ХъыбарыфӀыр • ЩӀэдзапӀэр • Уэрэд ЛъапӀэхэр: Маттэ
Author: Institutet för Bibelöversättning
Date: 2021-04-03T01:36:26.374928+00:00

Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

1. Пэублэ Псалъэ

1. Маттэ

ХЪЫБАРЫФӀЫР

ЩӀЭДЗАПӀЭР

УЭРЭД ЛЪАПӀЭХЭР

КъэбэрдейбзэкӀэ

Библиер зэдзэкӀыным елэж

Стокгольм

2017

ХъыбарыфӀыр

ЩӀэдзапӀэр

Уэрэд ЛъапӀэхэр

ХъыбарыфӀыр, 4-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

ЩӀэдзапӀэр, 2-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

Уэрэд ЛъапӀэхэр, 1-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

ЗэзыдзэкӀар: Къармокъуэ Хьэмид

КъыдэзыгъэкӀыр:

Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институт, 2017

Стокгольм, Швеция

Новый Завет, Бытие, Псалтирь на кабардинском языке

Новый Завет, четвертое издание 2017

Бытие, второе издание 2017

Псалтирь, первое издание 2017

Переводчик: Кармоков Хамид

New Testament, Genesis, Psalms in the Kabardian language

New Testament, fourth edition 2017

Genesis, second edition 2017

Psalms, first edition 2017

Translator: Karamokov Khamid

© Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институт, 1993, 2007, 2011, 2017

Стокгольм, Швеция

© Institute for Bible Translation 1993, 2007, 2011, 2017

Stockholm, Sweden

ISBN 978-91-87149-08-5

Printed by Printcorp, Belarus. Order 17024 (5781).

Пэублэ Псалъэ

ПЭУБЛЭ ПСАЛЪЭ

Си ныбжьэгъу лъапӀэ!

БиблиекӀэ зэджэ тхылъыр зищӀысым ущыгъуазэ? Библием итыр Тхьэм и псалъэу зыми зэримыхъуэкӀыу, зэи мыкӀуэду къэнэнуращ. Тхьэм дунейри цӀыхури къызэригъэщӀари, цӀыхур дунейм щӀытетри зэхыдегъэщӀыкӀ Библием. Библием щызэхуэхьэсащ Тхьэм къыбгъэдэкӀа псалъэу тхыжа хъуа псори. Библиер илъэс минрэ щитхукӀэ ятхащ. Зытхар цӀыху ищӀ хуэдиз мэхъу. Абыхэм ягу кърилъхьэри, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Тхьэм и псалъэхэр яригъэтхащ.

Библиер ӀыхьитӀу зэхэлъщ: Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр икӀи ХъыбарыфӀыр (Инджылыр), Ветхий и Новый Завет арщ. Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр Хьисэ къэхъун и пэ ятхащ. ХъыбарыфӀыр Хьисэ къыщыхъуа лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу ятхащ. Илъэс бжыкӀэ дызытетыр Хьисэ Мэссихь къыщалъхуа илъэсым щыдоублэ.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр журтыбзэкӀэ ятхащ, ХъыбарыфӀыр зэрытхар алыджыбзэщ (грекыбзэщ). Ахэр а лъэхъэнэм щыӀа культурэхэм я бзэу щытащ.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм къеӀуатэ дунейр Тхьэм къызэригъэщӀари цӀыхум япэу гуэныхь зэрищӀари, Тхьэм и лъэпкъ Израиль и тхыдэм топсэлъыхь, бегъымбархэм ятеухуа хъыбархэри Тхьэм и псалъэхэр бегъымбархэм я гум ирилъхьэу абыхэм цӀыхухэм къазэрыжригъэӀари итщ. Сабурри Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм щыщщ. Сабур хъужыр бегъымбар Даут иуса уэрэдхэрщ, псалъэхэу Даут Тхьэр зэригъэлъапӀэр, зэрелъэӀуращ. ЕкклесиасткӀэ зэджэ тхылъри, бегъымбар Ӏэюб и хъыбар зэрыт тхылъри, нэгъуэщӀхэри итщ Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм.

ХъыбарыфӀым итщ Зиусхьэн Хьисэ Мэссихьу ди КъегъэлакӀуэр къызэрыхъуар, абы и псэукӀэр, Ӏуэхуу абы цӀыхухэм яригъэщӀар, гуэныхь зыӀэщӀэщӀа цӀыхухэр къригъэлын папщӀэ, жорым зэрыкӀэрылӀыхьар, лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар. Пасэрей чыристанхэм я зэкъуэшыныгъэмрэ абыхэм я фӀэщхъуныгъэр зэрагъэӀуамрэ я хъыбархэр итщ ХъыбарыфӀым. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм апостолхэу Паул, Петр, Иуан, Иудэ сымэ яригъэтха тхылъхэри ХъыбарыфӀым щыщщ. Апостолхэм я тхылъхэр зыхуэгъэзар япэ чыристанхэм я члисэ зэхуэсыр аращ, ахэр дэнэ щӀыпӀэкӀи щыпсэу чыристанхэми яхуэгъэзауэ щытщ.

ХъыбарыфӀым и иужьрей тхылъым итыр Хьисэ Мэссихь апостол Иуан Ӏуэху къыхуигъэнэхуахэращ (Апокалипсис жыхуаӀэрщ). А тхылъым дунейм и къутэжыгъуэм деж къэхъунур итщ.

Хьисэ Мэссихь цӀыхухэм къаригъэщӀа Ӏуэхухэм «ХъыбарыфӀкӀэ» (Евангелие) йоджэ. А ХъыбарыфӀыр зытеухуар сыт? Ар зытеухуар мыращ: «Тхьэм дунейм и цӀыхухэр апхуэдизкӀэ фӀыуэ илъэгъуати, езым и Къуэ закъуэр итащ, Тхьэм и КъуэмкӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ дэтхэнэ зыри мыкӀуэду къелын икӀи мыкӀуэдыжын гъащӀэ иӀэ хъун щхьэкӀэ» (Иуан 3:16). А ХъыбарыфӀым щыхьэт техъуэу ХъыбарыфӀым итыр тхылъиплӀ мэхъу: ХъыбарыфӀыр Маттэ къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Марк къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Лука къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Иуан къызэриӀуэтар. Маттэрэ Иуанрэ Хьисэ и гъуэгу япэу теува цӀыху пщыкӀутӀым ящыщщ. Маркыр апостол Петр и тхакӀуэу щытащ, апостол Паул и гъусэхэми ящыщщ. Лука дохутыру щытащ. Ари апостол Паул и гъусэхэм ящыщт. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ ХъыбарыфӀым щыхьэт техъуэр цӀыхуиплӀ мэхъу, зы щыхьэтым жиӀэм адрейм жиӀэр щыхьэт къытехъуэжу.

Библием итщ цӀыхум япэу гуэныхь къызэрихьар. Зэрыхъуаращи, Тхьэм цӀыхухэр зыпигъэкӀри, мыухыжын кӀуэдыныгъэм хуигъэзащ. Ауэ цӀыхухэр мыкӀуэду къригъэлын гухэлъ Тхьэм зэриӀэри итщ Библием. Тхьэм Зиусхьэн Хьисэ Мэссихьыр дунейм къигъэкӀуащ, щхьэщэхуж къурмэныпхъэ хъун папщӀэ. Хьисэ езыр зи фӀэщ хъу цӀыхухэм я гуэныхьхэр яхуипшыныжащ, псэукӀэ пэжым ухуэзышэ гъуэгур абыхэм къаригъэлъэгъуащ.

Библием пэжу къызэриӀуатэщи, цӀыхухэр мыкӀуэду къезыгъэлу, дунейр зи ӀэмыщӀэ илъыр Хьисэ Мэссихыц.

Дунейм япэ дыдэ щытрадза тхылъыр Библиеращ («Гутенберг Библие» 1452-56). ЕджэкӀэрэ тхэкӀэрэ зыщӀэ цӀыхухэр нэхъыбэ зэрыхъум, чыристан фӀэщхъуныгъэр дэнэ щӀыпӀэкӀи зэрынэсам къыхэкӀкӀэ, Библием еджэ цӀыхухэм я бжыгъэм хэхъуэ зэпытщ. Щыху еджахэри емыджахэри зыхуэныкъуэ тхылъ хъуащ Библиер. Псом хуэмыдэжу дыщытет лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу Библиер цӀыхубэм нэхъ ялъэӀэсащ.

Бзэуэ зэрызэрадзэкӀам и бжыгъэмкӀэ плъытэмэ, тхылъу дунейм къытехьа псоми я пэ итщ Библиер. Илъэс щитху хуэдиз и пэкӀэ тхылъ тедзэныр къыщагупсысам щыгъуэ Библиер е Библием щыщ тхылъхэр зэрызэрадзэкӀар бзэ 33-рэ фӀэкӀа хъуртэкъым. 1804 гъэм нэсыху – а гъэм Библиер цӀыхухэм ялъэзыгъэӀэс хасэхэр къежьащ – Библиер зэрызэрадзэкӀар бзэ 67-рэ къудейщ. Ауэ епщыкӀубгъуанэ лӀэщӀыгъуэм Библием щыщ тхылъхэр бзэ 400-м нэблагъэкӀэ къыдагъэкӀащ. ЕтӀощӀанэ лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу Библиер е Библием щыщ тхылъхэр бзэ 1600-кӀэ зэрадзэкӀащ. 2015 гъэм и кӀэм ирихьэлӀэу Библиер зэрызэрадзэкӀа бзэхэм я бжыгъэр 2935-рэ хъуащ. Абыхэм ящыщу Библиер зэрыщыту къызэрыдэкӀа бзэхэр 563-рэ мэхъу, ХъыбарыфӀыр бзэ 1334-кӀэ зэрадзэкӀащ, абы нэмыщӀу Библием щыщ зы тхылъ е тхылъ зыбжанэ бзэ 1038-кӀэ дунейм къытехьащ. Ди зэманым цӀыхуу дунейм тетым я процентитӀ къудейщ езыхэм я бзэкӀэ Библием щыщ тхылъ гуэр зимыӀэр. Мы лъэхъэнэм Библиер бзэ миным щӀигъукӀэ зэдзэкӀыным йолэжь. Абыхэм я нэхъыбапӀэр лъэпкъ цӀыкӀухэм я бзэхэращ. А бзэхэм ирипсалъэр цӀыху мин зыбжанэ нэхъыбэ хъуркъым, цӀыху щитхущих, уеблэмэ щэ ныкъуэхыщӀ фӀэкӀа зэрымыпсалъэхэри яхэтщ.

ЖытӀам къыщӀыгъужыпхъэщ еджэкӀэ зымыщӀэхэмрэ нэфхэмрэ Библием щыщ тхылъхэм CD-хэм е кассетэхэм тетхауэ едэӀуэну Ӏэмал зэраӀэр. Абы нэмыщӀкӀэ Библиер «браил» хьэрыфхэмкӀэ къыдагъэкӀ.

Дунейм къытехьа тхылъ псоми я экземпляр бжыгъэм уеплъмэ, Библиер псом япэ итщ. 1900 гъэм Библиеу экземпляр мелуанитху, Инджылу экземпляр мелуанибл къыдагъэкӀауэ щытащ. 1980 гъэм Библиеу экземпляр мелуан 36-рэ, Инджылу экземпляр мелуан 57-рэ традзащ. Абы нэмыщӀ, Библием щыщ тхылъхэр экземпляр мелуан щитху-щих хъууэ къыдэкӀащ.

Библием хуэдэу цӀыхухэм я деж щызэлъышӀыса хъуа тхылъ зыри щыӀэкъым.

Адыгэхэм я тхыдэм, я хабзэхэм, я бзэм, я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием хыболъагъуэ чыристан диным ехьэлӀа Ӏуэхугъуэхэр. Пасэ лъэхъэнэхэм адыгэхэм чыристан диным и хабзэхэр ехьэжьауэ зэрахьэу зэрыщытам щыхьэт тохъуэ ахэр. Щапхъэ зыбжанэ къэтхьынщ.

МахуэцӀэхэу «щэбэтыр», «тхьэмахуэр» («Тхьэм и махуэ» жиӀэу аращ), «мэремыр» адыгэхэр чыристану щыщыта лъэхъэнэм къыщожьэ.

Нобэр къыздэсым адыгэбзэм хэтщ Инджыл псалъэр. А псалъэм иджыри пщӀэшхуэ хуащӀ. Къэбэрдей адыгэхэм «ИнджылкӀэ тхьэ соӀуэ» жаӀэ. НэгъуэщӀу жыпӀэмэ, адыгэхэм ХъыбарыфӀымкӀэ тхьэлъанэ ящӀ, псалъэ быдэ ят.

Адыгэхэм я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием щӀыпӀэшхуэ щаубыд Мэрием, Елэ, нэгъуэщӀхэми. Елэ чыристан Илясым (Илием) къытекӀащ. Адыгэ мифологием Елэ къыхощ уэшхымрэ щыблэмрэ я тхьэу.

Чыристаныгъэм ехьэлӀауэ а зи гугъу тщӀахэм нэмыщӀ, иджыри Ӏэджэ хэбгъуэтэнущ адыгэхэм я хабзэхэм, я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием.

Мы тхылъым и зэдзэкӀынымкӀэ, зэрызэдзэкӀар гъэтэмэмынымкӀэ щӀэгъэкъуэн къытхуэхъуащ щӀыпӀэ зэмылӀэужьыгъуэхэм щыпсэу адыгэхэр. Ахэр къыддэмыӀэпыкъуамэ, мы тхылъыр тхуэмыгъэхьэзырынкӀэ хъунт. Абыхэм ящыщ дэтхэнэми фӀыщӀэшхуэ худощӀ. Тхьэр арэзы къыфхухъу.

ХъыбарыфӀыр зэратхар пасэрей алыджыбзэрщ (грекыбзэрщ). Дэ пасэрей алыджыбзэкӀэ тха оригиналыр адыгэбзэ тщӀауэ аращ. Адрей бзэхэм хуэдэу, пасэрей алыджыбзэм и псалъэм мыхьэнэ зыбжанэ иӀэнкӀэ мэхъу. Абы къыхэкӀкӀэ адыгэбзэкӀэ тха ХъыбарыфӀымрэ урысыбзэкӀэ щыӀэ ХъыбарыфӀымрэ щызэтемыхуи урихьэлӀэнущ. Псалъэм папщӀэ, Екъуб 1:4 ит псалъэ гуэрым «шыӀэ» е «теубыдагъэ» къикӀыу щытынкӀэ хъунущ. Апхуэдэуи Ефес 6:22 ит псалъэ гуэрым е «гур гъэзэгъэн», е «гъэгушхуэн» къикӀынкӀэ мэхъу. Абы нэмыщӀ, пасэрей алыджыбзэм тэмэму дытетын папщӀэ, языныкъуэхэм деж зы псалъэ закъуэм и мыхьэнэр псалъитӀ-щыкӀэ е псалъэуха псокӀэ къыщытӀуатэ щыӀэщ.

Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм къарыкӀыр псалъэгъэнахуэхэм къыщытхьащ. Мы тхылъым еджэ псори а псалъэгъэнахуэхэм хуэмыныкъуэнкӀи хъунщ, ауэ ахэр шӀэгъэкъуэн зыхуэхъуни щыӀэнущ.

Адыгэхэр, ахэр дэнэ щыпсэуми, мы тхылъым еджэну дыщогугъ, апхуэдэу дэ догугъэ адыгэбзэр мыкӀуэду дунейм къытенэнми мы тхылъыр хуэлэжьэну.

Библием щыщ япэ тхылъыр, «ЩӀэдзапӀэкӀэ» зэджэр, уи пащхьэ илъщ. Библиер Ӏыхьэ инитӀу гуэшащ: «Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэмрэ» «ХъыбарыфӀымрэ» (Инджыл). Библиер тхылъ хыщӀрэ хым нос, ахэр лӀэщӀыгъуэ зыбжанэкӀэ ятхащ, дунейр къыщигъэщӀам щыщӀэдзауэ лъэхъэнэщӀэм и япэ лӀэщӀыгъуэхэм къэхъугъэкъэщӀыгъэхэр къызэщӀаубыдэ абыхэм.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм хохьэ: Теурэтыр, абы Мусэ и тхылъитхукӀэ йоджэ; бегъымбархэм я тхылъхэр, хъищэхэр, тхыдэ хъыбархэр, усэхэр зэрыт тхылъхэр.

«ЩӀэдзапӀэр» Теурэтым и япэ Ӏыхьэщ. Ар зытхар белджылыкъым, ауэ адрей тхылъиплӀым хуэдэу ари Мусэ итхауэ ялъытэ. Япэ тхылъым адыгэбзэкӀэ и цӀэр «ЩӀэдзапӀэщ», и мыхьэнэкӀэ «Генезис» жыхуаӀэм пэблагъэщ, пасэрей урымыбзэкӀэ щызэрадзэкӀкӀэ, а псалъэрщ къагъэсэбэпыр.

«ЩӀэдзапӀэр» едзыгъуэ 50 мэхъу зытепсэлъыхь елъытакӀэ ахэр гупитӀу бгуэш хъунущ. Япэ едзыгъуэ 11-м къаӀуатэ махуихым и кӀуэцӀкӀэ Тхьэм Езым и ПсалъэкӀэ дунейр къызэригъэщӀар: уафэр, щӀыгур, къэкӀыгъэхэр, псэущхьэхэр, щӀым япэ къытехъуа цӀыхухэу Ӏэдэмрэ Хьэуарэ. Дунейм тет цӀыху лъэпкъ псори къызытепщӀыкӀахэм (Ӏэдэмрэ Хьэуарэ), Тхьэм и унафэм ебакъуэри, я хадэм ит, емрэ фӀымрэ зэхэзыгъэкӀ жыгым пыт пхъэщхьэмыщхьэр яшхащ, абы къыхэкӀыуи дунейр гуэныхыцӀэным хадзащ. Абы къыкӀэлъокӀуэ Къаин, Хьэбэл, Нухь сымэ, гуэныхыцӀэным зэлъищта дунейр игъэпшынэн щхьэкӀэ, Тхьэм псыдзэшхуэ къазэрыщӀигъэуам теухуа хъыбархэр. Абы къыхэкӀэ псэ зыпыт псори кӀуэдащ, Тхьэм и унафэкӀэ Нухь кхъухьым иригъэтӀысхьа псэущхьэхэм, къуалэбзухзм нэмыщӀ Бабилон чэщанэм и хъыбарыр зытеухуар зэрымыжыӀэдаӀуэм щхьэкъ Тхьэм цӀыхур зэригъэпщынарщ.

«ЩӀэдзапӀэм» и етӀуанэ Ӏыхьэм щыщ 12-50-нэ едзыгъуэхэр Ибрэхьим щӀэдзапӀэ зыхуэхъуа журт лъэпкъыр къызытекӀаращ. Дунейм ехыжыху, Тхьэм хуэщыпкъащ ар. Абы зэрыхуэӀурыщӀэм и щыхьэту, Ибрэхьим фӀыуэ илъагъу и къуэ закъуэр Тхьэм тыхь хуищӀынкӀэ хьэзырт. Абы папщӀэ Тхьэм псалъэ быдэ къритащ: «ИпэжыпӀэ, Сэ си нэфӀ ныпщыхуэнщ уэ. Сэ згъэбэгъуэнщ уэ къыптехъукӀыну цӀыхухэр, я бжыгъэкӀэ уафэм ис вагъуэхэм хуэдизу, хы Ӏуфэ пшахъуэм хуэдизу; уэ къыптехъукӀынухэм я бийхэм я къалэ куэбжэхэр ебэнущ. Уи бынхэм я хьэтыркӀэ, щӀыгум тет цӀыху псоми Си нэфӀ ящыхуэнщ, уэ укъызэрызэлъэӀуам папщӀэ» (ЩӀэдзапӀэ 22:17-18).

Ибрэхьим ехьэлӀа хъыбарым ущрохьэлӀэ абы и къуэ, хьэрыпхэр къызытехъукӀа Исмэхьил и Ӏуэху зэрыхъуам. «ЩӀэдзапӀэр» топсэлъыхь Исхьэкъ, абы и фыз Ребеккэ, и къуэ Екъуб сымэ. Исхъэкъ и къуэхэр щӀэдзапӀэ яхуэхъуащ журт лъэпкъым и лӀэужь пщыкӀутӀым. Абыхэм псэупӀэ яхуэхъуар Ханаан щӀыгуращ, абы щыщщ иджырей Палестинэмрэ Израилымрэ.

«ЩӀэдзапӀэм» и иужьрей едзыгъуэхэр теухуащ Екъуб и къуэ нэхъыщӀэ Исуф. Ар щӀалэщӀэу и къуэшхэм мысырхэм иращащ, гъэру яӀыгъыну лъэрызехьэти, гугъуехь псоми пэлъэщащ ар, Мысырым къулыкъушхуэ къыщылъысащ, абы лӀыщхьэ щыхъуащ.

Тхылъыр адыгэбзэкӀа зэддзэкӀащ, пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхыр (масорет Ӏэрытхыр) лъабжьэ хуэтщӀри. Дэ зэддзэкӀар къыщхьэщокӀ Урыс синодым зэридзэкӀа Библием.

Библием хэтщ адыгэбзэкӀэ пхузэмыдзэкӀ термин гуэрхэр, ахэр гурыӀуэгъуэ тщӀащ, къыхэдгъэщурэ.

Пасэрей журтыцӀэхэр адыгэбзэм и макъхэмкӀэ къызэрытӀуэтэным дыхэтащ, ар нахъ тфӀэзахуэти.

Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институтыр мэгугъэ мы тхылъыр цӀыхум къабыл ящӀынкӀэ, абы нэхъ хуэныкъуэр Тхылъ ЛъапӀэмрэ Тхьэм дунейр къызэригъэщӀамрэ я хъыбархэм дахьэххэрщ.

Библиер зэдзэкӀыным и Институтым фӀыщӀэ ахуещӀ зэдзэкӀакӀуэхэм, редакторхэм, мы Ӏуэху щхьэпэм сэбэп хэхъухьа псоми. Адыгэхэм я анэдэлъхубзэкӀэ абы щыгъуазэ зыхуащӀыну Ӏэмал яӀэ зэрыхъуар хуабжьу ди гуапэщ.

Маттэ

Маттэ

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

1-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ХЪЫБАРЫФӀЫР[*] МАТТЭ КЪЫЗЭРИӀУЭТАР

Хьисэ къызыхэкӀа лъэпкъыр

(Лука 3:23-38)

1^1•Даут и къуэмрэ Ибрэхьим и къуэмрэ[*] къызыхэкӀа лъэпкъым щыщ Хьисэ[*] Мэссихь и хъыбарщ мыр+.

2Ибрэхьим Исхьэкъ къыхуалъхуащ; Исхьэкъ Екъуб къыхуалъхуащ; абы Иудэрэ и къуэшхэмрэ къыхуалъхуащ;+
3Иудэ Фаресрэ Зарэрэ[*] къыхуалъхуащ; а тӀум я анэм и цӀэр Тамэрэщ; Фарес Есром къыхуалъхуащ; Есром Арам къыхуалъхуащ;+
4Арам Аминадав къыхуалъхуащ; Аминадав Наасон къыхуалъхуащ; Наасон Салмон къыхуалъхуащ; 5Салмон Вооз къыхуалъхуащ; Вооз и анэм и цӀэр Рахавщ; Вооз Овид къыхуалъхуащ; Овид и анэм и цӀэр Рутщ; Овид Иессе къыхуалъхуащ; 6Иессе Даут пащтыхьыр къыхуалъхуащ.

Даут пащтыхьым Сэлмэн къыхуалъхуащ; Сэлмэн и анэр Урие зи цӀэм и фызу[*] щытащ. 7Сэлмэн Ровоам къыхуалъхуащ; Ровоам Авие къыхуалъхуащ; Авие Асэ къыхуалъхуащ; 8Асэ Иосафат къыхуалъхуащ; Иосафат Иорам къыхуалъхуащ; Иорам Озие къыхуалъхуащ; 9Озие Иоафам къыхуалъхуащ; Иоафам Ахаз къыхуалъхуащ; Ахаз Езекие къыхуалъхуащ; 10Езекие Манассие къыхуалъхуащ; Манассие Амон къыхуалъхуащ; Амон Иосие къыхуалъхуащ; 11Иосие Иоаким къыхуалъхуащ. Израил цӀыхухэр Бабилэн къалэшхуэм залымыгъэкӀэ щагъэӀэпхъуа лъэхьэнэм[*] Иоаким Иехониерэ Иехоние и къуэшхэмрэ къыхуалъхуащ.

12Израил цӀыхухэр Бабилэн ягъэӀэпхъуа нэужь,[*] Иехоние Салафиил къыхуалъхуащ; Салафиил Зоровавел къыхуалъхуащ; 13Зоровавел Авиуд къыхуалъхуащ; Авиуд Елиаким къыхуалъхуащ; Елиаким Азор къыхуалъхуащ; 14Азор Садок къыхуалъхуащ; Садок Ахим къыхуалъхуащ; Ахим Елиуд къыхуалъхуащ; 15Елиуд Елеазар къыхуалъхуащ; Елеазар Матфан къыхуалъхуащ; Матфан Екъуб къыхуалъхуащ; 16Екъуб Исуф къыхуалъхуащ. Ар МэссихькӀэ* зэджэ Хьисэ къэзылъхуа Мэрием и щхьэгъусэщ+.

17Аращи, Ибрэхьим бегъымбарым деж къыщыщӀэдзауэ Даут пащтыхьым деж къэсыху щӀэблэ[*] пщыкӀуплӀ мэхъу; Даут пащтыхьым деж къыщыщӀэдзауэ израил цӀыхухэр Бабилэн къалэшхуэм залымыгъэкӀэ щагъэӀэпхъуам нэс щӀэблэ пщыкӀуплӀ мэхъу; израил цӀыхухэр Бабилэн щагъэӀэпхъуам къыщыщӀэдзауэ Мэссихь[*] деж къэсыху щӀэблэ пщыкӀуплӀ мэхъу.

Хьисэ къызэралъхуар

(Лука 2:1-7)

18•Хьисэ Мэссихь къызэралъхуар мыпхуэдэущ: Исуф Хьисэ и анэ Мэрием къишэну къыхихат,[*] ауэ ахэр зэрымышэ щӀыкӀэ Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм и ӀэмыркӀэ Мэрием уэндэгъуу къыщӀэкӀащ+. 19Мэрием илӀ Исуф щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхути, Мэрием и напэр цӀыхухэм я пащхьэм щытримыхын щхьэкӀэ, ар щэхуу иригъэкӀыжын мурад ищӀащ.

20Исуф а Ӏуэхум пыхьауэ, Зиусхьэным и мелыӀычыр абы пщӀыхьэпӀэу къыхуэкӀуащ.

– Даут и къуэ Исуф, – къыжиӀащ абы, – Мэрием къэпшэну умышынэ; абы къилъхуну сабийр къызыхэкӀыр Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр арщ. 21Мэрием къуэ къыхуэхъунущ икӀи абы цӀэуэ фӀэпщынур Хьисэщ,* абы и лъэпкъым я гуэныхьхэр ящхьэщихынурэ, мыкӀуэду къригъэлынущи+.

22А псор апхуэдэу щӀэхъуар Зиусхьэным[*] бегъымбарым игу кърилъхьэу жригъэӀа псалъэхэр пэж хъун щхьэкӀэщ:+

23«Хъыджэбзыр лъэщыджэ хъунущ,
къуэи къилъхунущ.

Абы цӀэуэ фӀащынур Еммануилщ.

„Тхьэр ди гъусэщ“,
аращ а цӀэм къикӀыр».

24Исуф къэушри, Зиусхьэным и мелыӀычым къызэрыжриӀам тету зекӀуащ икӀи Мэрием къишащ. 25Ауэ ар къишэн ипэ, Мэрием и япэ къуэр къилъхуащ. Исуф абы цӀэуэ фӀищар Хьисэщ.

