Ыйык Китеп: 1 Падышалар
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:05:06.776801+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. 1 Падышалар

1 Падышалар

1 Падышалар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

1

Дөөттүн акыркы күндөрү

1^1Дөөт падыша абдан карып калган эле. Аны жылуулап, канча жууркан жапса да, жылыбай турган болуп калды. 2Ошондо анын төрөлөрү Дөөткө:

– Таксырыбыз падышага бир бийкеч табалы. Ошол кыз падышабызга кызмат кылып, ал үчүн кам көрсүн. Анын койнунда жатып, таксырыбыз падышаны жылытсын, – дешти. 3Алар бүткүл Ысрайыл жерлерин түрө кыдырышып, бойго жеткен, сулуу кыз издешти. Акыры шунемдик Абисага деген кызды таап, падышага алып келишти+. 4Кыз абдан сулуу эле. Ал падыша үчүн кам көрүп, ага кызмат кылып жүрдү. Бирок падыша ага жакындаган жок.

Адонийдин так талашуусу

5Бул арада Дөөттүн Кагыт деген аялынан төрөлгөн уулу Адоний бой көтөрүп: «Эми мен падыша болом» – дей турган болду. Ал өзүнө майдан арабасын, атчандарды жана алдыга түшүп чуркаган элүү сакчыны тандап алды+. 6Атасы ошол күндөрү андан: «Эмне үчүн мындай кылып жатасың?» деп сурап, аны тескеген жок. Адоний Абышаломдон кийин төрөлгөн болчу. Ал абдан келишимдүү жигит эле. 7Адоний Серуянын уулу Жояп жана дин кызматчы Абиятар менен кутум кылды. Алар Адонийди колдошту+. 8Бирок дин кызматчы Садок, Эхояданын уулу Беная, Натан пайгамбар, Шимей, Рей жана Дөөттүн баатыр жигиттери Адоний тарапта болушкан жок+. 9Адоний Рогел булагына жакын жердеги Зохелет курмандык ташынын үстүнө койлорду, букаларды жана букачарларды курмандыкка чалды. Ал өзүнүн бир туугандарын – падышанын бардык уулдарын, падышага кызмат кылган Иуданын бардык төрөлөрү менен чогуу чакырды+. 10Бирок Натан пайгамбарды, Бенаяны, падышанын баатыр жигиттерин жана бир тууганы Сулайманды чакырган жок+.

Сулаймандын падыша болушу

11Ошондо Натан Сулаймандын энеси Батшебага мындай деди:

– Кагыттын уулу Адоний падыша болуп алганын уктуңузбу? Таксырыбыз Дөөт болсо бул жөнүндө билбейт. 12Эми сизге мындай кеңеш берейин: өзүңүздүн да, уулуңуз Сулаймандын да өмүрүн сактап калыңыз! 13Дароо Дөөт падышанын алдына кириңиз. Ага: «Таксырым, падышам, "Менден кийин сенин уулуң Сулайман тактыма отуруп, падышалык кылат" – деп күңүңүзгө убада бербедиңиз беле? Анда эмне үчүн Адоний падыша болуп калды?» – деп айтыңыз. 14Сиз падыша менен сүйлөшүп жатканыңызда, мен да артыңыздан кирип барып, айткандарыңыз жөндүү экенин ырастайм.

15Ошентип, Батшеба падышанын бөлмөсүнө кирди. Падыша абдан картайып калгандыктан, шунемдик Абишага ага кам көрүп, кызмат кылып жүрүптүр. 16Батшеба таазим кылып, падышага ийилди. Падыша андан:

– Эмне иш менен келдиң? – деп сурады.

17– Таксырым, сиз күңүңүзгө: «Менден кийин сенин уулуң Сулайман тактыма отуруп, падышалык кылат» – деп Жараткан Эгени оозанып ант берген элеңиз, – деди Батшеба. 18– Бирок азыр Адоний падыша болуп алыптыр. Таксырым, падышам, сиз болсо бул тууралуу билбейсиз. 19Ал көптөгөн бука, букачар, койлорду курмандыкка чалыптыр. Падышанын бардык уулдарын, аскербашы Жояпты, дин кызматчы Абиятарды чакырып, бирок кулуңуз Сулайманды чакырган жок. 20Падышам, таксырым, азыр бүткүл Ысрайылдын көзү сизде. Алар сизди өзүнөн кийин кимди такка отургузуп, падыша кылып жарыялар экен деп күтүп жатышат. 21Болбосо, падыша таксырым каза болуп, ата-бабаларына кошулганда, уулум Сулайман экөөбүздү күнөөлөшөт. 22Батшеба падышага ушуларды айтып жатканда, Натан пайгамбар да келип калды. 23Ошондо падышага: «Натан пайгамбар келди», – деп айтышты. Натан падышанын алдына келип, чекесин жерге тийгизе таазим кылды. 24Анан Натан мындай деди:

– Оо, таксырым, падышам, сиз: «Менден кийин Адоний тактыма отуруп, падышалык кылат» – деп өзүңүз айтып койгон жок белеңиз? 25Себеби ал бүгүн барып, көптөгөн букаларды, букачарлар менен койлорду курмандыкка чалып, уулдарыңыздын баарын, аскер башчыларды жана дин кызматчы Абиятарды чакырыптыр. Азыр алардын баары анын алдында тойлоп, «Жашасын Адоний падышабыз!» – деп кыйкырып жатышыптыр+. 26Бирок мен, сиздин кулуңуз, ошондой эле дин кызматчы Садок, Эхояданын уулу Беная жана кулуңуз Сулайман чакырылган жокпуз. 27Таксырым, падышам, булардын баары деги сиздин амириңиз менен болуп жатабы? Эмне үчүн өзүңүздөн кийин тактыңызга ким отурарын кулдарыңызга билдирген жоксуз? 28Ошондо Дөөт падыша: «Батшебаны чакыргыла!» – деп буйруду. Батшеба кирип, падышанын алдына келди. 29Падыша ант берип, мындай деди:

– Менин жанымды бардык азаптардан куткарган Кудай көрүп турат!+
30«Менин ордума уулуң Сулайман тактыма отуруп, падышалык кылат» деп, Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгени оозанып сага берген антымды бүгүн аткарам. 31Ошондо Батшеба чекесин жерге тийгизе падышага таазим кылып:

– Таксырым Дөөт падыша түбөлүк жашасын! – деди.

32– Дин кызматчы Садокту, Натан пайгамбарды, Эхояданын уулу Бенаяны бул жерге чакыргыла, – деп падыша буйрук кылды. Алар падышанын алдына келишти. 33Падыша аларга мындай деди:

– Таксырыңардын төрөлөрүн жаныңарга алып, уулум Сулайманды качырыма мингизип, Гихон булагына түшүп баргыла+.

34Ошол жерде дин кызматчы Садок менен Натан пайгамбар анын башына май куюп, Ысрайылга падыша көтөрсүн. Анан мүйүз сурнай тартып: «Жашасын Сулайман падышабыз!» деп жар салсын+. 35Андан соң артка алып келгиле. Ал менин тактыма отуруп, падышалык кылат. Мен аны өзүмдүн ордума Ысрайыл менен Иудага падыша кылып дайындадым.

36Эхояданын уулу Беная падышага мындай деди:

– Оомийин! Таксыр падышабыздын Кудайы Жараткан Эгенин айтканы орундалсын! 37Жараткан Эге таксырыбыз падышаны колдогондой эле, Сулайманды да колдосун. Анын тактысын таксырыбыз, падышабыз Дөөттүн падышалыгынан да улуу кылсын! 38Дин кызматчы Садок, Натан пайгамбар, Эхояданын уулу Беная жана кереттер менен пелеттерден куралган жансакчылар Сулайманды Дөөт падышанын качырына мингизип, Гихонго алып түшүштү+. 39Дин кызматчы Садок чатырдан зайтун майы куюлган мүйүз идишти алып чыгып, Сулаймандын башына май куйду. Анан алар сурнай тартышты. Ошондо бүт эл «Жашасын Сулайман падышабыз!» – деп кыйкырып, 40анын артынан ээрчип жөнөдү. Эл катуу сурнай тартып, зор кубаныч менен кыйкырышканда, жер дүңгүрөп кетти. 41Адоний менен анын конокторунун баары эми тамактанып бүтүп калышканда сурнайдын үнүн угушту. Жояп аны укканда:

– Бул эмне? Шаарда эмне ызы-чуу болуп жатат? – деди. 42Ал муну айтып, оозун жыя электе, дин кызматчы Абиятардын уулу Жонатан келип калды. Адоний ага:

– Кир, жакшы адам эмессиңби, жакшы кабар алып келгендирсиң, – деди+. 43Жонатан ага мындай деп жооп берди:

– Жок, андай эмес. Таксырыбыз Дөөт падыша Сулайманды падыша көтөрдү. 44Падыша дин кызматчы Садокту, Натан пайгамбарды, Эхояданын уулу Бенаяны, кереттер менен пелеттерден куралган жансакчыларды Сулайманды коштоп жүрүш үчүн жөнөттү. Алар Сулайманды падышанын качырына мингизишти+. 45Анан дин кызматчы Садок менен Натан пайгамбар Гихондо анын башына май куюп, падышалык такка көтөрүштү. Алар ал жерден салтанат менен жогору чыгып келишкенде, шаар толкуп кетти. Сиздер угуп жаткан ызы-чуу ошондон улам. 46Сулайман падышалык такка олтурду. 47Падышанын төрөлөрү таксырыбыз Дөөт падышага келишип: «Кудайыңыз Сулайманды сизден да атактуу кылсын, анын такты сиздин тактыңыздан да улуу болсун!» – деп, баталарын беришти. Падыша болсо өз төшөгүндө таазим кылып,+
48«Бүгүн көзүмдүн тирүүсүндө тактыма мураскорумду отургузганым үчүн Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге макталсын!» – деди. 49Муну укканда Адонийдин коноктору абдан коркуп кетишти. Баары тура калып, ар кимиси өз жолуна түштү. 50Адоний Сулаймандан коркуп, качып барып, курмандык жайдын мүйүздөрүн[*] бекем кармап туруп алды+. 51Бул тууралуу Сулайманга мындай деп айтып келишти:

– Адоний Сулайман падышадан коркуп жаткан экен. Ал курмандык жайдын мүйүздөрүн бекем кармап алыптыр. «Алгач Сулайман падыша өз кулун өлтүрбөйм, деп ант берсин» деп жатат. 52Сулайман аларга:

– Эгерде ал мага ишенимдүү болсо, бир тал чачы жерге түшпөйт. Бирок анын бир эле жаман ишин байкасам, өлөт! – деди+. 53Ошондо Сулайман падыша жиберген кишилер Адонийди курмандык жайдан алып келишти. Адоний келип, Сулайман падышага кулдук урду. Падыша ага: «Үйүңө бар» – деди.

2

Дөөттүн керээзи

2^1Дөөттүн өлөр күнү жакындап калганда, уулу Сулайманга мындай деп керээзин айтты:

2– Мен адам баласынын баары кетчү акыркы сапарга узаганы жатам. Сен болсо кайраттуу, эр жүрөк бол+. 3Кудайың Жараткан Эгенин талаптарын аткар, Анын жолунан чыкпа. Мусанын Тоорат китебинде жазылган шарттарын, буйруктарын, эрежелерин, амирин аткар. Ошондо кайда барып, эмне иш кылбагын, иштериң ийгиликтүү болот. 4Ошондо Жараткан Эге мага: «Эгерде урпактарың түз жолдон чыкпай, Менин алдымда бүт жан-дили менен берилип, Мага ишенимдүү болушса, сенин тукумуң Ысрайыл тагынан түшпөйт», деп берген убадасын аткарат+.

5Анан дагы айтарым, Серуянын уулу Жояптын мага эмнелерди кылганын билесиң. Ал Ысрайылдын эки аскер башчысын – Нирдин уулу Абнер менен Жетердин уулу Амасаны өлтүргөн. Бейпил убакта согуштагыдай кан төгүп, белиндеги куру менен бутундагы чарыгын кан кылганын билесиң+. 6Сен акылга салып иш кыл. Анын ак баскан башын тынч койбой, о дүйнөгө жөнөт.

7Гилаттык Барзилайдын уулдарына болсо жакшылык кыл. Алар сени менен бир дасторкондо отургандардын арасында болсун. Мен бир тууганың Абышаломдон качып жүргөнүмдө ал мага жардам берген+.

8Анан дагы, элиңде бенжамин уруусунан бахуримдик Геранын уулу Шимей деген бирөө бар. Мен Маханаимге качып бараткан күнү ал катуу сөздөрдү айтып мени каргаган. Бирок, кийин ал мени Иордандын жээгинен тосуп чыкканда, «Менин кылычымдан өлбөйсүң», деп Жараткан Эгенин атын оозанып ант берип койгом+. 9Бирок аны жазасыз калтырба. Сен акылдуу адамсың, эмне кылуу керектигин өзүң билесиң. Анын ак баскан башын канга боёп, о дүйнөгө жөнөт.

10Ошондон кийин Дөөт каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөт шаарына коюлду.[*]+
11Дөөт Ысрайылда кырк жыл падышалык кылды. Жети жыл Хеврондо, отуз үч жыл Иерусалимде бийлик кылды+.

Сулаймандын өз падышалыгын бекемдеши

12Ошентип, Сулайман атасы Дөөттүн тагына олтурду. Анын падышалыгы абдан бекем болду.

13Бир күнү Кагыттын уулу Адоний Сулаймандын энеси Батшебанын алдына келди. Батшеба андан:

– Тынччылыкпы? – деп сурады.

– Тынччылык, – деп жооп берди Адоний. 14– Сизге айта турган сөзүм бар эле, – деди ал сөзүн улай.

– Айта бер, – деди Батшеба. 15Адоний Батшебага мындай деди:

– Өзүңүз билесиз, падышалык мага тийиши керек болчу. Мени падыша болот деп, бүт Ысрайылдын көзү менде болчу. Бирок падышалык мага тийбей, иниме тийди. Жараткан Эге ушундай чечти. 16– Эми сизден бир нерсе сурайын, жок дебесеңиз экен.

– Айт, – деди Батшеба. 17Ошондо Адоний Батшебага:

– Суранам, Сулайман падыша менен сүйлөшүңүз. Ал шунемдик Абисаганы мага аялдыкка берсин. Сиз сурасаңыз жок дебейт, – деди+.

18Буга Батшеба:

– Жакшы, сен тууралуу падыша менен сүйлөшүп көрөйүн, – деп жооп берди. 19Анан Батшеба Адонийдин өтүнүчү боюнча сүйлөшүү үчүн Сулайман падышанын алдына кирди. Падыша ордунан тура калып, аны тосуп чыгып, ага таазим кылып ийилди да, кайрадан тагына барып олтурду. Падыша энеси үчүн да такты койдуруп, аны өзүнүн оң жагына олтургузду.

20– Сага айтар кичине өтүнүчүм бар эле, сөзүмдү жерге таштаба, – деп сөзүн баштады эне.

– Сураңыз, апаке, мен кантип сиздин сөзүңүздү жерге таштайын? – деди падыша.

21– Агаң Адонийге шунемдик Абисага аялдыкка берилсе кандай болот? – деди Батшеба.

22Сулайман падыша энесине:

– Эмне үчүн шунемдик Абисаганы Адонийге сурап жатасыз? Анча болду, ага падышалыкты да сураңыз. Ал менин агам да. Дин кызматчы Абиятар да, Серуянын уулу Жояп да аны колдошот! – деди+. 23Анан Сулайман падыша Жараткан Эгени оозанып:

– Эгерде Адоний ушул сөзү үчүн жанынан айрылбаса, Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын! – деп ант берди. 24– Кудай мени атам Дөөттүн тагына отургузуп, бекемдеди. Өз убадасын аткарып, менин урпактарыма падышалыкты берген Кудай көрүп турат! Адоний бүгүн өлүшү керек!+
25Ошентип, Сулайман падыша «Адонийди өлтүргүн», деп Эхояданын уулу Бенаяны жиберди. Ал барып, Адонийди өлтүрдү+.

26Дин кызматчы Абиятарга болсо падыша:

– Сен өлүмгө татыктуу кишисиң. Бирок өз жериң Анатотко кеткин. Сени бүгүн өлтүрбөйм. Анткени сен атам Дөөттүн алдында Эгедер Жараткан Эгенин сандыгын көтөрүп жүргөнсүң. Атам көргөн азапты сен да көрүп, аны менен чогуу болгонсуң, – деди+. 27Сулайман Абиятарды Жараткан Эгенин дин кызматчылыгынан четтетти. Ошентип, Жараткан Эгенин Шилодо дин кызматчы Элинин урпактары тууралуу айткан сөзү аткарылды[*]+.

28Бул кабар Жояпка да жетти. Жояп Абышаломду колдобогон болсо да, Адонийди колдоп-кубаттаган болчу. Ошондуктан Жояп Жараткан Эгенин чатырына качып барып, курмандык жайдын мүйүздөрүн кармап туруп алды+. 29«Жояп Жараткан Эгенин чатырына качып барып, курмандык жайдын жанына туруп алыптыр» деп Сулайман падышага кабарлашты. Сулайман Эхояданын уулу Бенаяга: «Барып, аны өлтүрүп кел» деп буюрду. 30Беная Жараткан Эгенин чатырына барып, Жояпка:

– Падышанын атынан буйрук кылам, сыртка чык! – деди. Бирок Жояп:

– Жок, мен ушул жерде өлөм, – деп туруп алды. Ошондо Беная кайра келип, Жояптын жообун падышага айтты. 31Падыша ага:

– Өзү айткандай кыл. Аны өлтүрүп, сөөгүн көргө кой. Жояп төккөн жазыксыз канды менин да, атамдын урпактарынын да мойнунан алып сал! – деди. 32– Жараткан Эге аны төккөн кан үчүн жазаласын. Ал атам Дөөткө билдирбестен өзүнөн адил, жакшы адамдарды, Ысрайылдын аскер башчысы Нирдин уулу Абнер менен Иуданын аскер башчысы Жетердин уулу Амасаны кылычы менен өлтүрүп салган+. 33Алардын төгүлгөн каны Жояп менен анын урпактарынын мойнуна түбөлүккө жүктөлсүн. Ал эми Дөөткө, анын урпактарына, тууган-уруктарына жана тактысына Жараткан Эге түбөлүк тынчтык берсин! 34Эхояданын уулу Беная барып, Жояпты өлтүрдү. Анын сөөгү ээн талаадагы өз үйүнө жакын жерге коюлду. 35Сулайман падыша Жояптын ордуна Эхояданын уулу Бенаяны аскер башчы, Абиятардын ордуна Садокту дин кызматчы кылып дайындады+.

36Анан падыша киши жиберип, Шимейди чакыртты да, ага мындай деди:

– Иерусалимде өзүңө үй куруп, ушул жерде жашагын. Шаардан эч жакка чыкпагын+. 37Билип кой, бул жерден чыгып, Кедрон сайынан өткөн күнү сөзсүз өлөсүң. Өз каның өз мойнуңда болот!+

38– Куп болот, таксырым. Падышам эмне десе, кулуңуз ошону кылат, – деди Шимей падышага. Ошентип, Шимей Иерусалимде узак убак жашап калды. 39Бирок арадан үч жыл өткөндөн кийин, Шимейдин эки кулу Гат падышасы Мааханын уулу Акиш тарапка качып кетти. Шимейге: «Сенин кулдарың Гатта экен» деп кабар беришти+. 40Ошондо Шимей дароо эшегин токуду да, кулдарын издөө үчүн Гатка, Акиштин жерине жөнөдү. Барып, Гаттан кулдарын кайтарып келди. 41Шимейдин Иерусалимден чыгып, Гатка барып келгени Сулайманга айтылды. 42Ошондо падыша Шимейди чакыртып алып, ага мындай деди:

– Сага: «Билип кой, Иерусалимден чыгып, башка жерге барган күнү сөзсүз өлөсүң» деп эскертип, Жараткан Эгенин атын оозантып ант бердирбедим беле? Сен ошондо «Куп болот, таксырым» деп айткансың. 43Эмне үчүн Жараткан Эгенин алдында берген антыңды, анан дагы менин буйругумду сактаган жоксуң? 44Падыша сөзүн улап, Шимейге мындай деди:

– Сен атам Дөөткө кандай жамандык жасаганыңды өзүң да билесиң. Ошол жамандыгыңды Жараткан Эге өз башыңа салат+. 45Сулайман падыша болсо баталуу болсун! Дөөттүн тагы Жараткан Эгенин алдында түбөлүк бекем турсун! 46Падыша Эхояданын уулу Бенаяга буйрук берди. Ал барып, Шимейди өлтүрүп салды. Мына ушинтип, Сулаймандын падышалыгы абдан бекем болду.

3

3^1Сулайман Мисир падышасынын кызына үйлөнүп, фараон менен тууган болду. Аялын Дөөт шаарына алып келди. Сулайман падыша сарайын, Жараткан Эгенин ийбадатканасын жана Иерусалимдин айланасындагы дубалды куруп бүткөнчө, аялы ошол жерде жашап турду+.

Сулаймандын Кудайдан акылмандык сурашы

2Ал убакта Жараткан Эгенин аты атала турган ийбадаткана курула элек болгондуктан, эл жер-жерлердеги табынчу жайларда курмандык чалчу. 3Сулайман Жараткан Эгени сүйчү жана атасы Дөөттүн осуяттарын да сактап жашачу. Ошого карабай, ар кайсы табынчу жайларда курмандык чалып, жыттуу зат түтөтүп турду+.

4Бир күнү падыша курмандык чалуу үчүн Гибонго барды. Анткени башкы табынчу жай ошол жерде эле. Сулайман ал жердеги курмандык жайда миң баш малды бүтөрттөм курмандыгына чалды. 5Гибондо Сулайман түндө түш көрүп, түшүндө Жараткан Эге ага көрүндү. Ал:

– Эмнени каалайсың? Сура, – деди+. 6Сулайман Ага мындай деди:

– Оо, Кудайым! Сен Өз кулуң, атам Дөөткө зор ырайым кылдың. Себеби ал Сенин алдыңда ниети түз, ишенимдүү жана адил киши болчу. Сен аны улуу ырайымыңдан айрыбай, бүгүн тактыда олтурган уулду бердиң. 7Оо, Кудайым, Жараткан Эгем, Сен Өз кулуңду атам Дөөттүн ордуна падыша кылдың. Бирок мен жашмын, тажрыйбам да жок. 8Кулуң Өзүң тандап алган, абдан көп, санаса сан жеткис элдин ичинде жашайт+. 9Ошондуктан, кулуңа жаман менен жакшыны айырмалап билип, ушул элиңди башкара алгыдай туюмдуу жүрөк бер! Антпесе, Сенин бул түмөндөгөн элиңди ким башкара алат+? 10Сулаймандын бул сураганы Жараткан Эгеге жакты. 11Кудай Сулайманга мындай деди:

– Сен өзүңө узак өмүр, байлык жана душманыңдын жанын сурабастан, туура башкаруу үчүн акыл-туюм сурадың. 12Мына, Мен сенин сураганыңды аткарып, сага даанышмандык жана туюмдуу жүрөк берем. Сендей адам мурун болгон эмес, кийин да болбойт+. 13Сага өзүң сурабаган байлык менен атак-даңкты да берем. Өмүрүң өткөнчө сага тең келе турган бир да падыша болбойт+. 14Эгерде сен да атаң Дөөткө окшоп, Менин жолумда жүрүп, шарттарым менен буйруктарымды сактасаң, өмүрүңдү да узак кылам. 15Сулайман ойгонуп, бул түш экенин түшүндү. Ал Иерусалимге жөнөп, Жараткан Эгенин келишим сандыгынын алдына келди. Анан бүтөрттөм жана тынчтык курмандыктарын чалып, бардык төрөлөрүнө той берди+.

