чаап качып жөнөгөн Абышалом чоң эмен дарагынын астынан өтө бергенде, анын чачтары дарактын бутактарына илинип калды. Астындагы качыры качып кетип, өзү салаңдап асылып калды. 10Муну бирөө көрүп калып, Жояпка: «Абышаломду көрдүм, ал бир эмен дарагына асылып калыптыр» деп айтып келди. 11Жояп муну айтып келген кишиге:

– Аны көргөн болсоң, неге жерге сулата жайлап салган жоксуң? Мен сага он күмүш теңге, ага кошуп кемер бермекмин, – деди.

12Бирок тиги киши мындай деп жооп берди:

– Эгерде миң күмүш теңгени санап туруп, колума салып беришсе да, падышанын уулуна кол көтөрмөк эмесмин. Падышанын сизге, Абышайга жана Итайга: «Мен үчүн балам Абышаломдун жанын сактагыла!» деп буйрук бергенин баарыбыз укканбыз. 13Эгерде сиз айткандай кылсам, анда өз өмүрүмдү тобокелге салган болмокмун. Себеби мындай ишти падыша баары бир билип калмак. Сиз болсо четке чыга бермексиз.

14– Сага убакыт коротуп олтурамбы! – деди да, Жояп колуна үч найзаны алып жөнөп калды. Абышалом дале эмен дарагында илинген бойдон туруптур, али тирүү экен. Жояп колундагы найзаларды анын жүрөгүнө кадап-кадап салды. 15Анын артынан Жояптын он желдети да Абышаломду курчап алып, аны сайгылап өлтүрүштү. 16Ушундан кийин Жояп согушту токтотуу үчүн сурнай тарттырды. Дөөттүн кишилери ысрайылдарды кубалаганын токтотуп, артка кайтышты. 17Абышаломду болсо дарактан түшүрүп алып, токойдогу бир терең аңга таштап, үстүнө таш үйүп салышты. Ысрайылдар болсо ар бири өз үйүнө качып кетти+.

18Абышалом тирүү кезинде: «Атымды өчүрбөй турган артымда уулум жок» деп, падыша өрөөнүндө эстелик тургузуп, өз атын калтырган болчу. Ал эстелик азыр дагы «Абышаломдун эстелиги» деп аталат+.

Дөөткө айтылган суук кабар

19Садоктун уулу Ахимаас Жояпка:

– Уруксат бериңиз, чуркап барып, падышабызга: «Бүгүн Жараткан Эгем сизди актап, душмандарыңыздын колунан куткарды!» деп кабарлайын, – деди.

20– Жок, бүгүн сен падышага кабар жеткирбейсиң, – деди Жояп. – Бүгүн падышанын уулу каза болду, башка жолкусунда куш кабарчы болосуң.

21Анан Жояп куштук бир кишиге кайрылып:

– Сен бар, көргөндөрүңдү падышага айтып бер, – деди. Куштук киши Жояпка кулдук урду да, чуркаган бойдон кетти. 22Бирок Садоктун уулу Ахимаас болбой эле:

– Эмне болсо, ошол болсун, уруксат бериңиз, мен да тиги куштуктун артынан чуркайын, – деп туруп алды. Жояп ага:

– Уулум, эмнеге эле чуркагың келип калган? Бул кабарды жеткирип, сен сүйүнчү алалбайсың, – деди.

23Деген менен Ахимаас:

– Эмне болсо, ошол болсун, тез чуркап жетейин! – деди.

– Мейли, чурка, – деди Жояп. Ахимаас ошол замат түздүктөгү жол менен чуркап, куштук кишиден озуп кетти.

24Бул убакта Дөөт калаанын эки катар дарбазасынын ортосунда олтурган. Дарбазанын жогору жагындагы дубалдын үстүндө турган күзөтчү баш көтөрүп караса, бир адам чуркап келе жатыптыр. 25Күзөтчү кыйкырып, бул тууралуу падышага айтты. Падыша ага:

– Жалгыз киши келе жатса, демек оозунда куш кабары бар экен, – деди. Бул арада тиги киши улам жакындап келе берди. 26Бир убакта күзөтчү чуркап келе жаткан дагы бир караанды көрүп калып, дарбаза сакчыга:

– Тигине, дагы бирөө чуркап келе жатат! – деди. Анда падыша:

– Ал да куш кабар алып келе жаткан экен, – деди. 27Күзөтчү:

– Чуркашына караганда, Садоктун уулу Ахимаас экен, – деди.

– Ахимаас жакшы адам, ал жакшы кабар алып келет, – деди падыша+. 28Ахимаас жетип келип:

– Ассалому алейкум! – деди бийик үн менен. Анан падышанын алдына жүздөмөндөп жыгылып:

– Кудайыңыз Жараткан Эге макталсын! Ал таксырым, падышама кол көтөргөндөрдү талкалады! – деп айтты. 29Падыша андан:

– Балам Абышалом аманбы? – деп сурады. Ахимаас болсо падышага:

– Кулуңузду Жояп бул жакка жөнөтүп жаткан убакта чогулуп, дүрбөлөң түшүп жаткан элди көргөм. Бирок эмне болгонун билбейм, – деп жооп берди.

30– Мындай туруп тур! – деди падыша ага. Ахимаас четке чыгып туруп калды. 31Так ошол убакта куштук жигит жетип келип:

– Таксырым, падышам, сүйүнчү! – деди. – Бүгүн Жараткан Эгем сизди актап, сизге баш көтөргөндөрдүн колунан куткарды! – деди. 32Падыша куштуктан:

– Балам Абышалом аманбы? – деп сурады.

– Таксырым, – деди тиги куштук, – падышама баш көтөргөн душмандардын баарынын көрөр күнү ошол баланын көргөн күнүндөй болсун!+
33Падыша дендароо боло түштү. Ал дарбаза үстүндөгү бөлмөсүнө жөнөдү. Дөөт:

– Оо, уулум ай! Уулум Абышалом! Сенин ордуңа мен өлсөм болбойт беле! Оо, уулум! Уулум Абышалом! – деп өкүрүп ыйлап өйдө чыгып баратты.

19

Жояптын падышаны ашкерелеши

19^1Жояпка: «Дөөт падыша аза күтүп, Абышаломду жоктоп ыйлап жатат» деп кабарлашты. 2Падыша уулунун күйүтүн тартып ыйлап жатканын жоокерлер укканда, ошол жеңиш күн алар үчүн аза күнгө айланды. 3Ал күнү жоокерлер салгылаштан качып келген немелердей шаарга уурданып кирип жатышты. 4Падыша болсо жүзүн басып алып, «Оо, уулум Абышалом! Абышалом, уулум! Оо, уулум ай!» деп өкүрүп ыйлап жатты. 5Жояп падышанын бөлмөсүнө кирип, ага мындай деди:

– Бүгүн сиздин, уул-кыздарыңыздын, аялдарыңыздын, токолдоруңуздун өмүрүн сактап калган адамдардын баарынын башын жер караттыңыз. 6Өзүңүздү жек көргөндөрдү жакшы көрүп, сизди жакшы көргөндөрдү жек көрүп жатасыз. Анткени колбашчыларыңыз менен жоокерлериңизди киши ордуна көрбөгөнүңүздү ачык эле көрсөтүп койдуңуз. Бүгүн бир нерсени билдим: Абышалом аман калып, биз баарыбыз каза болсок сизге жакшы болмок окшойт? 7Азыр болсо дароо чыгып, жоокерлердин көңүлүнө жаккан сөздөрдү сүйлөңүз. Кудай турат! Эгерде аскерлердин алдына чыкпасаңыз, ушул түнү жаныңызда эч ким калбайт. Бул нерсе жаштайыңыздан бери көргөн кыйынчылыктардын эң жаманы болот. 8Ошондо падыша ордунан туруп, шаар дарбазасынын алдына келип олтурду. Аскерлерге: «Уккула! Падыша шаар дарбазасынын алдына келип олтурду» деп жар салышканда, бүт кошуун падышанын алдына чогулду. Козголоң чыгарган ысрайылдар болсо үйлөрүнө качып кетишкен болчу+.