2-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэгурымагъуэхэр[*] дыгъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ къызэрикӀар

2^1Ирод пащтыхьым[*] и тетыгъуэм Иудей хэкум[*] щыщ Бэтлэхьэм къалэм[*] Хьисэ къыщалъхуа нэужь, тхьэгурымагъуэхэр къуэкӀыпӀэмкӀэ къикӀри, Ерусалим къэкӀуащ+.

2– Дэнэ щыӀэ журтхэм къыхуалъхуа я пащтыхьыр? – жаӀащ абыхэм. – Абы и вагъуэр къуэкӀыпӀэмкӀэ щытлъагъури, ар дгъэлъэпӀэн щхьэкӀэ дыкъэкӀуащи.

3Ар щызэхихым, Ирод пащтыхьыр гузэващ, абы дэгузэващ Ерусалим дэс цӀыху псори. 4Арати, цӀыхухэм я дин пашэшхуэ[*] псори, я торэт егъэджакӀуэ пашэ[*] псори зэхуишэсри, Ирод еупщӀащ:

– Мэссихьыр[*] къыщалъхун хуейр дэнэ?

5– Иудей хэкум щыщ Бэтлэхьэмщ, – къыжраӀащ абыхэм, – бегъымбарым мыпхуэдэу итхащи:[*]

6«Уэ, Иудей хэкум щыщ Бэтлэхьэм,
Иудэ лъэпкъым и пашэхэм нэхърэ
зыкӀи унэхъ цӀыкӀукъым;
зы пашэ уэ къыпхэкӀынущи.
Мэлыхъуэр мэлхэм зэракӀэлъыплъым хуэдэу,
а пашэр си Израил лъэпкъым
кӀэлъыплъынущ».

7Тхьэгурымагъуэхэр щэхуу къриджэри, Ирод вагъуэр къыщыщӀэкӀа зэман дыдэр зригъэщӀащ абы и ужькӀэ. 8Ахэр Бэтлэхьэм щигъакӀуэм, яжриӀащ:

– ФыкӀуи, сабийм и хъыбарыр фӀыуэ зэвгъащӀэ. Ар къэвгъуэтмэ, хъыбар къызэвгъэщӀэж, ар згъэлъэпӀэн щхьэкӀэ, сэри сыкӀуэнущи.

9Пащтыхьым къажриӀам едаӀуэри, тхьэгурымагъуэхэр ежьащ. КъуэкӀыпӀэмкӀэ щалъэгъуа вагъуэр абыхэм я пэ иту ядэкӀуэурэ, сабийр здэщыӀэ щӀыпӀэм щынэсым, абы къыщхьэщыуващ. 10Вагъуэр щалъагъум, хуабжьу гуфӀащ ахэр. 11Унэм щыщӀыхьэм, сабийри абы и анэ Мэриемри ялъэгъуащ. Щалъагъум, сабийм и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу зыщрадзыхри, ягъэлъэпӀащ. Я пхъуантэхэр зэтрахри, дыщэ, ладан,[*] смирнэ[*] тыгъэу иратащ+. 12Ирод деж ямыгъэзэжыну Тхьэм пщӀыхьэпӀэкӀэ къагуригъэӀуати, я къэралым нэгъуэщӀ гъуэгукӀэ кӀуэжащ+.

Исуфрэ Мэриемрэ сабийр я гъусэу Мысырым зэрыкӀуар

13Тхьэгурымагъуэхэр кӀуэжа нэужь, Зиусхьэным и мелыӀычыр пщӀыхьэпӀэм хэту Исуф къыхуэкӀуащ.

– Къэтэдж, – жиӀащ мелыӀычым, – сабиймрэ абы и анэмрэ здэши, Мысырым кӀуэ. Хъыбар уэзгъэщӀэху, абы щыӀэ, сабийр иукӀын щхьэкӀэ, Ирод къилъыхъуэнущи.

14Арати, Исуф къэтэджщ, сабийри абы и анэри зыщӀигъури, Мысырым жэщу кӀуащ. 15Ирод лӀэху, Исуф абы щыпсэуащ. Апхуэдэу щӀэхъуар Зиусхьэным бегъымбарым игу ирилъхьэу жригъэӀа псалъэхэр[*] пэж хъун щхьэкӀэщ: «Мысырым къикӀыжыну си Къуэр къезджэжащ»+.

Ирод и зауэлӀхэм сабийхэр зэраригъэукӀар

16Тхьэгурымагъуэхэм къызэрагъэпцӀар щилъагъум, Ирод икъукӀэ губжьащ. Тхьэгурымагъуэхэм къаригъэӀуэта зэманым икӀуэцӀкӀэ, Бэтлэхьэм абы и Ӏэхэлъахэ псоми щыщ къыщалъхуа сабий псори, илъэситӀ зи ныбжьым нэс, яукӀын щхьэкӀэ Ирод и зауэлӀхэр иутӀыпщащ.

17Иеремие бегъымбарым жиӀэгъа мы псалъэхэр[*] пэж хъуащ абы щыгъуэ:+

18«Рамэ жылэм[*] гъы, гузасэ макъымрэ
гъыбзэмрэ зэщӀащтащ.
Рахил, зыхуэмыубыдыжыну хуэмейуэ,
и сабийхэр егъей,
ахэр иӀэжкъыми».

Сабийр я гъусэу Исуфрэ Мэриемрэ Мысырым къызэрикӀыжар

19Ирод лӀа нэужь, Зиусхьэным и мелыӀычыр пщӀыхьэпӀэу Мысырым къыщыхуэкӀуэри, 20Исуф къыжриӀащ:

– Зыужь, сабийри абы и анэри зыщӀыгъуи, Израил къэралым кӀуэж, сабийм и псэм къещахэр псэужкъыми.

21Арати, Исуф зиужьщ, сабийри абы и анэри зыщӀигъури, Израил къэралым кӀуэжащ. 22Ауэ Ирод и пӀэкӀэ абы и къуэ Архелай[*] Иудей хэкум и пащтыхь хъуауэ хъыбар щызэхихым, Исуф абы ихьэжын шынащ. Тхьэм пщӀыхьэпӀэкӀэ къыгуригъэӀуа нэужь, Галилей хэкум[*] кӀуэри, 23НазареткӀэ зэджэ къалэм[*] дэтӀысхьащ. Апхуэдэу щӀэхъуар бегъымбархэм Хьисэ теухуауэ жаӀа мы псалъэхэр, пэж хъун щхьэкӀэщ: «Назарет щыщкӀэ еджэнущ абы»+.

3-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

УмэхъакӀуэ Иуан и уазыр

(Марк 1:1-8; Лука 3:1-9, 15-17; Иуан 1:19-28)

3^1•А махуэхэм къэкӀуауэ, Иудей хэкум и губгъуэ нэщӀым цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм щригъэдаӀуэурэ,+
2умэхъакӀуэ Иуан[*] жиӀэрт:

– Фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэж, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] къэблэгъащи+.

3Иуанщ Ешайа бегъымбарым мыр жиӀэу зытепсэлъыхьар:[*]

«Губгъуэ нэщӀым джэ макъ къыщоӀу:

Зиусхьэным гъуэгур хуэвгъэпси,
и лъагъуэхэр захуэ хуэфщӀ».

4Иуан махъшэцым къыхэщӀыкӀа щыгъын щыгът, и бгым фэ бгырыпх щӀэлът, и шхыныгъуэри мацӀэрэ губгъуэ форэт. 5Ерусалим дэс цӀыхухэри, Иудей хэку псом ис цӀыхухэри, Иордан псым и Ӏэхэлъахэм зэкӀэ щыпсэу цӀыхухэри Иуан деж кӀуащ абы щыгъуэ. 6Гуэныхьу ялэжьамкӀэ заумысыжри, Иордан псым Иуан зыщрагъэумэхъащ абыхэм+.

7Фарисейхэмрэ[*] саддукейхэмрэ[*] ящыщ куэд зрагъэумэхъын щхьэкӀэ къэкӀуауэ щилъагъум, Иуан яжриӀащ:

– Фэ, блэ щылъхухэ![*] Тхьэм и губжьу къэкӀуэнум фыӀэщӀэкӀын гугъэ хэт фэзыгъэщӀар+? 8Фи гуэныхьхэм фыхущӀегъуэжи, абы хуэфащэ ӀуэхуфӀхэр влэжь. 9«Ибрэхьимщ дэ ди адэр» жывмыӀэххэ! Сэ нывжызоӀэ, Тхьэм хузэфӀэкӀынущ мы мывэхэми Ибрэхьим щхьэкӀэ бын къахухигъэхъукӀыну+. 10Джыдэр жыг лъабжьэхэм трашэщӀакӀэщ. Аращи фӀыгъуэ къызыпымыкӀ дэтхэнэ жыгри къраупщӀыкӀыжынурэ, мафӀэм пэрадзэнущ+.

11– Фи гуэныхьхэм фызэрыхущӀегъуэжар нахуэ фшӀын щхьэкӀэ, сэ фызоумэхъ, ауэ си ужькӀэ къэкӀуэнум сэр нэхърэ нэхъ лъэкӀыныгъэшхуэ иӀэнущ. Абы и вакъэзехьэу сыхуэхъунуи схуэфащэкъым сэ. Абы Тхьэм и Псэ ЛъапӀэкӀи мафӀэкӀи фиумэхъынущ фэ+. 12Абы и хьэнцэр и Ӏэм ӀэщӀэлъщ, и хьэмыр игъэкъэбзэжынурэ, и гуэдзыр гуэнхэм ирикӀутэжынущ, ауэ хьэуазэр мыункӀыфӀыж мафӀэ лыгъейкӀэ игъэсынущ+.

Иуан Хьисэ зэриумэхъар

(Марк 1:9-11; Лука 3:21-22)

13•Галилей хэкум къикӀри, абы щыгъуэ Хьисэ Иордан псым и Ӏуфэм къэкӀуащ, Иуан зригъэумэхъын щхьэкӀэ. 14Ар имыдэу, Иуан Хьисэ мыпхуэдэу жриӀащ:

– Уэ сэ езыр сыбумэхъын хуейщ. Зызбгъэумэхъын щхьэкӀэ укъысхуэкӀуауэ ара уэ?

15– ИджыкӀэ апхуэдэу ирехъу, – жэуап иритыжащ абы Хьисэ, – апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ захуагъэ длэжьауэ мэхъури.

Ар къыщыжриӀэм, арэзы хъури, Иуан Хьисэ иумэхъащ.

16Иуан зригъэумэхъри, Хьисэ псым къыхэкӀыжащ. Псым къыщыхэкӀыжым, уафэр зэӀукӀри, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр, тхьэрыкъуэ теплъэ иӀэу, къызэрыхуехар Хьисэ илъэгъуащ+. 17Уафэм макъ къиӀукӀащ итӀанэ:

– Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэу си гум ирихьыр.[*]+

4-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Гуэныхь иригъэлэжьын папщӀэ, щейтӀаныр Хьисэ и ужь зэритар

(Марк 1:12-13; Лука 4:1-13)

4^1•Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Хьисэ губгъуэ нэщӀым ишащ. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Хьисэ абы щӀишар гуэныхь иригъэлэжьын папщӀэ шейтӀаныр абы и ужь итын щхьэкӀэщ. 2Махуэ плӀыщӀрэ жэщ плӀыщӀрэ нэщӀа нэужь, Хьисэ къэмэжэлӀащ+. 3ЦӀыхухэм гуэныхь езыгъэлэжь шейтӀаныр къыбгъэдыхьэри Хьисэ къыжриӀащ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, щӀакхъуэ хъуну мы мывэхэм унафэ хуэщӀ+.

4– Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ,[*] – жиӀащ Хьисэ, –

«ЩӀакхъуэ къудейкъым цӀыхур зэрыпсэунур,
атӀэ дэтхэнэ псалъэу Тхьэм къыбгъэдэкӀырщ».

5ШейтӀаным Хьисэ къалэ лъапӀэм ишэщ, Тхьэм и унэшхуэм и нэхъ лъагапӀэ дыдэм тригъэувэри, 6къыжриӀащ абы и ужькӀэ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, мыбдеж зыщедзых; Тхьэм и псалъэу тхахэм мыпхуэдэу хэтщи:[*]

«Тхьэм и мелыӀычхэм уэ птеухуауэ
унафэ къахуищӀынущ,
мывэм уи лъакъуэхэмкӀэ
ужьэхэмэуэн щхьэкӀэ,
я ӀэхэмкӀэ узэрахьэнущ»+.

7– Тхьэм и псалъэу тхахэм мыпхуэдэу хэтщ,[*] – жиӀащ Хьисэ, – «Зиусхьэну уи Тхьэр умыгъэунэху».

8Хьисэ бгы лъагэ дыдэ гуэрым дишщ, дунейм тет къэралыгъуэ псори абыхэм ябгъэдэлъ щытхъури къригъэлъагъури, 9къыжриӀащ итӀанэ:

– ЩӀым зыхэпӀубэрэ сэ сыбгъалъапӀэмэ, а псори уэ уэстынущ.

10– Си ужь икӀ, шейтӀан! – жриӀащ абы Хьисэ. – Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ:[*] «Зиусхьэну уи Тхьэр бгъэлъапӀэурэ, узыхуэлэжьэн хуейр абы и закъуэщ»+.

11ШейтӀаныр абы и ужь икӀыжащ итӀанэ; мелыӀычхэр къыхуехри, Хьисэ Ӏуэхутхьэбзэ къыхуащӀэ хъуащ+.

Хьисэ и лэжьыгъэр Галилей хэкум зэрыщиублар

(Марк 1:14-15; Лука 4:14-15)

12•Иуан лъэхъуэщым щӀадзауэ[*] хъыбар щызэхихым, Хьисэ Галилей хэкум кӀуащ+. 13Назарет къалэм дэкӀыжщ, Завулон, Неффалим хэкухэм[*] ящыщу псы Ӏуфэм Ӏут Капернаум къалэм кӀуэри дэтӀысхьащ ар+. 14Хьисэ апхуэдэу щӀищӀар Ешайа бегъымбарым къыжиӀа мы псалъэхэр[*] пэж хъун щхьэкӀэщ:+

15«Завулон, Неффалим хэкухэр,
псы Ӏуфэм Ӏус хэкур,
Иордан псым и адрыщӀым щыӀэ хэкур,
хамэ лъэпкъхэм я хэку Галилей!»

(Абыхэм тепсэлъыхьу, бегъымбарым мыпхуэдэу жиӀащ:)

16«КӀыфӀыгъэм хэт цӀыхухэм нэхугъэшхуэ ялъэгъуащ;
лӀэныгъэм и шынагъуэ зыщхьэщыт
хэку кӀыфӀым ис цӀыхухэм нэху къатридзащ».

17А зэманым къыщыщӀэдзауэ Хьисэ Тхьэм и псалъэхэм цӀыхухэр иригъэдаӀуэ хъуащ:

– Фи гуэныхьхэм фыхущӀегъуэж, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] къэблэгъащи.

И гъуэгу ирикӀуэн щхьэкӀэ Хьисэ бдзэжьеящиплӀыр къызэрыхуриджар

(Марк 1:16-20; Лука 5:1-11)

18•Галилей гуэлым[*] и Ӏуфэм Ӏуту кӀуэурэ, зэшитӀ ирихьэлӀащ Хьисэ. ПетркӀэ зэджэ Симонрэ абы и къуэш Индрисрэт ахэр. Абыхэм хъыр гуэлым хадзэрт, бдзэжьеящэти+. 19Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Си ужь фыкъиувэ. Бдзэжьей къэвубыдын папщӀэ, я ужь фызэритам ещхьу, си гъуэгу къытевгъэхьэн щхьэкӀэ, цӀыхухэм яужь фызэрихьэнур фэзгъэщӀэнущ+.

20Яхъхэр а сыхьэтым къагъанэри, Хьисэ и ужь иуващ ахэр+.

21АдэкӀэ кӀуэурэ, нэгъуэщӀ зэшитӀи, Зеведей и къуэхэу Екъубрэ Иуанрэ, ирихьэлӀащ Хьисэ. Абыхэм, я адэ Зеведей я гъусэу, кхъуафэжьейм ису, яхъхэр ягъэхьэзырырт. Хьисэ ахэри къриджащ. 22Я къуафэжьейри я адэри къагъанэри, ахэр Хьисэ и ужь иуващ асыхьэтым.

Хьисэ Галилей хэкум цӀыху гупышхуэр Тхьэм и псалъэхэм щригъэдаӀуэу икӀи щигъэхъужу зэрыщытар

(Лука 6:17-19)

23•Галилей хэкур зэрыщыту къызэхикӀухьурэ, Хьисэ Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм синэгуэгухэм[*] щаригъащӀэрт, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀым ахэр щригъэдаӀуэрт, дэтхэнэ сымаджагъэрэ узрэ зиӀэри игъэхъужырт+. 24Арати, Хьисэ теухуа хъыбарыр Сирие хэку[*] псом щызэлъащӀысащ. Узыфэ зэмылӀэужьыгъуэхэр къызэфыкӀ сымаджэ псори цӀыхухэм къыхуашэрт абы; жин бзаджэм иӀыгъхэри, къэмэххэри, пкъыуэ хъуахэри игъэхъужырт+. 25Галилей хэкуми, КъалипщӀ[*] зи цӀэ хэкуми, Ерусалими, Иудей хэкуми, Иордан псым и адрыщӀым щыщхэри Хьисэ и ужь гупышхуэу иуващ+.

5-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Ӏуащхьэм тету, Хьисэ цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм иригъэдаӀуэу зэрыщытар

(Маттэ 5–7)

5^1ЦӀыху гупышхуэхэр щилъагъум, Ӏуащхьэм дэкӀуейри, Хьисэ етӀысэхащ. ЩетӀысэхым, и гъуэгу ирикӀуэхэр абы къыбгъэдыхьащ. 2Тхьэм и псалъэхэр абыхэм яригъащӀэу щӀидзащ Хьисэ:

Гъуэгу махуэ теувахэр

(Лука 6:20-23)

3•– Гъуэгу махуэ теуващ гурэ псэкӀэ тхьэмыщкӀэхэр,[*]

ахэр Тхьэуэ уафэм щыӀэм
и Тепщэныгъэшхуэм[*] щӀэтщи.
4Гъуэгу махуэ теуващ гукъеуэ зиӀэхэр,
абыхэм я гукъеуэр
Тхьэм ящхьэщихыжынущи+.
5Гъуэгу махуэ теуващ зигу пагагъэ имылъхэр,
абыхэм ӀыхьэфӀу къалъысынур щӀылъэращи+.

6Гъуэгу махуэ теуващ щыпкъагъэм хуэзэшхэр икӀи хуэлӀэхэр,
абыхэм яхурикъун щыпкъагъэ ягъуэтынущи+.

7Гъуэгу махуэ теуващ гущӀэгъу зиӀэхэр,
абыхэм гущӀэгъу ягъуэтынущи+.

8Гъуэгу махуэ теуващ зигу къабзэхэр,
абыхэм Тхьэр ялъагъунущи+.

9Гъуэгу махуэ теуващ цӀыхухэр зэзыгъэкӀужхэр,
абыхэм «Тхьэм ибынкӀэ» еджэнущи+.

10Гъуэгу махуэ теуващ
щыпкъагъэм щхьэкӀэ цӀыхухэм гугъуехь зрагъэшэчхэр,
ахэр Тхьэуэ уафэм щыӀэм
и Тепщэныгъэшхуэм щӀэтщи.

11– Гъуэгу махуэ фытеуващ сэ си гъуэгу фызэрырикӀуэм щхьэкӀэ цӀыхухэр къыфхуэхъущӀэмэ, гугъуехь фагъэшэчмэ, къыфхуэмыфащэ Ӏей псори къыфхужаӀэмэ+. 12Фытхъэ, хуабжьу фыгуфӀэ, Тхьэм уафэм ӀыхьэфӀу къыщыфхуигъэфэщэнур инщи. Фэ фяпэкӀэ бегъымбархэми гугъуехь ирагъэшэчу щытащ апхуэдэу+.

Шыгъумрэ нэхумрэ

(Марк 9:50; Лука 14:34-35)

13•– ЩӀылъэм и шыгъур фэращ. АтӀэ шыгъум и шыугъэр хэкӀмэ, абы и шыугъэр дауэ зэрыхэплъхьэжынур? ЗыкӀи и сэбэп хъужынукъым итӀанэ. Ар иракӀутыжынурэ, цӀыхухэм лъэгукӀэ яутэнущ.

14– Дунейм и нэхур фэращ. Бгыщхьэм тет къалэр пхущӀэуфэн+? 15Уэздыгъэ пигъанэмэ, ар пэгун щӀагъым щӀигъэувэркъым зыми, атӀэ тегъэувапӀэ лъагэм трегъэувэ. Унэм щӀэс псоми я деж нэхур нос итӀанэ+. 16Аращи, цӀыхухэм я пащхьэм фи нэхур щреблэ, фи фӀыщӀагъэхэр ялъагъуу, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм щӀыхь хуащӀын щхьэкӀэ+.

Торэт хабзэм теухуауэ

17– Мусэ и Торэт хабзэм[*] итхэмрэ бегъымбархэм ятха тхылъхэм[*] ярытхэмрэ згъэкӀуэдыну сыкъэкӀуауэ фи мыгугъэ. Ахэр згъэкӀуэдын щхьэкӀэкъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ и кӀэм нэзгъэсыну аращ+. 18Пэжыр нывжызоӀэ, уафэмрэ щӀылъэмрэ щыӀэху, Мусэ и Торэт хабзэм ит хьэрфхэм я нэхъ цӀыкӀууи зы хьэдзэ хэкӀуэдыкӀынукъым, абы ит псори къэхъуху+. 19Мы унафэхэм я нэхъ цӀыкӀухэм ящыщ гуэрми емыдаӀуэ цӀыхуу адрей цӀыхухэри а унафэм емыдэӀуэну зыгъэӀущым Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм я нэхъ цӀыкӀу дыдэкӀэ еджэнущ. Ауэ мы унафэхэр зыгъэзащӀэу, цӀыхухэр абыхэм хуезыджэхэм Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыху инхэм ящыщкӀэ еджэнущ+. 20Пэжыр нывжызоӀэ, фэ фи щыпкъагъэр торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ[*] фарисейхэмрэ[*] я щыпкъагъэм нэхърэ нэхъ ин мыхъумэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм фыщӀыхьэнукъым+.

Губжьым теухуауэ

21– Пасэрей цӀыхухэм зэрыжраӀар[*] фэ зэхэфхащ: «ЦӀыху умыукӀ. ЦӀыху зыукӀыр хеящӀэм[*] и пащхьэм ирашэнущ». 22Ауэ сэ нывжызоӀэ, и къуэшым[*] хуэгубжь дэтхэнэри хеящӀэм и пащхьэм ирашэнущ. И къуэшым «Уэ уи щхьэр нэщӀщ!» жезыӀэр Тхьэмадэ Хасэшхуэм[*] и пащхьэм ирашэнущ. И къуэшым «Уэ уакъылыншэщ!» жезыӀэр жыхьэнмэ мафӀэм хыхьэнущ+.

23– Аращи, Тхьэм хуэпщӀ тыхьыр къурмэнщӀыпӀэм щыпхькӀэ, уи къуэшым гукъеуэ гуэр къыпхуиӀэу уи гум къэкӀыжмэ, 24уи тыхьыр къурмэнщӀыпӀэм деж къыщынэ, япэ щӀыкӀэ кӀуэи, уи къуэшым екӀуж. ИтӀанэ тегъази, уи тыхь щӀы!

25– Уи дауэгъум псынщӀэу екӀуж, абы и гъусэу гъуэгум утетыхукӀэ. Армырамэ, хеящӀэм и пащхьэм уришэнущ. ХеящӀэми и ӀуэхутхьэбзащӀэм уӀэщӀилъхьэнурэ, лъэхъуэщым ущӀадзэнущ+. 26Пэжыр сэ ныбжызоӀэ, зы хъурыщи* къыпхуэмынэжыху щӀумытауэ, лъэхъуэщым укъыщӀэкӀыжыфынукъым.

Зинэ щӀэным теухуауэ

27– ЗэрыжаӀар[*] зэхэфхащ: «Зинэ умыщӀэ». 28Ауэ сэ нывжызоӀэ, цӀыхубз гуэрым хъуэпсэнэгуу еплъ дэтхэнэми игукӀэ зинэ ищӀакӀэщ. 29Аращи, гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, уи нэ ижьыр къитхъыжи, хыфӀэдзэ. Уэ уипкъ псори жыхьэнмэм хадзэ нэхърэ, уи Ӏэпкълъэпкъым щыщ зы пфӀэкӀуэдмэ, уи дежкӀэ нэхъыфӀщ. 30Уи Ӏэ ижьым гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, пыупщӀи, хыфӀэдзэ. Уэ уипкъ псори жыхьэнмэм кӀуэ нэхърэ, уи Ӏэпкълъэпкъым щыщ зы пфӀэкӀуэдмэ, уи дежкӀэ нэхъыфӀщ+.

Фыз игъэкӀыжыным теухуауэ

(Маттэ 19:9; Марк 10:1-12; Лука 16:18)

31•– Пасэрейм мыри жаӀащ:[*] «Зи фыз изыгъэкӀыжым зэрыригъэкӀыж тхылъ ирырет». 32Ауэ сэ нывжызоӀэ, и фыз, зинэ имыщӀауэ изыгъэкӀыж дэтхэнэми фызым зинэ иригъэщӀауэ мэхъу (фызыр аргуэру дэкӀуэжмэ). Абы ещхьу, лӀы гуэрым иригъэкӀыжа фыз къэзышэжми зинэ ищӀауэ мэхъу+.

Тхьэ Ӏуэным теухуауэ

33– Пасэрей цӀыхухэ мыри зэрыжраӀар[*] зэхэфхащ: «ПцӀыкӀэ зэи тхьэ умыӀуэ, ауэ Зиусхьэным хуэпщӀа тхьэрыӀуэхэр бгъэщыпкъэжын хуейщ». 34Сэ нывжызоӀэ, фэ тхьэ зэи фӀуэ хъунукъым, уафэмкӀи тхьэ фымыӀуэ, ар Тхьэм и тахътэщи+. 35ЩӀылъэмкӀи тхьэ фымыӀуэ, ар Тхьэм и лъэр зытет лъэгущӀэтын лъапӀэщи. ЕрусалимкӀи тхьэ фымыӀуэ, ар пащтыхьышхуэм и къалэщи+. 36Уи щхьэмкӀи тхьэ умыӀуэ, уэ зы щхьэц налъэ фӀыцӀи хужьи пщӀын плъэкӀынукъыми. 37Ауэ «Аращ» жыфӀэу псалъэ жыфӀэмэ, абы фытет, «Хьэуэ, аракъым» жыфӀэмэ, абыи фытемыкӀ. Абы къемызэгъыр шейтӀаным и Ӏуэхум щыщщ+.

ЦӀыху бзаджэм фыпэмыув

(Лука 6:29-30)

38•– Мыри зэрыжаӀар[*] зэхэфхащ: «Уи нэм къеӀэм и нэм еӀэж, уи дзэм къеуэм и дзэм еуэж», 39ауэ сэ нывжызоӀэ, цӀыху бзаджэм фыпэмыув. АтӀэ уи нэкӀу ижьым къеуэ дэтхэнэми, адрей уи нэкӀури хуэгъазэ+. 40Уи джанэр птрихын щхьэкӀэ, зыгуэр къодауэмэ, уи щыгъын щӀыӀутелъри къыхуэгъанэ абы. 41Лъэбакъуэ минкӀэ удэкӀуэтэну ухэзыгъэзыхьым лъэбакъуэ минитӀкӀэ дэкӀуатэ. 42ЗыгуэркӀэ къолъэӀум ет икӀи щӀыхуэ пӀызыхыну хуейм уи щӀыб хуумыгъазэ.