Сулаймандын даанышмандыгы

16Бир күнү аягы суюк эки аял падышанын алдына келди. 17Аялдардын бири падышага мындай деди:

– Мени уксаңыз экен, таксырым! Мен бул аял менен бир үйдө жашайм. Мен төрөгөн күнү бул аял үйдө болчу. 18Мен төрөгөндөн үч күндөн кийин ал да төрөдү. Үйдө экөөбүз гана болчубуз, бөлөк-бөтөн эч ким жок эле. 19Ал түндө баласын басып уктап калып, баласы чарчап калыптыр. 20Анан түн ортосунда, мен күңүңүз уктап жатканда, менин баламды өзүнүн койнуна алып, өлүп калган баласын менин койнума жаткырып коюптур. 21Таңга жуук баламды эмизейин деп турсам, ал чарчап калыптыр. Жарыкта гана ал мен төрөгөн бала эмес экенин байкадым!

22– Жок, тирүү бала меники, өлгөн бала сеники! – деди экинчи аял.

– Андай эмес, сенин балаң өлүп калган, менин балам тирүү! – деди ага биринчи аял. Алар падышанын алдында ушунтип айтышып жатышты. 23Акырында падыша:

– Бириң «тирүү бала меники, өлгөн бала аныкы» деп, экинчиң да «жок, өлгөн бала аныкы, тирүү бала меники», деп жатасыңар. 24– Анда мага кылыч алып келгиле! – деп буйрук кылды. Ага кылыч алып келишти. 25Падыша:

– Тирүү баланы экиге бөлө чаап, жарымын бирине, жарымын экинчисине бергиле, – деди. 26Муну укканда уулун аяган тирүү баланын энеси жан-алекетке түшүп:

– Таксырым! Тирүү калган баланы өлтүрө көрбөңүз! Аны бул аялга эле бериңиз! – деп жалынып жиберди. Тиги аял болсо:

– Сага да жок, мага да жок. Чаап салышсын! – деди. 27Ошондо падыша:

– Тирүү баланы бул аялга бергиле. Анын энеси ушул! – деди. 28Падыша чыгарган бул өкүмдү бүт ысрайылдар угуп, андан сестене турган болушту. Калыс өкүм чыгаруу үчүн, Кудай ага акылмандык бергенин билишти.

4

Сулаймандын төрөлөрү менен акимдери

4^1Ошентип, Сулайман бүткүл Ысрайылга падыша болду. 2Анын төрөлөрү булар эле: Садок уулу Азария – дин кызматчы, 3Шиша уулдары Элихореп менен Ахия – падышанын катчылары,

Ахилут уулу Жешопат – жылнаамачы[*],+
4Эхояда уулу Беная – аскер башчы, Садок менен Абиятар – дин кызматчылар,+
5Натан уулу Азария – дубан акимдеринин башчысы, Натан уулу Забут – дин кызматчы жана падышанын кеңешчиси, 6Ахишар – падыша сарайынын башчысы, Абда уулу Адонирам – мажбурлап жумушка салынгандарды көзөмөлдөөчү+. 7Сулаймандын он эки акими бар эле. Алар бүткүл Ысрайыл аймактарын башкарып, падышанын падыша сарайына азык-түлүк жеткирип турушчу. Алардын ар бири жыл ичинде бир ай бою өкүмдардын падыша сарайын азык-түлүк менен камсыз кылып турчу. 8Алардын ысымдары мындай: Хурдун уулу – Эпрайым тоолуу аймагынын акими, 9Декердин уулу – Макастын, Шаалбимдин, Бейт-Шемештин, Элон-Бейт-Ханандын акими, 10Хеседдин уулу – Аруббаттын жана ага кирген Сохо жана бүт Хейпер жеринин акими, 11Абинадаптын уулу – бүткүл Напат-Дордун акими. Ал Сулаймандын кызы Тафатка үйлөнгөн+. 12Акилуттун уулу Баана – Таанах менен Мегиддонун, Изрээлден төмөн Сератандын жанындагы бүт Бейт-Шандын акими. Ал Бейт-Шандан Абел-Мекелага чейинки жерлерди, андан ары Жокмаамдын ары жагындагы аймакты да башкарган+. 13Гебердин уулу – Гилаттагы Рамоттун акими. Гебер уулуна бул жерлер да тийиштүү болгон: Менашенин уулу Жайырдын урпактарынын Гилаттагы айылдары, ошондой эле Башан өлкөсүнүн Аргоп аймагында жайгашкан, дубалдар менен курчалып, дарбазаларына коло кулпу салынган алтымыш шаар+. 14Идонун уулу Акинадап – Маханаимдин акими, 15Акимаас – Напталы аймагынын акими. Ал Сулаймандын кызы Басматка үйлөнгөн. 16Хушайдын уулу Баана – Баялоттун жана Ашыр жеринин акими, 17Паруахдын уулу Жешопат – Исахар жеринин акими, 18Эланын уулу Шимей – Бенжамин жеринин акими, 19Уринин уулу Гебер – Гилат жеринин, башкача айтканда амор падышасы Сихондун жана Башан падышасы Огдун мурдагы жерлеринин акими. Ал ушул жерлерди жалгыз башкарчу.

Сулаймандын падышалыгынын улуулугу

20Иуда жана ысрайыл эли деңиз жээгиндеги кумдай көбөйүп, токчулук менен жыргалчылыкта жашап жатты+. 21Сулайман Эфрат дарыясынан баштап, пелишти элинин жерине чейин жана Мисир чек араларына чейинки бүт падышалыктардын үстүнөн бийлик кылып турду. Алар Сулаймандын көзү өткөнчө ага салык төлөп, кызмат кылышты+.

22Сулаймандын падыша сарайындагылардын бир күндүк жеп-ичкени мындай эле: жүз жыйырма кап майда тартылган ун, эки жүз кырк кап[*] кесек тартылган ун, 23борго байланган он бука, жайыттардан алынган жыйырма бука, жүз кой, андан сырткары бугу, жейрен, элик жана семиз куштар.

24Ал Эфрат дарыясынын батышындагы Типсахтан Газага чейинки бардык падышалыктардын үстүнөн өкүмдарлык кылып турду. Айланасындагы бардык элдер менен тынчтыкта жашап жатты.

25Сулаймандын доорунда түндүктөгү Дандан түштүктөгү Бээршебага чейинки Иудадагы жана Ысрайылдагы ар бир киши өз анжыр жана жүзүмүнүн көлөкөсүндө коопсуз жашап жатты.

26Сулаймандын майдан арабаларына чегилчү кырк миң аты, андан сырткары он эки миң согушка минчү аты бар эле+.

27Жанагы акимдердин ар бири белгиленген айда Сулайман падышаны жана анын дасторконунан тамактангандардын ар бирин тамак-аш менен камсыз кылып турду. Аларды эч нерседен кем кылышкан жок. 28Акимдер андан сырткары согуш арабаларга чегилчү жана башка аттар үчүн да падыша белгилеген жерге, белгиленген өлчөмдө арпа, саман жеткирип турушту.

Сулаймандын акылмандуулугу

29Кудай Сулайманга даанышмандык, туюмдуу жүрөк жана деңиз жээгиндеги кумдай ченемсиз билим берди. 30Сулаймандын акылмандуулугу бүт чыгыш элдеринин, Мисирдин бүт даанышмандарынын да акылмандыгынан ашып түштү+. 31Ал дүйнөдөгү эң акылдуу адам болду. Ал эзрах элинен чыккан Этхандан да, Махолдун уулдары Неймандан, Калколдон, Дардадан да өткөн акылман эле. Анын аты тегеректеги бардык элдердин арасында белгилүү болду. 32Ал үч миң накыл сөз айткан, бир миң беш ыр жазган. 33Ал Ливандын кедр дарактарынан баштап, дубалга өсүп алган иссопко чейинки бардык өсүмдүктөр жөнүндө айтып берчү. Ал жаныбарлар, канаттуулар, сойлоп жүрүүчүлөр жана балыктар тууралуу баян кылчу. 34Сулаймандын акылман сөздөрүн угуш үчүн бардык элдерден, анын акылмандыгы жөнүндө уккан бардык падышалыктардан адамдар келип турушчу+.

5

Ийбадаткананын курулушуна даярдык көрүү

5^1Сулаймандын падышалыкка майланып, атасы Дөөттүн ордуна падыша болгонун Тир падышасы Хирам укканда, ага төрөлөрүн жиберди. Ал өмүр бою Дөөт менен дос болгон+. 2Сулайман да өз төрөлөрүн Хирамга жиберип, мындай деди: 3«Өзүңүз билгендей, атам Дөөт айланасындагы душмандары менен дайыма согушуп келген. Жараткан Эге душмандарды анын бут алдына чөгөлөткөнгө чейин ал Кудайы Жараткан Эгенин аты атала турган ийбадаткана кура алган жок. 4Азыр болсо Кудайым, Жараткан Эгем менин төрт тарабымды тынч кылды. Менин душманым да жок, кооптуу жагдай да жок. 5Жараткан Эге атам Дөөткө: «Сенден кийин такка уулуңду отургузам. Ал Менин атым атала турган ийбадаткана курат» – деп айткан. Ошондуктан Кудайым Жараткан Эгенин аты атала турган ийбадаткана курууну ниет кылып жатам+. 6Ошол себептен мага Ливандын кедр дарактарын кыйып берүүгө элиңизге буйрук чыгарсаңыз экен. Менин жумушчуларым да сиздин жумушчуларыңыз менен чогуу иштешет. Жумушчуларыңызга сиз айткан эмгек акыны мен толук төлөп берем. Ушунчалык зор дарактарды кыйуу жагынан сидондуктарга тең келе турган кишилер бизде жок экенин өзүңүз билесиз». 7Хирам Сулаймандын бул сөздөрүн укканда абдан кубанып: «Ошол түмөндөгөн элди башкаруу үчүн Дөөткө акылман уул берген Жараткан Эге мактала берсин!» – деди. 8Анан Хирам Сулайманга мындай кабар жиберди: «Мага айттырган сөздөрүңдү уктум. Сенин бүт каалооңду орундатып, кедр жана кипарис дарактарын берем. 9Менин жумушчуларым аларды Ливандан деңизге алып түшүшөт. Аларды сал кылып байлап, сен айткан жерге жеткирип, ошол жерде чечип беришет. Андан ары силер алып кетесиңер. Сен да менин каалоомду аткарып, менин падыша сарайыма азык-түлүк жөнөтүп тур». 10Ошентип, Хирам Сулайманга каалашынча кедр, кипарис дарактарын жиберип жатты. 11Сулайман болсо Хирамдын падыша сарайынын азык-түлүгүнө деп жыл сайын сексен миң кап буудай, сексен кумура сыгылган таза зайтун майын берип турду. 12Жараткан Эге Өзү убада кылгандай, Сулайманга акылмандык берди. Сулайман менен Хирам ынтымакта болуп, өз ара келишим түзүштү+.

Ийбадаткананын курулушуна элдин тартылышы

13Сулайман падыша бүткүл Ысрайылдан отуз миң адамды эрксиз жумушка чогултту+. 14Алар ай сайын кезеги менен он миң кишиден болуп Ливанга жөнөтүлүп турду. Алар бир ай Ливанда, эки ай өз үйүндө болуп жатышты. Жумушчуларга Адонирам башчылык кылды+. 15Сулаймандын мындан сырткары оор жүктөрдү ташуучу жетимиш миң кишиси, тоолордо таш сомдоочу сексен миң адамы бар эле. 16Андан сырткары, жасалып жаткан жумуштарга көз салып туруу үчүн үч миң үч жүз көзөмөлдөөчү дайындалды. 17Падышанын буйругу менен алар ийбадаткананын пайдубалы үчүн чоң, кымбат баалуу таштарды кесип алып, аларды сомдошту. 18Аларды Сулаймандын жана Хирамдын куруучулары гебалдык кишилер менен чогуу сомдошту.

Ошентип, ийбадаткананы курууга жыгач-ташы даяр болду+.

6

Ийбадаткананын курулушу

6^1Ысрайыл эли Мисирден чыкканына төрт жүз сексен жыл болгондо, Сулаймандын Ысрайыл тактысына олтурганынын төртүнчү жылында, жылдын экинчи айы – зип айында, Жараткан Эгенин ийбадатканасынын курулушу башталды. 2Сулайман падыша Жараткан Эгеге арнап курган ийбадаткананын узундугу алтымыш чыканак[*], туурасы жыйырма чыканак, бийиктиги отуз чыканак эле. 3Ийбадаткананын чоң бөлмөсүнүн алдына сере курулду. Анын узундугу имараттын туурасындай жыйырма чыканак, туурасы болсо он чыканак болуп, алдыга чыгып турду. 4Ийбадатканага майда көздүү, ички жагы кеңейтилген терезелер жасалды. 5Имараттын эки каптал дубалдарынын жана арткы дубалынын сыртына тегерете бөлмөлөр курулду. 6Ал бөлмөлөр үч кабат курулуп, биринчи кабаттын туурасы беш чыканак, экинчи кабаттын туурасы алты чыканак, үчүнчү кабаттын туурасы жети чыканак болду. Ал бөлмөлөрдү куруу үчүн ийбадаткананын каптал дубалдарынын сыртына тепкич сыяктуу секилер курулду. Андан соң, устундар коюлганда ийбадаткананын дубалы тешилбеши үчүн, алар ошол секилердин үстүнө коюлду. 7Ийбадаткананын курулушу үчүн керектелген таштар таш кенинин өзүндө сомдолуп даярдалды. Ошондуктан ийбадаткана курулуп жатканда чеккичтин да, балканын да, башка бир да темир шаймандын үнү угулган жок.

8Имараттын түштүк тарабында каптал бөлмөлөрдүн ортоңку кабатына чыгуучу эшик бар эле. Ортоңку кабатка тепкич менен көтөрүлүп, анан үчүнчү кабатка чыгышчу.

9Сулайман ийбадаткананы тургузуп, анын чатырына кедр устундарын коюп, кедр тактайлар менен жапты. 10Ийбадаткананын айланасына бириктирилип курулган каптал бөлмөлөрдүн ар бир кабатынын бийиктиги беш чыканак болду. Алар имараттын дубалдарына кедр устундары менен бириктирилген болчу.

11Бир жолу Жараткан Эгеден Сулайманга мындай деген сөз түштү:

12– Мына, сен ийбадаткана куруп жатасың. Эгерде сен Менин мыйзамдарымды, эрежелерим менен буйруктарымды аткарып жашасаң, анда Мен атаң Дөөткө берген убадаларымды сен аркылуу аткарам+. 13Ысрайыл элимди таштабай, анын арасында жашайм.

14Ошентип, Сулайман ийбадаткананы куруп бүтүрдү. 15Ал имараттын ички дубалдарын таманынан шыпка чейин кедр тактайлары менен каптап, таманына кипарис тактайы төшөлдү. 16Ийбадаткананын төр тарабы тамандан шыпка чейин кедр тактайлары менен бөлүнүп, узундугу жыйырма чыканак болгон төркү бөлмө жасалды. Ал бөлмө эң ыйык бөлмө деп аталды+. 17Ийбадаткананын чоң бөлмөсүнүн узундугу кырк чыканак болду. 18Имараттын ичи кедр тактайлары менен капталгандыктан, дубалдын таштары көрүнчү эмес. Тактайларга болсо ашкабактар менен ачылган гүлдөрдүн сүрөттөрү оюлуп түшүрүлгөн эле+. 19Ийбадаткананын төркү бөлмөсү Жараткан Эгенин келишим сандыгын коюу үчүн даярдалды. 20Төркү бөлмөнүн узундугу жыйырма чыканак, туурасы жыйырма чыканак, бийиктиги да жыйырма чыканак болду. Сулайман бул бөлмөнү таза алтын менен каптатты. Жыттуу зат түтөтүлчү курмандык жай да кедрден жасалып, таза алтын менен капталды. 21Сулайман ийбадаткананын ичин таза алтын менен каптатты. Алтын менен капталган төркү бөлмөнүн босогосуна алтын чынжырлар илинди. 22Ийбадаткананын ичи толук алтын менен капталды. Төркү бөлмөнүн алдындагы чоң бөлмөдөгү жыттуу зат түтөтүлүүчү курмандык жай да алтын менен капталды.

23Андан кийин, төркү бөлмөгө коюу үчүн зайтун жыгачынан эки керуп периштенин түспөлү жасалды. Керуптардын бою он чыканак эле. 24Керуптардын бир канатынын узундугу беш чыканак, экинчи канатынын узундугу да беш чыканак эле. Бир канатынын учунан экинчи канатынын учуна чейин он чыканак болчу. 25Экинчи керуптун да жайылган канаттары он чыканак болчу. Эки керуптун чоңдугу менен сырткы көрүнүшү бирдей эле. 26Биринчи керуптун бою он чыканак, экинчи керуптун бою да он чыканак эле. 27Сулайман керуптарды ийбадаткананын төркү бөлмөсүнүн ортосуна койду. Керуп периштелердин жайылган канаттарынын бир учу бөлмөнүн дубалдарына тийип, экинчи учтары бөлмөнүн ортосунда бири бирине тийишип турду. 28Керуптар да алтын менен капталды. 29Ийбадаткананын төркү жана сырткы бөлмөлөрүнүн бардык дубалдарынын беттерине керуптардын, пальма дарактарынын жана ачылып турган гүлдөрдүн сүрөттөрү оюлуп түшүрүлдү. 30Эки бөлмөнүн тең тамандары алтын менен капталды.

31Төркү бөлмөгө кириш үчүн зайтун жыгачынан кашектери беш кырдуу, эки жакка ачылма кош каалга орнотулду. 32Зайтун жыгачынан жасалган ошол кош каалганын бетине керуптардын, пальма дарактарынын жана ачылып турган гүлдөрдүн сүрөттөрү оюлуп түшүрүлдү. Анан каалга, керуптар менен пальма дарактарынын сүрөттөрү да алтын менен жалатылды. 33Чоң бөлмөгө кириш үчүн зайтун жыгачынан төрт кырдуу кашектер орнотулду. 34Анан кипарис жыгачынан эки бүктөлүп, эки тарапка ачыла турган кош каалга жасалды. 35Аларга да керуптардын, пальма дарактарынын жана ачылып турган гүлдөрдүн сүрөттөрү оюлуп түшүрүлүп, текши алтын жалатылды.

36Ички короо да курулуп, анын дубалдары жылмаланган үч катар таштан жана бир катар кедр жыгачынан курулду+. 37Жараткан Эгенин ийбадатканасынын пайдубалы Сулаймандын падышалыгынын төртүнчү жылынын зип айында түптөлдү. 38Он биринчи жылдын сегизинчи айы болгон буул айында долбоорго ылайык ийбадаткана майда-чүйдөсүнө чейин толугу менен бүттү. Сулайман ийбадаткананы жети жылда куруп бүтүрдү.

7

Сулаймандын падыша сарайы

7^1Сулайман өзүнө да падыша сарай курду. Аны он үч жыл ичинде толук куруп бүтүрдү+. 2Адегенде ал «Ливан токою» деп аталган үйдү курду. Анын узундугу жүз чыканак, туурасы элүү чыканак, бийиктиги отуз чыканак эле. Үй жонулган кедр мамылары төрт катар коюлуп, үстүнө устундар жаткырылып курулду+. 3Устундар кырк беш даана болуп, ар бир катарда он бештен жаткырылды. Үйдүн шыбы да кедр тактайлары менен жабылды. 4Терезелер болсо тигинен да, туурасынан да бири-бирине тушма-туш коюлуп, үч катар орнотулду. 5Эшиктер менен кашектеринин баары төрт бурчтуу болуп жасалды. Терезелер тушма-туш үч катар орнотулду.

6Андан кийин катар тизилген мамылардан узундугу элүү чыканак, туурасы отуз чыканак болгон далис курдурду. Анын алдына дагы мамыларды орнотуп, сере курдурду.

7Андан соң, такты турган, башкача айтканда, өкүм чыгара турган чоң бөлмө курдурду. Өкүм чыгара турган чоң бөлмөнүн таманынан шыбына чейин кедр тактайлары менен каптатты.

8Бул чоң бөлмөнүн артындагы башка короодогу Сулайман жашай турган үй да ушундай жасалды. Сулайман өзүнүн аялы – фараондун кызы үчүн да ушундай үй куруп берди+.

9Бул имараттардын баары пайдубалдарынан дубалдардын үстүнкү кырына чейин бүтүндөй кымбат баалуу таштар менен тургузулган эле. Ал таштар белгилүү өлчөмдө кесилип, алды-арты жылмаланган болчу. Чоң короонун дубалдары да ушундай курулду. 10Пайдубалдар сегиз жана он чыканак келген кымбат баалуу чоң таштардан коюлду. 11Алар белгиленген ченемде даярдалып, жылмаланган таштар жана кедр жыгачтары менен капталды. 12Чоң короо үч катар жылмаланган таш, бир катар кедр жыгачы коюлуп, тегерете тосулду. Жараткан Эгенин ийбадатканасынын ички короосунун жана серенин дубалдары да ушундай курулду+.

Хурам жасаган иштер

13Сулайман падыша киши жиберип, Тирден Хурам деген жигитти алдырды. 14Ал напталы уруусунун кызы болгон бир жесир аялдын уулу эле. Анын атасы тирдик мискер[*] болгон. Хурам да колодон түрдүү буюмдарды жасаган чебер уста эле. Ал Сулайман падышанын алдына келип, анын бардык иштерин жасап берди.