Падышанын Иерусалимге кайтышы

9Ысрайылдын бардык урууларында мындай талаш-тартыш жүрүп жатты: «Дөөт падыша бизди душмандарыбыздын колунан куткарды, пелиштилердин да үстөмдүгүнөн эркин кылды. Эми болсо өзү Абышаломдон качып, өлкөдөн чыгып кетти+. 10Өзүбүз майлап, падыша кылып алган Абышалом болсо согушта өлдү. Ушундай болгон соң, эми неге Дөөт падышаны кайра алып келбей, кечиктирип жатабыз?»

11Дөөт падыша дин кызматчылар Садок менен Абиятарга киши жиберип, мындай деп айттырды: «Иуда аксакалдарына айткыла, ысрайылдардын баары падышаны ак сарайына алып келели деп жатканын уктум. Силер болсо неге өз падышаңарды кайра алып келүүгө шашпай жатасыңар+? 12Силер менин бир тууганымсыңар, боор этим, сөөгүмсүңөр. Эмне үчүн падышаңарды ак сарайына кайтарып келбей, артта калдыңар?» 13Амасага болсо мындай деп айткыла: «Сен менин боор этим, сөөгүмсүң. Сен Жояптын ордуна өмүрүң өткөнчө аскер башчым болосуң. Эгерде андай кылбасам, Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын»+.

14Ушинтип, Дөөт бүткүл иуда элинин көңүлүн бир кишидей өзүнө буруп алды. Ошондо алар падышага: «Бүт адамдарыңыз менен кайтыңыз» деп айттырып жиберишти. 15Падыша артка кайтып, Иордан дарыясына келди. Бүт иуда уруусу падышаны тосуп чыгып, Иордандан өткөрүп алалы деп, Гилгалга келишти+. 16Бахуримдик бенжамин Геранын уулу Шимей да иудаларга кошулуп, Дөөт падышаны тосуп алганы шашылыш жетип келди+. 17Аны менен бенжамин уруусунан миң киши келди. Шабулдун үй кызматчысы Зиба да он беш уулу жана жыйырма кулу менен падышаны Иордандын өткөөлүнөн өтүп тосуп алды+. 18Падышанын үй ичин кечүүдөн өткөрүп, ага кызмат кылалы деп алар падышанын алдына келишти. Падыша дарыяны кечип өтмөкчү болуп жатканда, Геранын уулу Шимей анын бут алдына жыгылып, 19мындай деди:

– Таксырым, менин күнөөлөрүмдү кечсеңиз экен. Сиз Иерусалимден чыккан күнү кулуңуздун кылган жамандыгын унутуп, көкүрөгүңүздө сактабасаңыз экен, падышам!+
20Кулуңуз кандай күнөө кылганын өзү билет. Ошондуктан Жусуптун бардык урпактарынын[*] арасынан биринчи болуп таксырым, падышамдын алдынан тосуп мен келдим. 21Бирок Серуянын уулу Абышай:

– Жараткан Эгенин майланган падышасын каргаганы үчүн кантип эле Шимей өлбөшү керек?! – деп кыйкырып жиберди+.

22– Эй, Серуянын уулдары! Силердин ишиңер болбосун! Неге мени тукуруп жатасыңар! Ушул тапта Ысрайылда падыша менмин! Бүгүн Ысрайылда бир да адамдын каны төгүлбөйт! – деди Дөөт+. 23Анан падыша Шимейге кайрылып:

– Сен өлбөйсүң! – деп касам ичти+.

24Шабулдун небереси Мефибашет да падышаны тосуп алганы келиптир. Ал падыша кеткен күндөн тартып, аман-эсен кайтып келгенге чейин кийимин да, бутун да жуубаптыр, мурутун да кыркпаптыр+. 25Падышаны тосуп алуу үчүн келген Мефибашетке падыша:

– Мефибашет, эмне үчүн сен мени менен кеткен жоксуң? – деп сурады. 26Мефибашет падышага:

– Таксырым, падышам, өз кулум мени алдап кетти. Мен кулуңуз майып болгондуктан, кызматчым Зибага: «Эшекти току, аны минип алып падыша менен кетемин» деп айткам. 27Таксырым, падышам, ал сиздин алдыңызда кулуңузга жалаа жапты. Бирок сиз, таксырым, падышам, Кудайдын периштесиндейсиз. Сиз эмнени туура көрсөңүз, ошондой кылыңыз+. 28Чоң атамдын тууган-уруктарынын баары таксырым, падышамдын алдында өлүмгө татыктуу болсо да, мендей кулуңузду өзүңүз менен бир дасторкондо олтургандардын арасына коштуңуз. Падышама даттанууга деги кандай акым бар+?

29– Токто, улантпай эле кой! Зиба экөөңөр жерди бөлүшүп алгыла. Мен ушундай чечтим, – деди падыша. 30Мефибашет болсо падышага:

– Эң башкысы, таксырым, падышам аман-эсен өз сарайына кайтып келди. Мейли, жерди толугу менен Зиба ала берсин! – деди.

31Падышаны Иордан суусунан узатып коюу үчүн гилаттык Барзилай да Рогелим шаарынан келип калды.

32Барзилай сексен жаштагы бир топ картайып калган киши эле. Ал бай болгондуктан, падыша Маханаимде турган убакта, аны азык-түлүк менен камсыз кылган эле+. 33Падыша Барзилайга:

– Мени менен жүрүңүз, Иерусалимде сиз үчүн өзүм кам көрүп турамын, – деди.

34– Падыша менен Иерусалимге баргыдай канча өмүрүм калды дейсиз? – деди Барзилай падышага. 35– Мен азыр сексен жаштамын. Эмне жагар-жакпасын ажырата албайм. Ичкен-жегенимдин даамын да сезбей калдым. Ырчылардын ырдап жатканын жакшы укпай калдым. Ошондуктан кулуңуздун таксырым падышага жүк болуусунун не кереги бар+? 36Иорданды падыша менен чогуу кечип өтүп, ага бир аз болсо да жолдош болоюн деп келдим. Падышамдын мага ушунча сый көрсөткөнүнүн зарылдыгы деле жок. 37Кулуңуздун кайра кайтып кетүүсүнө уруксат этиңиз. Өз шаарыма барып, ата-энемдин мүрзөсүнө жакын жерде көз жумайын. Мына, кулуңуз Кимхам ушул жерде, ал таксырым, падышам менен барсын. Аны эмне кылам десеңиз, өзүңүз билиңиз+. 38Падыша ага:

– Анда Кимхам да дарыядан өтүп, мени менен барсын. Сиз каалагандын баарын ага кылам. Менден эмнени кааласаңыз, баарын орундатам, – деди.

39Падыша менен бүт эл Иордандан өтүштү. Анан падыша Барзилайды өөп, ага батасын берди. Ошондон кийин Барзилай үйүнө кетти. 40Падыша болсо Гилгалга жол тартты. Кимхам да аны менен кетти. Иуда аскерлеринин баары, ысрайыл[*] аскерлеринин жарымы падышаны коштоп жөнөдү.

Ысрайылдардын нааразычылыгы

41Ошондо ошол ысрайылдардын баары падышага келип:

– Эмне үчүн бир туугандарыбыз иуданын кишилери уурудай болушуп, сизди, үй ичиңизди, бардык адамдарыңызды өздөрү эле Иордандан өткөрүп келишти? – деп айтышты.