Фи бийхэр фӀыуэ флъагъу

(Лука 6:27-28, 32-36)

43– ЗэрыжаӀар[*] зэхэфхащ: «Уи гъунэгъур фӀыуэ лъагъу, уи бийр плъагъу мыхъуу щыт». 44Ауэ сэ нывжызоӀэ, фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, гугъуехь фэзыгъэшэч цӀыхухэм Тхьэм фӀыкӀэ фахуелъэӀу,+
45фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм и бын фыхъун щхьэкӀэ. Абы и дыгъэр цӀыху бзаджэхэми цӀыхуфӀхэми къахукъуегъэкӀ, щыпкъагъэ зигу илъхэми имылъхэми уэшх къахурегъэшх+. 46ФӀыуэ фыкъэзылъагъухэм фӀэкӀа фӀыуэ фымылъагъужмэ, сыт хуэдэ ӀыхьэфӀ фызыщыгугъыр? Хьэкътын ахъшэр[*] хэзыххэм ар дыдэр ящӀэркъэ? 47Фэ фи къуэшхэм фӀэкӀа зыми и Ӏэр фымыубыдмэ, егъэлеяуэ сыт фӀыгъэ фщӀэр? Хамэ лъэпкъхэми апхуэдэу ящӀэркъэ? 48Аращи, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм и щыпкъагъэм щыщӀагъэ лъэпкъ хэмылъу, ар нэгъэсауэ зэрыщытым хуэдэу, фи щыпкъагъэми щыщӀагъэ лъэпкъ хэмылъу, фэ цӀыху нэгъэсауэ фыщытын хуейщ+.

6-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Псапэ тыхьым теухуауэ

6^1– Псапэ щыфщӀэкӀэ, цӀыхухэм евгъэгъэщӀэгъуэн мурадкӀэ абыхэм ялъагъуу зэрывмыщӀэным фыхуэсакъ. Армыхъумэ, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм ӀыхьэфӀыр къыфхуигъэфэщэнукъым+.

2– Аращи, псапэ тыхь щыпткӀэ, цӀыхухэм хъыбар йомыгъащӀэ, синэгуэгухэм[*] щӀэс икӀи уэрамхэм тет бзитӀщхьитӀхэм фӀыщӀэ лей къахьын мурадкӀэ зэрызагъэнаӀуэм ещхьу. Пэжыр нывжызоӀэ, апхуэдэу зыщӀхэм я ӀыхьэфӀыр ягъуэтакӀэщ+. 3Ауэ уэ псапэ тыхь щыпткӀэ, уи Ӏэ ижьым илэжь Ӏуэхур уи Ӏэ сэмэгум иремыщӀэ, 4уэ пта псапэ тыхьыр щэхуу къэнэн щхьэкӀэ. Уи Адэ лъапӀэу цӀыхухэм щэхуу ящӀэр зылъагъум уи ӀыхьэфӀыр къыуитынущ итӀанэ.

Тхьэм елъэӀуным теухуауэ

(Лука 11:2-4)

5•– Тхьэм фыщелъэӀукӀэ, бзитӀщхьитӀхэм зэращӀым хуэдэу фымыщӀ. ЦӀыхухэм зыкърагъэлъагъун щхьэкӀэ, Тхьэм елъэӀуурэ, синэгуэгухэми уэрамыщхьэхэми зыщаӀэжьэну яфӀэфӀщ абыхэм. Пэжыр нывжызоӀэ, абыхэм я Ӏыхьэр ягъуэтакӀэщ+. 6Ауэ уэ Тхьэм ущелъэӀукӀэ, уи пэшым щӀыхьэж, бжэр къэгъэбыди, цӀыхухэм я дежкӀэ нэрымылъагъу уи Адэ лъапӀэм елъэӀу. ЦӀыхухэм щэхуу ящӀэр зылъагъу уи Адэ лъапӀэм уи ӀыхьэфӀыр къыуитынущ итӀанэ. 7Тхьэм фыщелъэӀукӀэ, куэдыщэ жывмыӀэ, хамэ лъэпкъхэм зэращӀым хуэдэу; куэд жаӀэмэ, зыщӀэлъэӀухэм Тхьэр едэӀуэну щогугъ ахэр. 8Аращи, абыхэм зэращӀым хуэдэу фымыщӀэ; фэ фелъэӀун и пэкӀэ, фызыхуэныкъуэр фи Адэ лъапӀэм ещӀэри.

9– Тхьэм мыпхуэдэу фелъэӀу:

«Уэ ди Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэ!

Уи цӀэр цӀыхухэм ирегъэлъапӀэ.

10Уи Тепщэныгъэшхуэр* кърекӀуэ.

Уэ узыхуейр уафэм зэрыщыхъум хуэдэу,
щӀылъэми щрехъу+.

11ЩӀакхъуэу дызыхуэныкъуэр нобэ къыдэт.

12Мыхъуну тщӀар къытхуэгъэгъу,
мыхъун къыдэзыщӀахэм дэ зэрахуэдгъэгъум хуэдэу.

13ШейтӀаным гуэныхь дигъэлэжьыну хуит умыщӀ,
икӀи абы дыщыхъумэ.

МыкӀуэдыжын тепщэныгъэшхуэр, лъэкӀыныгъэшхуэр,
щӀыхьышхуэр ууейщ. Ӏэмин»+.

14– ЦӀыхухэм мыхъумыщӀагъэу ящӀар щахуэвгъэгъукӀэ, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм фэри мыхъумыщӀагъэу фщӀар къыфхуигъэгъунущ, – къыщӀигъужащ Хьисэ+. 15– Ауэ цӀыхухэм мыхъумыщӀагъэу ящӀар яхуэвмыгъэгъумэ, фи Адэ лъапӀэми фэ мыхъумыщӀагъэу фщӀар къыфхуигъэгъунукъым+.

НэщӀыным теухуауэ

16– ФынэщӀын щыхъукӀэ, цӀыху фэрыщӀхэм ещхьу нэщхъеифэ зытевмыгъауэ; зэрынэщӀыр цӀыхухэм ирагъэлъагъун щхьэкӀэ, абыхэм я нэщхъыр зэхалъхьэ. Пэжыр нывжызоӀэ, абыхэм я Ӏыхьэр ягъуэтакӀэщ. 17-18Ауэ уэ унэщӀ щыхъукӀэ, цӀыхухэм гу лъремытэ узэрынэщӀым, уи Адэ лъапӀэу цӀыхухэм я дежкӀэ нэрымылъагъум фӀэкӀ нэгъуэщӀым гу лъимытэн щхьэкӀэ, уи щхьэм дагъэ лъапӀэ щыхуэ, уи напэри тхьэщӀ. ЦӀыхухэм щэхуу ящӀэр зылъагъу уи Адэ лъапӀэм уи ӀыхьэфӀыр къыуитынущ итӀанэ.

Уафэм мылъкушхуэ хузэхуэфхьэс

(Лука 12:33-34)

19•– ЩӀылъэм мылъкушхуэ щызэхуэвмыхьэс, щӀылъэм щыӀэр е хъуным яшх е улъийурэ мэкӀуэдыж, дыгъуакӀуэхэм яхъунщӀэ икӀи ядыгъури+. 20Ауэ уафэм мылъкушхуэ хузэхуэфхьэс. Хъуным абы зыри щишхыркъым, зыри щыулъийркъым, дыгъуакӀуэхэри щыӀэбэркъым икӀи щыдыгъуэркъым+. 21Уи мылъкушхуэр здэщыӀэм уигури щыӀэнущ.

Пкъым и уэздыгъэр

(Лука 11:33-36)

22– Пкъым и уэздыгъэр нэращ. Аращи, уи нэр сэкъатыншэмэ, уипкъ псори нэхунущ. 23Ауэ уи нэр мыщӀагъуэмэ, уипкъ псори кӀыфӀынущ. Аращи, нэхуу пхэлъыр кӀыфӀыгъэу къыщӀэкӀмэ, ар куэду кӀыфӀыгъэшхуэ мэхъу.

Тхьэмрэ ахъшэмрэ

(Лука 16:13)

24– ЗиусхьэнитӀым хуэлэжьэн зыми лъэкӀынукъым, е зым жагъуэгъу хуэхъунурэ, адрейр фӀыуэ илъагъунущ, е зым пэжу хущытынурэ, адрейм нэмыплъ иритынущ. Тхьэми ахъшэми фахуэлэжьэн флъэкӀынукъым фэ+.

Гузэвэгъуэм теухуауэ

(Лука 12:22-34)

25– Аращи, нывжызоӀэ, «Сыт тшхыну, сыт дефэну?» жыфӀэу фи гъащӀэм щхьэкӀэ фымыгузавэ. «Сыт щыттӀэгъэну?» жыфӀэу Ӏэпкълъэпкъым щхьэкӀи фымыгузавэ. Шхыным нэхърэ гъащӀэр нэхъ лъапӀэкъэ, щыгъыным нэхърэ Ӏэпкълъэпкъыр нэхъ лъапӀэкъэ+? 26Уэгум щызелъатэ бзухэм феплъыт: абыхэм жылэ ясэркъым икӀи гъавэ къахыжыркъым, гуэнхэми иракӀутэркъым, апхуэдэу щыт пэтми, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм ахэр егъашхэ. Фэ абыхэм нэхърэ куэдкӀэ фынэхъ лъапӀэкъэ+? 27Гузавэ пэтми, хэт фэ фщыщу зы сыхьэт закъуэ и гъащӀэм пызыщэн зылъэкӀынур?

28– Фэ щыфтӀэгъэным щхьэкӀэ щхьэ фыгузавэрэ? Губгъуэ удз гъагъэхэр къызэрыкӀым феплъыт. Ахэр лажьэркъым, цы яджыркъым, 29ауэ нывжызоӀэ, егъэлеяуэ зызыгъэщӀэращӀэу щыта езы Сэлмэн пащтыхь[*] дыдэри абыхэм ящыщ зым ещхьу хуэпауэ щытакъым. 30Губгъуэм нобэ щыгъагъэу пщэдей хьэкум ирадзэжыну удзыр Тхьэм апхуэдизу егъэлеяуэ щигъэщӀэращӀэкӀэ, абы нэхърэ куэдкӀэ нэхъыбэкӀэ фэ фигъэщӀэрэщӀэнукъэ фэ, фӀэщхъуныгъэ зимащӀэхэр+? 31Аращи, «Сыт дэ тшхыну?», е «Сыт дефэну?», е «Сыт щыттӀэгъэну?» жыфӀэу фымыгузавэ. 32Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ апхуэдэ Ӏуэху псорищ дунейм тет лъэпкъхэм къалъыхъуэр. А псоми фэ фызэрыхуэныкъуэр фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм ищӀэркъэ? 33Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм* и Ӏуэхугъуэхэмрэ Тхьэм и щыпкъагъэмрэ я ужь фит япэ щӀыкӀэ, а Ӏуэхугъуэ псори къыфӀэщӀыхьэнущ итӀанэ+. 34Аращи, пщэдейрей махуэм щхьэкӀэ фымыгузавэ. Пщэдей къакӀуэр езым и щхьэм щхьэкӀэ гузэвэжынущ, дэтхэнэ махуэми езыр зытегузэвыхьын хурикъуу иӀэжщи.

7-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьэкум зыми тевмыщӀыхь

(Лука 6:37-38, 41-42)

7^1•– Хьэкум[*] зыми тевмыщӀыхь, Тхьэм хьэкум фэ къыфтримыщӀыхьын щхьэкӀэ+. 2ЦӀыхухэм фэ хьэкум зэратефщӀыхьым хуэдэу, Тхьэм фэри хьэкум къыфтрищӀыхьынущ икӀи фэ зэрыфпщ пщалъэм хуэдэ дыдэкӀэ Тхьэм фэ къыфхуипщыжынущ+.

3– Уэ уи нэм щӀэлъ бжэгъум гу лъумытэу, уи къуэшым[*] и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр щӀэплъагъур сыт? 4Уи нэм бжэгъу щӀэлъ пэтрэ, уи къуэшым дауэ жепӀэфрэ: «Уи нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къыщӀэзгъэх», жыпӀэу? 5Уэ, бзитӀщхьитӀ, уи нэм щӀэлъ бжэгъур къыщӀэхыж япэ щӀыкӀэ, уи къуэшым и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къызэрыщӀэпхынур ӀупщӀ хъунщ итӀанэ.

6– Фэ фигукӀэ вгъэлъапӀэ Ӏуэхугъуэхэр хьэхэм евмыт. Налкъутналмэсхэр кхъуэхэм я пащхьэм щивмыкъухь. Апхуэдэу фщӀымэ, абыхэм ахэр яутэнущ, къагъэзэжынурэ, фэри фызэпкъратхъынущ+.

Тхьэм фелъэӀу, фылъыхъуэ, куэбжэм фытеуӀуэ

(Лука 11:9-13)

7•– ФелъэӀуи, Тхьэм къывитынущ; фылъыхъуи, къэвгъуэтынущ; куэбжэм фытеуӀуи, Тхьэм къыфхуӀуихынущ; 8Тхьэм хэт елъэӀуми, зыщӀэлъэӀур иӀэ хъунущ, хэт сыт къилъыхъуэми, зылъыхъуэр къигъуэтынущ; куэбжэм теуӀуэми Тхьэм къыхуӀуихынущ+.

9– Фэ цӀыху къыфхэт, и къуэр щӀакхъуэ щхьэкӀэ къелъэӀумэ, мывэ иритыну, 10е бдзэжьей щхьэкӀэ къелъэӀумэ, блэ иритыну? 11Аращи, фэ фыбзаджэ пэтми, фи бынхэм фӀыгъуэ зэрефтынур фощӀэ. АтӀэ абы нэхърэ ӀэджэкӀэ нэхъыбэу фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм елъэӀухэм фӀыгъуэ яхуищӀэнукъэ+? 12Аращи, цӀыхухэр фэ къыфхущытыну фызэрыхуейм хуэдэу, фэри абыхэм фахущыт сыт щӀыгъуи. Аращ Торэт хабзэми бегъымбархэм ятхахэми къарыкӀыр узыхуаущийр+.

Куэбжэ зэвыр

(Лука 13:24)

13•– Куэбжэ зэвымкӀэ фыдыхьэ; кӀуэдыпӀэм и куэбжэр бгъуфӀэщ, абы кӀуэ гъуэгури гъуэгушхуэщ. А гъуэгум ирикӀуэхэр куэд мэхъу. 14Ауэ гъащӀэм и куэбжэр зэвщ, абы ухуэзышэ гъуэгури бгъузэщ. Ар къэзыгъуэтыр мащӀэщ+.

Жыгыр зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэ пщӀэнущ

(Лука 6:43-44)

15•– Бегъымбар нэпцӀхэм фахуэсакъ. Абыхэм мэл Ӏэсафэ зытрагъауэ, ауэ ягукӀэ дыгъужь хъунщӀакӀуэхэм хуэдэу фи деж къокӀуэ+. 16Жыгыр зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэ зэрыпщӀэм хуэдэу, а цӀыхухэр зыхуэдэр ялэжь ӀуэхухэмкӀэ къэфщӀэнущ. Пыжьейм жызум, е кхъуэбанэм ахъуо къыпыкӀэрэ+? 17Дэтхэнэ зы жыгыфӀми фӀы къыпокӀэ, ауэ жыг Ӏейм Ӏейщ къыпыкӀэр+. 18ЖыгыфӀым Ӏей къыпыкӀэнукъым, жыг Ӏейми фӀы къыпыкӀэнукъым. 19ФӀы къызыпымыкӀэ дэтхэнэ зы жыгри ираупщӀыкӀыжынурэ, мафӀэм пэрадзэнущ+. 20Аращи, а цӀыхухэр зыхуэдэр ялэжь ӀуэхумкӀэ къэфщӀэнущ.

ИгъащӀэм фысцӀыхуакъым сэ фэ

(Лука 13:25-27)

21– «Зиусхьэн! Зиусхьэн!» жиӀэу сигъэлъапӀэу къызжезыӀэ цӀыхуракъым Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм[*] щӀыхьэнур, атӀэ си Адэу уафэм щыӀэр зыхуейр зыгъэзащӀэр арщ. 22ЦӀыху куэдым мыпхуэдэу къызжаӀэнущ а махуэм: «Зиусхьэн! Зиусхьэн! Тхьэм езым и псалъэу ди гум кърилъхьар уэ уи цӀэкӀэ жытӀэу щытакъэ, уэ уи цӀэкӀи жин бзаджэхэр цӀыхухэм яхэтхужу щытакъэ, Ӏуэху телъыджэ куэд уэ уи цӀэкӀэ тщӀэуэ щытакъэ?»+
23Ауэ сэ абыхэм занщӀэу яжесӀэнущ: «Сэ зэи фысцӀыхуакъым. Си пащхьэм фикӀ фэ бзаджащӀэхэр»+.

УхуакӀуэ губзыгъэмрэ ухуакӀуэ акъылъыншэмрэ

(Лука 6:47-49)

24•– Аращи, си псалъэхэр зэхихэу ахэр зыгъэзащӀэ дэтхэнэри зыхуэдэр зи унэр мывэ быдэм тезыщӀыхьа цӀыху губзыгъэрщ. 25Уэшх къешхащ, псыхэри къиуащ, жьыри къепщэурэ а унэм жьэхэуащ, ауэ а унэр къызэтеуакъым, мывэм тращӀыхьати. 26Си псалъэхэр зэхихыу ахэр зымыгъэзащӀэ дэтхэнэри зыхуэдэр зи унэр пшахъуэм тезыщӀыхьа лӀы акъылыншэрщ. 27Уэшх къешхащ, псыхэр къиуащ, жьыри къепщэурэ а унэм жьэхэуащ. А унэр къызэтещэхащ икӀи къисэхэжащ.

28Хьисэ а псалъэхэр жиӀа нэужь, цӀыху куэдым Ӏуэхухэр зэраригъащӀэу щыта щӀыкӀэр ягъэщӀэгъуащ, 29торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ яхуэмыдэу, тепщэныгъэшхуэ иӀэу цӀыхухэм Тхьэм и гъуэгур яригъащӀэрти.[*]+

8-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Уэшын уз зыпкърыт лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Марк 1:40-45; Лука 5:12-16)

8^1•Ӏуащхьэм къыщехыжым, Хьисэ и ужь цӀыху гупышхуэ куэд итт. 2Уэшын уз зыпкърыт лӀы гуэр Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу къитӀысхьэри, жиӀащ:

– Зи щӀыхь ин, ухуеймэ, сыбгъэхъужыфынущ+.

3И Ӏэр ишийщ, абы теӀэбэри,[*] Хьисэ жиӀащ:

– Сыхуейщ, узыншэ ухъуж.

Уэшын уз щхьэщыкӀри, лӀыр узыншэ хъужащ а сыхьэтым. 4ЛӀым Хьисэ жриӀащ:

– Сакъ, мыр зыми хуумыӀуэтэж, ауэ дин пашэм деж кӀуэи, зыкъегъэлъагъу. Мусэ бегъымбарым и унафэм тету, къурмэн щӀы итӀанэ. УзэрыхъужамкӀэ цӀыхухэм я пащхьэм щыхьэт щыхъунущ ар+.

Дзэ пашэм и унэӀутыр Хьисэ зэригъэхъужар

(Лука 7:1-10; Иуан 4:43-54)

5•Хьисэ Капернаум къалэм[*] дыхьащ итӀанэ. Щыдыхьэм, дзэ пашэ гуэр къыбгъэдыхьэри къелъэӀуащ:

6– Уа зи щӀыхь ин, пкъыуэ хъуауэ, гугъуехьышхуэ телъу си унэӀутыр унэм щӀэлъщ.

7– Сэ сынэкӀуэнщи, згъэхъужынщ, – жриӀащ Хьисэ абы.

8– Зи щӀыхь ин, си унэм уэ уныщӀыхьэну схуэфащэкъым, – къыжриӀащ дзэ пашэм, – ауэ зы псалъэ закъуэ жыӀэ, унафэ щӀыи, си унэӀутыр хъужынщ+. 9Сэри цӀыху гуэрым и унафэм сыщӀэтщ, си унафэми зауэлӀхэр щӀэтщ. Зыгуэрым «КӀуэ» жесӀэмэ, кӀуэнущ. Адрейм «КъакӀуэ» жесӀэмэ, къэкӀуэнущ. «Мыр щӀэ» си унэӀутми жесӀэмэ, ищӀэнущ.

10Ар щызэхихым, игъэщӀагъуэри, Хьисэ и ужь ит цӀыхухэм яжриӀащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, мыпхуэдэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ зы цӀыху закъуи Израил къэралым изгъуэтакъым сэ+. 11Ауэ сэ нывжызоӀэ, къуэкӀыпӀэмкӀи къухьэпӀэмкӀи цӀыху куэд къикӀынурэ, Ибрэхьим, Исхьэкъ, Екъуб сымэ я гъусэу Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм и гухэхъуэ Ӏэнэм щхьэж и тӀысыпӀэ щиубыдынущ+. 12Ауэ мы къэралым и цӀыхухэр кӀыфӀыгъэм и кууупӀэм хадзэнущ. Абы гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ+.

13Хьисэ дзэ пашэм жриӀащ итӀанэ:

– КӀуэ, уэ уи фӀэщ зэрыхъуам хуэдэу, къыбдрехъу.

Дзэ пашэм и унэӀутыр хъужащ а сыхьэт дэдэм+.

Хьисэ цӀыху куэд зэригъэхъужар

(Марк 1:29-34; Лука 4:38-41)

14•Хьисэ Петр и унэм щыщӀыхьэм, абы и щыкъу анэр пӀэм плъыржьэру хэлъу ирихьэлӀащ+. 15Хьисэ сымаджэм и Ӏэм еӀусэри, абы плъыржьэрыр щхьэщыкӀащ. Петр и щыкъу анэр къэтэджыжри, Хьисэ хьэщӀагъэ кърихащ+.

16Пщыхьэщхьэ щыхъум, жин бзаджэм иӀыгъ цӀыху куэд Хьисэ деж къашащ. Жин бзаджэхэр цӀыхухэм зы псалъэкӀэ яхихуащ, Хьисэ сымаджэ псори игъэхъужащ. 17Апхуэдэу щӀэхъуар Ешайа бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр[*] пэж хъун щхьэкӀэщ:

«Дэ ди сымэджагъэхэр тщхьэщихри,
ди узхэр езым зытрилъхьащ».

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэным гугъуехьу хэлъыр

(Лука 9:57-62)

18•ЦӀыху куэд къеувэкӀауэ щилъагъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

– ФынакӀуэ, гуэлым дызэпрывгъэкӀ+.

19Торэт егъэджакӀуэ пашэ[*] гуэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжриӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, уэ дэнэ укӀуэми, уи ужь сиувэнущ.

20– Бажэхэм зэрысын гъуэ яӀэщ, къуалэбзухэми абгъуэ яӀэщ, ауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] и щхьэр зрихьэлӀэн хэщӀапӀэ иӀэкъым, – жриӀащ абы Хьисэ.

21И гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ нэгъуэщӀ гуэрми Хьисэ къыжриӀащ:

– Зи щӀыхь ин, сыкӀуэу, си адэр щӀэслъхьэжыну хуит сыщӀ япэщӀыкӀэ.

22– ЛӀахэм езыхэм я лӀахэм я хьэдэхэр щӀрыралъхьэж, ауэ уэ си ужь къиувэ, – жриӀащ Хьисэ.

Хьисэ борэнышхуэр зэригъэувыӀар

(Марк 4:35-41; Лука 8:22-25)

23•Хьисэ кхъуафэжьейм итӀысхьащ, и гъуэгу ирикӀуэхэри итӀысхьащ кхъуафэжьейм. 24НапӀэзыпӀэм гуэлым борэнышхуэ къыщыхъейри, толъкъунхэр кхъуафэжьейм къиуэу щӀидзащ. Ауэ Хьисэ жейрт. 25Апхуэдэу щыхъум, ахэр Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, къагъэушри, жраӀащ:

– Зиусхьэн, докӀуэд, дыкъегъэл.

26– Сыт апхуэдизу фыщӀэшынэр фӀэщхъуныгъэ зи мащӀэхэр? – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. ИтӀанэ къызэфӀэувэщ, борэнышхуэми псыми егийри, дунейр щым дыдэ хъужащ+.

27– Хэт мы жьыри псыри зыгъэдаӀуэр? – жаӀащ цӀыхухэм, ягъэщӀагъуэу.

Жин бзаджэм иӀыгъ цӀыхуитӀ Хьисэ зэригъэхъужар

(Марк 5:1-20; Лука 8:26-39)

28•Гуэлым и адрыщӀым ит хэкуу Гергесэ къалэр зэрытым щынэсым, жин бзаджэм иӀыгъ цӀыхуитӀ кхъэлэгъунэхэмкӀэ къикӀри, Хьисэ къыпежьащ. АбыкӀэ зыри бламыгъэкӀыу, цӀыху Ӏэлт ахэр.

29– Тхьэм и Къуэ, сыт уи Ӏуэхуу къытхэлъыр? ПӀалъэр къэмыс щӀыкӀэ, гугъу дебгъэхьыну укъэкӀуа? – жаӀэурэ къэгуоуащ ахэр+.

30Абыхэм япэжыжьэу, кхъуэ хъушэшхуэ щыхъуакӀуэрт. 31Арати, жин бзаджэхэр Хьисэ къелъэӀуащ:

– Мы цӀыхухэм дащыхэпхукӀэ, мо кхъуэ хъушэшхуэм дыгъакӀуи, кхъуэхэм япкъхэм дахэгъэхьэ.

32– ФыкӀуэ! – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. Ар щыжиӀэм, жин бзаджэхэр лӀыхэм яхэкӀыжри, кхъуэхэм япкъхэм хыхьащ. Кхъуэхэм япкъхэм щыхыхьэм, кхъуэ хъушэшхуэр зэрыщыту Ӏуащхьэ нэпкъым къежэхщ, гуэлым хэлъадэри, псым итхьэлащ. 33Ауэ кхъуахъуэхэр щӀэпхъуэжщ, къалэм дэлъэдэжри, къэхъуа псори жин бзаджэм иӀыгъ лӀитӀым къащыщӀари яӀуэтэжащ. 34Арати, къалэм дэс псори Хьисэ къыпежьащ. Хьисэ щалъагъум, я хэкур ибгынэну къелъэӀуащ ахэр+.

9-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Пкъыуэ хъуа лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Марк 2:1-12; Лука 5:17-26)

9^1•Кхъуафэжьейм итӀысхьэщ, гуэлым къызэпрыкӀыжри, и къалэм къэкӀуэжащ Хьисэ+. 2Пкъыуэ хъуа лӀы гуэр, алэрыбгъум телъу, Хьисэ деж къахьащ. Абыхэм я фӀэщхъуныгъэр щилъагъум, Хьисэ пкъыуэ хъуа лӀым жриӀащ:

– Умыдзыхэ, си щӀалэ! Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ+.

3Ар Хьисэ щыжиӀэм, торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ящыщ гуэрхэм ягукӀэ жаӀащ:

– Мы лӀым Тхьэр егъэпцӀ+.

4Хьисэ абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, жиӀащ:

– Фи гум апхуэдэ гукъэкӀ бзаджэхэр щӀилъыр сыт? 5Сытыра нэхъ тыншыр «Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ» жыпӀэныра, хьэмэрэ «Къэтэджи, ежьэж» жыпӀэныр ара? 6Ауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] гуэныхьхэр игъэгъуну дунейм тепщэныгъэ зэрыщиӀэр къэфщӀэн щхьэкӀэ, – жери, Хьисэ пкъыуэ хъуа лӀым жриӀащ:

– КъызэфӀэувэ, уи алэрыбгъур къащти, уи унэ кӀуэж.