15Хурам колодон эки мамы куйду. Алардын ар биринин бийиктиги он сегиз чыканак, жип менен ченегенде айлана узундугу он эки чыканактан эле. 16Анан ар бир мамынын үстүнө колодон эки таажы куйду. Бир таажынын бийиктиги беш чыканак, экинчи таажынын бийиктиги да беш чыканак эле. 17Ошол мамылардын таажылары үчүн торлорду согуп, аларды чынжырлар менен жасалгалады. Ар бир таажы жетиден чынжыр менен кооздолду. 18Мамылардын таажыларын жаап турган ар бир тор анардын түспөлдөрү менен эки катар айланта кооздолду. 19Середеги ал мамыларга лилия гүлдөрү сымал дагы башка таажылар жасалып, алардын бийиктиги төрт чыканак болду. 20Алар кесе сымал, тор капталган таажылардын үстүнө коюлду. Анарлар эки катар айланта тизилип, саны эки жүз даана эле. 21Хурам бул мамыларды ийбадаткананын сересине орнотуп, түштүк тараптагы мамыны Жахин, түндүк тараптагы мамыны Обоз деп атады. 22Таажысы лилия гүлүнө окшогон мамылар мына ушундайча жасалды.

23Хурам колодон тегерек келген суу куюлчу чоң казан да куйду. Анын бийиктиги беш чыканак, жип менен ченегенде айлана узундугу отуз чыканак, бир кырынан экинчи кырына чейинки аралык он чыканак болду. 24Чоң казандын жээк кырынын астына ашкабактын түспөлдөрү эки катар кылып кошо куюлуп, ар бир чыканак аралыкка ондон туура келчү+. 25Чоң казанды колодон куюлган он эки өгүз көтөрүп турчу. Алардын үчөө түндүктү, үчөө батышты, үчөө түштүктү, үчөө чыгышты карап турчу. Өгүздөрдүн арты болсо казандын астына кирип турган. 26Чоң казандын калыңдыгы төрт эли болуп, кыры кесенин кырындай болуп, ачылып турган лилия гүлүнө окшош эле. Анын сыйымдуулугу төрт миң чака[*] эле.

27Анан Хурам колодон он араба жасады. Ар бир арабанын узундугу төрт чыканак, туурасы төрт чыканак, бийиктиги үч чыканак эле. 28Арабалардын түзүлүшү мындай эле: ар бир арабанын төрт капталына колодон жасалган тосмолор коюлуп, алар бурчтардагы тирөөчтөргө бириктирилди. 29Ал тосмолорго арстан, бука жана керуптардын сүрөттөрү чегилди. Арстан менен букалардын үстү жана астына гүлчамбарлар чегилди. 30Ар бир арабанын төрттөн коло дөңгөлөгү, алардын коло октору бар эле. Казанды кармап туруу үчүн, арабанын төрт тарабына тирөөчтөр куюлуп, алардын капталдары да гүлчамбарлар менен кооздолду. 31Анан арабалардын үстүнө казан койгуч жасалып, ал арабадан бир чыканак бийик жасалды. Койгучтун бир кырынан экинчи кырына чейин бир жарым чыканак болуп, ага оймолор түшүрүлдү. Казан койгучтун сырты болсо тегерек эмес, төрт бурчтуу кылып жасалды. 32Арабалардын төрт дөңгөлөгү каптал тосмолордун астына орнотулуп, алардын октору арабага бекитилди. Ар бир дөңгөлөктүн бийиктиги бир жарым чыканак эле. 33Дөңгөлөктөр аскер арабаларынын дөңгөлөктөрүнө окшош жасалды. Алардын октору, алкактары, чабактары, күпчөктөрү – баары куюлуп жасалды. 34Ар бир арабанын астынкы төрт бурчунда төрт тирегич коюлуп, алар арабага кошо куюлду. 35Арабанын үстүнө бийиктиги жарым чыканак тегерек алкак жасалды. Арабанын тирөөчтөрү менен капталдарындагы тосмолор бир бүтүн болуп куюлду. 36Хурам ар бир тирөөч менен каптал тосмолордун бетине керуптардын, арстандардын, пальма дарактарынын жана гүлчамбарлардын сүрөттөрүн түшүрдү. 37Хурам он арабаны ушинтип жасады. Алардын баарынын чоңдугу бирдей куюлду, көрүнүшү да бирдей болду. 38Хурам он арабанын ар биринин үстүнө коюу үчүн кичирээк он казан жасады. Ар бир казандын бир кырынан экинчи кырына чейинки аралык төрт чыканак болуп, ага сексен чака суу бата турган болду. 39Арабалардын бешөөнү ийбадаткананын түштүк тарабына, бешөөнү түндүк тарабына койду. Суу куюлган чоң казан болсо ийбадаткананын түштүк-чыгыш тарабына орнотулду. 40Анан Хурам чараларды, калактарды жана кан чачуучу кеселерди да жасады.

Ошентип, Хурам Сулайман падышанын буйругу боюнча Жараткан Эгенин ийбадатканасына керектүү бул нерселерди:

41эки мамыны жана алардын башындагы эки таажыны, ошол кесе сымал таажыларды жаап турган эки торду, 42мамылардын кесе сымал таажыларын жаап турган эки торго эки катардан тизилген төрт жүз анарды, 43он арабаны жана арабалардын үстүндөгү он казанды, 44бир чоң казанды жана анын астындагы он эки буканы, 45чараларды, калактарды, кан чачуучу кеселерди жасады. Хурамдын Сулайман падыша курган Жараткан Эгенин ийбадатканасы үчүн жасап берген бардык нерсеси жылмаланган колодон жасалды. 46Падыша аларды Иоардан өрөөнүндө, Сукот менен Саретандын ортосундагы чополуу жерде куйдурду+. 47Ушул буюмдар абдан көп болгондуктан, Сулайман аларга кеткен колонун салмагын өлчөткөн жок.

48Сулайман Жараткан Эгенин ийбадатканасы үчүн бул нерселерди да жасатты: алтындан жасалган жыттуу зат түтөтүлчү курмандык жай, нан тартуусу коюлчу алтын үстөл, 49төркү бөлмөнүн кире беришинин оң жана сол тарабындагы бештен таза алтындан жасалган чырактан, алтын гүлдөр, майчырактар, кычкачтар, 50таза алтындан жасалган чөйчөктөр, билик кескен кайчылар, кан чачуу үчүн кеселер, жыттуу заттар салынчу кашыктар жана түтөткү салынчу калактар. Ийбадаткананын төркү бөлмөсүнүн, башкача айтканда, эң ыйык бөлмө менен чоң бөлмөнүн эшиктеринин топсолору да таза алтындан жасалды. 51Ошентип, Сулайман падыша Жараткан Эгенин ийбадатканасына тийиштүү иштердин баарын бүтүрдү. Анан Сулайман атасы Дөөт Жараткан Эгеге багыштаган алтын-күмүштөрдү, идиштерди жана башка ыйык буюмдарды алып келип, Жараткан Эгенин ийбадатканасынын казынасына киргизди+.

8

Келишим сандыгын ийбадатканага алып келүү

8^1Сулайман падыша Жараткан Эгенин келишим сандыгын Дөөт шаарынан – Сиондон алып келүү үчүн Ысрайылдын аксакалдарын, бардык уруулардын башчыларын, Ысрайылдын эл башчыларын Иерусалимге чакырды+. 2Жетинчи ай – этаним айындагы Алачык майрамы убагында ысрайылдардын баары Сулайман падышанын алдына чогулду. 3Ысрайыл аксакалдарынын баары чогулганда, дин кызматчылар келишим сандыгын жерден көтөрүштү. 4Дин кызматчылар менен лебилер Жараткан Эгенин сандыгын, жолугушуу чатырын жана чатырдагы бардык ыйык буюмдарды көтөрүп жөнөштү. 5Сулайман падыша жана чогулган Ысрайылдын бүт жамааты келишим сандыгынын алдына келип курмандыктарды чалышты. Курмандык чалынган майда жана бодо мал ушунчалык көп болгондуктан, алардын эсеби жок эле.

6Дин кызматчылар Жараткан Эгенин келишим сандыгын ийбадаткананын төркү бөлмөсүнө – эң ыйык бөлмөгө киргизип, өзүнүн ордуна – керуптардын канаттарынын астына коюшту. 7Керуптардын канаттары сандыктын үстүнө жайылып, сандыкты да, анын шыргыйларын да жаап турду+. 8Шыргыйлар абдан узун болгондуктан, алардын учтары төркү бөлмөдөн чыгып, ыйык бөлмөдөн көрүнүп калды. Бирок алар сырттан көрүнгөн жок. Алар ушул күнгө чейин ошол жерде турат. 9Сандыктын ичинде эки таш лооктон башка эч нерсе жок эле. Мисир жеринен чыккандан кийин, Жараткан Эге Ысрайыл уулдары менен келишим түзгөндө, Муса Хореп[*] тоосунда аларды сандыкка салып койгон эле. 10Дин кызматчылар ыйык бөлмөдөн чыгары менен, Жараткан Эгенин ийбадатканасы булутка толуп калды+. 11Булуттан улам дин кызматчылар ал жерде калып, кызматын уланта албай коюшту. Себеби Жараткан Эгенин даңкы ийбадатканага толуп калды. 12Ошондо Сулайман мындай деди:

– Жараткан Эгем! Сен «коюу булуттардын ичинде жашайм», деп айткан элең. 13Бирок мен Сага заңгыраган үй, түбөлүк ушул жерде болушуң үчүн турак-жай курдум!

Сулаймандын элге кайрылышы

14Анан падыша артына бурулуп, алдында турган бүт Ысрайыл жамаатына мындай деп батасын берди:+

15– Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге макталсын! Ал атам Дөөткө Өз оозу менен айткан убадасын Өз колу менен аткарды. Ал мындай деген эле: 16«Элим Ысрайылды Мисирден алып чыккан күндөн бери Менин атым атала турган ийбадаткана курууга Ысрайылдын бардык урууларынын бир да шаарын тандаган жокмун. Бирок элим Ысрайылды башкарсын деп, Дөөт, сени тандадым»+. 17Атам Дөөт Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгенин аты атала турган ийбадаткана курууну жүрөгүндө ниет кылган эле+. 18Бирок Жараткан Эге атам Дөөткө: «Сен Менин атым атала турган ийбадаткана курууну ниет кылып жүрөсүң. Ушундай ниет кылганың жакшы. 19Бирок Менин ысымым атала турган ийбадаткананы сен эмес, сенин каныңдан жаралган уулуң курат», деп айткан+. 20Жараткан Эге берген убадасын аткарып, мен атам Дөөттөн кийин Ысрайылдын тагына отурдум. Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгенин аты атала турган ийбадаткана курдум. 21Жараткан Эгебиз ата-бабаларыбызды Мисирден алып чыккандан кийин алар менен түзгөн келишими ичине салынган Жараткан Эгенин сандыгын да ийбадатканадагы атайын жерге койдум.

Сулаймандын сыйынуусу

22Сулайман Жараткан Эгенин курмандык жайынын алдында, бүткүл Ысрайыл жамаатынын алдында туруп, колдорун көккө сунуп, мындай деди:

23– Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге! Жогорудагы көктө да, төмөндөгү жерде да Сендей Кудай жок. Сен Өзүңө бүт дили менен берилип жашаган кулдарыңды сүйүп, алар менен түзгөн келишимиңди сактайсың! 24Сен Өз кулуңа, атам Дөөткө Өз оозуң менен берген убадаларыңды бүгүн ишке ашырып, аларды Өз колуң менен аткардың. 25Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге, Сен Өз кулуң, менин атам Дөөткө: «Эгерде урпактарың да жүргөн жолунан чыкпай, сага окшоп Менин алдымда жүрүшсө, сенин тукумуң Менин көз алдымдагы Ысрайыл тагынан түшпөйт», деп айткансың+. 26Оо, Ысрайылдын Кудайы! Кулуңа, атам Дөөткө айткан сөздөрүңдү аткара көр! 27Оо, Кудайым, Сен жерге түшүп жашамак белең?! Сени асман да, асмандын асманы да батыра албайт. Анын алдында мен курган ийбадаткана эмне болуп калыптыр?!+
28Ошондой болсо да, оо, Жараткан Эгем, Кудайым! Кулуң сыйынып, жалынганда назарыңды сал! Анын жалбарган сыйынуусун, жалынуусун ук! 29«Ошол жерде Менин атым аталат» деп Өзүң айткан ушул ийбадатканадан күнү-түнү көзүңдү алба. Өз кулуң ушул тарапка карап сыйынганда, аны ук. 30Ушул жайды карап сыйынганыбызда, кулуңдун жана Өз элиң Ысрайылдын жалынуусун ук. Көктөгү Өзүңдүн турак-жайыңдан угуп, күнөөлөрүбүздү кеч.

31Эгерде кимдир-бирөө жакынына жамандык кылган деп айыпталып, андан ант бер деп талап кылышса, ошондо ал келип, Сенин ийбадатканаңда курмандык жайдын алдында ант берсе, 32Сен аларга көктөн кулак салып, кулдарыңа Өзүң өкүм чыгар. Күнөөлүүнү айыптап, анын күнөөсүн мойнуна жүктө, айыпсызды болсо актап, анын актыгына жараша тиешесин бер.

33Эгерде элиң Ысрайыл Сенин алдыңда күнөө кылгандыгы үчүн душманынан жеңилип калып, бирок кайрадан Сага жүзүн буруп, Сенин ысымыңды атап, ушул ийбадатканада Өзүңө жалынып сыйынганда, 34көктөн алардын сыйынуусун ук, Өз элиң Ысрайылдын күнөөлөрүн кечир, ата-бабаларына Өзүң берген жерге аларды кайрып кел. 35Алар Сенин алдыңда күнөө кылгандыгы үчүн асман жабылып, жамгыр жаабай калганда, Сен аларды жазалаганыңда, алар ысымыңды атап, ушул ийбадаткана тарапты карап сыйынып, күнөөлүү жолунан кайтканда,+
36аларга көктөн кулак сал, кулдарың Ысрайыл элиңдин күнөөлөрүн кечире көр, алар түшө турган туура жолду көрсөт, элиңе энчи кылып берген жериңе жаан жаадыр+.

37Жерде ачарчылык болсо же жугуштуу оору каптаса, куйкалаган ысык шамал согуп, же эгинди коңур дат басса, чегиртке же курт-кумурска каптаса, же душман шаар дарбазасынын алдына келип, аны курчоого алса, кандайдыр алаамат же оору алардын башына түшсө, 38ошондо кимдир бирөө же бүт Ысрайыл элиң сыйынып, жалынса, ким болсо да өз жүрөгүндөгү дартын айтып, ушул ийбадаткана тарапка колдорун жайса, 39Сен көктөгү турагыңдан угуп, алардын күнөөлөрүн кечир! Алардын ниетин карап көрүп, ар кимге жүргөн жолуна жараша тиешесин бер, анткени адам баласынын ниетин бир гана Сен билесиң+. 40Ошондуктан ата-бабаларыбызга Өзүң берген ушул жерде өмүр бою Сенден коркуп жашашсын.

41Эгерде Сенин элиң Ысрайылдан эмес, бөтөн элден, алыскы өлкөдөн да адамдар Сенин ысымыңды урматтагандыктан келишсе, 42алар Сенин улуу атың, күчтүү билегиң, кубаттуу колуң жөнүндө угуп келгендиктен, ушул ийбадаткана тарапка карап сыйынганда, 43көктөгү турагыңдан аларды угуп, сураганын бере көр. Ошондо дүйнөдөгү бардык элдер элиң Ысрайылга окшоп Сенин атыңды билип, Сенден корко турган болушсун. Мен курган ушул ийбадаткана Сенин атың атала турган ийбадаткана экенин билишсин.

44Элиң Өзүң жиберген жолго түшүп, душмандары менен согушканы чыкканда, Өзүң тандап алган ушул шаарга жана Өзүңдүн атың аталсын деп мен курган ушул ийбадатканага карап Жараткан Эгеге сыйынганда, 45көктөн алардын сыйынуулары менен жалынууларын ук, аларды коргой көр.

46Күнөө кылбаган бир да адам жок. Эгер алар Сенин алдыңда күнөө кылышса, Сен каарданып, аларды душман колуна салып берип, душман аларды жакынкы же алыскы жерлерге туткундап кетсе,+
47алар туткунга айдалып кеткен жерде жүрүп, акылына келип, «биз күнөө кылдык, мыйзамсыз иш кылдык, айыптуубуз», деп тобо кылып, Сага жалынышса, 48туткундалып кеткен душман жеринде жүрүп, бүт жан-дили менен Сага кайрылышса, Сен алардын ата-бабаларына берген жерге, Өзүң тандап алган шаарга, мен курган, атың атала турган ушул ийбадатканага карап сыйынышса, 49көктөгү турагыңдан Сен алардын сыйынуулары менен жалынууларын угуп, аларга жардам бере көр. 50Элиңдин Сенин алдыңда кылган бардык күнөөлөрүн, Сага каршы баш көтөргөнүн кечире көр. Элиңди туткунга айдап кеткендер боору ачышы үчүн, алардын жүрөгүндө аёо сезимин ойгот. 51Себеби алар Мисирден – темир эриткен мештен Өзүң сууруп чыккан Өз элиң, Өз энчиң.

52Өз кулуң жана элиң Ысрайыл жалынып жатканда, бизден көзүңдү алба. Биздин сыйынууларыбызга дайыма кулак сал. 53Анткени, Эгедер Жараткан Эгем, ата-бабаларыбызды Мисирден алып чыккандан кийин, кулуң Муса аркылуу айткандай, бизди жер жүзүндөгү бардык элдердин арасынан бөлүп алып, Өзүңө энчилеп алгансың!

Падышанын элге бата бериши

54Сулайман Жараткан Эгегенин курмандык жайынын алдында тизе бүгүп, колдорун жайып сыйынып, жалынып бүткөндөн кийин, ордунан турду+. 55Анан турган бойдон үнүн бийик чыгарып, бүткүл Ысрайыл жамаатына мындай деп бата берди:

56– Өз сөзүндө туруп, Өз эли Ысрайылга бейкуттук берген Жараткан Эге макталсын! Анын Өз кулу Муса аркылуу айткан изги сөздөрүнүн бири да аткарылбай калган жок+. 57Кудайыбыз Жараткан Эге ата-бабаларыбыз менен бирге болгондой эле, биз менен да болсун, бизди таштабасын, калтырбасын. 58Биз Анын жолдорунда жүрүшүбүз үчүн, ата-бабаларыбызга берген буйруктарын, шарттарын, эрежелерин сакташыбыз үчүн, дилибизди Өзүнө бурсун. 59Жараткан Эгемдин алдында жалынып айткан ушул сөздөрүм күнү-түнү Кудайым Жараткан Эгенин эсинде болуп, Өз кулу жана Өз эли Ысрайылдын коргоочусу болсун. 60Ошол аркылуу жер жүзүндөгү бардык элдер Жараткан Эгенин Кудай экенин, Андан башка Кудай жок экенин билишсин. 61Анын шарттарын сактап, буйруктарын аткарышыңар үчүн, өзүңөрдү Кудайыбыз Жараткан Эгеге бүгүнкүдөй толук арнагыла.

Ийбадаткананын ыйыкталышы

62Анан падыша жана бүткүл Ысрайыл эли Жараткан Эгеге арнап курмандыктарды чалды. 63Сулайман Жараткан Эгеге арнап жыйырма эки миң кара малды, жүз жыйырма миң майда малды тынчтык курмандыгы үчүн чалды. Ушинтип, падыша жана бүт ысрайылдар Жараткан Эгенин ийбадатканасын салтанаттуу түрдө ыйыкташты. 64Ошол күнү падыша Жараткан Эгенин ийбадатканасынын алдындагы короонун ортоңку бөлүгүн ыйыктап, бүтөрттөм курмандыктарын, нан курмандыктарын жана тынчтык курмандыктарынын майларын өрттөдү. Себеби Жараткан Эгенин алдындагы колодон жасалган курмандык жайга бүтөрттөм курмандыктары, нан курмандыктары жана тынчтык курмандыктарынын майлары батпай кетти. 65Сулайман бүт Ысрайыл эли менен чогуу Кудайдын, Жараткан Эгенин алдында жети күн, анан дагы жети күн, бардыгы болуп он төрт күн той өткөрдү. Тойго өлкөнүн түндүк чегиндеги Лебо-Хаматтан, түштүк чегиндеги Мисир сайына чейин жашаган калың эл келди. 66Тойдон кийин Сулайман элди коё берди. Эл падышага батасын берип, Жараткан Эгенин Өз кулу Дөөткө жана эли Ысрайылга берген баталары үчүн кубанып, жүрөгү сүйүнүп үйүнө кайтты.

9

Жараткан Эгенин Сулайманды эскертүүсү

9^1Сулайман Жараткан Эгенин ийбадатканасын жана өзүнүн падыша сарайын, эмнени кааласа, ошонун баарын куруп бүтүргөндөн кийин, 2Жараткан Эге Сулайманга мурда Гибондо көрүнгөндөй эле, ага экинчи ирет көрүндү+. 3Жараткан Эге ага мындай деди:

– Мен сенин сыйынып, жалынганыңды уктум. Менин атым ошол жерде түбөлүк аталып турушу үчүн сен курган ийбадаткананы ыйыктадым. Менин көзүм да, жүрөгүм да дайыма ошол жерде болот. 4Сен болсо атаң Дөөттөй болуп Менин алдымда ниетиңди бузбай, түз жүр. Мен берген буйруктарымды аткарып, шарттарым менен эрежелеримди сакта. 5Ошондо «Сенин тукумуң Ысрайылдын падыша тагынан түшпөйт» деп атаң Дөөткө айтканымдай, сенин падышалык тагыңды Ысрайылда түбөлүктүү кылам+. 6Эгерде сен, сенин элиң жана уулдарыңар Менден баш тартып, берген буйруктарым менен мыйзамдарымды сактабай, башка кудайларга табынсаңар, аларга кызмат кылсаңар, 7анда Мен Ысрайылды Өзүм берген жерден кубалап чыгам, Менин атым аталышы үчүн ыйыктаган ушул ийбадаткананы таштап кетем. Ошондо Ысрайыл бардык элдердин арасында лакап болуп, күлкүгө калат. 8Мына бул бийик ийбадаткана урандыга айланат. Анын жанынан өтүп бараткан ар бир адамдын үрөйү учуп, башын чайкап, «Жараткан Эге бул өлкөнү, ушул ийбадаткананы эмне үчүн мындай кылды экен?» деп айтат. 9Анан кайра эле өздөрү: «Булар ата-бабаларын Мисир жеринен алып чыккан Кудайы Жараткан Эгени таштап, башка кудайларга жабышып, табынып, аларга кызмат кылып кетишкен. Ошондуктан Кудайы Жараткан Эге алардын башына ушул кырсыкты салган турбайбы» дешет.