42Иуда эркектери ысрайылдарга мындай деп жооп беришти:

– Себеби падыша биздин тууганыбыз. Буга неге капа болосуңар? Биз эмне, падышанын бир нерсесин жеп койдукпу же андан белек алыптырбызбы? 43Ысрайылдар иудаларга жооп кылып, мындай дешти:

– Ысрайылда он уруу бар. Ошондуктан Дөөт падышага биздин көбүрөөк акыбыз бар. Андай болгон соң, неге силер бизди теңсинбей жатасыңар? Падышаны алып келүү керек деп биринчи болуп биз айтпадык беле? – дешти. Бирок баары бир ысрайылдардын айткандарына караганда, иудалардын айткандары өйдө болду.

20

Шебанын көтөрүлүш чыгарышы

20^1Ошол жерде, Гилгалда бенжамин уруусунан Бихринин уулу Шеба деген начар киши бар эле. Ал сурнай тартып:

– Мындан ары Жышайдын уулу Дөөт бизге эч ким эмес! Аны менен эч кандай аласа-бересебиз жок. Эй, Ысрайыл эли, баарың үй-үйүңө тарагыла! – деп кыйкырды+. 2Ошондо ысрайылдардын баары Дөөттөн бөлүнүп, Бихринин уулу Шебаны ээрчип кетти. Иуда эли болсо өзүнүн падышасы тарапта калып, Иордандан Иерусалимге чейин аны менен барды.

3Дөөт падыша Иерусалимдеги ак сарайына келди. Падыша сарайына көз салып туруу үчүн калтырып кеткен он токолун өзүнчө бир үйгө жайгаштырды. Дөөт аларды камсыз кылып турду, бирок аларга кирген жок. Токолдор эми жесир аялдардай болуп, ошол жерде өмүрүнүн аягына чейин калышты+.

Амасанын өлтүрүлүшү

4Ошондон кийин Дөөт аскер башчы Амасага:

– Үч күндүн ичинде иуда аскерлерин алдыма чогулт. Өзүң да ушул жерде бол, – деди+. 5Амаса иудаларды чогултуп келүү үчүн кетти. Бирок ал белгиленген убакыттан кечигип жатты. 6Ошондуктан Дөөт башка аскер башчы Абышайга:

– Эми Бихринин уулу Шеба Абышаломдон да чоң жамандык кылмай болду. Таксырыңдын адамдарын ал да, Шебанын артынан түш. Антпесең ал чептүү шаарлардын бирин колго алып, жашырынып калат, – деди. 7Ошол замат Абышай Жояпты, анын кишилерин, жансакчы кереттер менен пелеттерди жана эр жүрөк жоокерлерди чогултту. Анан Бихринин уулу Шебанын изине түшүү үчүн Иерусалимден чыгып кетти+. 8Алар Гибондогу бийик аскага жетишкенде, алардын алдынан Амаса чыгып калды. Жояп жоо кийимчен эле. Белиндеги кемеринде кынына салынган кылыч бар болчу. Ал алдыга басканда, кылычын жерге түшүрүп жиберди. 9Жояп Амасага:

– Амансыңбы тууганым? – деп аны өбө тургандай болуп, оң колу менен анын сакалынан кармады. 10Амаса Жояптын колундагы кылычтан сактанган жок. Жояп кылычты Амасанын курсагына сайып жиберди. Амасанын ичеги-карды жерге түшүп калды. Дагы бир жолу кылыч уруунун кажети болбоду, анткени ал жан берди. Ошондон кийин Жояп менен анын бир тууганы Абышай кайрадан Бахринин уулу Шебанын артынан түшүштү+. 11Жояптын жигиттеринин бири Амасанын жасатынын жанында туруп: «Ким Жояп десе, ким Дөөт тарапта болсо, Жояптын артынан жөнөсүн!» деди. 12Амасанын канга боёлгон жасаты жолдун ортосунда жатты. Өтүп бараткандардын ар бири аны карап, токтоп калып жатканын Жояптын жигити байкап, Амасанын жасатын талаага сүйрөп барып, кийим менен жаап салды. 13Жасат жолдон алынгандан кийин, баары Жояпты ээрчип, Бихринин уулу Шебанын изине түштү.

Шебанын көтөрүлүшүнүн басылышы

14Бул арада Шеба бүт Ысрайыл урууларынын жерлерин аралап өтүп, Абел-Бейт-Мааха шаарына келди. Берим элинин бардык аскерлери да чогулуп, Шебага кошулду. 15Жояп аскерлери менен келип, Шеба жашырынган Абел-Бейт-Мааха шаарын курчоого алды. Алар шаарды басып алуу үчүн анын дубалынын түбүнө жал[*] үйүштү. Анан анын үстүнө чыгып алып, дубалды урата башташты. 16Ошол убакта акылдуу бир аял шаар дубалынын үстүнөн кыйкырып:

– Э-эй, уккула! Кулак салгыла! Жояпка айткыла, бул жакка келсин, менин ага айта турган сөзүм бар! – деди. 17Жояп аялга жакыныраак келгенде:

– Жояп деген сизсизби? – деп сурады аял.

– Ооба, менмин, – деди Жояп.

– Анда күңүңүздүн сөзүн уксаңыз экен, – деди тиги.

– Кулагым сенде, – деди Жояп. 18Аял сөзүн улап мындай деди:

– Эзелтен «Кеңеш керек болсо Абел шаарына бар» деп айтышчу. Иш ушинтип чечилчү. 19Мен Ысрайылга тынчтык каалаган, ишенимдүү шаарлардын биринен боломун. Сиз болсо Ысрайыл өз энесиндей көргөн шаарын талкалаганы жатасыз. Сиз Жараткан Эгенин энчисин жок кылганы жатасыз.

20– Жок! Талкалап, жок кылайын деген деле ниетим жок, – деди Жояп аялга. 21– Андай эмес. Эпрайым тоолорунда жашаган Бихри уулу Шеба деген бирөө падыша Дөөткө каршы козголоң чыгарды. Эгерде ошону гана чыгарып берсеңер, мен шаарыңардан кетем.

– Анда мындай кылалы, анын башын сизге дубалдан ыргытып беребиз, – деди аял Жояпка. 22Анан аял бүт элге акыл айтты. Эл Бихри уулу Шебанын башын кесип, Жояпка ыргытып берди. Ошондо Жояп сурнай тартты, аскерлер шаарды таштап, ар кимиси өз үйлөрүнө кайтып кетти. Жояп да Иерусалимге, падышанын алдына кайтып келди.

Дөөттүн башкы кызматчылары

23•Жояп бүт Ысрайыл аскерлеринин аскер башчысы эле. Эхояда уулу Банея болсо жансакчы кереттер менен пелеттерге башчы+. 24Адорам – мажбурлап жумушка салынгандарга башчы, Ахилут уулу Жешопат – жылнаамачы[*]+. 25Шаба – падышанын катчысы, Садок менен Абиятар – дин кызматчылар,+
26жариттик Хира да Дөөттүн дин кызматчысы эле.

21

Гибондуктардын Шабулдун укум-тукумунан өч алышы

21^1Дөөт падышанын тушунда үч жыл катар ачарчылык болду. Дөөт мунун себебин Жараткан Эгеден сураганда, Ал: «Буга Шабул жана анын канкор тууган-уругу күнөөлүү. Анткени Шабул гибондуктарды өлтүргөн», – деп жооп берди. 2Ошондо падыша гибондуктарды чакыртып алып, алар менен сүйлөштү. Гибондуктар ысрайыл элинен эмес эле. Алар амор элинин калдыктары болушкан. Ысрайылдар аларды кырып салбайбыз деп ант беришкен болчу. Ошого карабай, Шабул ысрайыл жана иуда эли үчүн кызганып, аларды тукум курут кылууга аракет кылган эле+. 3Дөөт гибондуктардан:

– Силер үчүн эмне кылайын? Жараткан Эгенин энчисине батаңарды беришиңер үчүн, бул күнөөнү кантип жуусам болот? – деп сурады? 4Гибондуктар Дөөткө:

– Шабулдун же анын тууган-уругунун күмүшү да, алтыны да кун боло албайт. Ысрайылдан бирөө-жарымды өзүбүз өлтүрүүгө болсо акыбыз жок, – деп жооп беришти.