7А лӀыр къэтэджри, и унэм кӀуэжащ. 8ЦӀыху гупышхуэм ар щалъагъум, ягъэщӀэгъуащ. ЦӀыхухэм Хьисэ апхуэдэ тепщэныгъэ къезыта Тхьэм щӀыхь хуащӀащ.

И гъуэгу ирикӀуэну, Хьисэ Маттэ къызэрыхуриджар

(Марк 2:13-17; Лука 5:27-32)

9•АдэкӀэ кӀуэурэ, хьэкътын ахъшэр[*] щыхах унэм деж щысу Маттэ зи цӀэ лӀы гуэр илъэгъуащ Хьисэ.

– Си ужь къиувэ, – жриӀащ абы Хьисэ. Маттэ къэтэджри, Хьисэ и ужь иуващ.

10Хьисэ Маттэ и унэм щӀэсу здэшхэм, хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхь зыщӀэхэмрэ къэкӀуэурэ куэд хъуауэ, Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ ядэшхэрт. 11Фарисейхэм[*] ар щалъагъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм еупщӀащ:

– Фэ фи дин егъэджакӀуэр хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхь зыщӀэхэмрэ сыт щӀадешхэр+?

12Ар щызэхихым, Хьисэ жиӀащ:

– Узыншэхэракъым дохутыр хуэныкъуэр, атӀэ сымаджэ-хэращ. 13ФыкӀуи, Тхьэм жиӀа мы псалъэхэм[*] къарыкӀыр зэвгъащӀэ: «Къурмэн щӀыныракъым сызыхуейр, атӀэ гущӀэгъурщ». Щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэр къезджэну папщӀэкъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ гуэныхь зыщӀэхэр я гуэныхьхэм хущӀегъуэжыным къыхуезджэн щхьэкӀэщ+.

НэщӀым теухуауэ журт пашэхэр Хьисэ къызэреупщӀар

(Марк 2:18-22; Лука 5:33-39)

14•Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэр Хьисэ деж къакӀуэри, къыжраӀащ:

– Фарисейхэмрэ дэрэ куэдрэ донэщӀ.[*] Уэ уи гъуэгу ирикӀуэхэр щхьэ мынэщӀрэ+?

15– Щауэр я гъусэхукӀэ, абы и гъусэхэм щыгъуэн ялъэкӀыну? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. – Ауэ щауэр абыхэм пэӀэщӀэ щащӀыну махуэхэр къэунэхунущ, абы щыгъуэ нэщӀ исынущ ахэр+.

16– ЩэкӀыщӀэм щыщ щыдэжын зыми щыгъыныжьым щидэжыркъым, щыдэжыным щыгъыныжьыр зэфӀитхъынурэ, гъуанэр нэхъ ин хъунущи. 17ФадэщӀэр фэнд тӀорысэм ирагъахъуэркъым. Апхуэдэу ящӀмэ, фэндхэр къызэгуэитхъынурэ фадэр къижынущ, езы фэндхэри абы текӀуэдэнущ. ФадэщӀэр фэндыщӀэхэрщ зрагъахъуэр. ТӀури къызэтенэнущ абы щыгъуэ.

Пашэ гуэрым ипхъу лӀар Хьисэ къызэригъэтэджыжар; И щыгъын кӀапэм къеӀуса цӀыхубзыр Хьисэ зэригъэхъужар

(Марк 5:21-43; Лука 8:40-56)

18•Хьисэ а псалъэхэр цӀыхухэм щажриӀэм, пашэ гуэр къыбгъэдыхьэщ, абы и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу къитӀысхьэри, жиӀащ:

– Си пхъур малӀэри телъщ, ауэ унакӀуэрэ, уи Ӏэр теплъхьэмэ, ар лӀэнукъым.

19Хьисэ къэтэджщ, и гъуэгу ирикӀуэхэр зыщӀигъури, а пашэм и гъусэу кӀуащ.

20ЦӀыхубз гуэр, илъэс пщыкӀутӀ хъуауэ, лъы куэд щӀэкӀыурэ игъэгуӀэрт. Ар Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыщыбгъэдыхьэри, и щыгъын кӀапэм къеӀусащ; 21игукӀэ мыпхуэдэу жиӀэри: «НэгъуэщӀ мыхъуми, Хьисэ и щыгъыным сеӀусэмэ, сыхъужынущ»+.

22ЗэплъэкӀри, а цӀыхубзыр щилъагъум, Хьисэ жиӀащ:

– Умыдзыхэ, си хъыджэбз. Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ.

Абдеж дыдэм къыщыщӀэдзауэ а цӀыхубзыр хъужащ+.

23А пашэм и унэм щӀыхьэри, бжьамияпщэхэри цӀыху гупышхуи зэрызехьэу, хьэдагъэ ящӀу щилъагъум, 24Хьисэ къыжиӀащ:

– ФыщӀэкӀ, хъыджэбз цӀыкӀур лӀакъым, ар мэжей.

Хьисэ ар щыжиӀэм, абдеж щытхэр къыщыдыхьэшхащ+. 25ЦӀыхухэр щӀигъэкӀа нэужь, хъыджэбз цӀыкӀум деж щӀыхьэри, Хьисэ абы и Ӏэр иубыдащ. Щиубыдым, хъыджэбз цӀыкӀур къызэфӀэуващ+. 26А телъыджэм и хъыбар хэку псом щызэлъащӀысащ.

Хьисэ лӀы нэфитӀ зэригъэхъужар

27А щӀыпӀэм къыщикӀыжым, Хьисэ и ужь лӀы нэфитӀ къиувауэ къыкӀэлъыджэрт:

– Даут и Къуэ,[*] гущӀэгъу къытхуэщӀ!+

28Хьисэ унэм щӀыхьа нэужь, а лӀы нэфитӀыр къыбгъэдыхьащ. Хьисэ абыхэм еупщӀащ:

– Сэ ар сщӀэн зэрыслъэкӀынур фи фӀэщ хъурэ?

– Ди фӀэщ мэхъу, зи щӀыхь ин, – жаӀащ абыхэм.

29Абыхэм я нэхэм еӀусэри, Хьисэ жиӀащ итӀанэ:

– Фэ фи фӀэщ зэрыхъуам хуэдэу, къывдрехъу+.

30Хьисэ апхуэдэу щыжиӀэм, абыхэм я нэхэр къэплъэжащ.

– Фысакъ, мыр зыми жевмыӀэ, – унафэ быдэ яхуищӀащ абыхэм Хьисэ+. 31АрщхьэкӀэ, унэм къызэрыщӀэкӀыжу, хъыбарыр яӀуэтэжу щӀадзэри, хэку псом хагъэӀуащ+.

Жин бзаджэм иӀыгъ лӀы бзагуэр Хьисэ зэригъэхъужар

32Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ унэм къыщыщӀэкӀыжым, жин бзаджэм иӀыгъ лӀы бзагуэ гуэр цӀыхухэм къыхуашащ. 33Хьисэ жин бзаджэр а лӀым хихужри, бзагуэр къэпсэлъащ. Ар зылъэгъуа цӀыху псоми ягъэщӀагъуэурэ жаӀэрт:

– Израил къэралым мыпхуэдэ Ӏуэху зэи щытлъэгъуакъым!

34Ауэ фарисейхэм жаӀащ:

– Жин бзаджэхэм я пашэм и къарукӀэщ мы лӀым жин бзаджэхэр цӀыхухэм зэрахихур+.

ЦӀыху гупышхуэм Хьисэ гущӀэгъу зэрахуищӀар

35Хьисэ къалэ псори, жылэ псори къызэхикӀухьырт. Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм щаригъащӀэрт синэгуэгухэм, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀым щӀигъэдаӀуэрт, уз зыпкърыт дэтхэнэ цӀыхури дэтхэнэ цӀыху гукъыдэмыжри игъэхъужырт. 36Мэлыхъуэ зыбгъэдэмыт мэл хъушэм хуэдэу ешауэ, захъумэжын ялъэмыкӀыу цӀыхухэр щилъагъум, Хьисэ игу ящӀэгъуащ+. 37И гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Гъавэр куэдщ, ауэ лэжьакӀуэхэр мащӀэщ. 38Аращи, гъавэр Ӏуахыжьын щхьэкӀэ, лэжьакӀуэхэр къигъэкӀуэну гъавэр зейм фелъэӀу+.

10-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Апостол пщыкӀутӀыр

(Марк 3:13-19; Лука 6:12-16)

10^1•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр къриджэри, жин бзаджэхэр цӀыхухэм хахуну тепщэныгъэ яритащ абыхэм икӀи уз зыпкърыт дэтхэнэ цӀыхури дэтхэнэ цӀыху гукъыдэмыжри ягъэхъужыну лъэкӀыныгъэ яритащ.

2А апостол[*] пщыкӀутӀыр мыхэращ: Япэрауэ ПетркӀэ зэджэ Симоныр; абы и къуэш Индрис; Зеведей и къуитӀу Екъубрэ Иуанрэ; 3Филипп, Варфоломей, Фомэ, хьэкътын ахъшэр хэзыхыу щыта Маттэ, Алфей и къуэ Екъуб, Фаддей; 4Симону зи къэралым гурэ псэкӀэ хуэлажьэу щытар,[*] Иудэ Искариот; а Иудэращ Хьисэ тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдар.

Апостол пщыкӀутӀыр Тхьэм хуэлэжьэну Хьисэ зэрыригъэжьар

(Марк 6:7-13; Лука 9:1-6)

5А апостол пщыкӀутӀыр щригъажьэм, мыпхуэдэ унафэ яхуищӀащ Хьисэ:

– Хамэ лъэпкъхэм я деж фымыкӀуэ, Самарие хэкум[*] щыщ къалэ гуэри фыдэмыхьэ. 6Абы и пӀэкӀэ, израил цӀыхухэу мэл щхьэрыуахэм ещхьхэм я деж фыкӀуэ+. 7ФыкӀуи, «Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] къэблэгъащ», жыфӀи хъыбар евгъащӀэ+. 8Сымаджэхэр вгъэхъуж, лӀахэри къэвгъэтэджыж, уэшын уз зэфыкӀхэми а узыр ящхьэщыфх, жин бзаджэхэри цӀыхухэм яхэфхуж. Абы фэ пщӀэ щӀэфтакъым, фэри пщӀэ къеӀывмых+. 9Фи бгырыпххэм дэлъу, дыщи, дыжьыни, гъуаплъэ ахъши здэвмыщтэ. 10Гъуэгу фыщытехьэкӀэ, хъуржыни, джанэ тӀорыкӀуэгъуи, вакъи, баши здэвмыщтэ. ЛэжьакӀуэм и шхыныр игъуэтыпхъэщи+.

11– Къалэ ирехъу, жылэ ирехъу, дэнэ фыдыхьэми, фэ фхуэфащэ гуэрым фыщӀэупщӀэ. А щӀыпӀэм фыкъикӀыжыху, апхуэдэ гуэрым деж фыщыӀэ. 12Унэ фыщыщӀыхьэкӀэ, «Тхьэм фэ, мы унэм щӀэсхэм, фигу ирезагъэ», жыфӀи, фӀэхъус ефх. 13Унэм щӀэсхэр а фӀэхъус псалъэм хуэфащэмэ, Тхьэм гузэгъэгъуэ къаритынущ, ауэ хуэмыфащэу къыщӀэкӀмэ, гузэгъэгъуэм фи деж кърырегъэзэж. 14Унэ гуэрым щӀэсхэм е къалэ гуэрым дэсхэм ящыщ зыми фримыгъэблагъэмэ, е фи псалъэхэм къемыдаӀуэмэ, а унэм фыкъыщыщӀэкӀыжкӀэ, е а къалэм фыкъыщыдэкӀыжкӀэ, фи лъакъуэхэм къакӀэрыпщӀа сабэр кӀэрывгъэщэщыж+. 15Пэжыр нывжызоӀэ, къемэтмахуэм а къалэм гугъуехьу ишэчынум нэхърэ, къалэхэу Содомрэ Ӏаморэрэ[*] гугъуехьу яшэчынур нэхъ мащӀэу къыщӀэкӀынущ+.

Си гъуэгу фызэрырикӀуэм щхьэкӀэ цӀыхухэм гугъуехь фагъэшэчынущ

(Марк 13:9-13; Лука 21:12-17)

16•– Мэуэ фыкъэдаӀуэ, дыгъужьхэм мэл хуэдэ фахызогъыхьэ. Аращи, блэхэм хуэдэу Ӏущу фыщыт, гъэпцӀагъэ зыхэмылъ тхьэрыкъуэхэм ещхьу фыщыт+. 17ЦӀыхухэм фахуэсакъ, тхьэмадэ хасэхэм фрашэлӀэнущ икӀи я синэгуэгухэм щӀопщкӀэ къыщывэуэнущи. 18Сэ си гъуэгу фызэрырикӀуэм щхьэкӀэ Ӏэтащхьэхэмрэ пащтыхьхэмрэ я пащхьэм фрашэнущ. Абыхэми хамэ лъэпкъхэми я пащхьэм хъыбарыфӀым щыхьэт фыщытехъуну Ӏэмал вгъуэтынущ абы щыгъуэ+. 19ХеящӀэм и пащхьэм фыщрашэкӀэ, «Сыт жытӀэну?» е «Дауэ жытӀэну?» жыфӀэу фымыгузавэ; жыфӀэн хуейр Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм абдеж дыдэм фи гум къыщрилъхьэнущи. 20Къэпсэлъэнур фэракъым, атӀэ фи Адэ лъапӀэм и Псэ ЛъапӀэу фи гум илъыращ.

21– ЩӀалэм и къуэшыр, адэм и быныр яригъэукӀын мурадкӀэ тепщэныгъэ зиӀэхэм яригъэубыдынущ. Бынхэри я адэ-анэхэм япэувынущ икӀи тепщэныгъэ зиӀэхэм ирагъэукӀынущ+. 22Си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ цӀыху псори жагъуэгъу къыфхуэхъунущ. Ауэ икӀэм нэсыху теубыдагъэ зиӀэр мыкӀуэду Тхьэм къригъэлынущ+. 23Зы къалэм гугъуехь щывагъэшэчмэ, нэгъуэщӀ къалэ фыкӀуэ. Пэжыр нывжызоӀэ, Израил къэралым и къалэхэр къэфкӀухьын фымыухыурэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр[*] къэкӀуэжынущи+.

24– ЕджакӀуэр езыгъаджэм нэхърэ нэхъ инкъым, унэӀутри и тепщэм нэхърэ нэхъ инкъым+. 25ЕджакӀуэр езыгъаджэм хуэдэ хъумэ, ар хурикъунущ, унэӀутри и тепщэм хуэдэ хъумэ, ар хурикъунущ. Унэр зейм ВелзевулкӀэ[*] щеджэкӀэ, унагъуэм исхэми абы нэхъри нэхъ Ӏеиж хужаӀэнкъэ+?

Фызыщышынэн хуейр

(Лука 12:4-7)

26– Аращи, абыхэм фащымышынэ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къыщӀэмыщыжыну щӀэхъумауэ зыри щыӀэкъым, цӀыхухэм къамыщӀэн гъэпщкӀуауэ зыри щыӀэкъым+. 27КӀыфӀыгъэм щывжесӀэ псори махуэ нэхум щыфӀуэтэж. Фи тхьэкӀумэхэкӀэ къиӀущащэу зэхэфхар унащхьэхэм фытету цӀыхухэм яхуэфӀуатэ. 28Псэр зыукӀын зылъэмыкӀыу, Ӏэпкълъэпкъыр зыгъэкӀуэдхэм фащымышынэ, ауэ псэри Ӏэпкълъэпкъри жыхьэнмэм хэзыгъэкӀуэдэфынум фыщышынэ+. 29Бзу цӀыкӀуитӀыр зы хъурыщэкӀэ ящэркъэ? Апхуэдэу щытми, фи Адэ лъапӀэр хуэмеймэ, абыхэм ящыщ зыри щӀым къытехъуэнукъым. 30Фи щхьэм тет щхьэц налъэ псори лъытащ. 31Аращи, фымышынэ. Фэ бзу цӀыкӀу куэдым нэхърэ фынэхъ лъапӀэщ+.

Мэссихь и гъуэгу ирикӀуэхэм уазэрыщыщыр цӀыхухэм ебгъэщӀэныр

(Лука 12:8-9)

32– Си гъуэгу ирикӀуэхэм зэращыщыр цӀыхухэм я пащхьэм щыжызыӀэ дэтхэнэри си гъуэгу ирикӀуэхэм зэращыщыр си Адэу уафэм щыӀэм и пащхьэм сэри щыжысӀэнущ+. 33Си гъуэгу ирикӀуэхэм ящымыщу цӀыхухэм я пащхьэм щыжызыӀэ дэтхэнэри си гъуэгу ирикӀуэхэм зэращымыщыр си Адэу уафэм щыӀэм и пащхьэм сэри щыжысӀэнущ+.

ЩӀылъэм зэгурыӀуэныгъэ къыхуэсхьын щхьэкӀэкъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ джатэ къыхуэсхьын папщӀэщ

(Лука 12:51-53; 14:26-27)

34•– ЩӀылъэм зэгурыӀуэныгъэ къыхуэсхьын щхьэкӀэ, сыкъэ-кӀуауэ фи мыгугъэ. ЗэгурыӀуэныгъэр къэсхьын щхьэкӀэкъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ джатэ къэсхьын папщӀэщ;+
35сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сэ сыкъыщӀэкӀуар къуэр и адэм, пхъур и анэм, нысэр и гуащэм пэзгъэувыжын щхьэкӀэщ. 36И унагъуэм исхэращ цӀыхум и бийр.

37– Ар хэтуи щрет, сэ фӀыуэ сызэрилъагъум нэхърэ и адэр е и анэр нэхъыфӀу зылъагъур сэ къысхуэфащэкъым. Сэ сыкъы-зэрилъагъум нэхърэ и къуэр е и пхъур нэхъыфӀу зылъагъур, ар хэт щыщми, сэ къысхуэфащэкъым. 38Ар хэтуи щрет, и жорыр къищтэу си ужь къимыувэр сэ къысхуэфащэкъым+. 39Ар хэтуи щрет, и псэр мыкӀуэду къызэрыригъэлыным и ужь итым и псэр фӀэкӀуэдынущ, ауэ хэтми, сэр папщӀэкӀэ зи псэр зыфӀэкӀуэдым и псэр мыкӀуэду къригъэлынущ+.

ӀыхьэфӀ бгъуэтыныр

(Марк 9:41)

40– Фэ фезыгъэблагъэм сэри сригъэблэгъауэ мэхъу икӀи сэ сезыгъэблагъэм сэ сыкъэзыгъэкӀуари иригъэблэгъауэ мэхъу+. 41Хэтми, бегъымбарыр зэрыбегъымбарым щхьэкӀэ езыгъэблагъэм бегъымбарым и ӀыхьэфӀыр игъуэтыжынущ. Хэтми, щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхур, абы и щыпкъагъэм щхьэкӀэ езыгъэблагъэм щыпкъагъэ зиӀэ цӀыхум и ӀыхьэфӀыр игъуэтыжынущ. 42Хэтми, мы цӀыху цӀыкӀухэм ящыщу гуэр си гъуэгу зэрырикӀуэм щхьэкӀэ зы псы щӀыӀэ фалъэ нэхъ мыхъуми езыгъафэм, пэжыр нывжызоӀэ, и ӀыхьэфӀыр фӀэкӀуэдынукъым+.

11-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

11^1•Хьисэ, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым унафэ яхуищӀа нэужь, а щӀыпӀэм икӀри, журтхэм я къалэхэм цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр щаригъэщӀэну, абыхэм щригъэдэӀуэну кӀуащ.

УмэхъакӀуэ Иуан Хьисэ деж лӀыкӀуэхэр зэригъэкӀуар

(Лука 7:18-35)

2Иуан, лъэхъуэщым щӀэсу[*] Хьисэ илэжьа Ӏуэхухэм я хъыбарыр щызэхихым, абы и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ цӀыхуитӀ игъакӀуэри,+
3Хьисэ иригъэупщӀащ:

– Уэра къэкӀуэн хуейр, хьэмэрэ нэгъуэщӀ гуэрым дыпэплъэн хуей?

4– Вгъэзэжи, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ, – зэхэфхымрэ флъагъумрэ Иуан хуэфӀуэтэж: 5Нэфхэр къоплъэж, лъашэхэр тэрэзу зекӀуэ, уэшын уз зэфыкӀхэр узыншэ, дэгухэм зэхах мэхъуж, лӀахэр къотэджыж, тхьэмыщкӀэхэм хъыбарыфӀыр къалъоӀэс. 6Гъуэгу махуэ теуващ зи гум мыхъун сэр щхьэкӀэ къэзымыгъэкӀыр+.

7Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэр ежьэжа нэужь, Хьисэ цӀыху гупышхуэхэм абы теухуауэ яжриӀэу щӀидзащ:

– Губгъуэ нэщӀым фыщихьам, сыт флъагъуну фи гугъар? Жьым игъэщэнауэ къамыл флъагъун фи гугъа+? 8Армырамэ, сыт флъагъун фи гугъар, абы фыщихьам? Дахэу хуэпа цӀыху гуэрт? Дахэу хуэпахэр зыщӀэсыр пащтыхьхэм я унэшхуэхэрщ. 9АтӀэ сыт флъагъун фи гугъар, абы фыщихьам? Бегъымбарырат? Пэжыр нывжызоӀэ, ар бегъымбар къудейкъым, ар бегъымбарым нэхърэ нэхъ лъапӀэщ+. 10Ар Тхьэм и псалъэ тхахэм зи хъыбар мыпхуэдэу хэт лӀыкӀуэрщ:[*]

«Мис, си лӀыкӀуэр уяпэ къихуэу нэзгъэкӀуэнурэ,
абы уэ уи гъуэгур пхуигъэпсынущ»+.

11– Пэжыр нывжызоӀэ, цӀыхубзхэм къалъхуам щыщу умэхъакӀуэ Иуан[*] нэхърэ нэхъ ин щыӀэкъым. Апхуэдэу щыт пэтми, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм ящыщу я нэхъ цӀыкӀури Иуан нэхърэ нэхъ лъапӀэщ+. 12УмэхъакӀуэ Иуан* и махуэхэм къыщыщӀэдзауэ нобэр къыздэсым цӀыхухэм Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм гугъуехь ирагъэшэчащ икӀи бзаджащӀэхэм а тепщэныгъэшхуэр залымыгъэкӀэ яубыдыну и ужь итщ;+
13умэхъакӀуэ Иуан и зэманым къэсыху, бегъымбар псори, Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм итхэри а тепщэныгъэшхуэр къызэрыунэхунум тепсэлъыхьэу щытащ. 14Ар къабыл фщӀыну фыхуеймэ, умэхъакӀуэ Иуан къэкӀуэну щыта Иляс бегъымбарыр[*] аращ+. 15ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

16– Иджырей цӀыхухэр сытым езгъэщхьын? Уэрамым тесу, я ныбжьэгъухэм мыпхуэдэу еджэ щӀалэхэм ещхьщ:

17«Бжьамийхэм дыфхуепща пэтми,
фэ фыкъэфакъым;
дэ гъыбзэ фхужытӀа пэтми,
фэ фыгъакъым».

18– Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Иуан къэкӀуащ. Ар нэщӀ исщ, фади ефэркъым. «Ар жин бзаджэм иӀыгъщ», хужаӀэ абы+. 19ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къэкӀуащ. Ар машхэ икӀи йофэ. «Ешхэн-ефэныр зи щӀасэу, хьэкътын ахъшэр[*] хэзыххэмрэ гуэныхь зыщӀэхэмрэ я ныбжьэгъущ», хужаӀэ абы. АрщхьэкӀэ Тхьэм и акъылыфӀагъэм къыхэкӀа къэхъукъащӀэхэм а акъылыфӀагъэр ягъэщыпкъэ+.

Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Хоразин къалэ! Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Вифсайдэ къалэ!

(Лука 10:13-15)

20•Хьисэ и Ӏуэху телъыджэхэм я нэхъыбэр щилэжьа къалэхэм егиеу щӀидзащ, я гуэныхьхэм зэрахущӀемыгъуэжам щхьэкӀэ.

21– Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Хоразин къалэ! – жиӀащ абы. – Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Вифсайдэ къалэ! Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ фи деж щызлэжьа Ӏуэху телъыджэхэр къалэхэу Тиррэ Сидонрэ[*] щызлэжьатэмэ, щыгъуэ щыгъын куэд щӀауэ ящыгърэ я нэкӀухэр фӀамыщӀкӀэ зэщӀэцӀэлауэ я гуэныхьхэм яхущӀегъуэжынт+. 22Ауэ сэ нывжызоӀэ, къемэтмахуэм фэ гугъуехьу фшэчынум нэхърэ Тиррэ Сидонрэ гугъуехьу яшэчынур нэхъ мащӀэу къыщӀэкӀынущ+. 23Уэ, Капернаум къалэ, уафэм удэкӀуеину? Хьэуэ, жыхьэнмэм и кууупӀэм нэсыху укӀуэцӀрыхунущ,[*] уи деж щызлэжьа Ӏуэхушхуэхэр Содом къалэм[*] щызлэжьатэмэ, ар иджыри къэс щытынути. 24Ауэ сэ нывжызоӀэ, къемэтмахуэм гугъуехьу уэ пшэчынум нэхърэ Содом гугъуехьу ишэчынур нэхъ мащӀэу къыщӀэкӀынущ.

Си деж фыкъакӀуи, гузэгъэгъуэ фэстынщ

(Лука 10:21-22)

25•И псалъэм къыпищэу, Хьисэ жиӀащ итӀанэ:

– Си Адэ, уафэмрэ щӀылъэмрэ я Зиусхьэн. Мы Ӏуэхухэр цӀыху губзыгъэхэмрэ цӀыху Ӏущхэмрэ ящыбгъэпщкӀуурэ, сабийхэм зэребгъэщӀамкӀэ фӀыщӀэ пхузощӀ. 26Си Адэ, апхуэдэущ уэ узэрыхуеяр.

27– Псори си Адэм къысӀэщӀилъхьащ. Къуэ лъапӀэр зыхуэдэр Адэ лъапӀэм фӀэкӀа, зыми ищӀэркъым. Адэ лъапӀэр зыхуэдэри Къуэ лъапӀэмрэ Къуэ лъапӀэм ар зригъэщӀэну хуей цӀыхухэмрэ фӀэкӀа, зыми ищӀэркъым+.

28– ЦӀыху ешаелӀа, хьэлъэ уэндэгъу зытелъ псори, си деж фыкъакӀуэ, гузэгъэгъуэ фэстынущи+. 29Си бжьыр зытефлъхьэ, жысӀэр зэвгъащӀэ, сэ сигур щабэщ икӀи пагагъэ схэлъкъыми. ПсэмкӀэ гузэгъэгъуэ вгъуэтынущ итӀанэ; 30си бжьыр шэчыгъуафӀэщ, си хьэлъэри уэндэгъукъыми+.

12-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм гуэдз щхьэмыжхэр щэбэт махуэм къызэрыпачар

(Марк 2:23-28; Лука 6:1-5)

12^1•Хьисэ гуэдз хьэсэхэм хэтурэ кӀуэрт щэбэт махуэ гуэрым. И гъуэгу ирикӀуэхэр мэжэлӀати, гуэдз щхьэмыжхэр къыпачурэ яшхыу щӀадзащ щэбэт махуэ[*] гуэрым. 2Фарисейхэм[*] ар щалъагъум, Хьисэ къыжраӀащ:

– Еплъыт, щэбэт махуэм хабзэкӀэ пщӀэ мыхъунур[*] уи гъуэгу ирикӀуэхэм ящӀэ.