Сулайман менен Хирам

10Сулайман эки үйдү – Жараткан Эгенин ийбадатканасы менен падыша сарайын жыйырма жылда куруп бүтүрдү+. 11Тир падышасы Хирам Сулайманга каалашынча кедр жана кипарис жыгачын, алтын жеткирип турду. Сулайман падыша болсо Хирамга Галилея жеринен жыйырма шаарды тартуу кылды. 12Хирам Тирден келип, Сулайман берген шаарларды көрүп, аларды жактырган жок. 13Ошондо Хирам Сулайманга: «Тууганым, сен мага кандай шаарларды бергенсиң?» деп, ал аймакты Кабул[*] деп атап койду. Ал аймак ушул күнгө чейин ушундай деп аталат. 14Анан Хирам Сулайманга бир жүз жыйырма талант[*] алтын берип жиберди.

Сулаймандын убагындагы Ысрайыл

15Сулайман падыша элди мажбурлап жумушка салып, Жараткан Эгенин ийбадатканасын, өзүнүн падыша сарайын курдуруп, тектирлерди, Иерусалим дубалдарын, Хатсор, Мегиддо жана Гезер шаарларын оңдотту+. 16Анткени Мисирдин фараону келип, Гезер шаарын басып алып, аны өрттөп жиберген эле. Ал жерде жашаган канаан элин болсо кырып салып, шаарды Сулайманга турмушка берген кызынын себине берген эле+. 17Ошондуктан Сулайман Гезер калаасын да кайрадан курду. Ошондой эле төмөнкү Бейт-Коронду,+
18Баалатты, Иуда чөлүндөгү Тамарды, 19кампалары бар шаарларды, майдан арабалары турган шаарларды, атчан аскерлер турган шаарларды, Иерусалимде, Ливанда жана өзү бийлик кылган бардык жерлерде эмнени кургусу келсе, ошолордун бардыгын курду+.

20Амор, хет, периз, хиби, жебус элдеринин калдыктары Ысрайыл элине жат элдер болчу. 21Ысрайыл эли жок кыла албай, өлкөдө калып калган ушул элдердин урпактарын Сулайман мажбурлап жумушка салып койду. Алар ушул күнгө чейин ошол бойдон калышты. 22Ысрайыл уулдарын болсо Сулайман кул кылган жок. Аларды жоокер, кызматкер, төрө, аскер башчы, майдан арабаларга жана атчан аскерлерге башчы кылды+. 23Сулаймандын жумушчуларын караган көзөмөлчүлөрдүн саны беш жүз элүү болчу.

24Фараондун кызы Дөөт шаарынан Сулайман куруп берген үйгө көчүп келди. Ошондон кийин Сулайман жасалма тектирлерди курдурду+.

25Ийбадаткана курулуп бүттү. Сулайман Жараткан Эгеге арнап курган курмандык жайда жылына үч ирет бүтөрттөм жана тынчтык курмандыктарын чалып, Жараткан Эгенин алдында жыттуу заттарды түтөтүп турду.

26Сулайман падыша кемелерди да курдурду. Аларды Эдом жериндеги Кызыл деңиздин жээгинде жайгашкан Элоттун жанындагы Эсион-Геберде курушту+. 27Хирам деңизди жакшы билген кемечилерин Сулаймандын кишилерине кошуп ошол кемелер менен жөнөттү+. 28Алар Офирге сүзүп барышып, Сулайман падышага төрт жүз жыйырма талант алтын алып келишти+.

10

Сулайман жана Шеба канышасы

10^1Шеба канышасы Жараткан Эгенин даңкын чыгарган Сулайман жөнүндө укту. Ал Сулайманды татаал суроолор менен сынап көрүү үчүн ага келди+. 2Каныша жыттуу заттар, абдан көп алтын жана асыл таштар жүктөлгөн чоң кербен менен Иерусалимге келди. Ал Сулайманга жолугуп, жүрөгүндө болгондун баарын айтып сүйлөштү+. 3Сулайман Шеба канышасынын бардык суроолоруна жооп берди. Падыша билбеген, ал жооп бере албаган бир да суроо болгон жок. 4Шеба канышасы Сулаймандын акылмандуулугун жана ал курган кансарайды, 5анын дасторконундагы дүйүм тамак-ашты, төрөлөрүнүн дасторкондо кандай олтурушканын, анын кызматчыларынын кандай кызмат кылып жатканын, алардын кийген кийимин, анын шарап сунуучуларын, Жараткан Эгенин ийбадатканасында чалынып жаткан бүтөрттөм курмандыктарын көрүп, таң калып бүтпөй жатты. 6Ошондо ал падышага мындай деди:

– Көрсө, сиздин иштериңиз жана акылмандуулугуңуз жөнүндө өз өлкөмдө уккандарым чындык экен. 7Келип, өз көзүм менен көргөнгө чейин ал сөздөргө ишенген эмесмин. Мага жарымын да айтышпаптыр. Сиз мен уккандан да акылдуу, байлыгыңыз болсо мен эшиткенден да көп экен. 8Сиздин элиңиз бактылуу экен! Төрөлөрүңүз да кандай бактылуу! Алар дайыма алдыңызга келип, сиздин акыл кептериңизди угуп турушат! 9Сизди жакшы көрүп, Ысрайыл тактысына отургузган Кудайыңыз Жараткан Эге макталсын! Ал Ысрайылды түбөлүк сүйгөндүктөн, адилет жана туура башкарсын деп, сизди падыша кылыптыр+.

10Каныша Сулайман падышага жүз жыйырма талант алтын, абдан көп жыттуу заттарды жана асыл таштарды тартуу кылды. Шеба канышасы Сулайман падышага тартуу кылганчалык көп жыттуу затты андан кийин эч ким алып келген жок.

11Хирамдын Офирден алтын ташыган кемелери да абдан көп сандал жыгачтары[*] менен асыл таштарды ташып келди+. 12Падыша ошол сандал жыгачынан Жараткан Эгенин ийбадатканасы менен өз үйүнүн тирөөчтөрүн, ырчыларга лира менен арфаларды жасатты. Ушул күнгө чейин ушунчалык көп сандал жыгачын эч ким алып келген эмес эле, мындайды эч ким көргөн да эмес. 13Сулайман падыша да Шеба канышасына марттык менен сый-тартууларды, ошого кошуп ал каалаган, сураган нерселердин баарын берди. Ошондон кийин каныша төрөлөрү менен өз жерине кетти.

Сулайман падышанын байлыгы

14Сулайманга жыл сайын алты жүз алтымыш алты талант алтын келип турчу. 15Соодагерлерден, көпөстөрдөн жана Аравиянын бардык падышалары менен жергиликтүү дубан акимдеринен келип турган алтын бул эсепке кирген жок.

16Сулайман падыша алтын капталган эки жүз чоң калкан жасатып, ар бирине алты жүз шекелден[*] алтын сарптады. 17Анан дагы алтын капталган үч жүз кичине калкан жасатып, ар бирине үчтөн мина[*] алтын сарптады. Падыша ал калкандарды «Ливан токою» деп аталган падыша сарайга койдурду+.

18Падыша пилдин сөөгүнөн чоң такты да жасатып, аны таза алтын менен каптатты. 19Анын алты баскычтуу тепкичи бар эле. Тактынын жөлөнгүчүнүн үстү жагы жумуру жасалып, отургучунун эки жагына чыканак койгуч жасалды. Тактынын эки тарабына арстандын эки айкели коюлду. 20Тепкичтин ар бир баскычынын эки жагына арстандын он эки айкели коюлду. Мындай нерсе бир да падышалыкта болгон эмес.

21Сулайман падышанын ичимдик ичүүчү идиштеринин бардыгы алтындан эле. «Ливан токою» деп аталган кансарайындагы бардык идиштер да алтындан жасалып, бир да күмүш идиши жок эле. Сулаймандын убагында күмүш бааланбай калган+. 22Анткени деңизде Хирамдын кемелери менен чогуу Сулаймандын да соода кемелери бар эле. Ал кемелер менен үч жылда бир жолу алтын, күмүш, пил сөөгү, маймылдар жана тоос куштар алынып келчү+.

23Ошентип, Сулайман падыша өзүнүн байлыгы жана акылмандуулугу менен дүйнөдөгү бардык падышалардан жогору болду+. 24Сулайманды көрүүгө, Кудай берген акылмандык менен айтылган анын сөздөрүн угууга бүт дүйнө ынтызар эле+. 25Ага келгендердин ар бири күмүш жана алтын буюмдарды, кийит, курал-жарак, жыттуу заттарды жана жылкы менен качырларды жыл сайын тартууга алып келишчү.

26Сулайман аскер аттары менен майдан арабаларын да көбөйттү. Анын бир миң төрт жүз майдан арабасы жана он эки миң аскер аты бар эле. Падыша аларды майдан арабалары үчүн атайын дайындалган шаарларга жана өзү жашаган Иерусалим шаарына жайгаштырды+.

27Анын падышалык доорунда Иерусалимде күмүш көптүгүнөн кадимки ташка, кедр жыгачы болсо тоо этегинде өскөн жапайы анжыр дарагына тең болуп калды. 28Аттарды болсо Сулайманга Мисирден жана Кибеден[*] алып келишчү. Падышанын соодагерлери аларды Кибеден сатып алышчу. 29Мисирден алынып келген майдан арабалары алты жүз, аттар болсо жүз элүү күмүш теңгеге[*] сатылып алынчу. Андан ары көпөстөр аларды хет жана арамей падышаларына сатышчу.

11

Сулаймандын Кудайдан алысташы

11^1Сулайман падыша фараондун кызынан башка дагы маап, аммон, эдом, сидон жана хет сыяктуу бөтөн элдердин кыздарын сүйдү. 2Жараткан Эге ал элдер жөнүндө «Алардын кыздарына үйлөнбөгүлө, кызыңарды да аларга күйөөгө бербегиле. Анткени алар дилиңерди өз кудайларына буруп кетет» деп Ысрайыл элине эскерткен болчу. Сулайман болсо ошол элдердин кыздарына ашык болду. 3Анын жети жүз аялы жана үч жүз токолу бар эле. Алар аны жолдон чыгарып, 4Сулайман картайган чакта анын ниетин башка кудайларга буруп салышты. Ал атасы Дөөттү тартпай, Жараткан Эгеге ниетин толук бурган жок+. 5Акыр аягы Сулайман сидондуктардын аял кудайы Аштеротко жана аммондордун жийиркеничтүү кудайы Молохко табына турган болду+. 6Ал Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кылды. Сулайман атасы Дөөттү тартпады, Жараткан Эгеге өзүн толук арнаган жок.

7Сулайман Иерусалимдин чыгыш тарабындагы дөбөгө мааптардын жийиркеничтүү кудайы Кемошко, аммон элинин жийиркеничтүү кудайы Молохко арнап табынчу жай курду. 8Аларды өзүнүн чет элдик аялдарынын ар бири өз кудайына жыттуу зат түтөтүп, курмандык чалып турсун деп жасатты. 9Ошентип, Сулайман өзүнө эки жолу көрүнгөн Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгеден ниетин тетири бурду. Ошондуктан Сулайманга Жараткан Эгенин абдан каары кайнады+. 10Жараткан Эгенин «башка кудайларга табынба» деген буйругун Сулайман аткарган жок+. 11Жараткан Эге Сулайманга мындай деди:

– Менин сени менен түзгөн келишимимди жана сага берген мыйзамдарымды билип туруп сактабаганың үчүн падышалыкты сенден күч менен тартып алып, өзүңдүн кызматчыңа берем+. 12Атаң Дөөттүн кадыры үчүн муну сенин көзүңдүн тирүүсүндө кылбайм. Падышалыкты уулуңдун колунан тартып алам. 13Бирок аны толук тартып албайм, кулум Дөөттүн жана Өзүм тандап алган Иерусалимдин кадыры үчүн, уулуңа бир урууну калтырам.

Сулаймандын душмандары

14Жараткан Эге эдомдук Хададды Сулайманга душман кылып койду. Хадад эдом падышасынын урпактарынан эле. 15Бир канча убакыт мурун Дөөт эдом эли менен согушкан болчу. Ошондо аскер башчы Жояп курман болгон жоокерлерин жерге берүү үчүн келип, эдомдордун бүт эркектерин өлтүргөн+. 16Жояп баштаган Ысрайыл аскерлеринин баары эдом элинин эркек аттууларын толук кырып салганга чейин, ал жерде алты ай туруп калган. 17Ал убакта Хадад кичинекей бала болчу. Ал атасына кызмат кылган бир нече эдомдор менен Мисирге качып кеткен эле. 18Ошондо алар Мидиан жеринен чыгып, Паран чөлүнө барышты. Паранда аларга башка кишилер да кошулуп, ал жерден Мисирдин падышасы фараонго келишти. Фараон Хададды үй-жай, тамак-аш менен камсыз кылып, ага жер да берди. 19Хадад анын сыйына татып, фараон ага балдызын – аялы каныша Тахпенестин сиңдисин алып берди. 20Тахпенестин сиңдиси ага Генубат деген уул төрөп берди. Бала эмчектен чыккандан кийин, Тахпенес аны фараондун үйүндө, фараондун уулдары менен чогуу тарбиялап чоңойтту. 21Мисирде жашап жаткан убакта, Хадад Дөөттүн каза болуп, ата-бабаларына кошулганын, анын аскер башчысы Жояптын да өлгөнүн укту. Ошондо ал фараонго:

– Мага өз жериме кайтканга уруксат бериңиз, – деди. 22Фараон андан:

– Өз жериме кайтайын дегидей, бул жерде деги бир нерседен кем болдуңбу? – деп сурады.

– Жок. Ошентсе да, мени коё берсеңиз экен, – деп суранды Хадад.

23Кудай Сулайманга дагы бир адамды – Элияда уулу Резонду душман кылып койду. Резон өзүнүн кожоюну Соба падышасы Ададезерден качып кеткен болчу+. 24Резон каракчылар тобун чогултуп, ал топко башчы болуп калды. Дөөт Ададезердин аскерлерин талкалагандан кийин, Резон өзүнүн кишилери менен Дамаскка барып жашап калды. Резондун кишилери аны ал жерге падыша кылып алышты+. 25Резон Сулаймандын көзү тирүүсүндө Ысрайылдын элдешкис душманына айланды. Ал Орамда падыша болуп турган убакта, Хададга окшоп, Ысрайылды жек көрүп, ага жамандык кылып турду.

Жеробамдын Сулайманга каршы чыгышы

26Жеробам да падышага каршы баш көтөрдү. Ал эпрайым уруусунан чыккан Середа шаарында жашаган Небаттын уулу эле. Жеробам Сулаймандын кызматчыларынан болчу. Анын энеси Серуя жесир болгон. 27Падышага каршы баш көтөргөнүнүн себеби мындай болду. Сулайман тектирлерди куруп, атасы Дөөттүн шаарындагы дубалдардын ураган жерлерин кайра тургузуп жаткан+. 28Жеробам жигердүү жигит эле. Сулайман анын ар ишке жөндөмдүү экенин байкап, Жусуптун[*] урууларынан чогултулуп, мажбурлап жумушка салынгандарга башчы кылып койду. 29Бир күнү Жеробам Иерусалимден чыкканда, жолунан ага шилолук Ахия пайгамбар жолугуп калды. Ахия үстүнө жаңы чапан кийип алыптыр. Талаада экөөнөн башка эч ким жок эле+. 30Бир маалда Ахия үстүндөгү чапанын чечип, аны айрып, он экиге бөлдү+. 31Анан Жеробамга мындай деди:

– Он бөлүгүн сен ал, анткени Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге мындай дейт: «Мен Сулаймандын колунан падышалыкты тартып алып, он урууну сага берем+. 32Кулум Дөөттүн кадыры жана Ысрайылдын бүт урууларынын арасынан тандап алган шаарым Иерусалим үчүн бир урууну Сулайманга калтырам. 33Себеби ал Менден баш тартып, Сидон элинин аял кудайы Аштеротко, маап элинин кудайы Кемошко, аммон элинин кудайы Молохко табынып кетти. Сулайман Менин жолумдан адашты, Мага жаккан иштерди кылган жок. Атасы Дөөттөй болгон жок, Менин мыйзамдарым менен эрежелериме баш ийбей койду+. 34Бирок падышалыкты Сулаймандын колунан толук тартып албайм. Буйруктарым менен мыйзамдарымды сактаган, Өзүм тандап алган кулум Дөөттүн кадыры үчүн, Сулайманды өмүрүнүн акырына чейин өкүмдар кылып калтырам. 35Сулаймандын уулунун колунан падышалыкты тартып алып, он ууруну сага берем. 36Атым ошол жерде аталышы үчүн Мен Иерусалим шаарын тандап алгам. Кулум Дөөттүн чырагы Менин көз алдымда Иерусалимде түбөлүк күйүп турушу үчүн, анын уулуна бир урууну калтырам+. 37Сени болсо Ысрайылга[*] падыша кылам. Өзүң каалаган жердин баарына бийлик кыласың. 38Эгерде кулум Дөөттөй болуп, бардык буйруктарымды угуп, жолдорум менен жүрсөң, Мага жаккан иштерди кылып, мыйзамдарым менен буйруктарымды аткарсаң, Мен сени менен болом. Дөөткө атадан балага өткөн падышалык негиздеп бергендей, сага да ошондой падышалык түптөп, Ысрайылды сага берем+. 39Сулаймандын күнөөлөрү үчүн Дөөттүн урпактарынын беделин түшүрөм, бирок түбөлүккө эмес.

40Сулайман Жеробамды өлтүртмөкчү болуп, аны издетти. Бирок Жеробам шашылыш Мисирге качып, ошол жердин падышасы Сусакимге барды. Сулайман көз жумганга чейин ал ошол жерде жашап калды+.

Сулаймандын бийлигинин акыркы күндөрү

41Сулайман тууралуу калган окуялар, ал кылган иштердин баары, акылмандыгы «Сулаймандын иштери» китебинде жазылган. 42Сулайман Иерусалимде бүт Ысрайылга кырк жыл падышалык кылды. 43Сулайман каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү атасы Дөөттүн шаарына коюлду. Анын ордуна уулу Рехабам падыша болду.

12

Ысрайыл падышалыгынын экиге бөлүнүшү

12^1Рехабам Шекем шаарына кетти. Себеби бүт ысрайыл эли аны такка көтөрүү үчүн Шекемге чогулган болчу+. 2Сулайман падышадан качып, Мисирде жашап калган Небат уулу Жеробам бул жөнүндө укту+. 3Ысрайылдар киши жиберип, Жеробамды чакыртып алышты. Жеробам менен бүт Ысрайыл жамааты Рехабамдын алдына келип, мындай деди:

4– Атаңыз мойнубузга оор моюнтурук салган эле. Эми сиз ошол оор жүктү азайтып, атаңыз салган моюнтурукту жеңилдетсеңиз экен. Ошондо биз сизге кызмат кылабыз+. 5Рехабам аларга:

– Үч күндөн кийин келгиле, азырынча кете бергиле, – деди. Эл тарап кетти.

6Падыша Рехабам атасы Сулаймандын көзү тирүүсүндө ага кызмат кылган аксакалдардан:

– Силер кандай кеңеш бересиңер, – деп сурады, – элге эмне деп жооп берейин? 7Аксакалдар ага:

– Эгерде сиз бүгүн бул элге кулдай кызмат кылып, айтканын орундатып, жакшы сөздөрдү сүйлөсөңүз, алар сизге өмүр бою кул болушат, – деп жооп беришти.

8Бирок Рехабам аксакалдардын кеңешин кулактын сыртында калтырып, өзү менен чогуу өскөн, азыр ага кызмат кылып жүргөн жигиттери менен да кеңешти. 9Алардан:

– Силер кандай кеңеш бересиңер? – деп сурады. – «Атаңыздын мойнубузга салган моюнтурукту жеңилдетиңиз» деп жаткан бул элге эмне деп жооп берсем болот?

10Рехабам менен чогуу өскөн жигиттер ага мындай деп кеңеш беришти:

– «Атаңыз мойнубузга оор моюнтурук салган эле. Эми сиз атаңыз салган моюнтурукту жеңилдетсеңиз экен» – деп, арызданган ошол элге: «Менин чыпалагым атамдын белинен да жоон. 11Атам силердин мойнуңарга оор моюнтурук салган болсо, мен ал моюнтурукту андан да оор кылам. Атам силерди камчы менен сабаган болсо, мен силерди коргошун уютулган камчы менен сабайм», – деп айтыңыз.

12Падышанын «Үч күндөн кийин келгиле» деген сөзү боюнча, Жеробам менен бүт эл үч күндөн кийин Рехабамдын алдына келди. 13Бирок падыша аксакалдардын кеңешине кулак салбай, элге орой жооп берди. 14Жигиттеринин кеңеши боюнча:

– Атам силердин мойнуңарга оор моюнтурук салган болсо, мен ошол моюнтурукту андан да оор кылам. Атам силерди камчы менен сабаган болсо, мен силерди коргошун уютулган камчы менен сабайм, – деди. 15Падыша элдин суранычын кулагынын сыртынан кетирди. Жараткан Эгенин эрки менен бул иш ушундай нукка түштү. Анткени Жараткан Эге шилолук Ахия аркылуу Небат уулу Жеробамга айткан сөздөрүн ишке ашырмакчы болду+.

16Ысрайылдардын баары падышанын кепке кулак салбай койгонун көргөндө, ага мындай дешти:

– Мындан ары Жышайдын уулу Дөөт бизге эч ким эмес! Аны менен эч кандай аласа-бересебиз жок. Эй, Ысрайыл эли, баарың үй-үйүңө тарагыла. Эй, Дөөт, өзүңдүн тукумуңа бийлик кыла бер!

Ушуларды айтып, бүт ысрайылдар үйлөрүнө тарап кетишти+. 17Ошентип, Рехабам Иуда шаарларында жашагандарга гана бийлик кылып калды.

18Рехабам падыша мажбурлап жумушка салынгандарды көзөмөлдөөчү Адорамды түндүктөгү ысрайылдарга жиберди, бирок эл аны таш бараңга алып өлтүрүп салды. Рехабам падыша болсо майдан арабасына отурганга араң жетишип, Иерусалимге качып кетти+. 19Ошол күндөн ушул күнгө чейин түндүктөгү ысрайыл эли Дөөттүн урпактарына кас болуп калды.

20Бүт Ысрайыл[*] жамааты Жеробамдын Мисирден кайтып келгенин билгенде, киши жиберип, аны элдик жыйынга чакыртып келип, Жеробамды бүт Ысрайылга такка көтөрдү. Бир гана Иуда уруусу Дөөттүн тукуму тарапта калды.

21Сулаймандын уулу Рехабам Иерусалимге келгенден кийин, Ысрайыл эли менен согушуп, өзүнүн падышалыгын кайтарып алмакчы болду. Ошон үчүн бүткүл иуда жана бенжамин урууларынан жүз сексен миң тандалма жоокер чогултту. 22Бирок, ушул тапта Кудайдын кишиси Шемаяга Кудайдан мындай деген сөз түштү:

23– Иуда падышасы Сулаймандын уулу Рехабамга, бүтүндөй иуда уруусу менен бенжамин уруусуна, анан дагы калган элге мындай дегин: 24«Жараткан Эге мындай дейт: “Бир тууган Ысрайыл эли менен согушканы барбагыла! Баарыңар өз үйүңөргө кайткыла! Мунун баары Менин эрким менен болду”». Алар Жараткан Эгенин сөзүнө кулак салып, Анын айтканындай кылып, үйлөрүнө тарап кетишти.