– Анда эмнени каалайсыңар, ошону аткарып берем, – деди Дөөт.

5– Ысрайылдын бир да жеринде калбасын деп, Шабул бизди кырып, тукум курут кылгысы келген, – дешти гибондуктар. 6– Ошондуктан Шабулдун урпактарынан жети кишини бизге бериңиз. Биз аларды Жараткан Эге тандап алган Шабул падышанын шаары Гибада, Эгедердин алдында шишке сайып салабыз.

– Мен аларды силерге беремин, – деди падыша+. 7Бирок Дөөт падыша Шабулдун небереси, Жонатандын уулу Мефибашетке ырайым кылды. Анткени ал Шабулдун уулу Жонатан менен Жараткан Эгенин алдында бири-бирине ант беришкен эле+. 8Шабулдун Аяхтын кызы Риспадан төрөлгөн Армоний жана Мепибашет деген эки уулун Дөөт падыша алдырды. Анан Шабулдун кызы Мераптын мехолалык Барзилайдын уулу Адриелден төрөгөн беш уулун да алдырды+. 9Аларды гибондуктардын колуна салып берди. Гибондуктар аларды тоодо, Жараткан Эгенин алдында шиш жыгачка сайып салышты. Жетөө тең бирге каза тапты. Алар оруп-жыйуунун башында, арпага алгачкы орок тийген күндөрдө өлтүрүлдү+. 10Аяхтын кызы Риспа кенеп капты алып барып, ошол тоодогу бир асканын үстүнө төшөдү. Ал эгин оруу башталгандан баштап, күзгү жаан жааганга чейин ошол жерде олтурду. Ал жасаттарды күндүзү жору-кузгунга, түнкүсүн талаа жырткычтарына тийгизбей коруп жатты.

11Шабулдун токолу Аяхтын кызы Риспанын эмне кылып жатканын Дөөткө айтышты. 12Ошондо Дөөт Гилаттагы Жабешке барып, ал жердин элинен Шабул менен анын уулу Жонатандын сөөктөрүн сурап алды. Пелиштилер Шабулду Гилбоя тоосунда өлтүргөн күнү алардын жасаттарын Бейт-Шан шаарынын аянтына илип коюшкан эле. Жабештиктер болсо жашыруун барып, аларды алып келишкен болчу+. 13Дөөт Шабул менен анын уулу Жонатандын сөөктөрүн ал жерден алып келди. Шиш жыгачка сайылган жети адамдын сөөктөрү да түшүрүлдү. 14Шабул менен анын уулу Жонатандын сөөктөрүн Бенжамин жериндеги Зелага, атасы Киштин саганасына коюшту. Ошентип, падышанын буйруктары толук аткарылды. Ошондон кийин Кудай элдин өз жери үчүн сыйынууларын кабыл кылды+.

Алптар менен салгылаш

15Пелиштилер менен ысрайылдардын ортосунда кайрадан согуш чыкты. Дөөт аскерлерин баштап барып, пелиштилер менен салгылашты. Салгылашта Дөөт абдан чарчады.

16Рафа тукумунан чыккан Ишпи-Беноп деген алп да бар эле. Ал жаңы соот кийип, колуна учунун салмагы үч жүз шекел[*] колодон жасалган найза көтөрүп алыптыр. Ал Дөөттү өлтүрмөкчү болду. 17Бирок Серуянын уулу Абышай жардамга келип, ал пелиштини өлтүрдү. Ошондо Дөөттүн жигиттери ант берип:

– Ысрайылдын чырагы өчүп калбашы үчүн, мындан ары сиздин биз менен салгылашка барууңузга жол бербейбиз, – дешти+.

18Андан кийин Гоп шаарында пелиштилер менен кайрадан салгылаш болду. Бул салгылашта хушалык Сипхай рафа тукумунан чыккан Сап деген алпты өлтүрдү.

19Көп узабай Гопто ысрайылдар менен пелиштилер кайрадан салгылашты. Бул урушта бейтлехемдик Жарей-Огримдин уулу Элханан гаттык Голияттын бир тууганын өлтүрдү. Анын найзасы токуучу өрмөктүн баканындай эле+.

20Гатта да салгылашуу болду. Ал салгылашта колу менен бутунда алтыдан манжасы бар, бардыгы болуп жыйырма төрт манжалуу, дөөдөй болгон бир алп чыкты. Ал да рафа тукумунан эле. 21Ошол адам ысрайыл элин шылдыңдаганда, аны Дөөттүн агасы Шимейдин уулу Жонатан өлтүрдү+.

22Ушул төртөө рафа тукумунан болгон. Алар Дөөт менен анын кишилеринин колунан өлүштү+.

22

Дөөттүн Кудайды мактоо ыры

22^1Жараткан Эге Дөөттү бардык душмандарынан жана Шабулдун колунан куткарган күнү Дөөт Жараткан Эгеге арнап бул ырды ырдады:

2– Жараткан Эгем – аска-зоом,
Чебим менин, калкалоочум.
3Кудайым менин – таянар тоом,
Андан паана табамын.
Ал менин калканычым,
Сактап калчу мүйүзүм[*],
Сепилим менин, башпаанам.
Куткаруучум менин,
Зомбулуктан куткарасың+.
4Мактоолорго татыктуу
Жараткан Эгеге жалынам,
Ошондо кастан кутулам.

5Ажалдын күчтүү толкундары
Ар тараптан курчады.
Кыйраткан күч селдей агып
Туш тараптан басып калды+.
6О дүйнөнүн торлору
Бүтүндөй мени чырмады.
Шум ажалдын капканы
Араанын ачып тороду.
7Кысталышта калганымда
Жалындым Жараткан Эгеме,
Жалбара бердим Кудайыма.
Үнүмдү укту ыйык жайынан,
Зарым жетти кулагына+.

8Ошондо катуу термелип,
Силкинип кетти кара жер,
Асмандын тирөөчтөрү
Солкулдап жатты алар да.
Ал анткени Эгедер
Ачууланып каарданды+.
9Таноосунан түтүн чыгып,
Оозунан от бүркүп жатты.
Жалындаган, куйкалоочу,
Андан чоктор учуп жатты.
10Көк асманды эңкейтти,
Төмөн түштү ылдыйлап.
Буттарынын астында –
Уюлгуган кара булут.
11Керупту[*] минип алып
Шашылып учуп келди
Шамалдын канатында,
Шуулдап сызып келди.
12Капкара, кара түндү
Чүмбөттөй жамыныптыр,
Жаан төккөн сур булуттар
Көшөгөдөй тартылыптыр.
13Алдындагы зор жарыктан
Оттуу чоктор учуп жатты.
14Жараткан Эге күркүрөп,
Дүңгүрөттү асманды,
Кудай-Таала үн салды+.
15Жоого жебе жаадырып,
Чачыратты туш-тушка,
Чагылганды чартылдатып,
Дүрбөлөң салды душманга+.
16Эгенин каардуу үнүнөн,
Деңиздин түбү көрүндү.
Таноосунун деминен,
Жердин пайдубалы,
Жып-жылаңач болуп калды.