3– Даутрэ Даут и гъусэхэмрэ мэжалӀэ щыхъум, абы ищӀам[*] феджакъэ? – яжриӀащ Хьисэ. 4– Ар Тхьэм и унэм щӀыхьэри, Тхьэм и пащхьэм цӀыхухэм иралъхьа щӀакхъуэр[*] езыми и гъусэхэми яшхащ. ХабзэмкӀэ дин пашэхэм фӀэкӀ нэгъуэщӀ гуэрым а щӀакхъуэр ишх мыхъуну щытащ, ауэ Даути и гъусэхэми яшхащ. 5Дин пашэхэр Тхьэм и унэшхуэм щӀэту, щэбэт махуэм лажьэурэ, а махуэр ямыгъэлъапӀэ пэтми,[*] лажьэ ямыӀэу къызэрынэр Мусэ и Торэт хабзэм зэритми феджакъэ? 6Ауэ сэ вжызоӀэ, Тхьэм и унэшхуэм нэхърэ нэхъ лъапӀэу зыгуэр къыфхэтщ+. 7«Къурмэн щӀыныракъым сызыхуейр, атӀэ гущӀэгъур арщ» – Тхьэм жиӀа а псалъэхэм[*] къригъэкӀыр къывгурыӀуэу щытатэмэ, лажьэ зимыӀэхэр вгъэкъуэншэнтэкъым; 8сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр[*] щэбэт махуэм и зиусхьэнщи.

Зи Ӏэ лъэныкъуэр гъуа лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Марк 3:1-6; Лука 6:6-11)

9•Хьисэ а щӀыпӀэм икӀри, журтхэм я синэгуэгум[*] щӀыхьащ итӀанэ. 10Зи Ӏэ лъэныкъуэр гъуа лӀы гуэр щӀэтт абы. Апхуэдэу щыхъум, Хьисэ зэрагъэкъуэншэн щхьэусыгъуэ гуэр къагъуэтын щхьэкӀэ, къеупщӀащ:

– Сымаджэр щэбэт махуэм бгъэхъужыныр хабзэм къезэгърэ, хьэмэ къемызэгърэ+?

11– Фэ фщыщу хэт и мэл закъуэр щэбэт махуэм мащэм ихуамэ, къизымыхыжынур? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 12– ЦӀыхур мэлым нэхърэ куэдкӀэ нэхъ лъапӀэкъэ? Аращи, щэбэт махуэм фӀы пщӀэну хабзэм къозэгъ+.

13Хьисэ а лӀым жриӀащ итӀанэ:

– Уи Ӏэр къэший!

ЛӀым и Ӏэр къишийри, адрей Ӏэм хуэдэу хъужащ.

14Синэгуэгум щӀэкӀыжауэ, Хьисэ ягъэкӀуэдыну мурад ящӀати, зэрагъэкӀуэдыну щӀыкӀэмкӀэ зэчэнджэщыжырт фарисейхэр абы щыгъуэ.

Тхьэм езым хуэлэжьэну къыхихар

15Абыхэм я мурадыр къыщищӀэм, Хьисэ а щӀыпӀэм икӀыжащ. Хьисэ и ужь цӀыху куэд иуващ, икӀи абыхэм яхэт сымаджэ псори игъэхъужащ. 16Ауэ Хьисэ езыр хэтми цӀыхухэм кърамыгъэщӀэну абыхэм яриухылӀащ+. 17Апхуэдэу щӀэхъуар Мэссихь теухуауэ Тхьэм жиӀауэ Ешайа бегъымбарым и тхылъым ит мы псалъэхэр[*] пэж хъун щхьэкӀэщ:

18«Мыращ къысхуэлэжьэну къыхэсхар.

Ар фӀыуэ солъагъу, си гум ирихьыр арщ.

Сэ си псэр абы и гум ислъхьэнурэ,
хамэ лъэпкъхэр щыпкъагъэм иригъэдэӀуэнущ абы.

19Хьэлэбэлыкъ макъ игъэӀунукъым абы икӀи гуоунукъым.

Абы и макъыр уэрамхэми зыми щызэхихынукъым.

20НыкъуэкъищӀыкӀ хъуа* къамыл кърищӀыкӀынукъым,
ерагъыу блэ уэздыгъэку[*] игъэункӀыфӀынукъым,
щыпкъагъэр тригъэкӀуэху.

21Лъэпкъхэр зыщыгугъыу зыпэплъэр Аращ».

Хьисэрэ жин бзаджэхэм я пашэ Велзевулрэ

(Марк 3:20-30; Лука 11:14-23; 12:10)

22•Жин бзаджэм иӀыгъ лӀы нэф икӀи бзагуэ гуэр Хьисэ деж къашащ цӀыхухэм. Хьисэ лӀым и бзэр къригъэутӀыпщыжьащ, и нэхэри къригъэплъэжащ. 23ЦӀыху гупышхуэм, хуабжьу ягъэщӀагъуэу, жаӀащ:

– Мыр Даут и Къуэу[*] Мэссихьыр[*] армырауэ пӀэрэ+?

24Фарисейхэм, ар щызэхахым, мыпхуэдэу жаӀащ:

– Жин бзаджэхэм я пашэ Велзевул[*] и къарукӀэщ жин бзаджэхэр цӀыхухэм абы зэрахихур+.

25Ауэ Хьисэ, абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, яжриӀащ:

– Дэтхэнэ къэралри, лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, зэхэкъутэнущ. Абы ещхьу, ар ирекъалэ е иреунагъуэ, лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, щыӀэжын лъэкӀынукъым. 26ШейтӀаным цӀыху гуэр зыӀыгъ шейтӀаныр абы хихумэ, езым и щхьэкӀэ лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъуауэ арщ. Апхуэдэу хъумэ, абы и тепщэныгъэр щыӀэжын дауэ лъэкӀыну? 27НтӀэ, сэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм Велзевул и къарукӀэ щахэсхукӀэ, фэ фи цӀыхухэм жин бзаджэхэр цӀыхухэм зэрыхахужыр хэт и къарукӀэ? Аращи, фэ фи цӀыхухэрщ фызыгъэкъуэншэнур+. 28Ауэ сэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм зэрахэсхур Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм и ӀэмыркӀэщи, абы къикӀыр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къыфхыхьауэ арщ.

29– Абы ещхьу, лӀы къарууфӀэ гуэрым и унэ щӀыхьэу, абы и хьэпшыпхэр къихъунщӀэн зылъэкӀынур хэт, лӀы къарууфӀэр япэщӀыкӀэ имыпхмэ? А лӀыр ипхэмэ, абы и унэр къихъунщӀэн лъэкӀынущ.

30– Сэ си мыгъусэр си пэрыуэгъущ, си гъусэу зэхуэзымыхьэсым зэбгредз+. 31Аращи, нывжызоӀэ, цӀыхухэм сыт хуэдэ гуэныхь ящӀами, сыт хуэдизу Тхьэр ягъэпцӀами, къахуэгъункӀэ Ӏэмал щыӀэщ, ауэ, хэту щытми, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр зыгъэпцӀым къыхуэгъунукъым+. 32Хэту щытми, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм псалъэ Ӏей хужызыӀэм къыхуэгъункӀэ Ӏэмал щыӀэщ, ауэ Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм псалъэ Ӏей хужызыӀэм мы дунейми ахърэтым къыщыхуэгъунукъым.

Жыгыр зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэ пщӀэнущ

(Лука 6:43-45)

33– Жыгыр фӀымэ, къыпыкӀэри фӀынущ. Жыгыр Ӏеймэ, къыпыкӀэри Ӏеинущ; жыгыр зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэ къэпщӀэнущ+. 34Фэ, блэ щылъхухэ, апхуэдиз бзаджагъэ фхэлъу фӀы зэрыжыфӀэнур дауэ? Жьэм къыжьэдэкӀыр гум илъырщ+. 35ЦӀыхуфӀым игу илъ фӀым фӀыгъуэр къыдокӀуэ, цӀыху бзаджэм игу илъ бзаджагъэм бзаджагъэ къыдокӀуэ. 36Сэ нывжызоӀэ, цӀыхухэм жаӀэ дэтхэнэ зы псалъэ купщӀэншэми щхьэкӀэ къемэтмахуэм деж Тхьэм жэуап иратыжын хуей хъунущ;+
37уи псалъэхэм елъытауэ, Тхьэм уиухеинущ икӀи уи псалъэхэм елъытауэ Тхьэм уигъэкъуэншэнущи+.

Уафэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ къахуригъэхыну фарисейхэр Хьисэ къызэрелъэӀуар

(Марк 8:11-12; Лука 11:29-32)

38•Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ ящыщ гуэрхэм Хьисэ къыжраӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр дыбгъэ-лъагъуну дыхуейщ+.

39– Иджырей цӀыху бзаджэу Тхьэр зымыщӀэхэр нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ хуейщ, ауэ Инус бегъымбарым[*] и нэщэнэм фӀэкӀа Тхьэм абыхэм нэщэнэ къаритынукъым;+
40Инус бегъымбарыр бдзэжьей иным и ныбэм жэщищ-махуищкӀэ зэрилъам ещхьу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэри щӀылъэм и кууупӀэм жэщищ-махуищкӀэ щӀэлъынущ. 41Ниневие къалэм дэса цӀыхухэр, къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ, иджырей цӀыхухэм къедэуэнущ икӀи ахэр къагъэкъуэншэнущ, Инус ахэр Тхьэм и псалъэхэм иригъэдаӀуэ щыхъум, ящӀа гуэныхьхэм хущӀегъуэжащи, ауэ сэ нывжызоӀэ, Инус нэхърэ нэхъ лъапӀэ гуэр къыфхэтщ+. 42Абы ещхьу ипщэ къэралым щыщ пащтыхь цӀыхубзыр[*], къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ иджырей цӀыхухэм къедэуэнущ, икӀи ахэр къигъэкъуэншэнущ. А пащтыхь цӀыхубзыр Сэлмэн пащтыхьым[*] и акъылыфӀагъэм едэӀуэн щхьэкӀэ щӀылъэм и гъунэ дыдэм къикӀри, къэкӀуащи, ауэ сэ нывжызоӀэ, Сэлмэн пащтыхьым нэхърэ нэхъ лъапӀэ гуэр къыфхэтщ.

Жин бзаджэм къызэригъэзэжыр

(Лука 11:24-26)

43•– Жин бзаджэ гуэр, цӀыху гуэрым къыщыхэкӀыжкӀэ, псы здэщымыӀэ губгъуэ нэщӀым макӀуэри, зыщигъэпсэхун щӀыпӀэ лъыхъуэурэ къекӀухь, ауэ игъуэтыркъым. 44Зыщигъэпсэхун щӀыпӀэ щимыгъуэткӀэ, жеӀэ: «Сызыхэса цӀыхум, си унэу щытам деж, згъэзэжынщ». Абы деж къегъэзэжри, унэр нэщӀу, пхъэнкӀауэ, зэлъыӀухауэ кърохьэлӀэж. 45Апхуэдэу щыхъукӀэ, езым нэхърэ нэхъ Ӏейуэ нэгъуэщӀ жин бзаджибл здешэри, макӀуэри, унэм щӀотӀысхьэ. ИкӀэм-икӀэжым а цӀыхум и Ӏуэхур япэм нэхърэ нэхъ Ӏей мэхъу. Аращ иджырей цӀыхухэм къащыщӀынур+.

Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ

(Марк 3:31-35; Лука 8:19-21)

46•А псалъэхэр цӀыху гупышхуэм щажриӀэм, Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ къепсэлъэну хуейуэ къэкӀуауэ пщӀантӀэм дэтт+. 47Хьисэ зыгуэрым къыжриӀащ:

– Мес, уи анэмрэ уи къуэшхэмрэ къэкӀуауэ, къопсэлъэну хуейуэ пщӀантӀэм дэтщ.

48– Хэт си анэри, хэт си къуэшхэри? – еупщӀащ Хьисэ ар къыжезыӀам. 49ИтӀанэ и гъуэгу ирикӀуэхэм Ӏэ яхуищӀри, жиӀащ:

– Мыхэращ сэ си анэри си къуэшхэри; 50сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ хэту щытми, си Адэу уафэм щыӀэр зыхуейр зыгъэзащӀэр арщ сэ си къуэшри, си шыпхъури, си анэри+.

13-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Жылэ зысэм теухуа ущие хъыбарыр

(Марк 4:1-9; Лука 8:4-8)

13^1•Унэм щӀэкӀри, Хьисэ гуэл Ӏуфэм ӀутӀысхьащ а махуэ дыдэм. 2Абы деж къыщызэхуэса цӀыхухэр апхуэдизкӀэ куэд хъурти, езыр кхъуафэжьейм итӀысхьащ. ЦӀыху гупышхуэр псы Ӏуфэм Ӏутт. 3Ущие хъыбаркӀэ цӀыхухэм Ӏуэхугъуэ куэд яжриӀащ Хьисэ итӀанэ:

– ФыкъэдаӀуэ. Жылэ исэну лӀы гуэр дэкӀащ. 4Здисэм, жылэм щыщ гъуэгум телъэлъащ. Къуалэбзухэр къэлъатэри, ар ящыпащ. 5ЩӀыр къызэмэщӀэкӀ мывалъэм хэлъэлъащ жылэм щыщ. ЩӀыр куутэкъыми, щӀэх дыдэ къыхэжащ жылэр, 6ауэ дыгъэр къыщыдэкӀуейм, исыжащ икӀи лъабжьэ куу зэримыӀам щхьэкӀэ гъужащ. 7А жылэ дыдэм щыщ банэхэм хэлъэлъащ. Банэхэм зыкъаужьри, жылэм къикӀыкӀар ятхьэлащ. 8А жылэм щыщ щӀыгулъ фӀыцӀэми хэлъалъэщ, къэкӀри, щхьэмыжхэр къыпыкӀащ. Зы гуэдз хьэдзэр хьэдзищэ хъуащ, адрейр гуэдз хьэдзэ хыщӀ хъуащ, ещанэр хьэдзэ щэщӀ хъуащ.

9Хьисэ щӀигъужащ итӀанэ:

– ТхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

Ущие хъыбархэр Хьисэ цӀыхухэм щӀахуиӀуэтар

(Марк 4:10-12; Лука 8:9-10)

10•И гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къеупщӀащ абы щыгъуэ:

– ЦӀыхухэм захуэбгъазэурэ, ущие хъыбархэр сыт щӀахуэпӀуатэр?

11– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм и щэхухэр фщӀэну абы хуитыныгъэ къывитащ фэ, ауэ адрей цӀыхухэм къаритакъым, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм+. 12– Ар хэтуи ирехъу, зиӀэм нэхъыбэ къритынущ Тхьэм, къелыжу хуигъэбэгъуэнущ, ауэ зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжынущ Тхьэм+. 13Сэ цӀыхухэм захуэзгъазэурэ, ущие хъыбархэр щӀахуэсӀуатэр мыращ:

«Плъэ пэтми, абыхэм ялъагъуркъым,
даӀуэ пэтми, зэхахыркъым
икӀи къагурыӀуэркъым».

14– Тхьэм езым и псалъэу Ешайа бегъымбарым игу ирилъхьэу къыжригъэӀахэр[*] пэж хъуащ абыхэм къехъулӀа ӀуэхумкӀэ:

«Фэ зэхэфх зэпыту фыщытынущ,
ауэ къывгурыӀуэнукъым;
фэ флъагъу зэпыту фыщытынущ,
ауэ гу лъыфтэнукъым.
15Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мы цӀыху лъэпкъыр
гулъытэншэ хъуащ.
Я тхьэкӀумэхэмкӀи ерагъыу зэхах къудейщ,
я нэхэри яуфӀыцӀащ.
Апхуэдэу щымытамэ, я нэхэмкӀи ялъагъунт,
я тхьэкӀумэхэмкӀи зэхахынт,
ягухэмкӀи зэхащӀыкӀынт,
си дежи къагъэзэжынти,
сэ ахэр згъэхъужынт итӀанэ»+.

16– Ауэ фэ фи нэхэми фи тхьэкӀумэхэми я насыпщ, абыхэм икӀи ялъагъу, икӀи зэхах+. 17Пэжыр нывжызоӀэ, бегъымбар куэди щыпкъагъэ зигу илъ цӀыху куэди фэ флъагъур ялъагъуну хуеящ, ауэ ялъэгъуакъым, фэ зэхэфхри зэхахыну хуеящ, ауэ зэхахакъым+.

Жылэ зысэм теухуа ущие хъыбарым къикӀыр

(Марк 4:13-20; Лука 8:11-15)

18•– Жылэ зысэм теухуа ущие хъыбарым къикӀым фыкъедаӀуэ абы щыгъуэ: 19Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм и хъыбарыр зыгуэрым зэхихрэ, ар къыгурымыӀуэмэ, шейтӀаныр къокӀуэри, а цӀыхум игу илъ жылэфӀыр ирехыж. Мыр гъуэгум телъэлъа жылэм хуэдэщ. 20Адрей цӀыхури щӀы мывалъэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. А цӀыхуращ Тхьэм и псалъэхэр зэрызэхихыу, щыгуфӀыкӀыурэ зыщтэр. 21Ауэ абы игукӀэ лъабжьэ зэримыӀэм щхьэкӀэ, фӀэщхъуныгъэм и гъуэгум куэдрэ теткъым. Тхьэм и псалъэхэм щхьэкӀэ гузэвэгъуэ зэрыхэхуэу, е цӀыхухэм абы гугъуехь ирагъэшэчу зэрыщӀадзэу, фӀэщхъуныгъэм и гъуэгум токӀыж ар+. 22НэгъуэщӀ цӀыху гуэр банэхэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Тхьэм и псалъэхэр зэхех апхуэдэм, ауэ мы дунейм щызекӀуэ гугъуехьхэмрэ беягъэм и пцӀымрэ Тхьэм и псалъэу и гум илъхэр ятхьэлэри, абы фӀыгъуэ къыпыкӀыркъым+. 23НэгъуэщӀ зыри щӀыгулъ фӀыцӀэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. А цӀыхуращ Тхьэм и псалъэхэр зэхихыу зэхэзыщӀыкӀыр. Абы фӀыгъуэ къыпокӀ, – е хуэдищэ, е хуэдэ хыщӀ, е хуэдэ щэщӀ+.

Ежьужьым теухуа ущие хъыбарым къикӀыр

24Хьисэ нэгъуэщӀ ущие хъыбари яхуиӀуэтащ абыхэм:

– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр хьэсэм жылэфӀ хэзысарщ. 25АрщхьэкӀэ, цӀыхухэр жейм хэту, а цӀыхум и жагъуэгъур къакӀуэщ, и гуэдз хьэсэм ежьужь* къыхисэри ежьэжащ. 26А жылэр къэкӀыурэ, щхьэмыж ищӀу щыхуежьэм, абы щӀыгъуу удз ежьужьри къыхэкӀащ.

27– Хьэсэр зейм деж и лэжьакӀуэхэр кӀуэри жраӀащ: «Зи щӀыхь ин, уи хьэсэм жылэфӀ тепсатэкъэ? НтӀэ мы удз ежьужьыр дэнэ къикӀа?»

28– «Жагъуэгъу гуэрщ ар къызэзыщӀар», – яжриӀащ абы. – «Дэ дыкӀуэу ахэр къыхэтчыну ухуей?» еупщӀащ лэжьакӀуэхэр хьэсэр зейм.

29– Ауэ абы жиӀащ: «Хьэуэ, ар хъунукъым, ежьужьым щӀыгъуу гуэдзри къыхэфчынкӀэ мэхъури. 30ТӀури зэщӀыгъуу хэгъуэм нэсыху къызэдрекӀ. Къахыжын щыхъукӀэ, гъавэр къэзыххэм сэ яжесӀэнущ: Япэ щӀыкӀэ ежьужьыр зэхуэфхьэси, пхыр фщӀы, мафӀэкӀэ вгъэсын щхьэкӀэ; итӀанэ гуэдзыр зэхуэфхьэси, си гуэнхэм ифкӀутэ»+.

Хъардэл* хьэдзэмрэ пщагъэмрэ теухуа ущие хъыбархэр

(Марк 4:30-32; Лука 13:18-21)

31•Абыхэм нэгъуэщӀ ущие хъыбари къахуиӀуэтащ Хьисэ:

– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр хъардэл[*] хьэдзэрщ. Ар лӀы гуэрым къищтэри, и хьэсэм щыхисащ. 32Хьэдзэ псоми нэхърэ нэхъ цӀыкӀу пэтми, ар къэкӀа нэужь, зы илъэс зи ныбжь къэкӀыгъэхэм нэхърэ нэхъ ин мэхъу. Къуалэбзухэр къэлъатэурэ и къудамэхэм къытетӀысхьэу, ахэр жьауапӀэ яхуохъу+.

33НэгъуэщӀ ущие хъыбар яхуиӀуэтащ итӀанэ:

– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр пщагъэрщ. ЦӀыхубз гуэрым ар къищтэщ, ӀэнлъищкӀэ хупцӀынэ ипщэри, хупцӀынэ псори игъэтэджащ+.

34А псори Хьисэ цӀыхухэм ущие хъыбархэмкӀэ ягуригъэӀуащ. Ущие хъыбар хэмыту зыри яжриӀэртэкъым. 35Хьисэ цӀыхухэм захуигъазэурэ ущие хъыбархэр щӀахуиӀуэтар бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр пэж хъун щхьэкӀэщ:

«Ущие хъыбархэр Ӏуэтэным
си жьэр хузэщӀэсхынурэ,
дунейр къызэриухуэрэ гъэпщкӀуауэ щыт Ӏуэхугъуэхэм
я щэхухэр нахуэ къэсщӀынущ»+.

Гуэдз хьэсэм жагъуэгъу гуэрым хиса ежьужьым теухуа ущие хъыбарым къикӀыр Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм къазэрыгуригъэӀуар

36Хьисэ зыхэт цӀыху гупышхуэхэм къахэкӀри, зыщӀэса унэм щӀыхьэжащ абы и ужькӀэ. И гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къеупщӀащ:

– Хьэсэм къыхэкӀа удз ежьужьым теухуа ущие хъыбарым къикӀыр къыдгурыгъаӀуэ.

37– ЖылэфӀыр зысар ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэрщ,[*] – жиӀащ Хьисэ. 38– Хьэсэ хъужыр дунейр арщ. ЖылэфӀ хъужыр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм* щӀэт цӀыхухэр арщ. Ежьужь хъужыр шейтӀаным и цӀыхухэр арщ+. 39Адрейуэ, а ежьужьыр гуэдз хьэсэм щызыса жагъуэгъур шейтӀанырщ. Хэгъуэм къизгъэкӀыр мы дунейм и кӀэухырщ, гъавэр къэзыхыжхэр жыхуэсӀэр мелыӀычхэрщ+.

40– Удз ежьужьыр, къыхачурэ, мафӀэмкӀэ зэрагъэсым хуэдэущ зэрыхъунур мы дунейм и кӀэухым деж: 41ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и мелыӀычхэр игъэкӀуэнурэ, удз ежьужьыр гъавэм къызэрыхачым хуэдэу, цӀыхухэм гуэныхь езыгъащӀэ цӀыхухэри, бзаджагъэ зыщӀэ нэгъуэщӀ цӀыхухэри Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀагъэкъэбзыкӀынущ+. 42МелыӀычхэм а цӀыхухэр зэхуашэсынурэ, мафӀэшхуэ зэрылъ хьэкум ирадзэнущ. Абы гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ+. 43Щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэр дыгъэ нэбзийхэм хуэдэу Адэ лъапӀэм и Тепщэныгъэшхуэм къыщынэхунущ абы щыгъуэ. ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

Ущие хъыбарищ

44– Абы нэмыщӀкӀэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр хьэсэм щыгъэпщкӀуауэ щыта мылъкушхуэр арщ. А мылъкушхуэр цӀыху гуэрым къыщигъуэтым, игъэпщкӀужщ, гуфӀэурэ кӀуэщ, иӀэ псори ищэжри, а хьэсэр къищэхуащ.

45– ИтӀанэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр налкъутналмэс дэгъуэхэр къэзылъыхъуэ сатуущӀэращ. 46Налкъутналмэс лъапӀэ къыщигъуэтым, кӀуэщ, иӀэ псори ищэжри, ар къищэхуащ.

47– ИтӀани, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр хым хадзэу бдзэжьей лъэпкъыгъуэ Ӏэджи къызэраубыда хъырщ+. 48Бдзэжьейр из хъуа нэужь, бдзэжьеящэхэм ар хы Ӏуфэм къытралъэфэжащ. Ахэр тӀысщ, бдзэжьей нэхъыфӀхэр пэгунхэм иралъхьэри, бдзэжьей нэхъыкӀэхэр хыфӀадзэжащ+. 49Апхуэдэущ зэрыхъунур мы дунейм и кӀэухым деж. МелыӀычхэр къехынурэ, щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэм цӀыху бзаджэхэр къыхашурэ,+
50мафӀэшхуэ зэрылъ хьэкум ирадзэнущ. Абы гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ+.

МылъкущӀэмрэ мылъкужьымрэ

51Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм еупщӀащ абы и ужькӀэ:

– Мы Ӏуэхугъуэ псори фӀыуэ къывгурыӀуа?

– ФӀыуэ къыдгурыӀуащ, Зиусхьэн, – жэуап къатыжащ абыхэм.

52– Абы къыхэкӀкӀэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэ дэтхэнэ торэт егъэджакӀуэ пашэри[*] унэр зей гуэрым хуэдэщ. Абы и мылъку гъэтӀылъыпӀэм мылъкущӀи мылъкужьи кърех.

Назарет дэс цӀыхухэм Хьисэ зэрамыщтар

(Марк 6:1-6; Лука 4:16-30)

53•А ущие хъыбархэр щиухым, Хьисэ а щӀыпӀэм икӀыжащ. 54И анэ и къалэм къэкӀуэжри, Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм синэгуэгум щаригъащӀэу щӀидзащ. ЦӀыхухэм зэраригъащӀэ щӀыкӀэр ягъэщӀагъуэу жаӀащ:

– Мы лӀым мыпхуэдиз акъылыфӀагъэ дэнэ къриха? Мыпхуэдэ лъэкӀыныгъэшхуэ зыхэлъ телъыджэлажьэхэр дэнэ къикӀрэ+? 55ПхъащӀэм и къуэр аракъэ мыр? Мыбы и анэкъэ МэриемкӀэ зэджэр? Екъуб, Иосий, Симон, Иудэ сымэ мы лӀым и къуэшкъэ+? 56И шыпхъу псори дэ къытхэскъэ? Апхуэдэу щыщыткӀэ, мы лӀым а псори дэнэ къриха?

57Апхуэдэу щӀэупщӀэурэ, Хьисэ щхьэкӀэ я гум мыхъун кърагъэхьащ.

– Бегъымбарым щӀыхь хуэзымыщӀыр езыр щапӀа къалэм дэсхэмрэ и унагъуэм щыщхэмрэ я закъуэщ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм+.

58Абыхэм фӀэщхъуныгъэ зэрамыӀэм щхьэкӀэ, Хьисэ Ӏуэху телъыджэ куэд абдежым щилэжьакъым.

14-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

УмэхъакӀуэ Иуан и щхьэр зэрыпаупщӀар

(Марк 6:14-29; Лука 9:7-9)

14^1•Пщы Ирод,[*] Хьисэ и хъыбарыр зэхихати, 2и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм яжриӀащ а махуэхэм:

– Ар умэхъакӀуэ Иуанырауэ къыщӀэкӀынщ. Ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ, аращ апхуэдэ къару зыхэлъ телъыджэхэр щӀилэжьыр+.

3-4Ирод ар щӀыжиӀар мыращ: ФилиппкӀэ зэджэ и къуэшыр псэу пэтми, Ирод а Филиппым и фыз Иродиадэ зи цӀэр къишэжат. Абы ар къызэришэжам щхьэкӀэ, Иуан Ирод жриӀэрт: «Уи къуэшым и фыз къэпшэжыныр хабзэм къезэгъыркъым». Иродиадэ и лъэӀукӀэ Ирод и зауэлӀхэм Иуан яригъэубыдщ, Ӏэхъулъэхъу ярыригъалъхьэри, лъэхъуэщым щӀригъэдзащ абы и ужькӀэ+. 5Ирод Иуан иригъэукӀыну хуейт, ауэ цӀыхухэм ящышынэрт, абыхэм Иуан бегъымбару ялъытэрти+.