Жеробамдын Кудайдан четтеши

25Жеробам тоолуу Эпрайым жериндеги Шекем шаарын бекемдеп, ошол жерде жашап калды. Кийинчерээк ал жерден Пенуэл калаасына көчүп барып, аны да бекемдеди+. 26Анан ал ичинен өзүнчө ойлоду: «Падышалык кайрадан Дөөттүн тукумуна өтүп кетиши мүмкүн. 27Эгерде бул эл курмандык чалуу үчүн Иерусалимге, Жараткан Эгенин ийбадатканасына бара берсе, өз кожоюну Рехабам падышага дили кайра бурулуп кетиши мүмкүн. Ошондо алар мени өлтүрүп, Иуда падышасы Рехабамга кайтып барышат». 28Падыша өз адамдары менен кеңешип, алтындан эки букачар жасатты. Анан элге: «Ээй ысрайылдар! Эми силерге Иерусалимге баруунун кажети жок. Силерди Мисир жеринен алып чыккан кудайларыңар мынакей», – деди. 29Букачардын бирин түштүктөгү Бейтел шаарына, экинчисин түндүктөгү Дан шаарына орнотту. 30Жеробамдын бул кылгандары элди күнөө кылууга түрттү. Анткени эл Бейтелге да, Данга да барып, букачарларга табына турган болду. 31Табынчу жайларда Жеробам бутканаларды куруп, эл ичинен леби уруусунан чыкпаган адамдарды дин кызматчы кылып дайындады.

Пайгамбардын Жеробамды ашкерелеши

32Жеробам Иуда жеринде өткөрүлө турган майрамга[*] окшоштуруп, жаңы майрам негиздеди. Ал майрам сегизинчи айдын он бешинчи күнүнө белгиленди. Ошол күнү Бейтелдеги курмандык жайда өзү жасаган алтын букачарларга арнап курмандыктарды чалды. Өзү курган ошол табынчу жайларга да кызмат кылганга дин кызматчыларды койду. 33Ошентип, ал өз каалоосу менен белгилеп алган сегизинчи айдын он бешинчи күнү Бейтелге курган курмандык жайда курмандыктарды чалды. Бул күн Ысрайыл уулдары үчүн майрам күн болгондуктан, Жеробам жыттуу зат түтөтүш үчүн курмандык жайдын жанына келди.

13

13^1Жеробам курмандык жайдын жанында туруп, жыттуу зат түтөткөнү жатканда, Кудайдын кишиси[*] келип калды. Ал Жараткан Эгенин буйругу менен Иудадан Бейтелге келген эле. 2Кудайдын кишиси Жараткан Эгенин сөзүн курмандык жайга жар салып, мындай деди:

– Курмандык жай, эй курмандык жай! Жараткан Эге мындай дейт: «Дөөттүн тукумунан Жошия деген уул төрөлөт. Ал жыттуу зат түтөткөн ушул табынчу жайдын дин кызматчыларын сенин үстүңдө курмандыкка чалып, адамдардын сөөктөрүн өрттөйт».[*]
3Пайгамбар ошол замат жышаан берип:

– Бул сөздөрдү Жараткан Эге айтып жаткандыгынын белгиси мындай: азыр ушул курмандык жай жарылып, үстүндөгү күл жерге төгүлүп калат! – деди.

4Бейтелдеги курмандык жайга жар салып сүйлөгөн Кудайдын кишисинин сөзүн укканда, Жеробам падыша аны карай колун сунуп:

– Кармагыла аны! – деп кыйкырды. Ошол замат Кудайдын кишисине карай сунган анын колу сенейип катып, кайра бүгүлбөй калды. 5Жараткан Эгенин сөзү боюнча Кудайдын кишиси айткан жышаан аткарылып, курмандык жай тарс жарылып, күл жерге төгүлүп калды. 6Ошондо Жеробам падыша Кудайдын кишисинен суранып:

– Кудайың, Жараткан Эгеге жалынып сыйынчы, – деди. – Ал мага ырайым кылып, колумду ордуна келтирсин!

Кудайдын кишиси Жараткан Эгеге жалынды эле, падышанын колу мурдагы калыбына келди+. 7Ошондо падыша Кудайдын кишисине:

– Менин үйүмө кирип, даам сызып кет. Сага тартуу берейин, – деди. 8Кудайдын кишиси падышага мындай деди:

– Падышалыгыңыздын жарымын берсеңиз да, сиз менен барбайм, бул жерде нан да жебейм, суу да ичпейм. 9Жараткан Эге мага: «Нан да жебе, суу да ичпе, барган жолуң менен кайтпа» деп буйрук кылган. 10Ошентип, Кудайдын кишиси Бейтелге келген жолу менен эмес, башка жол менен кетти.

Кудайдын кишисинин тил албастыгы

11Бейтелде бир карыя пайгамбар жашачу. Уулдары ага келип, бүгүн Бейтелде Кудайдын кишиси эмне кылганын, падышага эмне деп айтканынын баарын атасына айтып беришти. 12Атасы алардан:

– Ал киши кайсы жол менен кетти? – деп сурады. Уулдары ага Иудадан келген Кудайдын кишисинин кайсы жол менен кеткенин көрсөтүп беришти. 13Ал уулдарына:

– Мага эшекти токуп бергиле, – деди. Уулдары ага эшекти токуп берип, ал аны минип жөнөп кетти. 14Карыя пайгамбар Кудайдын кишисинин артынан барып, аны эмен дарагынын түбүндө олтурган жеринен тапты. Андан:

– Иудадан келген Кудайдын кишиси сенсиңби? – деп сурады. Тиги:

– Менмин, – деп жооп берди.

15– Менин үйүмө барып, даам сызып кет, – деди ал. 16Тиги:

– Жолумдан кайра кайтып, сиздикине бара албайм. Сиздикинде нан жеп, суу да иче албайм, – деди. 17– Анткени Жараткан Эге мага: «Барган жериңде нан да жебе, суу да ичпе, барган жолуң менен кайтпа» деп буйруган. 18Карыя пайгамбар тигиге мындай деди:

– Мен да сага окшогон пайгамбармын. Периште мага Жараткан Эгенин сөзүн айтып: «Аны жолдон кайрып кел, үйүңдө нан жеп, суу ичип алсын», – деп буйруду. Бирок ал калп айтып койду. 19Кудайдын кишиси артка кайтып, карыянын үйүндө нан жеп, суу ичти. 20Алар дасторкондо отурушканда, аны жолдон кайрып келген пайгамбарга Жараткан Эгеден сөз түштү. 21Карыя Иудадан келген Кудайдын кишисине мындай деп өктөм айтты:

– Жараткан Эге мындай дейт: «Сен Менин сөзүмө баш ийген жоксуң! Кудайың Жараткан Эгенин буйругун аткарган жоксуң. 22Жолуңдан кайтып, “Нан жебе, суу ичпе” деп айткан жерде нан жеп, суу ичтиң, ошондуктан сөөгүң ата-бабаларыңдын саганасына коюлбайт».

23Кудайдын кишиси нан жеп, суу ичкенден кийин, аны жолдон кайрып келген пайгамбар карыя анын эшегин токуп берди. 24Тиги кетип баратканда, жолдон арстан чыгып, аны жара тартып салды. Анын өлүгү жолдо калды. Эшек да, арстан да жолдо жаткан жансыз дененин жанында тура беришти+. 25Ошол жерден өтүп бараткан кишилер жолдо жаткан кишинин жансыз денесин жана анын жанында турган арстанды көрүштү. Алар көргөндөрүн карыя пайгамбар жашаган шаарга айтып барышты. 26Кудайдын кишисин жолунан кайрыган пайгамбар муну угуп:

– Ал Жараткан Эгенин буйругуна баш ийбей койгон пайгамбар. Жараткан Эге ага айткан Өзүнүн сөзү боюнча аны арстанга салып берип, жара тарттырган турбайбы, – деди. 27Анан уулдарына:

– Мага эшекти токуп бергиле, – деп айтты. Уулдары ага эшекти токуп беришти. 28Ал барып, жолдо жаткан жасатты тапты. Эшек да, арстан да анын жанында турушуптур. Арстан жасатты жебептир, эшекти да жара тартпаптыр. 29Карыя пайгамбар Кудайдын кишисинин сөөгүн көтөрүп, эшегине артты. Аза күтүп, аны көргө коюш үчүн өзү жашаган шаарга алып келди. 30Анан маркумду карыя өзүнүн саганасына койду. Алар «Бир боорум ай!» деп аны жоктоп өкүрүп жатышты. 31Аны көргө койгондон кийин, карыя уулдарына:

– Мен көз жумгандан кийин, сөөгүмдү Кудайдын кишиси коюлган саганага, анын сөөгүнүн жанына койгула, – деп дайындады. 32– Анткени Бейтелдеги курмандык жай жана Самария[*] шаарларындагы табынчу жайлар жөнүндө Жараткан Эгенин буйругу менен айткан анын сөздөрү сөзсүз орундалат.

Жеробам падышанын тил албастыгы

33Ушул окуядан кийин да Жеробам жаман жолунан кайткан жок. Жер-жерлердеги табынчу жайларга дин кызматчыларды кайсы уруудан болсо да коё берди. Ким кааласа, ошону дин кызматчы кылып дайындай турган болду. 34Анын ушул кылгандары Жеробамдын үй-бүлөсүнүн күнөөгө батышына, кырылып жок болушуна себеп болду+.

14

Кудайдын Жеробамга чыгарган өкүмү

14^1Ошол күндөрү Жеробамдын уулу Абия ооруп калды. 2Ошондо Жеробам аялына мындай деди:

– Жеробамдын аялы экениңди эч ким тааныбагыдай болуп кийингин да, дароо Шилого жөнө. Ал жерде Ахия пайгамбар бар. Ал менин ушул элге падыша болорумду алдын ала айткан+. 3Он нан, бир нече калама, бир кумура бал алып, ага баргын. Ал сага балабыздын эмне болорун айтып берет+. 4Аялы Жеробамдын айтканындай кылып, Шилого, Ахиянын үйүнө жөнөдү. Ахия картайып, көзү көрбөй калган эле. 5Жараткан Эге Ахияга:

– Мына, Жеробамдын аялы келе жатат. Ооруп жаткан уулунун эмне болорун сенден сураганы жатат. Сен ага ушундай-ушундай деп айт, – деди.

Аял таанылгыс болуп кийинип алган эле. 6Ал босогону аттары менен, Ахия анын кадамынын дабышын угуп, мындай деди:

– Ии, кир, Жеробамдын аялы. Эмнеге таанылгыс болуп кийинип алдың? Бүгүн мен сага суук кабар айтам. 7Артыңа кайткын да, Жеробамга барып, мындай деп айт:

– Ысрайылдын Кудайы, Жараткан Эге мындай дейт: «Мен сени элдин ичинде жогору кылып, элим ысрайылга жол башчы кылдым эле+. 8Дөөттүн атадан балага өткөн падышалыгын тартып алып, сага бердим. Бирок сен кулум Дөөттөй болгон жоксуң. Ал буйругума баш ийип, бүт дитин коюп, Менин жолума түшкөн. Мага жаккан иштерди гана кылчу+. 9Сен болсо өзүңдөн мурдагы падышалардын баарынан ашып өтүп, көп жаман иштерди кылдың. Өзүңө башка кудайлардын буркандарын жасап, Менин каарымды келтирдиң. Сен Мени четке кактың+. 10Бул үчүн Мен Жеробамдын тукумунун башына каран түн түшүрөм. Жеробамдын эркек аттууларынын баарын – кулун да, кул эмесин да кырып, анын Ысрайылдагы тукумун тезектөй өрттөп, күлүн сапырам+. 11Жеробамдын урпактарынын шаарда өлгөндөрү иттерге, талаада өлгөндөрү жору-кузгунга жем болушат». Жараткан Эге ушундай деп айтты+. 12Эми, сен үйүңө кайткын. Калаага кирериң менен уулуң өлөт! 13Бүт Ысрайыл аза күтүп, уулуңдун сөөгүн жашырат. Жеробамдын тукумунан жалгыз ал гана саганага коюлат, анткени Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге Жеробамдын тукумунан жалгыз андан гана жакшы нерсе тапты. 14Эми Жараткан Эге Ысрайылга башка падыша коёт. Ал Жеробамдын бүт тукумун бүгүн, ал тургай азыртан баштап кыра баштайт!+
15Жараткан Эге Ысрайылды ойрон кылат. Ал суудагы ыргалган камыштай болуп калат. Жараткан Эге аларды ата-бабаларына берген ушул жакшы жерден түп-тамырыңар менен жулуп, Эфрат дарыясынын аркы тарабына чачыратып жиберет. Анткени алар өздөрүнө Ашера[*] мамыларын орнотуп, Жараткан Эгенин каарын кайнатышты. 16Жеробамдын кылган күнөөлөрү үчүн жана Ысрайыл элин да күнөө кылганга түрткөндүгү үчүн Жараткан Эге Ысрайылдан баш тартат.

17Жеробамдын аялы ордунан туруп, үйүнө жөнөдү. Ал Тирсага келип, үйүнүн босогосун аттар замат уулу каза болуп калды. 18Бүт Ысрайыл анын сөөгүн жашырып, аза күттү. Ошентип, Жараткан Эгенин Өзүнүн кулу Ахия пайгамбар аркылуу айткан сөзү аткарылды.

19Жеробам тууралуу калган окуялар, кандай согушуп, кандай падышалык кылганы «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 20Жеробам жыйырма эки жыл падышалык кылды. Ал каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын ордуна уулу Надап такка отурду.

Иуда: Рехабам падыша

21Сулаймандын уулу Рехабам Иудада падышалык кылды. Рехабам такка отурганда кырк бир жашта эле. Ал Иерусалим шаарында он жети жыл падышалык кылды. Жараткан Эге Өзүнүн аты аталышы үчүн, бүт Ысрайыл урууларынын шаарларынын арасынан Иерусалим шаарын тандап алган. Рехабамдын энеси аммон кызы Наама эле. 22Иудалар да Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кылышты. Аталарынан да өтүп күнөө жасап, Жараткан Эгенин кызганычын ойготту. 23Алар ар бир бийик дөбөгө, көлөкөлүү дарактын астына өздөрү үчүн табынчу жайларды куруп, таш буркандарды, Ашерага арналган мамыларды орнотуп алышты. 24Бул өлкөдөгү табынчу жайларда сойкулук кылган эркектер менен аялдар да бар эле. Ошентип, иудалар башка элдер жасаган жийиркеничтүү иштердин баарын жасашты. Жараткан Эге ошол элдерди ысрайылдардын алдына салып, өз жеринен кубалап чыккан.

25Рехабамдын падышалыгынын бешинчи жылында Мисир падышасы Сусаким Иерусалимге кол салды+. 26Ал Жараткан Эгенин ийбадатканасындагы жана падыша сарайындагы байлыктарды тартып алды. Колуна илингендин баарын алды, Сулайман жасаган алтын калкандарды да алып кетти+. 27Рехабам падыша алардын ордуна колодон калкандарды жасатып, падыша сарайынын дарбазасын кайтарган сакчылардын башчысына өткөрүп берди. 28Падыша Жараткан Эгенин ийбадатканасына барганда сакчылар калкандарды көтөрүп барышчу. Андан кийин аларды өз ордуна алып келип коюшчу. 29Рехабам тууралуу калган окуялар, ал кылган иштердин баары «Иуда падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 30Рехабам менен Жеробамдын ортосунда дайыма согуш болуп турду. 31Рехабам каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөт шаарына, ата-бабаларынын жанына коюлду. Анын энеси аммон кызы эле, ысымы Наама болчу. Анын ордуна уулу Абиям такка отурду.

15

Иуда: Абиям падыша

15^1Ысрайыл падышасы Небат уулу Жеробамдын падышалыгынын он сегизинчи жылында Абиям Иудага падыша болду. 2Ал Иерусалимде үч жыл падышалык кылды. Анын энеси Абышаломдун кызы Мааха эле. 3Абиям да атасынын буга чейин кылган күнөөлөрүнүн баарын улантты. Ал бабасы Дөөттү тарткан жок, Кудайы Жараткан Эгеге ниетин толук бурган жок+. 4Ошого карабай, анын Кудайы Жараткан Эге Дөөттүн кадыры үчүн Абиямдан кийин анын уулун такка отургузуп, Иерусалимди бекемдеп, бул шаарда Дөөттүн чырагын өчүргөн жок+. 5Себеби Дөөт Жараткан Эгеге жаккан иштерди кылган эле. Хет Урия менен болгон окуядан сырткары, өмүрү өткөнчө Кудайдын буйруктарынын биринен да баш тарткан эмес+.

6Рехабам менен Жеробам дайыма согушуп келишти. 7Ал согуш Жеробам менен Абиямдын ортосунда да токтогон жок. Абиям тууралуу калган окуялар, ал кылган иштердин баары «Иуда падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 8Абиям каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөт шаарына коюлду. Анын ордуна уулу Аса падыша болду.

Иуда: Аса падыша

9Ысрайыл падышасы Жеробамдын падышалыгынын жыйырманчы жылында Аса Иудага падыша болду. 10Ал Иерусалимде кырк бир жыл падышалык кылды. Асанын чоң энеси Абышаломдун кызы болгон, анын аты Мааха эле. 11Аса бабасы Дөөттөй болуп, Жараткан Эгеге жаккан иштерди кылды. 12Ал табынчу жайлардагы сойкулук кылган эркектер менен аялдардын баарын өлкөдөн кубалап чыгып, ата-бабалары жасаган буркандардын баарын талкалап жок кылды+. 13Ал тургай, өзүнүн чоң энеси Мааханы жийиркеничтүү Ашеранын мамысын жасатканы үчүн канышалык наамынан ажыратты. Аса ал мамыны чаап-талкалап, Кедрон сайында өрттөп салды. 14Жер-жерлердеги табынчу жайларды болсо алып салган жок. Бирок Аса өмүрү өткөнчө Жараткан Эгеге ниетин толук буруп жашады. 15Атасы жана өзү Жараткан Эгеге арнаган алтын менен күмүштү жана башка буюмдарды Жараткан Эгенин ийбадатканасына киргизди+.

16Аса менен Ысрайыл падышасы Баашанын ортосунда дайыма согуш болуп турду. 17Ысрайыл падышасы Бааша Иудага кол салды. Ал Иуда падышасы Асанын жерине эч ким кирип-чыкпасын деп, Рамага чеп кура баштады. 18Аса болсо Жараткан Эгенин ийбадатканасында калган жана падыша сарайынын казынасындагы алтын-күмүштүн баарын чогултту. Ошол алтын-күмүштөрдү өзүнүн төрөлөрүнүн колуна берип, Дамасктагы Орам падышасы Хезиондун небереси, Табримондун уулу Бен-Хададга жөнөтүп жатып, ага мындай деп айттырды:+
19«Аталарыбыз өз ара келишим түзүшкөндөй, сен экөөбүз да өз ара келишим түзөлү. Сага тартуу кылып, күмүш менен алтын жиберип жатам. Ысрайыл падышасы Бааша менен түзгөн келишимиңди буз, ал менин жеримден кетсин». 20Бен-Хадад падыша Аса падышанын айтканына көнүп, аскер башчыларын Ысрайылдын шаарларына кол салууга жөнөттү. Алар Айонду, Данды, Абел-Бейт-Мааны, Кинереттин айланасындагы бүт жерди кошуп, Напталынын жерин толук талкалады. 21Бааша бул жөнүндө угуп, Рама чебин курууну токтотуп, Тирсага кетти. 22Ошондо Падыша Аса иудалардын бирин да калтырбай чакырды. Алар Бааша курулушта керектеген таштар менен жыгачтарды Рамадан ташып кетишти. Аса падыша ал жыгач-таштар менен бенжаминдин Гиба жана Миспа шаарларын бекемдеди. 23Аса тууралуу калган окуялар, анын жасаган эрдиктери, ал кылган иштердин баары, кайсы шаарларды бекемдегени, «Иуда падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. Ал карыганда буту оорулуу болуп калды. 24Аса каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөт шаарына, ата-бабаларынын жанына коюлду. Анын ордуна уулу Жехошапат такка олтурду+.

Ысрайыл: Надап падыша

25Иудада Асанын падышалык кылып жатканына эки жыл болгондо, Жеробамдын уулу Надап Ысрайылга падыша болду. Ал Ысрайылга эки жыл бийлик кылды+. 26Ал да Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кылды. Ысрайыл элин күнөө кылганга түрткөн атасынын жолуна түшүп, ал кылган күнөөлөрдү кылды. 27Бир жолу Надап бүт ысрайылдар менен пелиштилердин Гиптон шаарын курчоодо кармап турганда, ысахар уруусунан чыккан Акиянын уулу Бааша Надапка каршы кутум уюштуруп, ошол Гиптон шаарынын четинде аны өлтүрдү+. 28Ошентип, Иуда падышасы Асанын падышалыгынын үчүнчү жылында Бааша Надапты өлтүрүп, анын ордуна падыша болду. 29Ал такка отургандан кийин Жеробамдын бүт урук-тукумун кырып салды. Жеробамдын тукумунан бир да тирүү жан калган жок. Ошентип, Жараткан Эгенин Өз кулу шилолук Ахия аркылуу айткан сөздөрү аткарылды+. 30Жеробам күнөө кылып, Ысрайыл элин да күнөө кылганга түртүп, Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгени каарданткандыгы үчүн ушундай болду. 31Надап тууралуу калган окуялар, ал кылган иштердин баары «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 32Аса менен Ысрайыл падышасы Баашанын ортосунда дайыма согуш болуп турду.

Ысрайыл: Бааша падыша

33Иуда падышасы Асанын падышалыгынын үчүнчү жылында Ахиянын уулу Бааша бүт Ысрайылга падыша болду. Ал Тирса шаарында жыйырма төрт жыл падышалык кылды. 34Бааша Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кылды. Ысрайыл элин күнөө кылганга түрткөн Жеробамдын жолуна түшүп, ал кылган күнөөлөрдү кылды.

16

16^1Ханани уулу Жехуга Бааша падыша жөнүндө Жараткан Эгеден мындай деген сөз түштү: 2«Мен сени топурактан сууруп алып элим Ысрайылга жол башчы кылдым. Сен болсо Жеробамдын жолуна түштүң. Элим Ысрайылды күнөө кылганга түрттүң, алардын күнөөсү Менин каарымды кайнатып жатат+. 3Мына, көрөсүң, Мен Небаттын уулу Жеробамдын урук-тукумундай кылып, Баашанын урук-тукумун да, анын урук-туугандарын да кырып салам+. 4Баашанын урпактарынын шаарда өлгөндөрү иттерге, талаада өлгөндөрү жору-кузгунга жем болушат»+. 5Бааша тууралуу калган окуялар, анын кылган иштери жана эрдиктери «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 6Бааша каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Тирсага коюлду. Анын ордуна уулу Эла падыша болду.