17Жогорудан колун созуп,
Алды мени колуна,
Түбү терең суулардан,
Чыгарып алды Өзүнө.
18Менден күчтүү душмандан –
Өзүмдөн кубаттуулардан,
Жек көргөндүн колдорунан,
Куткарып алды Ал мени.
19Башыма кайгы түшкөндө,
Алар мага кол салышты.
Бирок менин Жараткан Эгем,
Өзү мага тирек болду.
20Кенен жерге чыгарды,
Сүйгөндүктөн куткарды.
21Адилдигим эске алып
Жараткан Эгем жооп кылды,
Ооба, ак экендигимди
Көргөндүктөн сыйлады+.
22Анткени мен чыккан жокмун
Жараткан Эгенин жолунан.
Жамандыкка четтебедим Кудайымдан.
23Анын бардык эрежеси,
Дайым турат көз алдымда,
Мыйзамынан жүз бурбайм.
24Айыпсыз болдум алдында,
Күнөөлөрдөн сактандым+.
25Көргөндө ак экенимди,
Эске алып адилдигимди,
Жараткан Эге сыйлады.

26Оо, Кудайым!
Ишенимдүүгө – ишенимдүүсүң,
Кынтыксызга – кынтыксызсың,
27Тазаларга – тазасың,
Кытмырларга – амалдуусуң.
28Эзилген элди куткарып,
Текеберди назарың менен,
Башын жерге каратасың.

29Сен Жараткан Эгем – менин чырагымсың,

Эгем караңгымды жарык кыласың.

30Сени менен талкалайм,

Аламан топ аскерди.

Кудайым менен ашып өтөм,

Бийик дубал-чептерди.

31Кудай!

Анын жолу кемтиксиз,

Жараткандын Сөзү таптаза.

Паана издеп келгендерге

Калканч болот баарына+.

32Айтчы, Жараткан Эгеден башка ким Кудай?!

Кудайыбыздан бөлөк

Таянар тоо барбы?

33Кудайым!

Өзүң бекем сепилимсиң,

Сен жолумду түз кылдың.

34Буттарымды бийиктеги

Кийиктин бутундай кылат,

Аскага бекем тургузат.

35Колдорумду машыктырат,

Салгылашка согушта.

Каруум жетет тартканга,

Ал тургай коло жааны да.

36Өзүңдүн калкалоочу,

Калканыңды бергенсиң.

Өзүң түшүп төмөнгө,

Мени бийик көтөрдүң.

37Кадамымды кенен таштайм,

Буттарым да мүдүрүлбөйт.

38Душманымдын артынан түшүп,
Аларды кырып салдым,
Жок кылмайын кайтпадым.
39Жок кылдым, талкаладым,
Эми алар тура алышпайт,
Бут алдыма кулашты.
40Белимди бууп, кубаттап,
Салгылашка жөнөттүң.
Мага баш көтөргөндү
Бут алдыма чөгөлөттүң.
41Душманымды өзүмдөн
Артын салып качырдың.
Мени жек көргөндөрдүн
Күлүн көккө сапырдым.
42Алар жардам издешти
Куткарар эч ким келбеди,
Жараткан Эгеге жалынышты,
Бирок Ал үн катпады+.
43Мен аларды жердеги
Таптап салдым топурактай,
Мен аларды жолдогу
Тебелеп-кечтим баткактай.

44Өз элимдин козголоңунан,
Мени Өзүң куткардың.
Мени бөлөк элдерге да,
Башчы болсун деп сактадың.
Мен билбеген элдер мага,
Кулдук кылып жатышат.
45Бөтөн элдер титиреп,
Үнүмдү угары менен,
Моюн сунуп жатышат.
46Жат жерликтер кайраты мокоп,
Калтырап чептен чыгышат.

47Жараткан Эгем көрүп турат!
Таянар тоом макталсын!
Куткаруучу аска-зоом,
Кудайымды көкөлөткүн!
48Ал – Кудай!
Менин өчүмдү алуучу,
Элдерди мага багынтуучу,
49Душмандан азат кылуучу.
Сен кастарымдан бийик кыласың,
Зулумдардан куткарасың!
50Ошон үчүн Жараткан Эгем
Башка элдер арасында
Сага шүгүрчүлүк келтирем!
Ысымыңды мактап ырдаймын!+
51Эгедер Өзүнүн падышасын
Улуу жеңиштерге жеткирет.
Тандап, майлаган падышасы
Дөөткө жана урпактарына
Түбөлүккө ырайым кылат!+

23

Дөөттүн акыркы сөзү

23^1Бул Дөөттүн акыркы сөзү. Кудай жогору көтөргөн, Жакыптын Кудайынын майланганы, Ысрайылдын сүйүктүү ырчысы, Жышайдын уулу Дөөт мындай дейт:

2Жараткан Эгенин Руху
Сүйлөп жатат мен аркылуу,
Оозумда Анын сөздөрү+.
3Ысрайылдын Кудайы
Мага сүйлөдү.
Ысрайылдын таянар тоосу
Мындай деди:
«Элге адил бийлик кылган,
Кудайдан коркуп башкарган адам+
4Ал эрте таңдагы
Жаркыраган күн сымал.
Ооба, аппак таңдагы
Булутсуз асман сыяктуу,
Жаандан кийин
Жерден көктү чыгарган
Күндүн нуруна окшош.

5Мен жана урук-тукумум
Кудайдын алдында
Дал ошондой эмеспи?!
Анткени Ал мени менен
Түбөлүктүү келишим түздү.
Ооба, жеткилең,
Бекем келишим түздү.
Ошондуктан Ал мени
Дайыма жеңишке жеткирип,
Бардык тилектеримди
Орундатып жатпайбы?!+

6Кудайсыз адамдар болсо
Алардын баары
Ыргытылчу тикендей,
Кол менен аны кармай албайсың,
7Ким аларды чогулткусу келсе,
Темир шайман же найза сап алып,
Турган жеринде өрттөп жиберет.

Дөөттүн баатыр жигиттери

8Дөөттүн баатыр жигиттеринин аттары мындай: үч баатырдын биринчиси хакемон Ишпошет болгон. Ал бир салгылашта найзасы менен сегиз жүз кишини өлтүргөн. 9Үч баатырдын экинчиси – Ахояхтын небереси, Додонун уулу Элазар. Бир жолу ал Дөөт экөө пелиштилерди салгылашка чакырды. Ошондо Ысрайыл аскерлери пелиштилерден чегинди. 10Бирок Элазар качкан жок. Анын колу талып, кылычты кармаган бойдон карышып калганча пелиштилерди өлтүрдү. Ошол күнү Жараткан Эге улуу жеңиш берди. Ысрайылдар болсо олжолорду чогултуу үчүн гана артка кайтып келишкен. 11Элазардан кийинкиси арардык Агей уулу Шама эле. Пелиштилер Лехидеги жасмык себилген талаанын жанына чогулуп келгенде, ысрайылдар пелиштилерден качышты. 12Бирок Шама талаанын ортосуна туруп алып, пелиштилерди кырып, талааны сактап калды. Ошол күнү Жараткан Эге улуу жеңишке жеткирди. 13Жыйын-терим убагында отуз баатырдын арасындагы ошол үч баатыр Дөөттүн жанына – Адулам үңкүрүнө келди. Ошол убакта пелиштилердин аскер тобу рафалардын өрөөнүнө чатырларын тиккен эле+. 14Пелиштилердин ордосу болсо Бейтлехемде турган. Дөөт ал убакта өзүнүн чебинде болчу. 15Дөөт абдан суусап:

– Эх, Бейтлехем дарбазасынын жанындагы кудуктан бирөө суу алып келип берип, суусунум канганча ичсем кана! – деди. 16Ошондо үч баатыр пелишти ордосун жарып өтүп, Бейтлехем дарбазасынын жанындагы кудуктан суу тартып алып, Дөөткө алып келип беришти. Бирок Дөөт ал сууну ичкенден баш тартып, аны Жараткан Эгеге багыштап, жерге төктү+. 17Ал:

– Жараткан Эгем, муну кылгандан сактай көр! Бул өз өмүрүн тобокелге салып барып келген үч жигитимдин канына тете эмеспи? – деди. Дөөт сууну ичүүнү каалаган жок. Үч баатыр мына ушундай эрдик көрсөткөн.