6Ирод къыщалъхуа махуэр щагъэлъапӀэм, Иродиадэ и пхъур зэхуэсахэм я пащхьэм къыщыфащ икӀи ар пщы Ирод игу ирихьащ.

7Ирод хъыджэбзыр игу ирихьати, абы тхьэ хуиӀуащ:

– Сыт ухуейми, уэстынщ.

8И анэм игъэӀущати, хъыджэбзым жиӀащ:

– УмэхъакӀуэ Иуан и щхьэр лагъэм илъу къызэт.

9Пащтыхьым ар щызэхихым, хуабжьу гущӀыхьэ щыхъуащ, арщхьэкӀэ хьэщӀэхэм я пащхьэм тхьэ щиӀуати, хъыджэбзыр зыхуейр иратыну унафэ ищӀри, 10Иуан и щхьэр лъэхъуэщым щыпиупщӀыну зауэлӀ гуэр игъэкӀуащ. 11Иуан и щхьэр лагъэм илъу къахьри, хъыджэбзым иратащ, абы ар и анэм хуихьащ. 12Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэр къакӀуэщ, Иуан и хьэдэр лъэхъуэщым къыщӀахыжри щӀалъхьэжащ итӀанэ. ЩӀалъхьэжа нэужь, кӀуэри къэхъуар Хьисэ хуаӀуэтэжащ+.

Хьисэ цӀыху минитху зэригъэшхар

(Марк 6:30-44; Лука 9:10-17; Иуан 6:1-14)

13•А хъыбарыр щызэхихым, цӀыхухэм яхэкӀри, щӀыпӀэ пхыдза гуэрымкӀэ и закъуэу кхъуафэжьейкӀэ иунэтӀащ Хьисэ. Ар щызэхахым, цӀыху гупышхуэ къалэхэм къыдэкӀри, Хьисэ лъэсу кӀэлъыкӀуащ. 14Хьисэ кхъуэфэжьейм къикӀыу, цӀыху гупышхуэр щилъагъум, игу ящӀэгъури, сымаджэу яхэтыр игъэхъужащ.

15Пщыхьэщхьэр къыщысым, и гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Мы щӀыпӀэр пхыдзащ, махуэри хэкӀуэтакӀэщ. Жылэхэм кӀуэуэ гъуэмылэ къыщащэхун щхьэкӀэ, цӀыхухэр утӀыпщ.

16– Ахэр щӀэкӀуэн щыӀэкъым. Фэ вгъашхэ ахэр, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

17– Дэ щӀакхъуитхурэ бдзэжьеитӀрэ фӀэкӀа диӀэкъым, – къыжраӀащ адрейхэм.

18– Ахэр сэ къысхуэфхьыт, – жиӀащ Хьисэ.

19Хьисэ цӀыху гупышхуэхэм яжриӀащ удзыпцӀэм хэтӀысхьэну. ЩӀакхъуитхумрэ бдзэжьеитӀымрэ къищтэщ, уафэм дэплъейри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ. ЩӀакхъуэхэр зэгуищӀыкӀыурэ, и гъуэгу ирикӀуэхэм яритащ итӀанэ; абыхэм цӀыху гупышхуэхэм хуагуэшащ. 20Арати, псори шхащ, псоми загъэнщӀащ. Къадэхуа щӀакхъуэ бзыгъэхэр зэхуахьэсыжри, матэ пщыкӀутӀым ярызу хъуащ. 21ЦӀыхубзхэмрэ сабийхэмрэ нэмыщӀ, шхахэр цӀыху минитху хуэдиз хъурт+.

Хьисэ псы гущӀыӀум тету зэрыкӀуар

(Марк 6:45-52; Иуан 6:16-21)

22•Хьисэ цӀыху гупышхуэхэр иригъэжьэжыху зыпимыгъаплъэу, и гъуэгу ирикӀуэхэр кхъуафэжьейм иригъэтӀысхьащ итӀанэ, гуэлым зэпрыкӀын щхьэкӀэ. 23ЦӀыхухэр иутӀыпщыжа нэужь, Тхьэм елъэӀуну Ӏуащхьэм и закъуэ дэкӀуеящ. Пщыхьэщхьэр щыхъуам, ар и закъуэу абдеж къытенащ+. 24Плъэмэ, кхъуафэжьейр гуэлым и кум нэсат, ауэ жьы къепщэрти, толъкъунхэр къыжьэхэуэурэ, кхъуафэжьейр зэхэзедзэ хъуащ.

25Джэд Ӏуэгъуэм деж Хьисэ, псы щӀыӀум тету, кхъуафэжьейм исхэм я лъэныкъуэкӀэ кӀуащ. 26Псы гущӀыӀум тету Хьисэ къакӀуэу щалъагъум, и гъуэгу ирикӀуэхэм ар хьэдэджадэу къафӀэщӀри, хуабжьу шынауэ зэрыгъэкӀиящ+. 27Хьисэ абыхэм къажриӀащ а сыхьэтым:

– Фымыдзыхэ, сэращ ар, фымышынэ!

28– Зиусхьэн, ар уэрауэ щытмэ, псы гущӀыӀум сытету, уи деж сынэкӀуэну унафэ щӀы, – жриӀащ Петр Хьисэ.

29– КъакӀуэ! – жиӀащ Хьисэ.

Петр кхъуафэжьейм къикӀри, псы гущӀыӀум тету, Хьисэ деж кӀуэну ежьащ. 30Ауэ жьышхуэр къыщыкъуэум, гузавэри, къэшынащ. Псым щӀилъафэ щыхъум, къэгуоуащ:

– Зиусхьэн, сыкъегъэл.

31Петр ар щыжиӀэм, Хьисэ и Ӏэр хуишийщ, ар иубыдри жриӀащ:

– Уэ, фӀэщхъуныгъэ зи мащӀэ, дзыхь щхьэ къысхуумыщӀырэ+?

32Арати, кхъуафэжьейм исхэм тӀури яхэтӀысхьэжащ, жьапщэри увыӀэжащ. 33ЩыувыӀэжым, кхъуафэжьейм исхэр лъэгуажьэмыщхьэу Хьисэ и пащхьэм итӀысхьэри, жаӀащ:

– ИпэжыпӀэкӀэ, уэ Тхьэм ури-Къуэщ+.

Геннисарет хэкум Хьисэ сымаджэхэр зэрыщигъэхъужар

(Марк 6:53-56)

34Гуэлым зэпрыкӀри, Геннисарет нэсащ+. 35А щӀыпӀэм щыпсэухэм Хьисэ къыщацӀыхужым, а хэкум дэнэкӀи ис цӀыхухэм хъыбар ирагъащӀэри, сымаджэу ис псори абы къыхуашащ. 36НэгъуэщӀ мыхъуми, Хьисэ и щыгъын кӀапэм иригъэӀусэну лъаӀуэрт сымаджэхэр, щыгъын кӀапэм еӀуса псори узыншэ хъужырт.

15-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр

(Марк 7:1-23)

15^1•Ерусалим къикӀа фарисейхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ деж къакӀуэри, къеупщӀащ:

2– Уи гъуэгу ирикӀуэхэр ди адэжьхэм къытхуагъэна хабзэхэм сыт щӀытекӀыр? Я Ӏэхэр ямытхьэщӀэу машхэ ахэр+.

3– Фэри фи адэжьхэм я хабзэм фытетын щхьэкӀэ, Тхьэм и унафэм сыт фыщӀытекӀыр? – яжриӀащ Хьисэ+. 4– Тхьэм жиӀащ:[*] «Уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ!» икӀи «Зи адэ е зи анэ ӀейкӀэ тепсэлъыхьыр ирелӀэ». 5-6Ауэ фэ жывоӀэ: «Зыгуэрым и адэм е и анэм: Сэ тыгъэу фэстын слъэкӀыну щытар иджы Тхьэм тыгъэ хуэсщӀынущ, жриӀэмэ, абы щыгъуэ абыхэм пщӀэ яхуимыщӀми хъунущ». Апхуэдэу фщӀыурэ, фи адэжьхэм къыфхуагъэна хабзэхэмкӀэ Тхьэм и псалъэхэр лъэныкъуэ ивогъэз. 7БзитӀщхьитӀхэ! Ешайа бегъымбарым фэ къыфтеухуауэ пэжыр жиӀащ мыпхуэдэу:[*]+

8«Я жьэкӀэ сагъэлъапӀэ щхьэкӀэ,
мы цӀыхухэр ягукӀэ спэжыжьэщ.
9Абыхэм цӀыхухэм Ӏуэхугъуэхэр ирагъащӀэурэ,
цӀыху хабзэр Тхьэм и унафэм
зэрыхуагъадэм щхьэкӀэ,
сэ сызэрагъэлъапӀэр пщӀэншэщ»+.

10Хьисэ цӀыху гупышхуэр къриджэри яжриӀащ абы и ужькӀэ:

– ФыкъэдаӀуэ икӀи жысӀэр зыгурывгъаӀуэ. 11ЦӀыхур мыкъабзэ зыщӀыр и жьэм къыжьэдыхьэр аракъым, атӀэ жьэм къыжьэдэкӀырщ+.

12И гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ еупщӀащ:

– Фарисейхэм[*] а жыпӀахэр зэхаха нэужь, я гум мыхъун къызэрырагъэхьар пщӀэрэ?

13– Си Адэу уафэм щыӀэм химыса дэтхэнэ къэкӀыгъэри лъабжьэкӀэ къыхатхъыжынущ, – яжриӀащ Хьисэ+. 14– Абыхэм я ужь фикӀ. Мы фарисейхэр цӀыху нэфхэм я нэф пашэхэщ. Зы нэфыр адрей нэфым гъуазэ хуэхъумэ, тӀури мащэм ихуэнущ+.

15Ар щызэхихым, Петр Хьисэ къыжриӀащ:

– А ущие хъыбару къыджыпӀам къикӀыр къыдгурыгъаӀуэт.

16– Зыри къывгурымыӀауэ ара иджыри? – жиӀащ Хьисэ.

17– Жьэм жьэдыхьэ псори ныбэм нэсмэ, пкъым къызэрыхэкӀыжыр къывгурыӀуэркъэ? 18Ауэ жьэм къипсэлъыр гум къокӀ. Аращ цӀыхур мыкъабзэ зыщӀыр;+
19сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ гум къикӀыр мыращ: Гупсысэ бзаджэхэр, цӀыху укӀыныр, зинэ щӀэныр, дыгъуэныр, цӀыхухэм пцӀы ятелъхьэныр, яхуэпсэлъэныр+. 20Аращ цӀыхур мыкъабзэ зыщӀыр. Ахъумэ Ӏэ мытхьэщӀкӀэ шхэным цӀыхур мыкъабзэ ищӀыркъым.

Ханаан хэкум щыщ цӀыхубзым иӀа фӀэщхъуныгъэр

(Марк 7:24-30)

21•А щӀыпӀэм икӀри, Хьисэ къалэхэу Тиррэ Сидонрэ[*] я Ӏэхэлъахэм кӀуащ итӀанэ. 22А лъэныкъуэм къикӀа, Ханаан хэкум щыщ цӀыхубз гуэр[*] Хьисэ деж къакӀуэри, кӀий-гуоуэ жиӀащ абы щыгъуэ:

– Зиусхьэну Даут и Къуэ,[*] гущӀэгъу къысхуэщӀ. Жин бзаджэ гуэрым си пхъур хуабжьу гугъу ирегъэхь+.

23АрщхьэкӀэ Хьисэ а цӀыхубзым зы псалъи жриӀакъым, зы жэуапи иритыжакъым. И гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Мыр кӀийуэ ди ужь йомыгъэту, утӀыпщ.

24– Израил цӀыхуу мэл щхьэрыуахэм я закъуэщ сэ Тхьэм сыкъызыхуигъэкӀуар, – жиӀащ Хьисэ+.

25Ауэ цӀыхубзыр Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу къитӀысхьэри, жиӀащ:

– Уэ, Зиусхьэн, къыздэӀэпыкъу!

26– ЩӀакхъуэр сабийхэм къаӀэщӀэпхыу хьэхэм яхуэбдзыныр къезэгъыркъым+.

27– Пэжщ, Зиусхьэн, – жиӀащ цӀыхубзым, – ауэ хьэхэм яшх ахэр зейхэм я Ӏэнэм къехуэха щӀакхъуэ щыкъуейхэр.

28– Уэ фӀэщхъуныгъэу уиӀэр инщ, цӀыхубз – жриӀащ Хьисэ абы. – Ауэ щыхъукӀэ, уэ узэрыхуейм хуэдэу къыбдрехъу.

ЦӀыхубзым и пхъур а зы напӀэзыпӀэм хъужащ.

Хьисэ цӀыху куэд зэригъэхъужар

29•Абы и ужкӀэ, а щӀыпӀэм икӀыжщ, Галилей гуэлым Ӏухьэщ, Ӏуащхьэм дэкӀуейри, Хьисэ абдежым щытӀысащ. 30Ӏэшэ, лъашэ, нэф, дэгу, нэгъуэщӀ узыфэ зиӀэхэр къыздашэурэ, цӀыху гупышхуэ Хьисэ деж къакӀуэри, сымаджэхэр абы и пащхьэм къралъхьащ. И пащхьэм къыщралъхьэм, Хьисэ ахэр игъэхъужащ. 31Бзагуэхэр псалъэу, Ӏэшэхэр Ӏэбэфу, лъашэхэр тэмэму зекӀуэу, нэфхэр къэплъэжу щалъагъум, цӀыху гупышхуэм ягъэщӀэгъуащ икӀи Израил и Тхьэм щӀыхь хуащӀащ.

Хьисэ цӀыху миниплӀ зэригъэшхар

(Марк 8:1-10)

32Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр къриджэри яжриӀащ:

– Мы цӀыхубэм сигу ящӀогъу; махуищ мэхъу зэрызигъусэри, шхын яӀухуакъым. МэжалӀэу сутӀыпщыжыну сыхуейкъым. Къарууншэ хъунурэ, гъуэгум текӀуэдэнущ ахэр+.

33– Мыпхуэдиз цӀыхум яхурикъун щӀакхъуэ мы губгъуэ нэщӀым дэнэ щыбгъуэтын? – къыжраӀащ и гъуэгу ирикӀуэхэм Хьисэ.

34– ЩӀакхъуэ дапщэ фиӀэр? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– ЩӀакхъуиблрэ бдзэжьей тӀэкӀурэ диӀэщ, – жаӀащ абыхэм.

35Ар щыжаӀэм, Хьисэ цӀыху гупышхуэм унафэ яхуищӀащ етӀысэхыну. 36ШӀакхъуиблымрэ бдзэжьейхэмрэ къищтэри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ. ЩӀакхъуэхэр зэгуищӀыкӀри, и гъуэгу ирикӀуэхэм яритащ итӀанэ. Абыхэми цӀыхухэм хуагуэшащ. 37ЦӀыху псори шхащ икӀи загъэнщӀащ. Къадэхуа щӀакхъуэ бзыгъэхэр матиблым ярызу зэхуахьэсыжащ. 38ЦӀыхубзхэмрэ сабийхэмрэ нэмыщӀ, шхахэр цӀыху миниплӀ хуэдиз хъурт+. 39Хьисэ цӀыху гупышхуэр иутӀыпщыжа нэужь, кхъуафэжьейм итӀысхьэри, Магадан хэкум кӀуащ итӀанэ.

16-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр уафэм къахуригъэхыну фарисейхэр Хьисэ зэрелъэӀуар

(Марк 8:11-13; Лука 11:29-32)

16^1•Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ[*] Хьисэ деж къакӀуэри, ягъэунэхун мурадкӀэ, нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр уафэм къахуригъэхыну елъэӀуащ+. 2Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Пщыхьэщхьэм мыпхуэдэу жывоӀэ: «Уафэ нэзыр пшэплъщи, пщэдей уэфӀ хъунущ». 3Пщэдджыжьым мыпхуэдэу жывоӀэ: «Уафэм пшэр тезщ икӀи пшэплъщ. Нобэ уэлбанэ хъунущ». Уафэм и теплъэм къикӀыр къывгуроӀэ, ауэ мы зэманым и нэщэнэхэм къарыкӀыр къывгурыӀуэн флъэкӀыркъым. 4Иджырей цӀыху бзаджэу Тхьэр зымыщӀэхэр нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ хуейщ, ауэ Инус бегъымбарым и нэщэнэм[*] фӀэкӀа Тхьэм абыхэм къаритынукъым.

Ар жиӀэщ, абыхэм яхэкӀри, Хьисэ ежьэжащ+.

Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ я пщагъэр

(Марк 8:14-21)

5•Гуэлым щызэпрыкӀыжым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм щӀа-кхъуэ къыздащтэну ящыгъупщат. 6Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Фысакъ! Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ я пщагъэм зыщыфхъумэ+.

7– ЩӀакхъуэ диӀэкъыми, аращ абы апхуэдэу щӀыжиӀэр, – тепсэлъыхьырт и гъуэгу ирикӀуэхэр а Ӏуэхум.

8Абыхэм жаӀэм гу лъитати, Хьисэ жиӀащ:

– ФӀэщхъуныгъэ зи мащӀэхэ, щӀакхъуэ зэрывимыӀэм фыщӀытепсэлъыхьыр сыт+? 9КъывгурымыӀуэу ара иджыри? ФщӀэжыркъэ, щӀакхъуитхур цӀыху минитхум щахузэгуэсщӀыкӀам, щӀакхъуэ бзыгъэхэр ярызу матэ дапщэ зэхуэфхьэсыжар+? 10Хьэмэрэ щӀакхъуиблыр цӀыху миниплӀым щахузэгуэсщӀыкӀам, щӀакхъуэ бзыгъэхэр ярызу матэ дапщэ зэхуэфхьэсыжар+? 11«Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ я пщагъэм зыщыфхъумэ», щыжысӀэм, щӀакхъуэракъым сэ жыхуэсӀар, ар щхьэ къывгурымыӀуэрэ?

12Хьисэ жыхуиӀар щӀакхъуэ пщагъэр артэкъым, атӀэ фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ цӀыхухэм ирагъащӀэу щыта Ӏуэхурт. Абы зыщахъумэн зэрыхуейр Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм къагурыӀуащ абы щыгъуэ.

«Уэращ Мэссихьу Тхьэм и Къуэр», жиӀэу Петр Хьисэ зэрыжриӀар

(Марк 8:27-30; Лука 9:18-21)

13•Кесарфилиппие къалэм[*] и Ӏэхэлъахэм щынэсым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм еупщӀащ:

– Сэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр, цӀыхухэм сыхэту жаӀэрэ?

14– ЦӀыхухэр зыумэхъ у-Иуану жаӀэ языныкъуэхэм, – жаӀащ абыхэм. – У-Иляс бегъымбару[*] жаӀэ нэгъуэщӀхэми. У-Иеремие бегъымбару е бегъымбархэм уащыщ гуэру жызыӀи щыӀэщ+.

15– АтӀэ фэ сэ сыхэту жыфӀэрэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

16– Уэращ Мэссихьу[*] гъащӀэр къызыбгъэдэкӀ Тхьэм и Къуэр, – жиӀащ Симон Петр+.

17– Гъуэгу махуэ утеуващ, уэ Инус и къуэ Симон, – жриӀащ Хьисэ абы. – Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мыр зэхозыгъэщӀыкӀар цӀыхуракъым, атӀэ си Адэу уафэм щыӀэр арщ+. 18Сэ ныбжызоӀэ, уэ у-Петрщ, уэ мывэм ухуэдэщ, сэ си члисэр уэ птесщӀыхьынущ икӀи лӀэныгъэм и къарухэр а члисэм пэлъэщынукъым+. 19Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм[*] и ӀункӀыбзэхэр уэстынущ; щӀылъэм сыт уэ хуит щумыщӀыр уафэми хуит щыхъунукъым; щӀылъэм сыт уэ хуит щыпщӀыр уафэми хуит щыхъунущ.

20Ар зэры-Мэссихьыр зыми жрамыӀэну Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм унафэ быдэ яхуищӀащ абы щыгъуэ+.

Езыр зэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ къызэрыжиӀар

(Марк 8:31–9:1; Лука 9:22-27)

21•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ягуригъаӀуэу хуежьащ а зэманым къыщыщӀэдзауэ:

– Сэ Ерусалим сыкӀуэн хуейщ. Нэхъыжьхэми,[*] дин пашэшхуэхэми, торэт егъэджакӀуэ пашэхэми[*] гугъуехь куэд сагъэшэчын икӀи саукӀын хуейщ, ауэ лӀахэм сакъыхэтэджыкӀыжын хуейщ ещанэ махуэм+.

22Апхуэдэу щыжиӀэм, Петр Хьисэ лъэныкъуэкӀэ Ӏуишри, жиӀар хуимыдэу щӀидзащ:

– Зиусхьэн, Тхьэм ар иремыдэ. Ар къыпщыщӀ хъунукъым.

23Хьисэ Петр зыкъыхуигъазэри жриӀащ:

– ЗбгъэдэкӀ, шейтӀан. Уэ пэрыуэгъу укъысхуохъу, уэ уи гупсысэкӀэр Тхьэм и гупсысэкӀэу щыткъым, атӀэ цӀыхум и гупсысэкӀэщи+.

24Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Си ужь зыгуэр къиувэну хуеймэ, езыр зыхуей Ӏуэхугъуэхэр кърегъанэ, лӀэныгъэм и жорыр кърещти, си ужь къреувэ+. 25Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зи псэр мыкӀуэду къезыгъэлыну хуей дэтхэнэми и псэр фӀэкӀуэдынущ, ауэ сэр щхьэкӀэ зи псэр зыфӀэкӀуэд дэтхэнэми и псэр мыкӀуэду къелынущ+. 26Дуней псор зы цӀыхум ей хъууэ, езыр кӀуэдмэ, а цӀыхум фӀыуэ къыхухэкӀынур сыт? Хьэмэрэ зы цӀыхум и псэм щхьэкӀэ уасэу итыфынур сыт+? 27ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр, и мелыӀычхэр щӀыгъуу, и Адэм и щӀыхьышхуэм хуэдэ щӀыхьышхуэ иӀэу къэкӀуэжынущ. Хэти ищӀам хуэфащэ иригъэгъуэтыжынущ абы щыгъуэ+. 28Пэжыр нывжызоӀэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и Тепщэныгъэшхуэр иӀэу къакӀуэу ялъагъуху, лӀэныгъэр зылъэмыӀэсын яхэтщ мыбдежым щыт цӀыхухэм+.

17-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ и теплъэм зэрызихъуэжар

(Марк 9:2-13; Лука 9:28-36)

17^1•Махуих дэкӀа нэужь, Хьисэ Петри, Екъуби, абы и къуэш Иуани зыщӀигъури, абыхэм я закъуэ бгы лъагэ дишащ+. 2Абдежым Хьисэ и теплъэм зыщихъуэжащ абыхэм я пащхьэм. И напэр дыгъэм хуэдэу зэщӀэлыдащ, и щыгъынхэри уэсым хуэдэу хужьыбзэ хъуащ+. 3Плъэмэ, бегъымбархэу Мусэрэ Илясрэ Хьисэ къепсалъэу къахуэлъэгъуащ абы и гъуэгу ирикӀуэ цӀыхуищым.

4– Зиусхьэн, мыбдежым дызэрыщыӀэр фӀыщ, – къыжриӀащ Петр Хьисэ. – Уэ ухуеймэ, мыбдежым шэтырищ щызгъэувынщ, зыр уэр щхьэкӀэ, зыр Мусэ щхьэкӀэ, ещанэр Иляс щхьэкӀэ.

5Петр здэпсалъэм, пшэ Ӏэрамэ нэху напӀэзыпӀэм абыхэм къащхьэщыхьащ. А пшэм макъ къыхэӀукӀащ:

– Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэу си гум ирихьыр.[*] Абы жиӀэм федаӀуэ+.

6Ар щызэхахым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр хуабжьу къэшынэри, щӀым бгъэгукӀэ зытрадзащ. 7Хьисэ абыхэм къабгъэдыхьэри, ӀэпэкӀэ еӀусэурэ жиӀащ:

– Фыкъэтэдж, фымышынэ.

8Къыщыдэплъейм, Хьисэ фӀэкӀа зыри ялъагъужакъым.

9Бгым къыщехыжым, абыхэм унафэ яхуищӀащ Хьисэ:

– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр[*] лӀахэм къахэтэджыкӀыжыху, флъэгъуар зыми хуэвмыӀуэтэж+.

10И гъуэгу ирикӀуэ цӀыхуищыр Хьисэ къеупщӀащ:

– НтӀэ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэм «Иляс бегъымбарыр къэкӀуэн хуейщ япэщӀыкӀэ»[*] щӀыжаӀэр сыт?

11– Пэжщ, Иляс къакӀуэу Ӏуэху псори захуагъэм тету зэтригъэувэжын хуейщ, – яжриӀащ Хьисэ. 12– Ауэ сэ нывжызоӀэ, Иляс къэкӀуакӀэщ, ауэ ар къацӀыхужакъым, Ӏейуэ иращӀэну зыхуеяри иращӀащ. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэми гугъуехь ирагъэшэчынущ абыхэм.

13Хьисэ жыхуиӀар умэхъакӀуэ Иуаныр зэрыарар Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм къагурыӀуащ абдежым+.

Жин бзаджэм иӀыгъ щӀалэ гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Марк 9:14-29; Лука 9:37-43а)

14•Абы и ужькӀэ, Хьисэрэ и гъусищымрэ цӀыху гупышхуэм я деж къыщагъэзэжым, лӀы гуэр Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу къитӀысхьэри, 15жиӀащ:

– Зи щӀыхь ин, си къуэм гущӀэгъу къыхуэщӀ. МазэщӀэр къыщыунэхукӀэ, хьэзабышхуэ телъщ абы. МафӀэми псыми куэд дыдэри хохуэ. 16Уэ уи гъуэгу ирикӀуэхэм къахуэсшат ар, арщхьэкӀэ ягъэхъужын яхузэфӀэкӀакъым.

17– Е-ей, фӀэщхъуныгъэ зимыӀэу къуаншагъэ зылэжь иджырей цӀыхухэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыт хуэдизрэ сыфхэтын хуей? Сыт хуэдизрэ фысшэчын хуей? Къысхуэфшэ а щӀалэр.

18Къыщыхуашэм, Хьисэ жин бзаджэм егийри, жиныр щӀалэм хэкӀыжащ. ЩӀалэри асыхьэтым хъужащ+.

19Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ я закъуэу къыщынэм, ахэр Хьисэ къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ итӀанэ:

– Жин бзаджэр хэтхун дэ щхьэ тхузэфӀэмыкӀарэ?

20– Фэ фи фӀэщхъуныгъэр мащӀэти, аращ, – яжриӀащ Хьисэ. – Пэжыр нывжызоӀэ, хъардэл[*] хьэдзэм хуэдиз фӀэкӀ мыхъу фӀэщхъуныгъэ фиӀэмэ, мы Ӏуащхьэм «ӀукӀи, модэ кӀуэ!» жефӀэмэ, ӀукӀынурэ кӀуэнущ. ФхузэфӀэмыкӀыну зы Ӏуэхуи щыӀэнукъым итӀанэ+.

21– Апхуэдэ жин лӀэужьыгъуэр Тхьэм узэрелъэӀумрэ узэрынэщӀымрэ фӀэкӀа, нэгъуэщӀкӀэ цӀыхум хэпхуфынукъым, – щӀигъужащ Хьисэ.

ЗэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ етӀуанэу къызэрыжиӀар

(Марк 9:30-32; Лука 9:43-45)

22•Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Галилей хэкум щыщызэхуэ-сыжам щыгъуэ, Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр цӀыхухэм яӀэщӀыхьэнурэ, 23абыхэм ар яукӀынущ, ауэ ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ ещанэ махуэм.

Хьисэ ар щажриӀэм, абыхэм зэхахар хуабжьу гущӀыхьэ ящыхъуащ+.

Хьисэрэ Петррэ Тхьэм и унэшхуэм щхьэкӀэ хьэкътын ахъшэр зэратар

24Капернаум къалэм къыщыкӀуам щыгъуэ, Тхьэм и унэшхуэм щхьэкӀэ хьэкътын ахъшэу дидрахм зи цӀэр[*] хэзыххэр Петр деж къакӀуэри, жаӀащ:

– Хьэкътын ахъшэу дидрахмыр фи дин егъэджакӀуэм Тхьэм и унэшхуэм щхьэкӀэ итрэ+?

25– Ет, – жиӀащ Петр.

Петр унэм щыщӀыхьэм, езым жимыӀэӀа щӀыкӀэ, Хьисэ абы къеупщӀащ итӀанэ:

– Уэ дауэ уеплърэ, Симон? Дунейм тет пащтыхьхэм хьэпшыпхэм тралъхьэ хьэкъымрэ цӀыхухэм тралъхьэ хьэкъымрэ хэт къызыӀахыр? Езыхэм я къуэхэра, е нэгъуэщӀ цӀыхухэра?

26– НэгъуэщӀ цӀыхухэращ, – къритыжащ жэуап Петр.

– Аращи, я къуэхэм хьэкъ тралъхьэркъым, пэжкъэ? – жриӀащ Хьисэ абы. 27– Ауэ мы цӀыхухэм гукъанэ къытхуамыщӀын щхьэкӀэ, гуэлым кӀуэ, бдзэжьей къунтх хэдзи, япэ къэбубыд бдзэжьейр къапщтэрэ и жьэр зэтепхмэ, дыжьын ахъшэ къыжьэдэпхынущ. Ар къащти, хьэкътыну уэрэ сэрэ щхьэкӀэ абыхэм ет+.

18-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм ящыщу нэхъ ин дыдэр хэт?

(Марк 9:33-37; Лука 9:46-48)

18^1•И гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къеупщӀащ:

– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм ящыщу хэт нэхъ ин дыдэр?

2Хьисэ сабий гуэр къриджэщ, яку дигъэувэри, 3жиӀащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, фи гум илъыр зэфхъуэкӀыу, сабийхэм хуэдэ фымыхъумэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм фыщӀыхьэнукъым+. 4Аращи, мы сабийм хуэдэу зи щхьэр зыгъэлъахъшэ дэтхэнэри Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм я нэхъ ин дыдэщ. 5Мыпхуэдэ сабийр си цӀэкӀэ езыгъэблагъэ дэтхэнэми сэ сригъэблэгъауэ мэхъу+.

ЦӀыхухэм гуэныхь ящӀэну дезыгъэхьэх Ӏуэхуэхэр

(Марк 9:42-48; Лука 17:1-2)

6– Ауэ сэркӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ мы цӀыкӀухэм ящыщ гуэрым гуэныхь ищӀэну дезыгъэхьэх дэтхэнэми и пщэм щхьэл мывэ кӀэращӀэу, хым и кууупӀэм хадзэрэ ирагъэтхьэлатэмэ, езым дежкӀэ нэхъыфӀт. 7ЦӀыхухэм гуэныхь ящӀэну дезыгъэхьэх Ӏуэхухэм я зэранкӀэ дунейр гъуэгу мыгъуэ теуващ. Пэжщ, апхуэдэ Ӏуэхухэр къэхъун хуейщ, ауэ ахэр къызыбгъэдэкӀ цӀыхур гъуэгу мыгъуэ теуващ+. 8Уи Ӏэм е уи лъакъуэм гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, пыупщӀи, хыфӀэдзэ. Уи ӀитӀыр е уи лъакъуитӀыр уиӀэу, мыункӀыфӀыжын мафӀэм ухадзэ нэхърэ, уӀэшэу е улъашэу мыкӀуэдыжын гъащӀэ бгъуэтыныр уэркӀэ нэхъыфӀщ+. 9Апхуэдэ дыдэу, уи нэми гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, къитхъыжи, хыфӀэдзэ. Уи нитӀыр уиӀэу, жыхьэнмэм и мафӀэм ухадзэ нэхърэ, зы нэ лъэныкъуэм фӀэкӀа уимыӀэми, мыкӀуэдыжын гъащӀэ бгъуэтыныр уэркӀэ нэхъыфӀщ+.

10•– Фысакъ, мы цӀыкӀухэм ящыщ зыри нэмыплъ евмыт; сэ нывжызоӀэ, мы цӀыкӀухэм я мелыӀыч уафэгурысхэм си Адэу уафэм щыӀэм и нэгур зэпымыууэ ялъагъури. 11ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къыщӀэкӀуар цӀыху кӀуэдам лъыхъуэурэ, мыкӀуэду къригъэлын щхьэкӀэщ.

Мэл кӀуэдам теухуа ущие хъыбарыр

(Лука 15:3-7)

12– Фэ дауэ феплърэ? Зыгуэрым мэлищэ иӀэу жытӀэнщ. Абыхэм ящыщ зыр фӀэкӀуэдмэ, адрей бгъущӀрэ бгъур Ӏуащхьэм къытринэу, кӀуэуэ, а мэл кӀуэдам лъыхъуэнукъэ? 13Пэжыр нывжызоӀэ, а мэлыр къыщигъуэтыжкӀэ, фӀэмыкӀуэда мэл бгъущӀрэ бгъум нэхърэ а зы мэлым нэхъ щыгуфӀыкӀынущ. 14Апхуэдэу, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэр мы цӀыкӀухэм ящыщ зыри кӀуэдыну хуейкъым+.

Гуэныхь зыщӀэ къуэшыр

(Лука 17:3)

15•– Уи къуэшым[*] уэркӀэ гуэныхь къихьамэ, абы деж кӀуэи, ар зэрыгуэныхьыр фи закъуэу гурыгъаӀуэ. КъодаӀуэмэ, абы щыгъуэ уи къуэшыр къыпхуэнэжащ+. 16КъомыдаӀуэмэ, зы цӀыху е цӀыхуитӀ зыщӀыгъуи, уи къуэшым деж кӀуэ. «ЩыхьэтитӀым е щыхьэтищым жаӀэмкӀэ[*] дэтхэнэ псалъэри гъэщыпкъа хъунущ» итӀанэ+. 17Абыхэми едэӀуэн имыдэмэ, члисэ зэхуэсым щыщхэм я пащхьэм илъхьэ Ӏуэхур. Члисэ зэхуэсыми едэӀуэн имыдэмэ, ар хамэ лъэпкъхэм ящыщ е хьэкътын ахъшэр хэзых[*] гуэрхэм яхуэдэ ирехъу уэркӀэ+.

18– Пэжыр нывжызоӀэ, щӀылъэм фэ хуит щывмыщӀыр, уафэми хуит щыхъунукъым; щӀылъэм фэ хуит щыфщӀыр, уафэми хуит щыхъунущ.[*]

19– Иджыри нывжызоӀэ, щӀылъэм тет фщыщ цӀыхуитӀ фызэгурыӀуэрэ сыт ищӀыскӀи фелъэӀумэ, си Адэу уафэм щыӀэм ар къыфхуищӀэнущ+. 20Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сэ си цӀэкӀэ цӀыхуитӀ е цӀыхуищ щызэхуэскӀэ, сэри абыхэм сахэтщи.

ГущӀэгъу зыхэмылъ унэӀутым теухуа ущие хъыбарыр

21Петр Хьисэ къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ:

– Зиусхьэн, си къуэшым сэркӀэ гуэныхь къихьамэ, дапщэрэ хуэзгъэгъун хуей? Блэнейрэ хуэзгъэгъун хуейуэ ара+?

22– Сэ ныбжызоӀэ, блэней къудейкъым, атӀэ блыр блыщӀкӀэ гъэбэгъуауэщ.

23– Аращи, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зэщхьыр и унэӀутхэм ятелъ щӀыхуэр илъытэну хэта пащтыхьырщ. 24Илъытэну щыщӀидзэм, талант[*] минипщӀ щӀыхуэу зытелъ гуэр къыхуашащ. 25ЩӀыхуэр зэрипшыныжын зэримыӀэм къыхэкӀкӀэ, ари, абы и фызри, и бынхэри, иӀэ псори ящэу, щӀыхуэр иригъэпшыныжыну, пащтыхьым унафэ ищӀащ.

26– Апхуэдэу щыхъум, пащтыхьым и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу итӀысхьэри, унэӀутым жиӀащ: «Сыхыумыгъэзыхь. Псори уэстыжынщ». 27Пащтыхьым а унэӀутым гущӀэгъу хуищӀщ, щӀыхуэр хуигъэгъури, иутӀыпщыжащ.

28– А унэӀутыр щӀэкӀыжри, адрей унэӀутхэм ящыщу езым и динарищэ* щӀыхуэу зытелъым щыхуэзэм, «Си щӀыхуэр къызэтыж» жиӀэщ, къиубыдри итхьэлэу хуежьащ.

29Адрей унэӀутым абы и пащхьэм зыщридзыхри, лъаӀуэу щӀидзащ: «Сыхыумыгъэзыхь, тӀэкӀу къыспэплъэ, уэстыжынущ».

30– Ауэ мыдрейм ар имыдэу, кӀуэри, ар лъэхъуэщым щӀригъэдзащ, щӀыхуэр къритыжыху. 31Адрей унэӀуту ар зылъэгъуахэм я гум икъукӀэ къеуати, пащтыхьым деж кӀуэри, къэхъуа псори хуаӀуэтэжащ.

32– Пащтыхьым а унэӀутыр къригъашэри жриӀащ: «Уэ, унэӀут бзаджэ, укъызэлъэӀуати, си щӀыхуэу птелъ псори пхуэзгъэгъуащ. 33Сэ уэ гущӀэгъу зэрыпхуэсщӀам хуэдэу, уэри адрей унэӀутым гущӀэгъу хуэпщӀын хуеякъэ?» 34Пащтыхьыр икъукӀэ къэгубжьри, и щӀыхуэу телъ псори къритыжыху яӀыгъыну, а унэӀутыр лъэхъуэщ хъумакӀуэхэм яритащ.

35(ИтӀанэ Исус щӀигъужащ:) – И къуэшым кърищӀар игукӀэ хуэзымыгъэгъу фщыщ дэтхэнэми сэ си Адэу уафэм щыӀэри апхуэдэущ къызэрыхущытынур+.

19-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Фыз игъэкӀыжыным теухуауэ

(Марк 10:1-12)

19^1•А псалъэхэр жиӀа нэужь, Галилей хэкум икӀри, Иордан псым и адрыщӀым щыӀэ Иудей хэкум кӀуащ Хьисэ. 2Абы и ужь иту цӀыху куэд кӀэлъыкӀуащ икӀи абыхэм яхэт сымаджэхэр а хэкум щигъэхъужащ.

3Фарисей гуэрхэр къыбгъэдыхьэри, щагъэуэн мурадкӀэ Хьисэ къеупщӀащ:

– ЛӀым и фызыр сыт хуэдэ щхьэусыгъуэкӀэ иригъэкӀыж хъуну?

4– Тхьэуэ дунейр къэзыгъэщӀам щӀэдзапӀэм деж цӀыхухэр «цӀыхухъурэ цӀыхубзу къигъэщӀащ», жиӀэу Тхьэм и псалъэу тхахэм хэту[*] феджакъэ? – жэуап итыжащ Хьисэ+.

5– «Абы къыхэкӀкӀэ, лӀыр и адэ-анэм яхэкӀынурэ, и фызым щӀыгъуу, тӀури зыпкъ хъунущ», жиӀэу Тхьэм зэрыжиӀам[*] феджакъэ+? 6Аращи, ахэр зыпкъщ, пкъитӀ хъужыркъым. Апхуэдэу щыщыткӀэ, Тхьэм гъусэ зэхуищӀа цӀыхуитӀыр цӀыхум зэбгъэдигъэкӀыж хъунукъым+.

7– АтӀэ, «ЛӀым зэрыригъэкӀыж тхылъ фызым иритмэ, фызыр иригъэкӀыж хъунущ» жиӀэу, Мусэ бегъымбарым сыт унафэ щӀищӀар?[*] – къыжраӀащ фарисейхэм Хьисэ.

8– Фэ фи ерыщыгъэм къыхэкӀкӀэ, фи фызхэр ивгъэкӀыжыну Мусэ бегъымбарым хуит фищӀащ, – яжриӀащ Хьисэ, – ахъумэ нэхъапӀэм апхуэдэу щытакъым. 9Ауэ сэ нывжызоӀэ, и фыз зинэ имыщӀауэ ар изыгъэкӀыжу нэгъуэщӀ фыз къэзышэж дэтхэнэми зинэ ищӀауэ мэхъу. Абы ещхьу, лӀы гуэрым иригъэкӀыжа фыз къэзышэжми зинэ ищӀауэ мэхъу+.

10– ЛӀымрэ фызымрэ зэрызэхущытыр апхуэдэмэ, абы щыгъуэ къыумышэххэныр нэхъыфӀщ, – къыжраӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм.

11– Сэ жысӀар хэти ищтэн лъэкӀынукъым, – яжриӀащ Хьисэ. – Ар зыщтэн зылъэкӀыр Тхьэм лъэкӀыныгъэ зрита къудейрщ;+
12сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къашэни дэкӀуэни ялъэмыкӀыну я анэхэм къызэралъхум щхьэкӀэ, языныкъуэ цӀыхухэм къашэнукъым икӀи дэкӀуэнукъым. ЦӀыхухэм языныкъуэхэри яугуэщхъуащи, ар яхузэфӀэкӀынукъым. Языныкъуэхэми, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэтын щхьэкӀэ, къашэнуи дэкӀуэнуи ядэркъым. Ар зыщтэн зылъэкӀынум ирещтэ.

Хьисэрэ сабийхэмрэ

(Марк 10:13-16; Лука 18:15-17)

13•ЦӀыхухэм сабийхэр Хьисэ къыхуашэрт, Тхьэм и нэфӀ къащыхуэн щхьэкӀэ, и Ӏэхэр ятрилъхьэну икӀи Тхьэм яхуелъэӀуну. Ауэ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ар цӀыхухэм хуадэртэкъым. 14Хьисэ жиӀащ:

– Сабийхэр си деж кърекӀуэ, фапэрымыуэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэтщи+.

15Хьисэ и Ӏэхэр абыхэм ятрилъхьащ итӀанэ. А щӀыпӀэм икӀыжащ Хьисэ абы и ужькӀэ.

ЩӀалэ бейр

(Марк 10:17-31; Лука 18:18-30)

16•Хьисэ къыбгъэдыхьэри, щӀалэ гуэр къеупщӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, мыкӀуэдыжын гъащӀэ згъуэтын щхьэкӀэ, сыт фӀыуэ сщӀэн хуейр+?

17– ФӀымкӀэ щхьэ укъызэупщӀрэ? – жриӀащ Хьисэ а щӀалэм. – Тхьэм фӀэкӀа фӀы щыӀэкъым. МыкӀуэдыжын гъащӀэ бгъуэтыну ухуеймэ, Тхьэм и унафэхэр гъэзащӀэ+.

18– А унафэхэр сыт хуэдэ?[*] – къеупщӀащ щӀалэр Хьисэ.

– «ЦӀыху умыукӀ, зинэ умыщӀэ, умыдыгъуэ, нэгъуэщӀ цӀыхухэм пцӀы ятумылъхьэ, 19уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ, уи щхьэр фӀыуэ зэрыплъагъум хуэдэу, уи гъунэгъури фӀыуэ лъагъу», – жиӀащ Хьисэ.

20– Си щӀалэгъуэм щыщӀэдзауэ а псори согъэзащӀэ, – къыжриӀащ щӀалэм Хьисэ. – Сыт иджыри си щыщӀагъэр+?

21– Уи щыпкъагъэм щыщӀагъэ лъэпкъ хэмылъу, цӀыху нэгъэса ухъуну ухуеймэ, кӀуэ, уи мылъкур щэжи, ахъшэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэгуэш, – жриӀащ Хьисэ. – Уафэм мылъкушхуэ ущиӀэ хъунущ абы щыгъуэ. Си ужь къиувэ итӀанэ+.

22Ар щызэхихым, игу ныкъуэу, щӀалэр ӀукӀыжащ, мылъкушхуэ иӀэти.

23– Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэныр бейм дежкӀэ гугъущ, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм+. 24– Иджыри нывжызоӀэ, бейр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэн нэхърэ мастэнэм махъшэкӀэ икӀыныр нэхъ тыншщ.

25Хьисэ жиӀар и гъуэгу ирикӀуэхэм щызэхахым, ар икъукӀэ ягъэщӀагъуэри, къеупщӀащ:

– Апхуэдэу щыщыткӀэ, мыкӀуэду зыкъригъэлын зыхузэфӀэкӀынур хэт?

26Абыхэм еплъри, Хьисэ яжриӀащ:

– ЦӀыхухэм езыхэм мыкӀуэду зыкърагъэлын яхузэфӀэкӀыркъым, ауэ Тхьэм хузэфӀэмыкӀын Ӏуэху зыри щыӀэкъым+.

27– Мис, дэ диӀа псори къэдгъанэри, уи ужь дыкъиуващ, – къыжриӀащ Петр Хьисэ. – Абы щхьэкӀэ дэ ӀыхьэфӀу къэдгъуэтынур сыт+?

28– Пэжыр нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм, – ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм ахърэтым щӀыхьышхуэ щиӀэу и тахътэм щытетӀысхьэкӀэ, фэ, си ужь къиувахэр, тахътэ пщыкӀутӀым фытетӀысхьэнурэ, Израил и унагъуэ лъэпкъ пщыкӀутӀым хьэкум* ятефщӀыхьынущ+. 29ИкӀи е и унэхэр, е и къуэшхэр, е и шыпхъухэр, е и адэ, е и анэ, е и бынхэр, е и щӀапӀэр сэр щхьэкӀэ къэзыбгына дэтхэнэми хуэдищэ игъуэтыжынущ икӀи мыкӀуэдыжын гъащӀэ ӀыхьэфӀу къылъысынущ+. 30Ауэ я пэ итхэм ящыщ куэд я ужь къинэнущ, я ужь итхэри япэ ищынущ+.

20-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЖызумгъэкӀхэм ятеухуа ущие хъыбарыр

20^1– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] зыхуэдэр мыращ. Жызум хадэ зиӀэ гуэрым и жызум хадэм щигъэлэжьэн лэжьакӀуэхэр къилъыхъуэну пщэдджыжьым жьыуэ дэкӀащ. 2ЛэжьакӀуэхэр къыщигъуэтым, епсалъэщ, махуэм динар зырыз яритыну зэгурыӀуэри, и жызум хадэм игъэкӀуащ игъэлэжьэну.

3– Жызым хадэр зейр пщэдджыжьым сыхьэтыр бгъум[*] дэкӀри, нэгъуэщӀ лӀы Ӏуэхуншэхэр бэзэрым тету ирихьэлӀащ. 4ЩрихьэлӀэм, мыпхуэдэу яжриӀащ: «Фэри си жызум хадэм фыкӀуи, къэвлэжьыр фэстынущ». Ахэри кӀуащ жызум хадэм.

5– Жызум хадэр зейр шэджагъуэм дежи,[*] сыхьэтыр щым дежи,[*] аргуэру дэкӀри, нэгъуэщӀ Ӏуэхуншэ гуэрхэри хадэм игъэкӀуащ. 6ИкӀэм-икӀэжым, сыхьэтыр тхум деж[*] аргуэру дэкӀри, нэгъуэщӀхэри къыщрихьэлӀэм, абыхэми яжриӀащ: «Махуэ псом зыри фымыщӀэу мыбдежым щхьэ фыщызэхэт?»

7– «Ӏуэху дэзыгъэлэжьын дгъуэтакъым», къыжраӀащ абыхэм.

– «Фэри фыкӀуи, си жызум хадэм фыщылажьэ. Къэвлэжьыр фэстынщ», яжриӀащ абы.

8– Пщыхьэщхьэр къыщысым, жызум хадэр зейм лэжьакӀуэхэм я унафэщӀым жриӀащ: «ЛэжьакӀуэхэм къеджи, я ужькӀэ къэкӀуахэм щыщӀэдзауэ япэу къэкӀуахэм нэсыху, я махуэ лэжьапщӀэр ет».

9– Сыхьэтыр тхум Ӏуэхур зыублахэр къыщыкӀуэм, лэжьакӀуэхэм я унафэщӀым абыхэм динар зырыз яритащ. 10Ӏуэхур япэу зыублахэр къыщыкӀуэм, нэхъыбэ къратын ягугъащ, ауэ абыхэми динар зырызщ яритар. 11Ахъшэр Ӏахри, жызум хадэр зейм едауэу щӀадзащ. 12«Дэ махуэ псом хуабэвэхым дыхэту, гугъу дехьу дылэжьа пэтми, ди ужькӀэ къэкӀуауэ зы сыхьэт нэхъ мылэжьахэм дахуэбгъэдащ», жаӀащ.

13– Жызум хадэр зейм абыхэм ящыщ зым жриӀащ: «Си ныбжьэгъу, мыхъун уэсщӀэркъым. Зы динаркъэ дызэрызэгурыӀуар? 14Уи лэжьапщӀэр щтэи, кӀуэж. ИужькӀэ къэкӀуами уэ уэстам хуэдиз естыну сыхуейщ. 15Си ахъшэм сэ сызыхуейр есщӀэну сыхуитыжкъэ? Хьэмэ уэ уфыгъуэрэ сэ сызэрыхьэлэлым щхьэкӀэ?»

16(ИтӀанэ Хьисэ щӀигъужащ:) – Апхуэдэу я ужь итхэр япэ ищынущ, япэ итхэри я ужь къинэнущ; къеблэгъахэр куэдщ, ауэ хэплъыхьауэ яхэтыр мащӀэщ+.

ЗэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ ещанэу къызэрыжиӀар

(Марк 10:32-34; Лука 18:31-34)

17•Хьисэ ЕрусалимкӀэ дэкӀуейуэ гъуэгу здытетым, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр я закъуэу лъэныкъуэкӀэ Ӏуишри, яжриӀащ:

18– Мис иджы дэ ЕрусалимкӀэ дыдокӀуей. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр* дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ ерагъэубыдынущ. Абыхэм укӀ къытралъхьэнущ, 19икӀи къыщыдыхьэшхынурэ щӀопщкӀэ къеуэнущ, жорым ираӀулӀынурэ ар хамэ лъэпкъхэм[*] ӀэщӀалъхьэнущ; ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ ещанэ махуэм+.

Зеведей и къуэхэм я анэр Хьисэ зэрелъэӀуа Ӏуэхугъуэр

(Марк 10:35-45)

20•Зеведей и къуэхэм[*] я анэр, и къуэхэр и гъусэу, Хьисэ къыбгъэдыхьэри, и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу къитӀысхьащ, зыгуэркӀэ къелъэӀуну хуейти+.

21– Сыт уэ узыхуейр? – еупщӀащ Хьисэ цӀыхубзым.

– Уи тепщэныгъэшхуэр къыщыскӀэ, мы си къуитӀым зыр уи ижьырабгъумкӀэ, адрейр уи сэмэгурабгъумкӀэ тӀысыну хуит щӀы, – къыжриӀащ цӀыхубзым+.

22– Фэ фызыщӀэлъэӀур фщӀэркъым, – жиӀащ Хьисэ. – Сэ сызэфэну гугъуехь фалъэм итым фэ фефэн флъэкӀыну, е цӀыхухэм гугъуехькӀэ сызэраумэхъынум[*] хуэдэу, фэ абыхэм зевгъэумэхъын флъэкӀыну?

– ТлъэкӀынщ, – къыжраӀащ абыхэм+.

23– Сэ сызэфэну гугъуехь фалъэм итым фэри фефэнущ, – яжриӀащ Хьисэ. – ЦӀыхухэм сэ гугъуехькӀэ сызэраумэхъынум хуэдэу, фэри фаумэхъынущ. Ауэ си ижьырабгъумкӀэ е си сэмэгурабгъумкӀэ фыкъэтӀысыну хуит фысщӀын слъэкӀынукъым. А тӀысыпӀэхэр си Адэм зыхуигъэхьэзыра цӀыхухэм яйщ.

24Адрей цӀыхуипщӀу Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ар щызэхахым, а зэшитӀым яхуэгубжьащ. 25Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр къриджащ:

– Фэ фощӀэ, – яжриӀащ Хьисэ, – мы дунейм тет тепщэхэр цӀыхухэм я пщэм зэрыдэсыр, пашэхэми цӀыхухэм тепщэныгъэ зэрыхуаӀэри фощӀэ. 26Ауэ апхуэдэ зэхущытыкӀэкъым фяку дэлъын хуейр фэ. Фэ фщыщ ин хъуну хуеймэ, ар ӀуэхутхьэбзащӀэ къыфхурехъу+. 27Фэ фщыщ япэ итыну хуеймэ, ар пщылӀ къыфхурехъу. 28ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къыщӀэкӀуар цӀыхухэм я сэбэп зригъэкӀын щхьэкӀэкъым, атӀэ езым и сэбэп цӀыхухэм яригъэкӀын икӀи цӀыху куэдым щхьэкӀэ и псэр щхьэщэхужу итын папщӀэщ+.

Хьисэ лӀы нэфитӀ зэригъэхъужар

(Марк 10:46-52; Лука 18:35-42)

29•Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Ерихон къалэм[*] къыщыдэкӀыжым, Хьисэ и ужь цӀыху гупышхуэ къиуващ. 30ЛӀы нэфитӀ гъуэгу напщӀэм тест. Хьисэ зэрыблэкӀыр щызэхахым, макъышхуэкӀэ къаджэу щӀадзащ абыхэм:

– Зиусхьэну Даут и Къуэ,[*] гущӀэгъу къытхуэщӀ!+

31ЦӀыху гупышхуэм ямыдэу, «Шывгъэт!» жраӀащ, арщхьэкӀэ лӀы нэфитӀыр нэхъ макъышхуэкӀэ къэджащ аргуэру:

– Зиусхьэну Даут и Къуэ, гущӀэгъу къытхуэщӀ!

32Хьисэ къэувыӀэщ, ахэр къриджэри, яжриӀащ:

– Сыт фхуэсщӀэну фызыхуейр?

33– Зиусхьэн, ди нитӀыр къытхуэбгъэплъэжынырщ дызы-хуейр, – къыжраӀащ абыхэм.

34ГущӀэгъу яхуищӀри, Хьисэ абыхэм я нэхэм еӀусащ. Абыхэм я нэхэр къэплъэжащ асыхьэтым икӀи Хьисэ и ужь иуващ+.

21-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЩӀыхьышхуэ иӀэу, Хьисэ Ерусалим зэрыдыхьар

(Марк 11:1-11; Лука 19:28-38; Иуан 12:12-19)

21^1•Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Ерусалим пэгъунэгъу хъуащ. Елеон Ӏуащхьэм[*] и лъапэм тес Виффагие жылэм щынэсым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ цӀыхуитӀ япэ иригъэщаш,+
2мыпхуэдэу яжриӀэри:

– Фяпэ ит жылэм фыдыхьэ. Фызэрыдыхьэу зы шыдыбз, и шыд шыщӀэр щӀыгъуу, епхауэ фрихьэлӀэнущ. Ар къыкӀэрыфтӀэтыкӀи, си деж къафшэ. 3Зыгуэрым зыгуэр къывжиӀэмэ, «Зиусхьэныр мыбыхэм хуейщ» жефӀи, шыдхэр къэфшэну хуит фищӀынущ асыхьэтым.