7Бирок Ханани уулу Жеху пайгамбарга Бааша жана анын урук-туугандары тууралуу Жараткан Эгенин сөзү түшкөн эле. Бааша Жеробамдын урук-туугандарына окшоп Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кылып, Анын каарын кайнатканы жана Жеробамдын урук-туугандарын кырып салгандыгы үчүн ушундай болгон.

Ысрайыл: Эла падыша

8Иуда падышасы Асанын падышалыгынын жыйырма алтынчы жылында Бааша уулу Эла Тирсада Ысрайылга падыша болуп, эки жыл бийлик кылды.

9Майдан арабаларынын жарымынын аскер башчысы Зимри Элага каршы кутум уюштурду. Бир күнү Эла Тирсадагы падыша сарайынын башчысы Арсанын үйүндө ичимдик ичип мас болуп калганда, 10Зимри кирип келип, аны сайып өлтүрүп, анын ордуна такка отурду. Бул окуя Иуда падышасы Асанын падышалыгынын жыйырма жетинчи жылында болду.

Ысрайыл: Зимри падыша

11Зимри падыша болуп, такка олтургандан кийин Баашанын урук-туугандарын тукум курут кылып кырды. Анын урук-туугандарынан да, досторунан да бир да эркек аттуу аман калган жок. 12Ошентип, Жараткан Эгенин Жеху пайгамбар аркылуу Бааша жөнүндө айтылган сөзү ишке ашып, Зимри Баашанын тукумун бүт кырып салды+. 13Мунун баары Баашанын жана анын уулу Эланын кылган бардык күнөөлөрү үчүн жана Ысрайыл элин да күнөө кылганга түрткөндүгү үчүн, буркандарды жасап, Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгенин каарын кайнаткандыгы үчүн болду. 14Эла тууралуу калган окуялар, ал кылган иштердин баары «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган.

15Иуда падышасы Асанын падышалыгынын жыйырма жетинчи жылында Зимри Тирсада болгону жети күн падышалык кылды. Бул убакта Ысрайыл аскерлери пелиштилердин Гиптон шаарынын жанына ордо куруп, аны курчоого алып турган+. 16Зимринин кутум уюштуруп, падышаны өлтүргөнүн ордодогу аскерлер угуп, ошол эле күнү алардын баары аскер башчы Омрини Ысрайылга падыша жарыялашты. 17Омри Гиптондон бүт Ысрайыл аскерлерин баштап келип, Тирса шаарын курчоого алды. 18Зимри шаардын басып алынганын көргөндө, падыша сарайындагы чепке кирип, от коюп, өрттөнүп өлдү. 19Бул окуя Зимри Жараткан Эгеге жакпаган иштерди жасагандыгы үчүн болду. Зимри Жеробамдын жолуна түшүп, ал кылган күнөөлөрдү жасап, Ысрайыл элин да күнөө кылганга түрттү. 20Зимри тууралуу калган окуялар жана анын уюштурган кутуму жөнүндө «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган.

Ысрайыл: Омри падыша

21Ошондо Ысрайыл эли экиге бөлүндү. Элдин жарымы Гинат уулу Тибнини падыша болсун деди, жарымы Омрини колдоду. 22Аягында Омрини колдогон эл Гинат уулу Тибнини колдогон элден үстөмдүк кылып кетти. Тибни өлтүрүлүп, Омри падыша болду. 23Иуда падышасы Асанын падышалыгынын отуз биринчи жылында Омри Ысрайылга падыша болду. Ал баары болуп он эки жыл тактыда отуруп, анын алты жылында Тирсада падышалык кылды.

Самария – Ысрайыл падышалыгынын борбор шаары

24Омри эки талант күмүшкө Самар деген кишиден бир дөбө жерди сатып алып, ошол дөбөнүн үстүнө шаар курду. Ал шаарды дөбөнүн мурдагы ээси Самардын аты менен Самария деп атады. 25Омри Жараткан Эгеге жакпаган иштерди жасады. Ал өзүнөн мурдагы падышалардан да ашып өтүп, көп жаман иштерди кылды. 26Ал да Ысрайыл элин күнөө кылганга түрткөн Небат уулу Жеробамдын жолуна түшүп, ал кылган күнөөлөрдү кылды. Буркандарды жасап, Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгенин каарын кайнатты. 27Омри тууралуу калган окуялар, эрдиктери «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 28Акыры Омри да каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Самарияга коюлду. Анын ордуна уулу Ахап такка олтурду.

Ысрайыл: Ахап падыша

29Иуда падышасы Асанын падышалыгынын отуз сегизинчи жылында Омринин уулу Ахап Ысрайылга падыша болду. Ал Самарияда жыйырма эки жыл падышалык кылды. 30Омринин уулу Ахап өзүнөн мурунку падышалардан да ашып өтүп, Жараткан Эгеге жакпаган иштерди алардан көп жасады+. 31Ал Небат уулу Жеробамдын күнөөлөрүн ал да кылганы аз болгонсуп, Сидон падышасы Этбаалдын кызы Изебелге үйлөнүп, Баалга табынып, ага кызмат кыла баштады+. 32Ал Самарияда өзү курган Баалдын ийбадатканасында Баалга арнап курмандык жай тургузду. 33Ахап Ашерага арнап мамы да орнотту. Ошентип, ал Ысрайылдын мурдагы падышаларынан да ашып өтүп күнөө кылып, Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгенин каарын кайнатты.

34Ахап падышалык кылган убакта бейтелдик Хиел Иерихон шаарын кайрадан курду. Нундун уулу Жашыя аркылуу алдын ала айтылган Жараткан Эгенин сөзү[*] боюнча, Иерихондун пайдубалын тургузганда, Хиел тун уулу Абирамдан айрылды, дарбазасын орноткондо, кичүү уулу Сегуп каза болду+.

17

Илияс пайгамбар жана Ысрайылдагы кургакчылык

17^1Гилаттагы тишпилик Илияс пайгамбар бир күнү Ахапка: «Мен кызмат кылган Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге көрүп турат! Ушул жылдары мен айтмайынча, шүүдүрүм да түшпөйт, жамгыр да жаабайт», – деди.

2Ошондон кийин Илияска Жараткан Эгеден мындай сөз түштү:

3– Бул жерден кетип, чыгышты карай жөнө да, Иордан дарыясынын чыгыш тарабындагы Керит сайына барып жашырын. 4Сен ошол сайдан суу ичесиң, каргаларга буйрук бердим, ошол жерде алар сени багышат. 5Илияс Жараткан Эгенин айтканындай кылып, Иордандын чыгыш тарабындагы Керит сайына барып, ошол жерде жашап калды. 6Каргалар ага эртең менен да, кечинде да нан менен эт алып келип турушту, сууну болсо Илияс сайдан ичип турду.

Илиястын Сарпатка барышы

7Ал өлкөгө жамгыр жаабай калгандыктан, бир канча убакыт өткөндөн кийин сай какшып калды. 8Илияска Жараткан Эгеден сөз түштү:

9– Дароо жөнөгүн, Сидондогу Сарпат шаарына барып, ошол жерде кал. Ал жердеги бир жесир аялга буйрук кылдым, ал сени багат+. 10Илияс дароо Сарпатка жөнөдү. Шаар дарбазасына келгенде, ошол жерде чырпык терип жүргөн жесир аялды көрдү. Илияс аны чакырып:

– Мага ичкенге чөйчөккө бир аз суу куюп берчи, – деди. 11Аял суу алып келгени жөнөгөндө, Илияс анын артынан кыйкырып:

– Бир сындырым нан да ала келчи, – деди. 12Анда аял мындай деди:

– Сиздин Кудайыңыз Жараткан Эге көрүп турат! Менде нан жок, үкөктө бир ууч гана ун, кумурада бир аз май калды. Эки-үч чырпык алып барып, алардан уулум менен өзүмө бирдеме бышырам. Ошону жеп, анан өлүмгө баш коёбуз.

13– Коркпо! – деди Илияс аялга. – Барып, өзүң айтканды жаса. Бирок адегенде мага кичирээк калама бышырып алып келчи. Уулуң менен өзүңө кийин жасайсың. 14Анткени Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эге мындай дейт: «Жараткан Эге жер үстүнө жамгыр жаадырган күнгө чейин үкөктөгү ун түгөнбөйт, кумурадагы май бөксөрбөйт». 15Аял барып, Илиястын айткандарын аткарды. Ошондон баштап узак убакыт бою аял, Илияс жана аялдын үй-бүлөсү үчүн ырыскы түгөнбөй турду. 16Жараткан Эге Илияс аркылуу айткандай, үкөктөгү ун түгөнгөн жок, кумурадагы май бөксөргөн жок.

Жесир аялдын башына келген сыноо

17Бир күнү үйдүн ээсинин, бул аялдын уулу ооруп калды. Оорусу катуу болгондуктан, анын дем алганы токтоп калды. 18Ошондо аял Илияска:

– Кудайдын кишиси, мен сизге эмне кылдым? Сиз менин күнөөлөрүмдү эсиме салып, баламды өлтүргөнү келдиңиз беле? – деди.

19– Уулуңду мага бер, – деди Илияс аялга. Баланы аялдын кучагынан алып, аны жалпак тамдын үстүнө алып чыгып, өзү жашаган кепедеги төшөгүнө жаткырды. 20Анан Жараткан Эгеге жалынып:

– Оо, Жараткан Эгем, Кудайым! Мен бул аялдын коногумун. Анан Сен кантип ушул жесирдин уулун өлтүрүп, башына кайгы саласың?! – деди. 21Илияс баланын үстүнө үч ирет денесин тийгизе эңкейип, Жараткан Эгеге:

– Жараткан Эгем, Кудайым! Бул баланын жанын өзүнө кайтарып бер! – деп жалынды+. 22Жараткан Эге Илиястын жалынганын укту. Баланын жаны өзүнө кайра келип, ал тирилди. 23Илияс баланы көтөрүп, тамдын үстүндөгү кепеден үйдүн ичине алып түштү. Баланы энесине берип жатып:

– Мынакей, уулуң тирилди! – деди. 24Аял болсо Илияска:

– Сиз Кудайдын кишиси экениңизди эми билдим. Жараткан Эге чындап эле сиз аркылуу сүйлөп жатыптыр, – деди.

18

Илиястын Ахап падышаны ашкерелеши

18^1Арадан көп күн өттү. Кургакчылыктын үчүнчү жылында Илияска Жараткан Эгеден сөз түштү:

– Ахаптын алдына бар. Мен жер бетине жаан жаадырам.

2Илияс Ахапка жолугуу үчүн жолго чыкты. Самарияда болсо ачарчылык күч алып жатты. 3Ахап падыша кансарай башчысы Обадияны чакырды. Обадия Кудайдан аябай корккон киши эле. 4Изебел Жараткан Эгенин пайгамбарларын кырып жаткан кезде, Обадия жүз пайгамбарды алып кетип, элүү-элүүдөн үңкүрлөргө жашырып, аларга нан-суу жеткирип турган. 5Ахап Обадияга:

– Өлкөнү бүт кыдырып, булактар менен сайлардын баарын карап чыгалы. Аттар менен качырларыбыз өлбөй, бүт малыбыз аман калышы үчүн, чөп-чар табылып калар, – деди. 6Алар толук кыдырып чыгыш үчүн, өлкөнү экиге бөлүштү. Ахап бир тарапка, Обадия башка тарапка жөнөдү. 7Обадия жолдо бара жатканда, алдынан Илияс чыгып калды. Ал Илиясты таанып, жүздөмөндөп жыгылып:

– Илияс мырзам, бул сизсизби? – деди. Илияс:

8– Ооба, менмин. «Илияс бул жерде экен» деп өкүмдарыңа айтып баргын, – деди Илияс.

9– Кулуңузду өлтүрүп салсын деп, мени Ахаптын колуна салып бересизби? Кайсы жазыгым үчүн?! – деди Обадия. 10– Кудайыңыз Жараткан Эге көрүп турат! Өкүмдарым сизди издетип адам жибербеген бир да эл, бир да падышалык калган жок. «Илияс бул жерде жок» деп жооп берген ошол ар бир падышалык менен элден аны таба албаганы чын экендигин ырасташ үчүн ант бердирген. 11Сиз болсо «Өкүмдарыңа барып, "Илияс ушул жерде экен" деп айт» деп жатасыз. 12Сиздин жаныңыздан кетерим менен, Жараткан Эгенин Руху сизди мен билбеген жакка алып кетиши мүмкүн. Ахапка барып, кабар бергенден кийин, ал сизди таба албай калса, мени өлтүрөт. Кулуңуз болсо жаш чагынан Кудайдан корккон киши+. 13Жараткан Эгенин пайгамбарларын Изебел өлтүрүп жаткан убакта, Жараткан Эгенин пайгамбарларынан жүз кишини элүү-элүүдөн бөлүп, аларды үңкүрлөргө жашырып, нан-суу менен камсыз кылганым мырзама айтылган жок беле? 14Сиз болсо: «Өкүмдарыңа барып, "Илияс ушул жерде экен" деп айт» деп жатасыз. Ал мени өлтүрүп салбайбы!

15– Мен кызмат кылган Асман Аскеринин Жараткан Эгеси көрүп турат, – деди Илияс. – Бүгүн мен Ахапка сөзсүз жолугам!

16Обадия Ахаптын алдына барып, баарын айтып берди. Ошондо Ахап Илиясты алдынан тосуп чыгууга жөнөп кетти. 17Ахап Илиясты көргөндө:

– Эй, Ысрайылдын башына балээ түшүргөн адам, бул сенсиңби?! – деди.

18– Ысрайылдын башына балээ түшүргөн адам мен эмесмин, – деди Илияс. – Ал сенсиң жана сенин атаңдын урук-туугандары! Силер Жараткан Эгенин буйруктарын аткарбай четке кагып, Баалга табынып кеттиңер. 19Эми чабармандарыңды чаптырып, Ысрайылдын бүт элин Кармел тоосуна, менин алдыма чогулт. Изебелдин дасторконунан тамактанган Баалдын төрт жүз элүү пайгамбарына кошуп, Ашеранын төрт жүз пайгамбарын да ээрчите кел.

Кайсынысы чыныгы Кудай?

20Ахап бүт Ысрайылга чабармандарын жиберип, элди жана пайгамбарларды Кармел тоосуна чогултту+. 21Илияс бүт элге жакын келип:

– Качанкыга чейин эки бутуңардан аксайсыңар?! Жараткан Эгени Кудай десеңер, Ага табынгыла, Баалды кудай десеңер ага табынгыла! – деди. Бирок эл ага эч нерсе деп жооп берген жок+. 22Ошондо Илияс элге мындай деди:

– Жараткан Эгенин пайгамбарларынан жалгыз мен калдым. Баалдын пайгамбарларынан болсо төрт жүз элүү пайгамбар мында турат+. 23Эми бизге эки букачар алып келгиле. Алар букачардын бирин тандап алып, союп, жиликтеп, отундун үстүнө коюшсун, бирок от жакпасын. Мен дагы экинчи букачарды жиликтеп, отундун үстүнө коём, бирок от жакпайм. 24Андан кийин силер, Баалдын пайгамбарлары, өзүңөрдүн кудайыңардын атын айтып жалынгыла, мен өзүмдүн Кудайым Жараткан Эгенин атын айтып жалынайын. Кимиси от түшүрүп жооп берсе, ошол – чыныгы Кудай. Бүт эл:

– Жарайт, – деди. 25Ошондо Илияс Баалдын пайгамбарларына:

– Силер көпсүңөр, ошондуктан алгач силер өзүңөргө букачардын бирин тандап алып, аны союп, жиликтегиле. Анан кудайыңардын атын айтып жалынгыла, бирок от жакпагыла, – деди.

26Баалдын пайгамбарлары өздөрү тандаган букачарды союп, аны жиликтеп, «Баал, бизди ук!» деп эртеден түшкө чейин Баалдын атын айтып жалынышты. Бирок андан эч кандай жооп болгон жок, добуш да чыккан жок. Алар өздөрү курган курмандык жайды тегеренип секире беришти. 27Түш болгондо, Илияс аларга:

– Катуу кыйкыргыла, ал «кудай» эмеспи, – деп шылдыңдады. – Балким, ал ойго батып кеткендир, же эшикке чыгып кеткендир, же жолдо келе жаткандыр, балким уктап калгандыр, ойгонор! 28Алар дагы да катуу кыйкырышып, өз адаттары боюнча кылыч, найза менен денесин кан акканча сайгылашты. 29Түш ооп кетти, тигилер болсо кечки курмандык чалуучу убакка[*] чейин зикир чалышты. Бирок добуш да, жооп да, белги да болгон жок.

30Ошондо Илияс бүт элге:

– Баарыңар мага жакын келгиле! – деди. Бүт эл Илияска жакын келди. Илияс Жараткан Эгенин бузулган курмандык жайын кайрадан оңдоого киришти. 31Жараткан Эге Жакыпка: «Сенин ысымың Ысрайыл болот»[*] деп айткан болчу. Ошон үчүн Илияс Жакыптын уулдарынан тараган уруулардын санына жараша он эки таш алды+. 32Ал таштардан Илияс Жараткан Эгеге арнап курмандык жай курду. Анан курмандык жайды тегерете эки чака суу баткыдай арык казды. 33Андан соң курмандык жайдын үстүнө отундарды калап, букачарды жиликтеп, отундардын үстүнө койду.

34– Төрт кумурага суу толтургула! Аны бүтөрттөм курмандык менен отундун үстүнө куйгула! – деди ал. Анан:

– Дагы куйгула! – деди. Алар дагы куюшту. Анан кайрадан:

– Үчүнчү ирет дагы ушунча куйгула! – деди. Үчүнчү ирет дагы куюшту. 35Ошондо курмандык жайдын үстүнөн суу куюлуп, арык да сууга толуп калды. 36Кечки курмандык чалуу убагында Илияс пайгамбар курмандык жайдын жанына келип, мындай деди:

– Ыбрайымдын, Ыскактын, Ысрайылдын Кудайы, Жараткан Эге! Ушул күнү Ысрайылда Кудай Сен экениңди, мен Сенин кулуң экенимди, бардык нерсени Сен айткандай кылганымды билишсин!+
37Ээ Жараткан Эге, жооп бере көр, жооп бере көр! Ушул эл, Жараткан Эге, Сенин Кудай экениңди, алардын ниетин Өзүңө буруп жатканыңды билсин! 38Ошондо Жараткан Эгенин оту түшүп, толук өрттөлүүчү курмандыкты да, отунду да, таштарды да, топуракты да, арыктагы сууну да калтырбай жалмап кетти+. 39Муну көргөн бүт эл жүздөмөндөп жыгылып:

– Жараткан Эге – Кудай! Жараткан Эге – Кудай! – деп кыйкырып жиберди. 40Ошондо Илияс аларга:

– Баалдын пайгамбарларын кармагыла, алардын бири да качып кетпесин! – деди. Эл аларды кармап келди. Илияс аларды Кишон сайына алып түшүп, баарын кылычтап өлтүрдү+.

Кара нөшөр

41Анан Илияс Ахап падышага:

– Барып, шам-шум этип алыңыз. Катуу жаандын гүүлдөгөн дабышы угулуп жатат, – деди. 42Ахап тамактанганы кетти. Илияс болсо Кармел тоосунун башына чыгып барып, башын эки тизесинин ортосуна катып, олтуруп алды. 43Анан малай балага:

– Барып, деңиз тарапты кара, – деди. Ал барып:

– Эч нерсе көрүнбөйт, – деп келди. Илияс ага:

– Дагы барып кел, – деди. Ушинтип жети жолу барып келди. 44Малай бала жетинчи ирет барганда:

– Деңиз тараптан алакандай булут көтөрүлүп келатат, – деп айтып келди.

– Ахапка барып айт, арабасын чегип, тез артка жөнөсүн, жаанда калып калбасын, – деди Илияс. 45Аңгыча шамал булуттарды айдап келип, асман түнөрүп, кара нөшөр төгө баштады. Ахап шашыла арабасына отуруп, Изрээл өрөөнү тарапка бет алды+. 46Жараткан Эге Илиясты күчкө толтурду. Ал чапанынын этегин белине кыстырып алып, Изрээлге жеткенче Ахаптын алдына түшүп алып чуркап барды+.

19

Изебелдин Илиясты кайрадан куугунтукташы

19^1Ахап Илиястын эмне кылганын, Баалдын пайгамбарларынын баарын кылычтап өлтүргөнүн Изебелге толук айтып келди. 2Ошондо Изебел Илияска: «Сен пайгамбарларды кантип өлтүрсөң, эртең ушул убакка чейин сени да ошентип өлтүрбөсөм, кудайлар мени жазаласын, катуу жазаласын!» – деп айттырып чабарман жиберди. 3Илияс муну укканда коркуп, жанын сактап калыш үчүн дароо Иудадагы Бээршеба шаарына качып барды. Малай баласын ошол жерге калтырып,+
4өзү болсо чөлдө бир күн кечке жол жүрдү. Акыры бир бадалдын түбүнө олтуруп, өзүнө өлүм сурап:

– Жараткан Эгем! Эми жетишет. Жанымды ал. Ата-бабаларымдан мен артык эмесмин! – деди+. 5Анан бадалдын түбүндө уктап калды.

Бир маалда периште аны түрткүлөп: «Тур, муну жеп ал», – деди. 6Илияс караса, баш жагында чокко бышырылган калама менен бир кумура суу туруптур. Аларды жеп-ичип, кайрадан жатып алды. 7Жараткан Эгенин периштеси экинчи ирет келип, аны түрткүлөп:

– Тур, муну жеп ал. Дагы узак жол жүрөсүң, – деди. 8Илияс туруп, дагы ичип-жеди. Тамактангандан кийин боюна кубат кирип, Кудайдын тоосу Хорепке чейин кырк күн, кырк түн жол жүрдү.

Кудайдын Илияска келүүсү

9Илияс Хореп тоосундагы бир үңкүргө кирип, ошол жерде түнөп калды. Бир маалда Илияска Жараткан Эгенин сөзү түштү. Ал Илиястан:

– Илияс, бул жерде эмне кылып жүрөсүң? – деп сурады. 10Ал:

– Оо, Асман Аскери Кудайы, Жараткан Эгем! Мен Сен үчүн күйүп-бышып жатам! Ысрайыл Сени менен түзгөн келишимди бузду. Курмандык чалчу жайларыңды талкалап, пайгамбарларыңды кылычтап өлтүрүштү. Жалгыз мен гана калдым. Эми алар мени да өлтүрүш үчүн издеп жатышат, – деди+. 11Анда Жараткан Эге ага мындай деди:

– Тоого чыгып, Жараткан Эгенин алдына кел. Даяр тур, Жараткан Эгең алдыңдан өтөт.