Отуз баатыр

18Жояптын бир тууганы, Серуянын уулу Абышай отуз баатырдын башчысы эле. Ал найзасы менен үч жүз кишини өлтүргөн. Абышай да үч баатырдай атактуу жигит болгон+. 19Ал отуз баатырдын атактуусу жана башчысы эле. Бирок үч баатырдын катарына кирген эмес. 20Капсейелдик Иодайдын уулу Бенай да эр жүрөк жигит болгон. Ал да улуу иштерди жасаган. Ал мааптын арстандай эки баатырын өлтүргөн. Бир жолу кар жааган күнү аңга түшүп барып, арстанды өлтүргөн+. 21Ал мисирлик алпты да жеңген. Мисирликтин колунда найзасы бар эле. Бенай ага таяк менен чыгып, анын колундагы найзасын тартып алып, аны өзүнүн найзасы менен өлтүргөн+. 22Иодайдын уулу Бенай ушундай эрдиктерди жасаган. Ал да үч баатырдай атактуу эр эле. 23Ал отуз баатырдын арасында атактуу болсо да, үч баатырдын катарына кирген эмес. Дөөт аны жансакчылардын башчысы кылып дайындаган. 24Атактуу отуз баатыр булар эле: Жояптын бир тууганы Асайыл, бейтлехемдик Додонун уулу Элханан,+
25хароттук Шамма менен Элика, 26палтилик Хелес, текоялык Икештин уулу Ира, 27анатоттук Абиезер, хушалык Мебунай, 28ахохилик Салмон, нетопаттык Махарай, 29нетопаттык Баананын уулу Хелеп, бенжамин уруусунан гибалык Рибайдын уулу Итай, 30пиратондук Бенай, Гааш сайынан Хидай, 31арбалык Абий-Албон, баркумдук Азмабет, 32шаалбондук Элияхба, Жашендин уулдарынан Жонатан, 33арардык Шама жана Шарар уулу Ахиям, 34маахалык Ахазбайдын уулу Элипалет, гилондук Ахитопелдин уулу Элиям,+
35кармелдик Хесро, арбайлык Паарай, 36собалык Натандын уулу Игал, гаттык Бани, 37аммон элинен Селек, Серуянын уулу Жояптын желдети бейроттук Нахрай, 38итри уруусунан Ира менен Гареп жана 39хет Урия. Баары болуп, ал тургай, отуз жети жигит эле+.

24

Дөөттүн эл каттоо жүргүзүшү

24^1Жараткан Эге Ысрайылга кайрадан каарданып, Дөөттү аларга каршы козгоп: «Бар, иуда эли менен ысрайыл элин санап кел», – деп айтты. 2Ошондо падыша өзүн жандап жүргөн аскер башчы Жояпка мындай буйрук берди:

– Дандан тартып, Бээршебага чейинки Ысрайылдын бардык урууларын кыдырып, элге санак жүргүз. Мен элдин санын билгим келет+. 3Бирок Жояп падышага:

– Кудайыбыз Жараткан Эге элди азыркысы канча болсо, ошончо көбөйтсүн, андан да жүз эсе кылып көбөйтсүн. Падышам муну өз көзү менен көрсө экен. Бирок, таксырым, падышам муну эмне үчүн каалап калдыңыз? – деди. 4Деген менен, Жояп менен аскер башчылар айтса деле, падышанын сөзү сөз болду. Ошентип, Жояп аскер башчыларын баштап падышанын алдынан чыгып, Ысрайыл элине санак жүргүзүү үчүн жөнөп кетти. 5Алар Иордан дарыясынан өтүп, Ароер шаарына жакын жерге чатырларын тигип, ошол жерге токтошту. Ароер шаары колоттогу шаарчанын түштүк тарабында эле. Ал жерден Гат аркылуу Жазер шаарына, 6андан кийин Гилатка, Тахтим-Хотши жерине барышты. Анан Дан-Янды айланып өтүп, Сидонго чейин жетишти. 7Андан ары Тир чебин жана хиби менен Канаан элдердин бардык шаарларын кыдырышты. Акырында Иуданын Негев талаасында жайгашкан Бээршеба шаарына жетишти+. 8Ошентип, алар бардык жерди түрө кыдырып, тогуз ай, жыйырма күн дегенде Иерусалимге кайтып келишти. 9Жояп эл каттоонун жыйынтыгын падышага билдирди. Ысрайылда сегиз жүз миң, Иудада болсо беш жүз миң дени сак, согушка жарактуу киши бар экени маалым болду+.

10Эл санактан кийин, Дөөттү абийири кыйнай баштады. Ал Жараткан Эгеге:

– Мен бул ишти жасап, оор күнөө кылдым. Жараткан Эгем, суранамын, кулуңдун күнөөсүн кечир! Мен өтө акылсыз иш жасадым, – деди+.

11Эртеси эртең менен Дөөт турганда, ага кызмат кылган олуя жана пайгамбар Гатка Жараткан Эгеден мындай деген сөз түштү:+
12«Барып, Дөөткө мындай деп айт: "Жараткан Эге мындай дейт: Мен сага үч жазаны сунуш кыламын. Ошолордон бирөөнү танда, анан сага ошол жазаны жиберемин"». 13Гат Дөөттүн алдына келип мындай деди:

– Жериңде жети жыл ачарчылык болсунбу? Же душмандарың сени куугунтуктап, алардан үч ай качып жүрөсүңбү? Же болбосо өлкөңдө үч күн айыкпас жугуштуу оору каптасынбы? Эми ойлонуп, мени Жибергенге кандай жооп алып барышым керектигин чеч.

14– Мага абдан оор болду! – деди Дөөт Гатка. – Адамдын колуна түшкөндөн көрө, Жараткан Эгемдин колуна түшөйүн. Анткени Ал абдан ырайымдуу.

15Ошентип, Жараткан Эге таң аткандан баштап, белгиленген убакытка чейин Ысрайыл элине айыкпас жугуштуу оору жиберди. Түндүктөгү Дандан түштүктөгү Бээршебага чейин жашаган элден жетимиш миң киши каза болду+. 16Ошондо периште Иерусалимди кырып салмакчы болуп, колун сунганда, Жараткан Эгенин боору ооруп, алааматты токтотуу үчүн, элди кырып жаткан периштеге: «Жетет эми, колуңду тарт», – деп буйрук берди. Ошол учурда Жараткан Эгенин периштеси жебус Аравнанын кырманында турган эле+. 17Дөөт элди кырып жаткан периштени көргөндө Жараткан Эгеге:

– Күнөө жасап, жаман иш кылган койчу менмин го. Бул койлордо не жазык? Каарың мага жана атамдын урук-тукумуна түшсүн! – деди.

18Ошол күнү Гат Дөөткө келип, ага:

– Жебус Аравнанын кырманына барып, ошол жерде Жараткан Эгеге арнап курмандык жай тургуз, – деди. 19Дөөт Гаттын сөзү, Жараткан Эгенин буйругу боюнча кырманга жөнөдү.

20Падыша өзүнүн төрөлөрү менен келе жатканын Аравна көрдү. Ал падышанын алдынан утурлай чыгып, жүздөмөндөп жыгылды. 21Анан Аравна:

– Таксырым, падышам өз кулуна кандай максатта келди экен? – деди.

– Кырманыңды сатып алганы келдим. Элди каптаган айыкпас жугуштуу оору токтош үчүн бул жерде Жараткан Эгеге арнап курмандык жай курмакчымын, – деди Дөөт. 22Аравна Дөөткө мындай деди:

– Таксырым, падышам эмнени кааласа, ошону алып, Жараткан Эгеге тартууласын. Өрттөлчү курмандык үчүн өгүздөр мынакей. Эгин бастыргыч менен өгүздөрдүн моюнтуруктары отун болсун+. 23Падышам, мунун баарын Аравна өзүнүн падышасына тартуу кылат.

Анан сөзүн улап: – Кудайыңыз, Жараткан Эге сизге ыраазы болсун! – деди.

24– Андай болбойт, – деди падыша Аравнага, – сенден бул нерселерди баасын төлөп, сатып аламын. Кудай Эгеме бекер алган курмандыкты чалбаймын.

Ошентип, Дөөт кырман менен өгүздөрдү элүү күмүш теңгеге сатып алды. 25Анан ал ошол жерге Жараткан Эгеге арнап курмандык жай куруп, толук өрттөлүүчү жана тынчтык курмандыктарын чалды. Жараткан Эге Дөөттүн журт үчүн жалынганына жооп берип, Ысрайылды каптаган айыкпас жугуштуу ооруну токтотту.

* 1:14 Байыркы заманда ысрайыл элинде Кудай тандаган падышаларды, дин кызматчыларды жана пайгамбарларды башына зайтун майын куюп, ошол кызматтарга дайындашкан.

* 1:21 Гелбоя – Шабул падыша курман болгон тоо. Ушул бөлүмдүн 6-аятын караңыз.

* 1:21 Майланбай – ошол мезгилде кээ бир калкандар жыгачтан жасалгандыктан, жакшы сакталышы үчүн тери капталып, майланып турчу.

* 2:9 Ысрайыл — түндүк уруулардан турган эл жөнүндө сөз болуп жатат.

* 2:16 Хелкат-Хаццурим – «канжар майдан» дегенди билдирет.

* 2:32 Сагана – бир тукумдун маркумдары коюлчу үңкүр.

* 5:20 Баал-Перазим – селдей каптап кыйратуучу Кожоюн.

* 6:2 Баала – бул Кирият-Жеярим шаарынын дагы бир аталышы. Жаш. 15:9.

* 6:2 Керуп – Кудайдын тагынын алдында кызмат кылган асмандагы рух.

*

6:3 1Шам. 7:1 караңыз.

* 6:8 Перес-Узза – каарга калган Узза.

* 8:2 Букара – өздөрүн басып алган падышага көз каранды болуп, ага салык төлөп, оор жумушту аткарууга мажбур болгон эл.

* 8:16 Жылнаамачы – тарыхый маалыматтарды гана жазбастан, падышанын буйругун элге, элдин арыз-муңун падышага жеткирип да турган киши болгон.

* 11:21 Жеруп-Бешет – Гидон бийдин дагы бир аты. Бий. 6:32 караңыз.

* 11:21 Бий. 9:53тү караңыз.

* 12:25 Эдидия – Жараткан Эгенин сүйгөн пендеси.

* 12:30 Талант – болжолу 33 кг.

* 14:26 Болжолу 2.3 кг.

* 17:28 жасмык – чечевица

* 19:20 Бул жерде Ысрайылдын бардык түндүк уруулары жөнүндө сөз болуп жатат.

* 19:40 2:9 – аяттагы түшүрмөнү караңыз.

* 20:15 Жал – шаарга кол салган учурда анын дубалынын астына үйүлгөн топурак, таштар. Ошол аркылуу шаардын дубалын ашып өтүп кол салышкан.

* 20:24 8:16-аяттагы түшүрмөнү караңыз.

* 21:16 Болжолу 3.4 кг.

* 22:3 Мүйүз – Жакынкы Чыгыш элдеринде өгүздүн мүйүзү күч-кудуреттин символу болгон. Бул аятта Кудайдын күчү мүйүзгө салыштырылган.

* 22:11 Керуп – Кудайдын тагынын алдында кызмат кылган рух.

+ 1:1 1 Шам. 31:4, 1 Шам. 30:17-20
+ 1:6 1 Шам. 31:1-4,
+ 1:9 Бий. 9:54
+ 1:11 2 Шам. 13:31
+ 1:14 1 Шам. 24:7
+ 1:20 Жаш. 13:3, 1 Шам. 31:9
+ 1:21 1 Шам. 31:1
+ 1:26 1 Шам. 18:1, 1 Шам. 20:17
+ 2:1 Жаш. 14:13-15
+ 2:2 1 Шам. 25:43
+ 2:3 1 Шам. 27:2-3
+ 2:4 1 Шам. 16:13, 1 Шам. 31:11-13
+ 2:8 1 Шам. 14:50-51, Жаш. 13:26
+ 2:11 2 Шам. 5:5, 1 Пад. 2:11,

+ 2:18 1 Шам. 26:6, 2 Шам. 3:30, 2 Шам. 3:39, 2 Шам. 16:9-10, 2 Шам. 19:22, 2 Шам. 23:18,

+ 3:2 1 Шам. 25:43
+ 3:3 2 Шам. 13:37
+ 3:4 1 Пад. 1:5
+ 3:7 2 Шам. 21:8, 2 Шам. 21:10

+ 3:9 1 Шам. 15:28, 1 Шам. 16:13, 1 Шам. 28:17

+ 3:10 Бий. 20:1
+ 3:13 1 Шам. 14:49
+ 3:14 1 Шам. 18:25
+ 3:15 1 Шам. 25:44
+ 3:27 2 Шам. 20:10, 2 Шам. 2:23
+ 3:30 1 Шам. 26:6, 2 Шам. 2:18, 2 Шам. 2:23

+ 3:39 2 Шам. 2:18, 2 Шам. 16:9-10, 2 Шам. 19:22

+ 4:2 Жаш. 18:25
+ 4:4 2 Шам. 9:3, 2 Шам. 9:6
+ 4:9 1 Пад. 1:29
+ 4:10 2 Шам. 1:1-16
+ 5:2 1 Шам. 18:13,
+ 5:4 1 Пад. 2:11,
+ 5:5 2 Шам. 2:11
+ 5:6 Жаш. 15:63, Бий. 1:8, Бий. 1:21
+ 5:9 1 Пад. 9:15, 1 Пад. 9:24, 1 Пад. 11:27,
+ 5:10 Эст. 9:4
+ 5:11 1 Пад. 5:1
+ 5:18 2 Шам. 23:13
+ 6:2 Жаш. 15:9, Жаш. 15:60,
+ 6:3 1 Шам. 7:1

+ 6:16 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 18:20-28, 1 Шам. 19:11-17

+ 6:18 1 Пад. 8:14
+ 6:21 1 Шам. 15:28
+ 7:2 2 Шам. 12:1, 1 Пад. 1:8,
+ 7:8 1 Шам. 16:11-13,
+ 7:9 1 Шам. 18:14
+ 7:10 Бий. 2:14-16, 1 Шам. 12:11
+ 7:12 1 Пад. 2:10
+ 7:13 1 Пад. 8:19
+ 7:14 2 Кор. 6:18, Эвр. 1:5,
+ 7:16 Жкн. 7:42
+ 8:3 1 Шам. 14:47, 1 Пад. 11:24
+ 8:4 Жаш. 11:6
+ 8:11 1 Пад. 7:51
+ 8:14 Башт. 25:23, Башт. 27:40,
• 8:15 2 Шам. 20:23-26,
+ 8:15 1 Пад. 10:9
+ 8:16 2 Шам. 2:13, 1 Пад. 4:3
+ 8:17 2 Шам. 15:24, 2 Шам. 20:25,
+ 8:18 2 Шам. 23:20, 1 Пад. 2:35, 1 Пад. 4:4
+ 9:1 1 Шам. 18:3, 1 Шам. 20:15
+ 9:2 2 Шам. 16:1-4, 2 Шам. 19:17
+ 9:3 2 Шам. 4:4
+ 9:4 2 Шам. 17:27
+ 9:6 2 Шам. 16:4, 2 Шам. 19:24,
+ 9:10 2 Шам. 19:17
+ 10:1 1 Шам. 11:1
+ 10:6 Бий. 18:28, 2 Шам. 8:3, Бий. 11:3
+ 10:12 1 Шам. 3:18
+ 10:16 1 Пад. 11:23
+ 11:1 1 Пад. 20:22,
+ 11:3 2 Шам. 23:34, 2 Шам. 23:39,
+ 11:14 1 Пад. 21:8
+ 11:21 Бий. 9:53
+ 12:1 2 Шам. 7:2,
+ 12:7 1 Шам. 16:13
+ 12:11 2 Шам. 16:21-22
+ 12:13 Жаш. 7:20, 2 Шам. 24:10,
+ 12:16 2 Шам. 13:31
+ 12:22 Жун. 3:9
+ 13:3 1 Шам. 16:9, 2 Шам. 13:3
+ 13:12 Башт. 34:7,
+ 13:31 2 Шам. 1:11, 2 Шам. 12:16
+ 13:32 2 Шам. 13:3
+ 13:37 2 Шам. 3:3,
+ 14:9 1 Шам. 25:24