Анан катуу бороон болуп, Жараткан Эгенин алдында тоолор жарылып, аскалар талкаланды. Бирок Жараткан Эге бороондун ичинде келген жок. Бороондон кийин жер титиреди, бирок жер титирегенде да Жараткан Эге келген жок. 12Жер титирөөдөн кийин от чыкты. Бирок Жараткан Эге оттун ичинде да келген жок. Оттон кийин сыдырым желдин үнү угулду. 13Илияс аны укканда, чапаны менен бетин жаап, сыртка чыгып, үңкүрдүн оозуна келип турду. Ошондо бир үн:

– Илияс, бул жерде эмне кылып жүрөсүң? – деп сурады. 14Илияс Ага:

– Оо, Асман Аскери Кудайы, Жараткан Эгем! Мен Сен үчүн күйүп-бышып жатам! Ысрайыл эли Сенин келишимиңден четтеди. Сага арналып курулган курмандык чалчу жайларды талкалап, пайгамбарларыңды кылычтап өлтүрдү. Жалгыз мен калдым. Бирок алар мени да өлтүрүш үчүн издеп жүрүшөт, – деди+. 15Жараткан Эге ага мындай деди:

– Келген жолуң менен кайт. Чөл аркылуу Дамаскка бар. Барганыңда, Хазаелди Орамга падышалыкка майла. 16Нимши уулу Жехуну Ысрайылга падышалыкка майла. Абел-Мекелалык Шапат уулу Элишаны болсо өзүңдүн ордуңа пайгамбардыкка майла. 17Хазаелдин кылычынан качып кутулганды Жеху өлтүрөт, Жехунун кылычынан качып кутулганды Элиша өлтүрөт. 18Мен Ысрайылда жети миң адамды калтырдым. Алардын баары Баалдын алдында тизе бүккөн эмес, аны өпкөн эмес+.

Элишанын пайгамбар болууга чакырылышы

19Анан Илияс ал жерден кетип, кош айдап жаткан жеринен Шапаттын уулу Элишаны издеп тапты. Анын жер айдаган он эки кош өгүзү бар эле. Өзү он экинчи кошу менен жер айдап жаткан. Илияс Элишанын жанынан өтүп баратып, өзүнүн чапанын анын ийинине желбегей жаап кетти[*]. 20Ошондо Элиша өгүздөрүн таштай салып, Илиястын артынан чуркап барды да:

– Уруксат бериңиз, атам менен энемди өөп, коштошуп келейин. Анан артыңыздан барам, – деди. Илияс ага:

– Барып кел, бирок сага эмне кылганымды унутпа, – деди+. 21Элиша кайра барып, эки өгүзүн союп, алардын буурусунун отко жагып, этти бышырып, элге тамак берди. Ошондон кийин Илиястын артынан барып, ага кызмат кыла баштады+.

20

Ахап менен Бен-Хададдын согушу

20^1Орам падышасы Бен-Хадад бүт аскерин чогултту. Отуз эки падыша да өзүнүн атчан аскерлери жана майдан арабалары менен ага кошулду. Бен-Хадад Самарияга барып, шаарды курчоого алып, согуш баштады+. 2Анан шаардагы Ысрайыл падышасы Ахапка элчилерин жөнөтүп, 3ага: «Бен-Хадад мындай дейт: "Сенин алтын-күмүштөрүң – меники. Сенин аялдарың менен балдарыңдын эң жакшылары да – меники"», – деп айттырды. 4Ошондо Ысрайыл падышасы: «Сиз айткандай болсун, таксырым, падышам. Өзүм да, менин бардык нерсем да – сиздики» деп жооп берди. 5Бен-Хададдын элчилери Ахапка кайтып келип мындай дешти:

– Бен-Хадад мындай дейт: «“Сага, алтын-күмүштөрүңдү, аялдарың менен балдарыңды мага бересиң” деп айттырган элем. 6Билип кой, эртең ушул убакта кишилеримди жиберем. Алар сенин падыша сарайыңды гана эмес, төрөлөрүңдүн да үйүн тинтип чыгышып, баалуу нерсеңердин баарын алып кетишет».

7Муну укканда Ысрайыл падышасы эл аксакалдарын чакырып, аларга:

– Карагылачы, тигинин жамандык кылгысы келип жатканын. Ал менин аялдарымды, балдарымды, күмүш менен алтындарымды алам деп кишилерин жөнөткөндө, мен ага жок дебедим эле, – деди. 8Ошондо бүт аксакалдар да, бүт эл да:

– Ага кулак салбаңыз! Ага макул болбоңуз! – дешти. 9Ошентип, Ахап Бен-Хададдын элчилерине:

– Таксырым, падышага «Кулуңуз биринчи жолу айткан сөзүңүзгө макул, аны аткарууга даяр, бирок кийинки айткан сөзүңүзгө макул эмес» деп айтып баргыла, – деди. Элчилер ушул сөздү жеткиргени кайра кетишти. 10Бен-Хадад Ахапка элчилерин кайра жиберип:

– Самариянын күлүн көккө сапырам. Самариянын күлү артымда келе жаткан кишилеримдин баарына бир уучтан да жетпей калат. Эгерде андай болбосо, мени кудайлар жазаласын, катуу жазаласын, – деди. 11Ысрайыл падышасы ага:

– Падышаңарга айтып баргыла, соотун кийип жатканда эмес, соотун чечкенден кийин мактансын, – деп жооп берди. 12Бен-Хадад өз ордосунда падышалар менен шарап ичип олтурган. Бул сөздү укканда аскерлерине:

– Шаарга чабуул койгонго даярдангыла! – деп буйрук кылды. Алар ошол замат шаардын алдына тизилишти.

13Ушул убакта бир пайгамбар Ысрайыл падышасы Ахаптын алдына келип, мындай деди:

– Жараткан Эге мындай дейт: «Мына бул түмөндөгөн жоону көрүп турасыңбы? Бүгүн аны сенин колуңа салып берем! Ошондо Менин Жараткан Эге экенимди билесиң!». 14Ахап:

– Кимди колдонуп колума салып берет? – деп сурады. Ал ага:

– Жараткан Эге мындай дейт: «Дубан акимдеринин жаш жоокерлерин колдонуп колуңа салып берем» дейт, – деп жооп берди. Ахап:

– Салгылашты ким баштап берет? – деп сурады.

– Сен, – деди ал.

15Ахап дубан акимдеринин жаш жоокерлерин чогултту. Алардын саны эки жүз отуз эки болуп чыкты. Андан соң Ысрайылдын бүт аскерлерин чакырды, алар жети миң киши экен. 16Ошентип, чак түштө чабуул башталды. Бул убакта Бен-Хадад өзүнө жардам берген отуз эки падыша менен ордодо шарап ичип мас болуп олтурган. 17Адегенде дубан акимдеринин жаш жоокерлери чыгышты. Бен-Хадад жиберген чалгынчылар: «Самариядан кишилер чыгышты» деп айтып келишти.

18– Алар биз менен келишим түзүү үчүн чыгышса да тирүүлөй кармап келгиле, согушуу үчүн чыгышса да тирүүлөй кармап келгиле! – деди Бен-Хадад.

19Бирок, мына, дубан акимдеринин жаш жоокерлеринин артынан бүт аскерлер чыга башташты. 20Алардын ар бири орамдарды өлтүрүп жатты. Ошондо орамдар качып, ысрайылдар алардын артынан сая түшүштү. Орам падышасы Бен-Хадад атына минип, бир нече атчан аскери менен качып кутулду. 21Ысрайыл падышасы шаардан чыгып, атчандар менен арабаларды талкалап, орамдарга чоң кыргын салды.

22Ушул окуядан кийин пайгамбар Ысрайыл падышасынын алдына келип:

– Бар, күчүңдү чогулт. Мындан ары эмне кылуу керектигин ойлон. Себеби келерки жазда Орам падышасы кайра келет, – деди+.

Ахап менен Бен-Хададдын экинчи согушу

23Орам падышасынын төрөлөрү Бен-Хададга мындай дешти:

– Ысрайылдын Кудайы – тоолордун Кудайы экен. Ошондуктан алар бизди жеңишти. Эгерде алар менен түздүктө согушсак, биз жеңебиз. 24Ал үчүн мындай кылыңыз: кол алдыңыздагы падышалардын баарын кызматынан четтетип, алардын ордуна өзүңүздүн аскер башчыларыңызды коюңуз. 25Анан дагы, канча жоокер өлсө, ошончо жоокер чогултуңуз, канча ат өлсө, ошончо ат жыйнаңыз, канча согуш араба талкаланса, ошончо согуш араба жыйнаңыз. Бул ирет алар менен түздүктө салгылашабыз, ошондо аларды сөзсүз жеңебиз.

Падыша алардын сөзүн угуп, ошондой кылды. 26Кийинки жазда Бен-Хадад орамдарды чогултуп, Ысрайыл менен салгылашуу үчүн Апекке жөнөдү+. 27Ысрайыл уулдары да чогулуп, жол азыгын алып, алар менен согушканы чыгышты. Ысрайыл уулдары алардын каршысына эчкилердин эки чакан тобундай болуп жайгашты, орамдар болсо жер бетин каптап калды. 28Ошондо Кудайдын кишиси Ысрайыл падышасына келип, мындай деди:

– Жараткан Эге мындай дейт: «Орамдар Жараткан Эге түздүктүн эмес, тоолордун Кудайы деп айткандыгы үчүн, ушул түмөндөгөн кошуунду сенин колуңа салып берем. Ошондо Жараткан Эге Мен экенимди билесиңер».

29Ошентип, эки тарап маңдай-тескей болуп ордо куруп, жети күн турушту. Жетинчи күнү салгылаш башталды. Ысрайыл уулдары орамдардын жүз миң жөө аскерин бир күндө өлтүрүштү. 30Аман калгандары Апек шаарына кире качышты. Алардын жыйырма жети миңин шаардын дубалдары басып калды. Бен-Хадад да шаарга качып барып, бир үйдүн төркү бөлмөсүнө жашынып калды.

Ахаптын Бен-Хададды коё бериши

31Төрөлөрү Бен-Хададка:

– Ысрайылдын падышалары ырайымдуу деп укканбыз. Ошондуктан үстүбүзгө зумбал кийип, мойнубузга аркан салып, Ысрайыл падышасынын алдына баралы. Балким, ал жаныбызды аман калтырар, – дешти. 32Ошентип, алар зумбал кийип, мойнуна аркан салып, Ысрайыл падышасынын алдына келишти.

– Кулуңуз Бен-Хадад: «Жанымды аман калтырсаңыз экен» деп жатат, – дешти. Ахап болсо:

– Бен-Хадад тирүүбү? Ал менин бир тууганым эмеспи, – деди. 33Бул сөздү жакшы белги катары кабыл алган тигилер анын оозунан чыккан сөздү иле калып:

– Ооба, Бен-Хадад сиздин бир тууганыңыз, – дешти.

– Барып, аны алып келгиле, – деди падыша. Бен-Хадад келгенде, Ахап аны өзүнүн майдан арабасына олтургузду.

34– Менин атам сенин атаңдан тартып алган шаарларды сага кайтарып берем, – деди Бен-Хадад. – Менин атам Самарияда өзүнүн базарларын ачкандай, сен да Дамаскта өзүңдүн базарларыңды ачасың.

– Келишим түзгөндөн кийин сени бошотом, – деди Ахап ага. Экөө келишим түзгөндөн кийин, Ахап аны коё берди+.

Кудайдын Ахап падышага өкүм чыгарышы

35Пайгамбарлар жамаатынан бир пайгамбар Жараткан Эгенин буйругу менен экинчисине:

– Мени ур! – деди. Бирок экинчиси аны урганга макул болбой койду. 36Ошондо ал:

– Жараткан Эгенин үнүн укпаганың үчүн, менин жанымдан кеткенден кийин, сени арстан жара тартат, – деди.

Тиги анын жанынан кеткенден кийин, алдынан арстан чыгып, аны жара тартып өлтүрүп салды+.

37Андан соң, жанагы пайгамбар башка кишиге келип:

– Мени ур, – деди. Тиги аны көк-ала кылып сабап салды. 38Ошондон кийин пайгамбар киши тааныгыс болуп башын жаап, падыша өтчү жолго барып турду. 39Падыша өтүп баратканда, пайгамбар ага карап мындай деп кыйкырды:

– Оо, падышам, кулуңуз кандуу салгылашка барган эле. Ал жерде бир киши мени четке чыгарып, мага бир туткунду жетелеп келип: «Бул туткунду катуу кайтар. Эгерде качып кетсе, башың менен жооп бересиң же бир талант күмүш тартып бересиң» деген болчу. 40Мен, кулуңуз башка иштерге алаксып калганда, ал качып кетиптир.

Ысрайыл падышасы ага:

– Өзүңө-өзүң өкүм чыгарган турбайсыңбы! – деди+. 41Ошондо пайгамбар башындагы жабууну алып салды эле, падыша анын пайгамбарлардын бири экенин тааныды.

42– Жараткан Эге мындай дейт, – деди пайгамбар падышага. – «“Өлтүр” деп Мен буйруган адамды сен өз колуң менен коё бердиң. Ошондуктан анын жанынын ордуна сенин жаның алынат, анын аскерлеринин ордуна сенин аскерлериң кырылат».

43Ысрайыл падышасы капаланып, кумсарган бойдон Самариядагы үйүнө кетти.

21

Ахап падыша жана Наботтун жүзүмзары

21^1Ушул окуялардан кийин мындай окуя болду: Самария падышасы Ахаптын Изрээлдеги падыша сарайынын жанында изрээлдик Наботтун жүзүмзары бар эле. 2Ахап Наботко:

– Жүзүмзарыңды мага бер. Ал менин кансарайыма жакын болгондуктан, ал жерди жашылча өскөн талаа кылам. Анын ордуна мен сага андан да жакшы жүзүмзар берем, – деди. – Эгер кааласаң, баасы канча турса, ошончо күмүшкө сатып алам+.

3– Кудай сактасын! Ата-бабамдан калган мурасты сизге бере албайм! – деди Набот Ахапка. 4Изрээлдик Наботтун: «Ата-бабаларымдан калган мурасты сизге бере албайм» деген сөзүнө Ахап абдан ачууланып, кумсарып үйүнө келди. Анан төшөгүнө тескери карап жатып алды, наар алган да жок+. 5Ал жаткан жерге аялы Изебел кирип келип:

– Эмнеге көңүлүң суз? Эмнеге тамак ичпей жатасың? – деп сурады.

6Ахап аялына:

– Мен изрээлдик Наботко: «Жүзүмзарыңды мага күмүшкө сат. Кааласаң, ордуна башка жүзүмзар берем» десем, ал мага: «Жүзүм багымды сизге бербейм» деп жооп берди, – деди.

7Аялы Изебел ага:

– Сен ушинтип жатсаң, Ысрайылда сенин эмнең падыша? Тур, тамак ич, кам санаба, изрээлдик Наботтун жүзүмзарын сага өзүм алып берем, – деди.

8Изебел Ахаптын атынан каттарды жазып, анын мөөрүн басты. Анан ал каттарды Набот жашаган калаанын аксакалдары менен эл башчыларына жөнөттү+. 9Катта мындай деп жазылган эле: «Орозо жарыялагыла. Элди чогултуп, Наботту көрүнөө жерге отургузгула. 10Анын маңдайына болсо кара өзгөй кишилерден экөөнү отургузуп койгула. Алар: “Сен Кудайга да, падышага да акарат сөздөрдү айткансың” деп күбөгө өтүшсүн. Анан Наботту сыртка алып чыгып, ташбараңга алып өлтүргүлө».

11Калаанын эли, аксакалдары жана эл башчылары Изебел жөнөткөн каттарында кандай жазылса, ошондой кылышты. 12Алар орозо жарыялашты, элди чогултуп, Наботту көрүнөө жерге отургузушту. 13Кара өзгөй эки адам келип, Наботтун маңдайына отуруп, эл алдында: «Набот Кудайга да, падышага да акарат айтты» деп күбөгө өтүштү. Анан эл аны шаардын сыртына алып чыгып, ташбараңга алып өлтүрүп салышты. 14Анан Изебелге: «Набот ташбараңга алынып өлтүрүлдү» деп кабар жиберишти. 15Изебел Наботтун ташбараңга алынып өлтүрүлгөнүн укканда, Ахапка:

– Эми бар, изрээлдик Наботтун күмүшкө бергиси келбеген жүзүмзарын менчиктеп ал. Набот эми тирүүлөрдүн арасында жок, ал өлдү, – деди.

16Ахап изрээлдик Наботтун өлгөнүн укканда анын жүзүмзарын менчиктеп алганы дароо жөнөдү.

Кудайдын Ахапка чыгарган өкүмү

17Ошондо тишпилик Илияска Жараткан Эгеден мындай деген сөз түштү:+

18– Тур, Самарияда бийлик кылган Ысрайыл падышасы Ахапка жөнө. Ал азыр Наботтун жүзүм багын менчиктеп алыш үчүн ошол жерге келди. 19Ага мындай деп айт: «Жараткан Эге мындай дейт: “Наботту өлтүрдүң. Эми анын мурасын ээлеп алгың барбы?”» Анан дагы мындай дегин: «Жараткан Эге мындай дейт: “Иттер Наботтун канын жалаган жерде, сенин өзүңдүн каныңды да жалайт”»+.

20Ахап Илияска:

– Ии душманым, мени таптыңбы? – деди.

– Ооба, таптым, – деди Илияс. – Сен Жараткан Эгеге жакпаган иштерге баш-отуң менен кирип кеттиң. 21Ошондуктан Жараткан Эге мындай дейт: «Башыңа жамандык келтирем, артыңда тукум калтырбай тамырыңды кыркам. Ахаптын Ысрайылдагы эркек аттууларынын баарын – кулун да, кул эмесин да жок кылам! 22Ысрайыл элин күнөө кылганга түртүп, Менин каарымды кайнатканың үчүн, сенин урук-туугандарыңды Небат уулу Жеробам менен Ахия уулу Баашанын урук-туугандарындай кылып курутам»+. 23Изебел жөнүндө болсо Жараткан Эге мындай дейт: «Изебелди Изрээл дубалдарынын жанында иттер жейт. 24Ахап, сенин урук-туугандарыңдын шаарда өлгөндөрү иттерге, талаада өлгөндөрү жору-кузгунга жем болушат»+.

25Аялы Изебелдин сөзүнө кирип, Жараткан Эгеге жакпаган иштерге баш-оту менен берилген Ахаптай адам буга чейин болгон эмес+. 26Ал аморлорго окшоп, буркандарга табынып, абдан ыпылас иштерди жасады. Жараткан Эге аморлорду күнөөлөрү үчүн өз жеринен кубалап чыгып, алардын жерин ысрайылдарга берген болчу+.

Кудайдын Ахапка ырайым кылышы

27Ахап бул сөздөрдү укканда, кийимин айрып, үстүнө зумбал жамынып, орозо кармады. Ал тургай зумбалчан уктап, кайгырып жүрдү. 28Ошондо тишпилик Илияс пайгамбарга Жараткан Эгеден сөз түштү. Жараткан Эге мындай деди:

29– Ахап Менин алдымда кандай моюн сунганын көрдүңбү? Ал Мага моюн сунганы үчүн, анын көзү тирүүсүндө башына жамандык салбайм. Бирок анын уулунун падышалык кылган убагында Ахаптын укум-тукумуна жамандык келтирем.

22

Мукайдын Ахап жөнүндө пайгамбардыгы

22^1Орам менен Ысрайылдын ортосунда үч жыл бою согуш болгон жок. 2Үчүнчү жылы Иуда падышасы Жехошапат Ысрайыл падышасы менен учурашканы келди+.

3Ысрайыл падышасы өзүнүн төрөлөрүнө:

– Гилаттагы Рамот биздин шаар экенин билесиңер! Бирок бул шаарды Орам падышасынын колунан кайра тартып алууга аракет кылбай, унчукпай келе жатабыз, – деп айткан болчу+.

4Ошондуктан Ахап Жехошапаттан:

– Гилаттагы Рамот шаары менен согушууга бирге барасыңбы? – деп сурады. Жешопат болсо Ысрайыл падышасына:

– Сен эмне кылсаң, мен ошону кылам. Менин элим – сенин элиң, менин аттарым – сенин аттарың, – деп жооп берди. 5Анан Жехошапат Ысрайыл падышасына:

– Алгач Жараткан Эгенин эркин сурап көрөлү, – деди. 6Ошондо Ысрайыл падышасы төрт жүзгө жакын пайгамбарды чогултуп, алардан:

– Гилаттагы Рамотту алуу үчүн согушууга барайынбы же барбайынбы? – деп сурады.

– Барыңыз, – дешти тигилер, – Эгебиз аны падышанын колуна салып берет+. 7Бирок Жехошапат:

– Бул жерде Жараткан Эгенин пайгамбары жокпу? Андан Жараткан Эгенин эркин сурап билели, – деди.

8Ысрайыл падышасы:

– Дагы бир киши бар, – деди Жехошапатка. – Ал Жимланын уулу Мукай. Ал аркылуу Жараткан Эгенин эркин сурап билсек болот. Бирок мен аны жаман көрөм, анткени Мукай мен жөнүндө жакшы нерсени такыр айтпайт, дайыма жаман нерсени пайгамбардык кылат.

– Кой, падыша, андай дебе, – деди Жешопат ага. 9Ысрайыл падышасы кызматчысын чакырып:

– Барып, Жимланын уулу Мукайды тез чакырып кел, – деп буйруду.

10Ысрайыл падышасы Ахап менен Иуда падышасы Жехошапат падышалык кийимдерин кийип, Самария дарбазасынын алдындагы аянтта экөө эки тактыда отурду. Пайгамбарлар болсо алардын алдында зикир чалып жатышты. 11Кенаана уулу Ситкия темирден мүйүз жасап келип:

– Жараткан Эге мындай дейт: «Бул мүйүз менен орамдарды сүзгүлөп отуруп талкалайсың», – деди.

12– Гилаттагы Рамотко бара бериңиз. Албетте жеңесиз! – деп бардык пайгамбарлар ошол эле нерсени пайгамбардык кылышты. – Жараткан Эге аны падышабыздын колуна салып берет!

13Мукайды чакырганы жөнөтүлгөн киши Мукайга келип:

– Уккун, пайгамбарлардын баары бир ооздон падышага жакшы нерсени пайгамбардык кылып жатышат. Сен да ошолордой болуп жакшы нерсени пайгамбардык кыл, – деди. 14Мукай:

– Кудай көрүп турат! Жараткан Эге мага эмнени айтса, ошону айтам, – деди. 15Мукай падышага келгенде, падыша андан:

– Эй, Мукай! Биз Гилаттагы Рамотту алуу үчүн согушканы баралыбы же жокпу? – деп сурады.