+ 14:11 1 Шам. 14:45, 1 Пад. 1:52, Лк. 21:18, Элч. 27:34

+ 14:14 1 Шам. 7:6, 2 Шам. 23:16
+ 14:17 1 Шам. 29:9, 2 Шам. 19:27
+ 14:20 1 Шам. 29:9, 2 Шам. 19:27
+ 14:23 2 Шам. 13:38
+ 14:27 2 Шам. 13:1
+ 14:32 1 Шам. 20:8
+ 15:1 1 Пад. 1:5
+ 15:2 Рут 4:1, 2 Шам. 18:4, 2 Шам. 19:8
+ 15:4 Бий. 9:29
+ 15:8 Башт. 28:20
+ 15:12 Жаш. 15:51,
+ 15:13 2 Шам. 12:11
+ 15:16 2 Шам. 16:21-22, 2 Шам. 20:3
+ 15:18 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18
+ 15:21 Рут 1:17
+ 15:23 1 Пад. 15:13,

+ 15:24 2 Шам. 8:17, 1 Шам. 22:20, 2 Шам. 8:17, 2 Шам. 20:25

+ 15:26 1 Шам. 3:18
+ 15:27 1 Пад. 1:42
+ 15:30 Мк. 1:11, Элч. 1:12, Эст. 6:7
+ 15:31 2 Шам. 16:23, 2 Шам. 17:14
+ 15:32 Жаш. 16:2
+ 15:33 2 Шам. 19:35
+ 15:34 2 Шам. 17:5-14
+ 15:36 2 Шам. 17:17
+ 16:1 2 Шам. 9:2-13
+ 16:2 2 Шам. 17:29
+ 16:3 2 Шам. 9, 2 Шам. 19:27
+ 16:9 2 Шам. 2:18
+ 16:10 2 Шам. 3:39, 2 Шам. 19:22
+ 16:16 2 Шам. 15:34, 1 Шам. 10:24
+ 16:21 2 Шам. 15:16, 2 Шам. 20:3
+ 16:22 2 Шам. 12:11-12
+ 17:5 2 Шам. 15:32
+ 17:11 Бий. 20:1
+ 17:14 2 Шам. 15:31, 2 Шам. 15:34
+ 17:17 2 Шам. 15:36, Жаш. 15:7, Жаш. 18:16
+ 17:19 Жаш. 2:1-6
+ 17:23 2 Шам. 15:12, Мт. 27:5
+ 17:24 Жаш. 13:26
+ 17:25 2 Шам. 19:13, 2 Шам. 20:9-10,

+ 17:27 2 Шам. 12:26, 2 Шам. 12:29, 2 Шам. 9:4, 2 Шам. 19:31-32, 1 Пад. 2:7,

+ 17:29 2 Шам. 16:2
+ 18:2 2 Шам. 15:19-22
+ 18:8 Жаш. 10:11
+ 18:17 Жаш. 7:26, Жаш. 8:29
+ 18:18 Башт. 14:17, 2 Шам. 14:27
+ 18:27 1 Пад. 1:42
+ 18:32 1 Шам. 25:26,
+ 19:8 Рут 4:1, 2 Шам. 15:2, 2 Шам. 18:4
+ 19:9 2 Шам. 5:20
+ 19:11 2 Шам. 15:29
+ 19:13 2 Шам. 17:25, 2 Шам. 8:16, Рут 1:17
+ 19:15 Жаш. 4:19
+ 19:16 2 Шам. 16:5
+ 19:17 2 Шам. 9:2-13, 2 Шам. 16:1-4
+ 19:19 2 Шам. 16:5-13
+ 19:21 2 Шам. 16:9
+ 19:22 2 Шам. 3:39, 2 Шам. 16:10
+ 19:23 1 Пад. 2:8, 1 Пад. 2:36-46
+ 19:24 2 Шам. 9

+ 19:27 2 Шам. 16:3, 1 Шам. 29:9, 2 Шам. 14:17, 2 Шам. 14:20

+ 19:28 2 Шам. 9:7
+ 19:32 2 Шам. 17:27-29
+ 19:35 2 Шам. 15:33
+ 19:37 1 Пад. 2:7
+ 20:1 1 Пад. 12:16,
+ 20:3 2 Шам. 15:16, 2 Шам. 16:21-22
+ 20:4 2 Шам. 17:25, 2 Шам. 19:13
+ 20:7 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18
+ 20:10 2 Шам. 3:27
• 20:23 2 Шам. 8:15-18,
+ 20:23 1 Шам. 30:14
+ 20:24 1 Пад. 4:6, 1 Пад. 5:14, 1 Пад. 12:18
+ 20:25 2 Шам. 15:24, 2 Шам. 19:11
+ 21:2 Жаш. 9:15
+ 21:6 1 Шам. 10:26
+ 21:7 1 Шам. 20:15
+ 21:8 2 Шам. 3:7, 1 Шам. 18:19
+ 21:9 Рут 1:22
+ 21:12 1 Шам. 31
+ 21:14 Жаш. 18:28
+ 21:17 1 Пад. 11:36, 1 Пад. 15:4,
+ 21:19 1 Шам. 17:7
+ 21:21 1 Шам. 16:9, 2 Шам. 13:3,
+ 21:22 Жаш. 11:22
+ 22:3 Башт. 15:1
+ 22:5 Жун. 2:4
+ 22:7 Жун. 2:8
+ 22:8 Бий. 5:5,
+ 22:14 1 Шам. 2:10,
+ 22:15 1 Шам. 7:10
+ 22:21 1 Шам. 26:23,
+ 22:24 Башт. 6:9,
+ 22:31 Мт. 5:48, Башт. 15:1
+ 22:42 1 Шам. 28:6,
+ 22:50 Рим. 15:9
+ 22:51 2 Шам. 7:16
+ 23:2 Элч. 2:30, 2 Пет. 1:21
+ 23:3 2 Шам. 22:3,
+ 23:5 2 Шам. 7:15-16,
+ 23:13 1 Шам. 22:1, 2 Шам. 5:18
+ 23:16 1 Шам. 7:6
+ 23:18 2 Шам. 2:18
+ 23:20 Жаш. 15:21, 2 Шам. 8:18
+ 23:21 1 Шам. 17:50
+ 23:24 2 Шам. 2:18-23
+ 23:34 2 Шам. 15:12, 2 Шам. 11:3
+ 23:39 2 Шам. 11:3-17
+ 24:2 Бий. 20:1
+ 24:7 Жаш. 11:3
+ 24:9 Бий. 20:17, 1 Шам. 11:8

+ 24:10 1 Шам. 24:6, 2 Шам. 12:13, 1 Шам. 13:13

+ 24:11 1 Шам. 22:5
+ 24:15 Бий. 20:1
+ 24:16 Элч. 12:23, Жун. 3:10
+ 24:22 1 Пад. 19:21

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- 2 Шамил

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24