– Албетте баргыла, жеңесиңер, – деди ага Мукай. – Жараткан Эге аны падышанын колуна салып берет.

16– Мен сени Жараткан Эгени оозантып канча жолу ант бердиришим керек?! Чындыкты, чындыкты гана айткын! – деди падыша ага. 17Ошондо Мукай мындай деди:

– Мен бүт ысрайылдардын тоолордо койчусу жок койлордой чачырап жайылып жүргөнүн көрүп турам. Жараткан Эге мындай дейт: «Алардын ээси жок, ар бири өз үйүнө аман-эсен кайтсын!»

18– Ал мен жөнүндө жакшы нерсени эмес, жаман нерсени гана пайгамбардык кылат деп сага айтпадым беле! – деди Ысрайыл падышасы Ахап Жехошапатка.

19– Андай болсо Жараткан Эгенин эмне деп айтканын угуңуз, – деди Мукай. – Мен Жараткан Эгенин Өз тактысында отурганын көрдүм. Асмандагы периштелердин баары Анын оң жана сол тарабында туруптур+. 20Жараткан Эге аларга: «Ахап Гилаттагы Рамотко барып, ошол жерде курман болушу үчүн, ким аны алдай алат?» деди. Алардын бири тигиндей десе, бири мындай деди. 21Ошондо бир рух алдыга чыгып, Жараткан Эгенин алдына келди да: «Мен алдайм», – деди. «Кантип?» – деп сурады Жараткан Эге.

22«Мен барып, жалган рух болуп, бардык пайгамбарлардын оозуна кирем», – деди ал. «Сен аны алда, колуңдан келет. Бар, өзүң айткандай кыл», – деди Жараткан Эге.

23– Мына, өзүңүз көрүп жаткандай, Жараткан Эге сиздин бардык пайгамбарларыңыздын оозуна жалган рухтун кирүүсүнө жол берди. Анткени Жараткан Эге сиздин башыңызга жамандык келтирүүгө өкүм чыгарды. 24Муну укканда Кенаана уулу Ситкия Мукайдын маңдайына келип, аны жаакка бир чаап:

– Ыя де! Жараткан Эгенин Руху сен аркылуу сүйлөш үчүн менден кетип калган экен да?! – деди.

25– Карап тур, муну эч ким таппасын деп, төркү бөлмөгө жашырынганыңда түшүнөсүң, – деди Мукай Ситкияга+.

26– Мукайды кармагыла! – деп буйрук кылды Ысрайыл падышасы. – Аны шаар башчысы Амон менен падышанын уулу Жаашка алып баргыла! 27Анан падыша аларга: «Муну зынданга таштагыла. Мен аман-эсен кайтып келгенче бир аздан нан, бир аздан суу берип тургула», – деп айтты дегиле.

28– Эгерде сиз чындап эле аман-эсен кайтып келсеңиз, анда Жараткан Эге мен аркылуу сүйлөбөгөн болот, – деди Мукай. – Эл-журт, муну баарыңар уктуңар! – деп кошумчалады ал.

Ахаптын өлүмү

29Ошентип Ысрайыл падышасы менен Иуда падышасы Жехошапат Гилаттагы Рамот шаарына жөнөштү. 30Ысрайыл падышасы:

– Мен эч ким тааныбагыдай болуп кийинип, анан салгылашка кирем, – деди Жехошапатка. – Сен болсо падыша кийимиңди кийген бойдон согуша бер.

Анан Ысрайыл падышасы башкалар тааныбагандай болуп кийинип, салгылашка кирди. 31Орам падышасы майдан арабаларынын отуз эки аскербашчысына: «Катардагылары менен да, башчылары менен да согушуп отурбагыла, Ысрайыл падышасына гана түз кол салгыла» деп буйрук берген болчу. 32Майдан арабаларынын башчылары Жехошапатты көргөндө: «Тигине Ысрайыл падышасы!» деп ойлоп, ага кол салуу үчүн бурулушту. Ошол убакта Жешопат ураан чакырып кыйкырып калды. 33Арабалардын башчылары анын Ысрайыл падышасы эмес экенин көрүп, артка бурулушту.

34Орамдын бир жоокери жаасын атып, өзү билбей туруп, Ысрайыл падышасын жарадар кылды. Жебе падышасынын соотунун тигишинен кирип кетти. Ошондо падыша арабакечине:

– Артка тарт! Мени майдандан алып чык! Мен жарадар болдум! – деди. 35Ошол күнү салгылаш катуу болду. Падышаны арабанын үстүндө орамдар тарапты каратып жөлөп турушту. Анын алган жараатынан арабанын ичине кан агып жатты. Кеч киргенде падыша каза болду. 36Күн батып бараткан убакта «Ар кимиң өз шаарыңа, өз жериңе кайткыла!» деп кыйкырып чабарман Ысрайыл кошуунун аралап өттү.

37Ошентип, падыша каза болду. Эл анын сөөгүн Самарияга алып келип, ошол жерде көргө койду. 38Майдан арабасын болсо Самариядагы сойкулар жуунган көлмөгө алып барып жуушту. Иттер анын канын жалап жатты. Жараткан Эге кандай айтса, баары ошондой аткарылды+.

39Ахап тууралуу калган окуялар, ал кылган иштердин баары, ошондой эле пилдин сөөгү менен жасалгаланган кансарайы тууралуу, ал кайрадан курган шаарлар жөнүндө «Ысрайыл падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган.

40Ошентип, Ахап каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын ордуна уулу Ахазия падыша болду.

Иуда: Жешопат падыша

41Ысрайыл падышасы Ахаптын бийлигинин төртүнчү жылында, Асанын уулу Жехошапат Иудага падыша болду+. 42Ал убакта Жехошапат отуз беш жашта эле. Ал Иерусалимде жыйырма беш жыл падышалык кылды. Анын энеси Шилхинин кызы Азуба эле. 43Жешопат атасы Асанын жолун жолдоду, ал жолдон чыкпай, Жараткан Эгеге жаккан иштерди кылды. Жер-жерлердеги табынчу жайларды болсо жок кылган жок. Эл мурдагыдай эле ошол жерлерде курмандыктарды чалып, жыттуу заттарды түтөтүп жатты+.

44Жехошапат Ысрайыл падышасы менен тынчтык келишимин түздү. 45Жехошапат тууралуу калган окуялар, жасаган эрдиктери, жүргүзгөн согуштары тууралуу «Иуда падышаларынын жылнаамасы» китебинде жазылган. 46Ал атасы Асанын падышалык кылган күндөрүнөн калып калган табынчу жайларда сойкулук кылган эркектер менен аялдарды жер бетинен жок кылды+.

47Ал убакта Эдомдо падыша болгон эмес, бирок Иуда падышасы койгон жергиликтүү бий Эдомду башкарчу+.

48Жехошапат Офирден алтын ташып келиш үчүн соода кемелерин курду. Бирок анын кемелери сапарга чыккан жок, алар Этсион-Геберде кыйрап калды+.

49Ага чейин Ысрайыл падышасы Ахаптын уулу Ахазия Жехошапатка: «Менин кишилерим сенин кишилериң менен кемеде чогуу барышсын» деген болчу, бирок Жешопат макул болбой койгон.

50Жехошапат каза болуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөт шаарына ата-бабаларынын жанына коюлду. Анын ордуна уулу Жехорам падыша болду.

Ысрайыл: Ахазия падыша

51Иуда падышасы Жехошапаттын падышалыгынын он жетинчи жылында Ахаптын уулу Ахазия Ысрайылга падыша болду. Ал Самарияда жашап, Ысрайылга эки жыл бийлик кылды. 52Ал Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кылып, атасы менен энесинин жолуна жана Ысрайыл элин күнөө кылганга түрткөн Небат уулу Жеробамдын жолуна түштү. 53Ахазия Баалга табынып, ага кызмат кылды. Атасына окшоп, Ысрайылдын Кудайы Жараткан Эгенин каарын кайнатты.

* 1:50 Курмандык жайдын мүйүздөрү – курмандык жайдын төрт бурчуна жасалган анча чоң эмес, мүйүз сыяктанган урчуктар. Аны кармап турган адамды күнөөсү аныкталмайынча өлтүргөнгө уруксат берилген эмес. Чыг. 21:13-14.

* 2:10 2Шам. 5:7ни караңыз.

* 2:27 1Шам. 2:30-33тү караңыз.

* 4:3 2Шам. 8:16ны караңыз.

* 4:22 Кап – түп нускада «кор» деп жазылган. 1 кор болжол менен 200 кг.

* 6:2 Чыканак – болжол менен 45 см.

* 7:14 Мискер – жезден буюм жасаган уста

* 7:26 Чака – түп нускада «2000 бат» деп айтылган. 1 бат – 20-23 литр.

* 8:9 Хореп – башка аты Синай. Чыг. 3:1; 19:1-2, 11 караңыз.

* 9:13 Кабул – эврей тилинде «эч нерсеге жарабаган», «пайдасыз», дегенди билдирет.

* 9:14 Талант – болжол менен 34 кг. Ошондо 120 талант 4080 кг.

* 10:11 Сандал жыгачы – курулушта жана парфюмерияда колдонулуучу баалуу кызыл жыгач.

* 10:16 Шекел – байыркы эврей элиндеги алтын менен күмүштүн салмак бирдиги. 1 шекел – 11,4 гр.

* 10:17 Мина – байыркы эврей элиндеги алтын менен күмүштүн салмак бирдиги. 1 мина – 50 шекел – 558,5 гр.

* 10:28 Мисир жана Кибе – асыл тукум аттарды баккан жерлер.

* 10:29 1 тенге – 1 шекел. 600 тенге – 7 кг, 150 тенге – 1,7 кг.

* 11:28 Жусуптун уруулары – бул жерде эпрайым жана менаше уруулары жөнүндө сөз болуп жатат. Алар Жусуптун урпактары болушкан.

* 11:37 Ысрайыл – түндүк уруулардан түзүлгөн эл тууралуу сөз болуп жатат.

* 12:20 Ысрайыл – бул китепте мындан ары түндүктөгү падышалык Ысрайыл деп, түштүктөгү падышалык болсо Иуда деп аталат.

* 12:32 Майрам – жетинчи айдын он бешинчи күнү Иудада боло турган Алачык майрамы.

* 13:1 Кудайдын кишиси – пайгамбар.

* 13:2 2Пад. 23:15-20

* 13:32 Самария – бул окуялардан болжолу 50 жылдан кийин Самария шаары курулган (16:23-24). Андан бир канча убакыт өткөндөн кийин Ысрайыл, башкача айтканда түндүк падышачылыгы Самария падышачылыгы деп да аталып калган (2Пад. 17:24 ).

* 14:15 Ашера – Канаандагы элдер табынган түшүмдүүлүктүн аял кудайы. Ашеранын айкелин жыгач мамылардан жасашкан.

* 16:34 Жашыя 6:25-аятты караңыз.

* 18:29 Кечки курмандык чалуучу убак – күндүзгү саат 3төр чамасы.

* 18:31 Башталыш 32:28; 35:10ду караңыз.

* 19:19 Бул Илиястын Элишаны шакирт болууга чакырганын билдирет.

+ 1:3 Жаш. 19:18

+ 1:5 2 Шам. 3:4, 2 Шам. 15:1

+ 1:7 2 Шам. 2:18, 2 Шам. 8:16, 1 Шам. 22:20, 1 Шам. 23:6

+ 1:8 2 Шам. 20:25, 2 Шам. 8:18, 2 Шам. 7:2, 2 Шам. 23:8-39

+ 1:9 2 Шам. 17:17
+ 1:10 2 Шам. 12:24
+ 1:25 1 Шам. 10:24
+ 1:29 2 Шам. 4:9
+ 1:33 Эст. 6:7-8,
+ 1:34 1 Шам. 10:1, 2 Шам. 15:10,
+ 1:38 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18
+ 1:42 2 Шам. 15:27, 2 Шам. 18:27
+ 1:44 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18
+ 1:47 Башт. 47:30
+ 1:50 1 Пад. 2:28

+ 1:52 1 Шам. 14:45, 2 Шам. 14:11, Лк. 21:18, Элч. 27:34

+ 2:2 Жаш. 23:14

+ 2:4 2 Шам. 7:16, 1 Пад. 9:5,

+ 2:5 2 Шам. 18:5, 2 Шам. 18:14, 2 Шам. 3:27, 2 Шам. 20:10

+ 2:7 2 Шам. 19:37-38, 2 Шам. 17:27-29
+ 2:8 2 Шам. 16:5-13, 2 Шам. 19:23
+ 2:10 Элч. 2:29
+ 2:11 2 Шам. 2:11, 2 Шам. 5:4-5,
+ 2:17 1 Пад. 1:1-4
+ 2:22 2 Шам. 16:21-22
+ 2:24 2 Шам. 7:11-13,
+ 2:25 2 Шам. 8:18

+ 2:26 1 Шам. 22:20, 2 Шам. 15:24, Жаш. 21:18, 1 Шам. 23:6

+ 2:27 1 Шам. 2:27-36, 1 Шам. 3:12-14

+ 2:28 2 Шам. 17:25, 2 Шам. 18:14-15, 1 Пад. 1:50

+ 2:32 2 Шам. 3:27, 2 Шам. 20:10
+ 2:35 1 Пад. 4:4,
+ 2:36 2 Шам. 16:5-13
+ 2:37 2 Шам. 15:23
+ 2:39 1 Шам. 21:10, 1 Шам. 27:2
+ 2:44 2 Шам. 16:5-13

+ 3:1 1 Пад. 7:8, 1 Пад. 9:16, 1 Пад. 7:1, 1 Пад. 6:38, 1 Пад. 9:15, 1 Пад. 2:10

+ 3:3 1 Пад. 22:43
+ 3:5 1 Пад. 9:2
+ 3:8 Башт. 13:16
+ 3:9 Жкп. 1:5

+ 3:12 1 Пад. 4:29-31, 1 Пад. 5:12, 1 Пад. 10:23,

+ 3:13 1 Пад. 10:14-29,

+ 3:15 Башт. 40:20, Эст. 1:3, Эст. 2:18, Мк. 6:21

+ 4:3 2 Шам. 8:16,
+ 4:4 1 Пад. 2:35, 2 Шам. 8:18, 2 Шам. 20:25,
+ 4:6 2 Шам. 20:24, 1 Пад. 5:14, 1 Пад. 12:18
+ 4:11 Жаш. 11:2
+ 4:12 Жаш. 17:11, Жаш. 19:18
+ 4:13 1 Пад. 22:3,
+ 4:20 Башт. 22:17
+ 4:21 Башт. 15:18,
+ 4:26 1 Пад. 10:26,
+ 4:30 1 Пад. 3:12
+ 4:34 1 Пад. 10:1,
+ 5:1 2 Шам. 5:11,
+ 5:5 2 Шам. 7:13,
+ 5:12 1 Пад. 3:12
+ 5:13 1 Пад. 9:15,
+ 5:14 1 Пад. 4:6
+ 5:18 Жаш. 13:5
+ 6:12 2 Шам. 7:13, 2 Шам. 7:16
+ 6:16 1 Пад. 6:33
+ 6:18 1 Пад. 7:24
+ 6:36 1 Пад. 7:12,
+ 7:1 1 Пад. 9:10,
+ 7:2 1 Пад. 10:17-21
+ 7:8 1 Пад. 3:1,
+ 7:12 1 Пад. 6:36
+ 7:24 1 Пад. 6:18
+ 7:46 Жаш. 3:16, Жаш. 13:27
+ 7:51 2 Шам. 8:11-12,
+ 8:1 2 Шам. 5:7-9
+ 8:7 1 Пад. 6:27,
+ 8:10 Аян 15:8
+ 8:14 2 Шам. 6:18
+ 8:16 2 Шам. 7:6-8,
+ 8:17 2 Шам. 7:2,
+ 8:19 2 Шам. 7:12-13
+ 8:25 2 Шам. 7:16, 1 Пад. 2:4
+ 8:27 Элч. 7:48, Элч. 17:24
+ 8:35 1 Пад. 17:1,
+ 8:36 1 Шам. 12:23
+ 8:39 Элч. 1:24
+ 8:46 Жкп. 3:2, 1 Жкн. 1:8-10, Рим. 3:23
+ 8:54 2 Шам. 6:18
+ 8:56 Жаш. 21:45, Жаш. 23:14
+ 9:2 1 Пад. 3:5
+ 9:5 1 Пад. 2:4
+ 9:10 1 Пад. 6:38, 1 Пад. 7:1

+ 9:15 1 Пад. 5:13, 1 Пад. 7:1, 1 Пад. 7:51, 2 Шам. 5:9

+ 9:16 Жаш. 16:10, 1 Пад. 3:1, 1 Пад. 7:8
+ 9:17 Жаш. 10:10-11
+ 9:19 1 Пад. 4:26, 1 Пад. 10:26,
+ 9:22 1 Пад. 5:13
+ 9:24 1 Пад. 3:1, 1 Пад. 7:8, 2 Шам. 5:9
+ 9:26 1 Пад. 22:48
+ 9:27 1 Пад. 10:11
+ 9:28 Башт. 10:29,
+ 10:1 1 Пад. 4:34
+ 10:2 Мт. 12:42, Лк. 11:31
+ 10:9 2 Шам. 8:15
+ 10:11 1 Пад. 9:27-28
+ 10:17 1 Пад. 14:26, 1 Пад. 7:2
+ 10:21 1 Пад. 7:2
+ 10:22 Жун. 1:3
+ 10:23 1 Пад. 3:12-13,
+ 10:24 1 Пад. 4:34, 1 Пад. 10:1,
+ 10:26 1 Пад. 4:26, 1 Пад. 9:19
+ 11:4 1 Пад. 15:4,
+ 11:5 Бий. 2:13
+ 11:9 1 Пад. 3:5, 1 Пад. 9:2
+ 11:10 1 Пад. 9:6
+ 11:11 1 Пад. 11:31
+ 11:15 2 Шам. 8:13,
+ 11:23 2 Шам. 10:16
+ 11:24 2 Шам. 8:3, 2 Шам. 10:18
+ 11:27 2 Шам. 5:9, 1 Пад. 9:24

+ 11:29 1 Пад. 12:15, 1 Пад. 14:2, 1 Пад. 15:29,

+ 11:30 1 Шам. 15:27
+ 11:31 1 Пад. 11:11
+ 11:33 Бий. 2:13,
+ 11:36 2 Шам. 21:17,
+ 11:38 2 Шам. 7:16
+ 11:40 1 Пад. 14:25,
+ 12:1 Бий. 9:6
+ 12:2 1 Пад. 11:26, 1 Пад. 11:40
+ 12:4 1 Пад. 4:7, 1 Пад. 4:22, 1 Пад. 9:15
+ 12:15 1 Пад. 11:31
+ 12:16 2 Шам. 20:1
+ 12:18 1 Пад. 4:6, 1 Пад. 5:14
+ 12:25 Бий. 9:45, Бий. 8:17
+ 13:6 Мк. 3:5, Жкп. 5:16
+ 13:24 1 Пад. 20:36
+ 13:34 1 Пад. 14:10
+ 14:2 Жаш. 18:1, 1 Пад. 11:29-31
+ 14:3 1 Шам. 9:7-8
+ 14:7 1 Пад. 16:2
+ 14:8 1 Пад. 11:31
+ 14:9 1 Пад. 12:28,
+ 14:10 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 21:21,
+ 14:11 1 Пад. 16:4, 1 Пад. 21:24
+ 14:14 1 Пад. 15:27-30
+ 14:25 1 Пад. 11:40
+ 14:26 1 Пад. 10:17
+ 15:3 1 Пад. 11:4
+ 15:4 2 Шам. 21:17, 1 Пад. 11:36
+ 15:5 2 Шам. 11:3-17
+ 15:12 1 Пад. 14:24
+ 15:15 1 Пад. 7:51
+ 15:18 1 Пад. 14:26,
+ 15:24 1 Пад. 22:2
+ 15:25 1 Пад. 14:20
+ 15:27 Жаш. 19:44, Жаш. 21:23-24

+ 15:29 1 Пад. 14:10-11, 1 Пад. 14:14, 1 Пад. 21:21

+ 16:2 1 Пад. 14:7
+ 16:3 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 16:12
+ 16:4 1 Пад. 14:11, 1 Пад. 21:24
+ 16:12 1 Пад. 16:3
+ 16:15 Жаш. 19:44, Жаш. 21:23, 1 Пад. 15:27
+ 16:30 1 Пад. 21:25
+ 16:31 Аян 2:20,
+ 16:34 Жаш. 6:26
+ 17:9 Лк. 4:26
+ 17:21 Элч. 20:10
+ 18:12 Элч. 8:39
+ 18:20 Жаш. 19:26
+ 18:21 Жаш. 24:15

+ 18:22 1 Пад. 19:10, 1 Пад. 19:14, 1 Пад. 19:18

+ 18:31 Башт. 32:28, Башт. 35:10,
+ 18:36 1 Шам. 17:46
+ 18:38 Бий. 6:21,
+ 18:40 Бий. 4:7,
+ 18:45 Жкп. 5:18
+ 18:46 Жаш. 19:18
+ 19:3 Башт. 21:31
+ 19:4 Жун. 4:3, Жун. 4:8
+ 19:10 1 Пад. 18:4, Рим. 11:3
+ 19:14 1 Пад. 18:22
+ 19:18 Рим. 11:4
+ 19:20 Лк. 9:61-62
+ 19:21 2 Шам. 24:22
+ 20:1 1 Пад. 15:18, 1 Пад. 16:24
+ 20:22 2 Шам. 11:1,
+ 20:26 1 Шам. 29:1
+ 20:34 1 Пад. 15:20
+ 20:36 1 Пад. 13:24
+ 20:40 Лк. 9:22
+ 21:2 1 Шам. 8:14
+ 21:4 1 Пад. 20:43
+ 21:8 2 Шам. 11:14
+ 21:17 1 Пад. 17:1
+ 21:19 1 Пад. 22:38,
+ 21:22 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 16:11
+ 21:24 1 Пад. 14:10, 1 Пад. 16:4
+ 21:25 1 Пад. 16:31, Аян 2:20
+ 21:26 Башт. 15:16,
+ 22:2 1 Пад. 15:24
+ 22:3 Жаш. 21:38-39
+ 22:6 1 Пад. 18:19
+ 22:19 Аян 4:2
+ 22:25 1 Пад. 20:30
+ 22:38 1 Пад. 21:19
+ 22:41 1 Пад. 15:24
+ 22:43 1 Пад. 3:3, 1 Пад. 15:14
+ 22:46 1 Пад. 15:12
+ 22:47 2 Шам. 8:14,
+ 22:48 1 Пад. 9:28,

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- 1 Падышалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22