4Апхуэдэу щӀэхъуар бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр[*] пэж хъун щхьэкӀэщ:+

5«Сион къалэу[*] пхъум хуэдэм жефӀэ:

Мис, гущабагъэ иӀэу, шыдым тесу
уи пащтыхьыр къыпхуокӀуэ;
ар зытесыр шыдыбзым и шыд шыщӀэрщ».

6И гъуэгу ирикӀуэхэр кӀуэри, Хьисэ зэражриӀам тету ящӀащ. 7Шыдыбзымрэ шыд шыщӀэмрэ къашэри, я щыгъынхэр абыхэм тралъхьащ, щыгъынхэм я щӀыӀум Хьисэ тетӀысхьащ. 8ЦӀыху гупышхуэм я щыгъынхэр гъуэгум хутраубгъуэрт абы, нэгъуэщӀхэми жыгхэм къудамэ къыпаупщӀурэ гъуэгум хутралъхьэрт. 9ЦӀыху гупышхуэу Хьисэ и пэ иту кӀуэхэми и ужь иту кӀуэхэми макъышхуэкӀэ жаӀащ:[*]

– Хьусаннэ[*] Даут и Къуэм деж!
Зиусхьэным и цӀэкӀэ къакӀуэм
щӀыхьышхуэр ейщ!
Хьусаннэ! Тхьэуэ Лъагэм
щӀыхьышхуэр ейщ!+

10Хьисэ Ерусалим щыдыхьэм, къалэ псор къызэщӀэхъеяуэ, цӀыхухэм жаӀэрт:

– Хэт мыр?

11– Ар Хьисэщ, Галилей хэкум щыщ Назарет къикӀа бегъымбарырщ, – жаӀэрт цӀыхубэм+.

Хьисэ сатуущӀэхэр Тхьэм и унэшхуэм къызэрыщӀихуар

(Марк 11:15-19; Лука 19:45-48; Иуан 2:13-22)

12•Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм щӀыхьэри, абы щӀэт сатуущӀэхэри[*] щэхуакӀуэхэри псори къыщӀихуу щӀидзащ абы и ужькӀэ; ахъшэ зыхъуэжхэм[*] я Ӏэнэхэмрэ тхьэрыкъуэ зыщэхэм я шэнтхэмрэ щхьэпридзащ+. 13Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Тхьэм къызэрыжиӀэр и псалъэу тхахэм хэтщ:[*] «Сэ си унэр тхьэлъэӀупӀэу щытынущ», ауэ фэ ар «хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэм»[*] ещхь фощӀ.

14Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм щӀэту, нэфхэмрэ лъашэхэмрэ къакӀуэри, абдежым щигъэхъужащ. 15Дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ* Хьисэ илэжьа Ӏуэху телъыджэхэр щалъагъум, сабийхэр Тхьэм и унэшхуэм щӀэту, «Хьусаннэ Даут и Къуэм[*] деж!» жаӀэу къызэрыджар щызэхахым, ямыдэу+
16Хьисэ къыжраӀащ:

– Абыхэм жаӀэр зэхэпхрэ?

– Зэхызох, – яжриӀащ Хьисэ, – ауэ феджакъэ Даут Тхьэм мыпхуэдэу зэрыжриӀам:[*]

«Сабийхэмрэ сабий быдзафэхэмрэ
я жьэкӀэ щӀыхь зыхуебгъэщӀащ»+?

17Хьисэ абыхэм яхэкӀщ, къалэм дэкӀщ, Вифание жылэм[*] кӀуэри, жэщыр абы щрихащ+.

Хьисэ ахъуо жыгым зэребгар

(Марк 11:12-14, 20-24)

18•Нэху щауэ, Ерусалим къыздэкӀуэжым, Хьисэ къэмэжэлӀащ+. 19Гъуэгубгъум зы ахъуо жыг щилъагъури, абы бгъэдыхьащ, ауэ тхьэмпэ фӀэкӀ зыри пигъуэтакъым; жыгым мыпхуэдэу жриӀащ:

– ИгъащӀэкӀэ зыри уэ къыппымыкӀэжын ирехъу!

Ар зэрыжиӀэу, ахъуо жыгыр гъуащ+. 20Ар щалъагъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ягъэщӀагъуэу жаӀащ:

– Ахъуо жыгыр дауэ апхуэдэу псынщӀэу гъужынкӀэ хъуа?

21– Пэжыр нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм, – фи гум шэч къивмыгъэхьэу фӀэщхъуныгъэ фиӀэмэ, ахъуо жыгым есщӀам хуэдэ къудейкъым фщӀэн флъэкӀынур, мы Ӏуащхьэми «ЗыкъэӀэти, хым зыхэдзэ!» жефӀэмэ, зыхидзынущ+. 22ФӀэщхъуныгъэ фиӀэмэ, сыткӀэ фелъэӀуми, Тхьэм ар къыфхуищӀэнущ+.

Хьисэ и тепщэныгъэр журт пашэхэр къезытамкӀэ къызэреупщӀар

(Марк 11:27-33; Лука 20:1-8)

23•Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм щӀыхьэри, Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм яригъащӀэу щӀидзащ. ЯригъащӀэ щыхъум, дин пашэшхуэхэмрэ цӀыхухэм я нэхъыжьхэмрэ къыбгъэдыхьэри къыжраӀащ:

– Мы Ӏуэхухэр блэжьыну хуитыныгъэ дэнэ къыздипхар? Ахэр блэжьыну тепщэныгъэ хэт уэ къозытар+?

24– Сэри фэ зы Ӏуэхугъуэ гуэркӀэ сынывэупщӀынущ, – яжриӀащ Хьисэ. – Жэуап къызэфтыжмэ, сэри нывжесӀэнщ мы Ӏуэхухэр злэжьыну хуитыныгъэ къыздисхар. 25ЦӀыхухэр иумэхъын[*] щхьэкӀэ, Иуан хэт къэзыгъэкӀуар? ЦӀыхухэра, хьэмэрэ Тхьэра?

– «Тхьэращ Иуан къэзыгъэкӀуар» жытӀэмэ, езым къыджиӀэнщ: «НтӀэ, Иуан жиӀар сыт фи фӀэщ щӀэмыхъуар?» – зэчэнджэщыжурэ жаӀэрт абыхэм+. 26– «ЦӀыхухэращ Иуан къэзыгъэкӀуар», жытӀэмэ, цӀыхухэм дащышынэн хуейщ, цӀыху псоми Иуан бегъымбару ялъытэри+. 27Арати:

– ТщӀэркъым, – къыжраӀащ Хьисэ.

– Апхуэдэу щыщыткӀэ, сэри нывжесӀэнукъым мы Ӏуэхухэр злэжьыну хуитыныгъэ къыздисхар, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

КъуитӀым ятеухуа ущие хъыбарыр

Хьисэ жиӀащ итӀанэ:

28– Фэ дауэ феплърэ? ЛӀы гуэрым къуитӀ иӀэт. А лӀыр и зы къуэм бгъэдыхьэри, жриӀащ: «Си щӀалэ, кӀуэи, нобэ си жызум хадэм щылажьэ».

29– Абы жэуап къритащ: «СыкӀуэнукъым», арщхьэкӀэ иужьым щӀегъуэжри, кӀуащ.

30– Адэр адрей и къуэми бгъэдыхьэри, ар дыдэр жриӀащ. ЩӀалэм жиӀащ: «СыкӀуэнщ, ди адэ», ауэ кӀуакъым.

31– Хэт а тӀум щыщу адэр зыхуейр зыгъэзэщӀар?

– Япэр арщ, – къыжраӀащ абыхэм.

– Пэжыр нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ, – хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ псэжьхэмрэ фэ фяпэ щӀыхьэнущ Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм. 32Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ щыпкъагъэм и гъуэгу фытригъэхьэн щхьэкӀэщ Иуан къыщӀэкӀуар, ауэ фэ абы дзыхь хуэфщӀакъым, хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ псэжьхэмрэ Иуан жиӀар я фӀэщ хъуащ. Ар я фӀэщ зэрыхъуар флъэгъуа пэтми, фэ фыщӀегъуэжакъым икӀи Иуан дзыхь хуэфщӀакъым+.

ЖызумгъэкӀ бзаджэхэм ятеухуа ущие хъыбарыр

(Марк 12:1-12; Лука 20:9-19)

33•– НэгъуэщӀ ущие хъыбари фыкъедаӀуэ. Унэр зей гуэрым жызум хадэ игъэтӀысащ. Хадэр мывэ сэрейкӀэ къищӀыхьщ, жызум пӀытӀалъэри ищӀри, бэтэгъей игъэуващ. ЖызумгъэкӀ гуэрхэм хадэр яӀэщӀилъхьэри, хамэ къэрал гуэрым кӀуащ езыр+. 34Жызум пычыжыгъуэр къыщысым, и жызум Ӏыхьэр къыӀахыну жызумгъэкӀхэм я деж унэӀутхэр игъэкӀуащ абы.

35– ЖызумгъэкӀхэм унэӀутхэр яубыдри, зыр яубэрэжьащ, адрейр яукӀащ, ещанэри яукӀащ, мывэкӀэ еуэурэ+. 36Хадэр зейм унэӀутхэр игъэкӀуащ аргуэру, япэу игъэкӀуахэм нэхърэ нэхъыбэжу, ауэ абыхэми ар дыдэр къращӀащ. 37ИкӀэм-икӀэжым «Си къуэм пщӀэ къыхуащӀынщ», жиӀэри, и къуэр абыхэм я деж игъэкӀуащ хадэр зейм+.

38– ЖызумгъэкӀхэм хадэр зейм и къуэр щалъагъум, зым адрейм жриӀащ: «Жызум хадэр къызыхуэнэжынур мыращ. Ар дывгъэукӀи, хадэр дэ къытхуэнэнщ»+. 39Арати, ар яубыдщ, жызум хадэм ирашыжри яукӀащ+.

40– АтӀэ, жызум хадэр зейр къакӀуэмэ, а жызумгъэкӀхэм сыт ярищӀэнур? – щӀэупщӀащ Хьисэ.

41– Абы а бзаджащӀэхэр кӀуэдыкӀейуэ игъэкӀуэдынурэ, жызум пычыжыгъуэр къыщыскӀэ, и жызум Ӏыхьэр къезытыжыну нэгъуэщӀ жызумгъэкӀхэм хадэр яӀэщӀилъхьэнущ, – къыжраӀащ абыхэм Хьисэ+.

УхуакӀуэхэм зрамыпэсу хыфӀадзэжа мывэр

42Хьисэ яжриӀащ итӀанэ:

– Тхьэм и псалъэу тхахэм[*] мыпхуэдэу зэрыхэтым феджакъэ?

«УхуакӀуэхэм зрамыпэсу хыфӀадзэжа мывэр
унэр зытезыӀыгъ мывэ лъабжьэ хъуащ.

Мыр Зиусхьэным къыбгъэдэкӀ Ӏуэхущ,
икӀи ар дэ тфӀэтелъыджэщ»+.

43– Аращи, нывжызоӀэ, – къыпищащ Хьисэ, – Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм[*] фыщӀыхьэнымкӀэ хуитыныгъэр фэ къыфтрихынурэ, и Тепщэныгъэшхуэм хуэфащэу фӀыгъуэр зыгъэзащӀэ нэгъуэщӀ лъэпкъ гуэрым иритынущ. 44Мы мывэм къытехуэр зэпкъриудынущ, езыр зытехуэр ипӀытӀынущ.

45Мы ущие хъыбархэр дин пашэшхуэхэмрэ фарисейхэмрэ щызэхахым, а хъыбархэр езыхэм зэратеухуар къагурыӀуати, 46Хьисэ яубыдыну хэтащ, ауэ цӀыхубэм ящышынащ, абыхэм ар бегъымбару ялъытэрти+.

22-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ХьэгъуэлӀыгъуэм теухуа ущие хъыбарыр

(Лука 14:15-24)

22^1•Хьисэ ущие хъыбархэмкӀэ цӀыхухэм аргуэру яжриӀащ:+

2– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр мыращ. Пащтыхь гуэрым и къуэм къригъашэри, хьэгъуэлӀыгъуэ хуищӀащ+. 3Къеблэгъэнухэм я деж пащтыхьым и унэӀутхэр игъэкӀуащ, ауэ абыхэм къэкӀуэн ядакъым.

4– Пащтыхьым нэгъуэщӀ унэӀутхэр игъэкӀуащ, мыпхуэдэу яжриӀэри: «Фыкъеблагъэ зыжесӀахэм яжефӀэ: Ӏэнэр хьэзырщ, выхэри, хьэгъуэлӀыгъуэм хуэзгъэшха нышхэри фӀезгъэгъэжащ, псори хьэзырщ, хьэгъуэлӀыгъуэм фыкъеблагъэ».

5– Ауэ абыхэм унэӀутхэм нэмыплъ къратри, зыр и хьэсэм кӀуащ, адрейр и сату и ужь ихьэжащ. 6Адрейхэм пащтыхьым и унэӀутхэр яубыдщ, лей кърахри къаукӀащ+. 7Пащтыхьым ар щызэхихым, къэгубжьщ, и дзэр игъакӀуэщ, а лӀыукӀхэр зэтрыригъэукӀэри, я къалэри мафӀэкӀэ иригъэгъэсащ+.

8– Пащтыхьым и унэӀутхэм яжриӀащ итӀанэ: «ХьэгъуэлӀыгъуэр хьэзыр хъуакӀэщ, ауэ къезгъэблэгъахэм ар яхуэфащэтэкъым+. 9Аращи, гъуэгу зэхэкӀыпӀэхэм фыкӀуи, хэт вгъуэтми, хьэгъуэлӀыгъуэм къевгъэблагъэ». 10УнэӀутхэр гъуэгухэм техьэри, ягъуэта псори, цӀыхуфӀхэри цӀыху бзаджэхэри, кърагъэблэгъащ; хьэгъуэлӀыгъуэм къекӀуэлӀар унэм щӀэз хъуащ.

11– ХьэщӀэхэр зригъэлъагъуну къыщыщӀыхьэм, хьэгъуэ-лӀыгъуэм хуэфащэ щыгъын щымыгъыу лӀы гуэр илъэгъуащ пащтыхьым. 12Щилъагъум, пащтыхьыр а лӀым еупщӀащ: «Си ныбжьэгъу, мыпхуэдэу фейцейуэ ухуэпауэ, дауэ укъеблэгъа?» Ауэ адрейм зыри жиӀакъым.

13– Пащтыхьым и унэӀутхэм яжриӀащ: «А лӀым и Ӏэхэри и лъакъуэхэри фыпхи, кӀыфӀыгъэм и кууупӀэм хэвдзэ. Абы гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ»+.

14– Къеблэгъар куэдщ, ауэ хэплъыхьауэ яхэтыр мащӀэщ, – къыщӀигъужащ Хьисэ.

Хьэкътын ахъшэм теухуауэ

(Марк 12:13-17; Лука 20:20-26)

15•Фарисейхэр кӀуэри, Хьисэ псалъэ гуэрым зэрытраубыдэн щӀыкӀэмкӀэ зэчэнджэщыжащ абы щыгъуэ+. 16Арати, фарисейхэм я гъуэгу ирикӀуэхэр Хьисэ деж ягъэкӀуащ, Ирод пащтыхьым и лъэужь ирикӀуэхэр[*] я гъусэу. Абыхэм жаӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхуу узэрыщытми, щыпкъагъэм тету Тхьэм и гъуэгур цӀыхухэм зэребгъащӀэм дыщыгъуазэщ. ЦӀыхухэм жаӀэм зыкӀи уигъэгузавэркъым, цӀыхухэм я фэм уемыплъу, цӀыху псори уи зэхуэдэщи+. 17Аращи, къыджеӀэ: Дауэ уеплърэ? Кесарым[*] хьэкътын ахъшэр[*] етт хъуну, хьэмэ мыхъуну+?

18Абыхэм я бзаджагъэм гу лъитати, Хьисэ жиӀащ:

– Сыщывгъэуэну фыщӀыхэтыр сыт фэ, бзитӀщхьитӀхэ+? 19Хьэкътын ахъшэр* сывгъэлъагъу.

Динар ахъшэ Хьисэ къыхуахьащ абыхэм.

20– Хэт и сурэт мыбы тетыр, хэт и цӀэ мыбы тетхари? – щӀэупщӀащ Хьисэ.

21– Кесарырщ, – жаӀащ абыхэм.

– Апхуэдэу щыщыткӀэ, кесарым ейр кесарым ефтыж, Тхьэм ейри Тхьэм ефтыж, – яжриӀащ Хьисэ+.

22Ар щызэхахым, абыхэм ягъэщӀэгъуащ икӀи Хьисэ къагъанэри, ежьэжащ.

ЛӀахэм я къэтэджыжыкӀэ хъунумкӀэ Хьисэ къызэреупщӀар

(Марк 12:18-27; Лука 20:27-40)

23•ЛӀахэр къызэрытэджыжынур зи фӀэщ мыхъу саддукейхэм[*] ящыщ зы гуп къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къеупщӀащ а махуэ дыдэм:+

24– Дин егъэджакӀуэ, Мусэ бегъымбарым жиӀащ:[*] «ЛӀы гуэр бын имыӀэу лӀэмэ, а лӀым унагъуэ хуищӀын щхьэкӀэ, и къуэшым фызабэр къишэжын хуейщ»+. 25Дэ зэкъуэшибл къытхэтт. Нэхъыжьым къишауэ, дунейм ехыжащ. Бын иӀэтэкъыми, абы и фызыр и къуэшым къыхуэнащ. 26Адрейхэми – етӀуанэми, ещанэми, ебланэм нэсыху – ар къащыщӀащ. 27А псом я ужькӀэ фызри дунейм ехыжащ. 28Аращи, лӀахэр къыщытэджыжкӀэ, мы зэшиблым ящыщу хэт ар зи фызынур? Ар зэшыблыми я щхьэгъусакъэ?

29– Фыщоуэ, – жэуап яритащ Хьисэ абыхэм. – ФыщӀыщыуэр Тхьэм и псалъэу тхахэмрэ Тхьэм и лъэкӀыныгъэшхуэмрэ зэрывмыщӀэр арщ. 30ЛӀахэр къыщытэджыжкӀэ, фыз къашэжынукъым, лӀыи дэкӀуэжынукъым, атӀэ уафэм щыӀэ мелыӀычхэм ещхьу щытынущ. 31Ауэ лӀахэр къэтэджыжыныр пэж, жыфӀэу фыщӀэупщӀэмэ, Тхьэм жиӀа мы псалъэхэм[*] феджакъэ: 32«Сэращ Ибрэхьими, Исхьэкъи, Екъуби я Тхьэр»? Тхьэр псэухэмрэ лӀауэ жыхуаӀэхэмрэ я Тхьэу зэрыщытырщ абы къикӀыр.

33ЦӀыху гупышхуэхэм ар щызэхахым, Хьисэ яригъэщӀа Ӏуэхухэр ягъэщӀэгъуащ.

Тхьэм и унафэхэм щыщу нэхъ ин дыдэр

(Марк 12:28-34; Лука 10:25-28)

34•Хьисэ саддукейхэм жаӀэнур ямыщӀэжу къызэригъэнар фарисейхэм щызэхахым, зэхуэсащ. 35Абыхэм ящыщ торэт егъэджакӀуэ пашэ гуэр Хьисэ, игъэунэхун щхьэкӀэ, къеупщӀащ:

36– Дин егъэджакӀуэ, Тхьэм и унафэхэм щыщу дэтхэнэра нэхъ ин дыдэр?[*]

37– «Уэ уигу псомкӀи, уи псэ псомкӀи, уи зэхэщӀыкӀ псомкӀи Зиусхьэну уи Тхьэр фӀыуэ лъагъу», – жриӀащ Хьисэ. 38– Аращ я нэхъ ин дыдэу япэрей унафэр. 39ЕтӀуанэ унафэри[*] апхуэдэщ: «Уи щхьэр фӀыуэ зэрыплъагъум хуэдэу, уи гъунэгъури фӀыуэ лъагъу»+. 40Мы унафитӀым къызэщӀаубыдэ Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм ит псори, адрей бегъымбархэми жаӀа псори+.

Мэссихьыр хэт зи къуэр?

(Марк 12:35-37; Лука 20:41-44)

41•Фарисейхэр къызэхуэса нэужь, Хьисэ абыхэм еупщӀащ:

42– Мэссихь теухуауэ сыт жыфӀэн? Хэт ар зи къуэр?

– Даут и къуэщ ар, – жаӀащ абыхэм+.

43– Апхуэдэу щытмэ, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Даут и гум кърилъхьэу, Мэссихь теухуауэ «Си Зиусхьэн» жиӀэурэ къызэрыжригъэӀар дауэ къызэрыбгурыӀуэнур? – яжриӀащ Хьисэ. – Даут мыпхуэдэу жиӀакъэ:[*]

44«Тхьэуэ Зиусхьэным
сэ си Зиусхьэным къыжриӀащ:

Уи бийхэр уи лъэгу къыщӀэзгъэувэху,
си ижьырабгъумкӀэ къызбгъэдэтӀысхьэ»+?

45– Езы Даут Мэссихьым «Сэ си ЗиусхьэнкӀэ» йоджэ, – къыщӀигъужащ Хьисэ. – Апхуэдэу щыщыткӀэ, Мэссихьыр Даут и къуэу дауэ зэрубжынур?

46Хьисэ зы псалъэ къыпидзыжын зыми лъэкӀакъым. Хьисэ нэгъуэщӀкӀэ еупщӀыжыну зыри тегушхуакъым а махуэм щыщӀэдзауэ+.

23-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ я къуаншагъэр Хьисэ къызэрыщӀигъэщар

(Марк 12:38-40; Лука 11:37-52; 20:45-47)

23^1•Хьисэ цӀыху гупышхуэхэмрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ яжриӀащ абы щыгъуэ:

2– Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ Мусэ бегъымбарым и тахътэм тетӀысхьащ. 3Аращи, фщӀэн хуейуэ икӀи вгъэзэщӀэн хуейуэ абыхэм къывжаӀэ псори вгъэзащӀэ, ауэ ящӀэр фымыщӀэ, абыхэм жаӀэ фӀэкӀ, жаӀэр ягъэзащӀэркъыми+. 4Хьэлъэ зехьэгъуейхэр зэкӀуэцӀапхэри, цӀыхухэм я дамащхьэм тралъхьэ, ауэ цӀыхухэм ядэӀэпыкъуну езыхэм я зы Ӏэпхъуамби ягъэхъейркъым.

5– Абыхэм я ӀуэхуфӀ псори цӀыхухэм ирагъэлъагъун щхьэкӀэщ щӀащӀэр. Абыхэм я нэмэз пхъуантэ цӀыкӀуэхэр[*] нэхъ ин, я фащэ кӀыхьхэм я къуакӀэр нэхъ кӀыхь ящӀ. 6Гухэхъуэ Ӏэнэ щытрагъэувэн щыгъуи, синэгуэгухэм цӀыхухэр щыщызэхуэскӀи тхьэмадэ тӀысыпӀэхэр яубыдын яфӀэфӀщ+. 7ЦӀыху зэхыхьэпӀэхэм езыхэм цӀыхухэм пщӀэ лей защыхурагъэщӀынри «дин егъэджакӀуэкӀэ» зрагъэджэнри ящӀасэщ.

8– Ауэ фэ «дин егъэджакӀуэкӀэ» зэвмыгъаджэ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ дин егъэджакӀуэу фиӀэ закъуэр Мэссихьщ икӀи фэ псори фызэкъуэшщ+. 9Зыми щӀылъэм фи «адэкӀэ» фыщемыджэ, фэ адэу фиӀэ закъуэр уафэм щыӀэ фи Адэ лъапӀэрщи. 10Апхуэдэ дыдэу, «ущиякӀуэкӀи» зэвмыгъаджэ, ущиякӀуэу фиӀэ закъуэр Мэссихьщи. 11Фэ фщыщ нэхъ ин дыдэр ӀуэхутхьэбзащӀэ фэ къыфхурехъу+. 12Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зи щхьэ зыгъэин дэтхэнэри Тхьэм игъэлъэхъшэнущ, ауэ зи щхьэ зыгъэлъахъщэ дэтхэнэри Тхьэм игъэинынущи+.

13– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитхэ! Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэм и куэбжэр цӀыхухэм я пащхьэм щывгъэбыдэ. Фэ езыхэри а тепщэныгъэшхуэм фыщӀыхьэркъым, щӀыхьэну хуейхэри хуит фщӀыркъым+. 14Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитӀхэ! Фызабэхэм я унэхэр къатывох икӀи цӀыхухэм зевгъэгъэщӀэгъуэн щхьэкӀэ, фи тхьэлъэӀухэр кӀыхьлӀыхь фощӀ. Тхьэм хуабжьу фигъэпшынэнущ абы щхьэкӀэ.

15– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитӀхэ! Фэ щӀыми хыми къыщывокӀухь, фи диным зы цӀыху закъуэ къивгъэхьэн щхьэкӀэ. Ар къыщывэхъулӀэкӀэ, фэр нэхърэ тӀукӀэ нэхъ Ӏейуэ жыхьэнмэ бын ар фощӀ.

16– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, пашэ нэфхэу мыпхуэдэу жызыӀэхэр: «Тхьэм и унэшхуэм и цӀэкӀэ зыгуэрым тхьэ иӀуэмэ, абы зыри къикӀыркъым, ауэ Тхьэм и унэшхуэм и дыщэм и цӀэкӀэ зыгуэрым тхьэ иӀуэмэ, тхьэрыӀуэ мэхъу»+. 17Фэ, акъыл зимыӀэу цӀыху нэфхэ! Дэтхэнэра нэхъ лъапӀэр: дыщэра, хьэмэрэ Тхьэм и унэшхуэу дыщэр лъапӀэ зыщӀыра? 18Мыпхуэдэуи жывоӀэ: «КъурмэнщӀыпӀэм и цӀэкӀэ зыгуэрым тхьэ иӀуэмэ, абы зыри къикӀыркъым, ауэ къурмэнщӀыпӀэм телъ къурмэныпхъэм и цӀэкӀэ зыгуэрым тхьэ иӀуэмэ, тхьэрыӀуэ мэхъу». 19Фэ, цӀыху нэфхэ! Дэтхэнэра нэхъ лъапӀэр, къурмэныпхъэра, хьэмэрэ къурмэныпхъэр лъапӀэ зыщӀ къурмэнщӀыпӀэра? 20Аращи, къурмэнщӀыпӀэм и цӀэкӀэ тхьэ зыӀуэм къурмэнщӀыпӀэм и цӀэкӀи абы телъ псом я цӀэкӀи тхьэ иӀуа мэхъу. 21Тхьэм и унэшхуэм и цӀэкӀэ тхьэ зыӀуэм Тхьэм и унэшхуэм и цӀэкӀи абы щӀэсым и цӀэкӀи тхьэ иӀуа мэхъу+. 22Уафэм и цӀэкӀэ тхьэ зыӀуэм Тхьэм и тахътэм и цӀэкӀи абы тесым и цӀэкӀи тхьэ иӀуа мэхъу.

23– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитӀхэ! ХадэхэкӀ нэхъ пудхэм ящыщу пщӀанэр Тхьэм щхьэкӀэ фот, ауэ нэхъ вгъэзэщӀапхъэу Торэт хабзэм зи гугъу ищӀ захуагъэм, гущӀэгъу пхэлъыным, Тхьэм хуэщыпкъэным фыбгъэдокӀ. Ахэращ фызытекӀ мыхъунур, адрей фи фарзэхэр зыщывмыгъэгъупщэу+. 24Фэ, пашэ нэфхэ! Фызэфэм аргъуейр хэфхыурэ, махъшэу хэлъыр зыжьэдыволъафэ.

25– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитӀхэ! Фэ фи фалъэхэмрэ фи лагъэхэмрэ я щӀыфэр фогъэкъабзэ, ауэ я кӀуэцӀым нэпсеягъэмрэ зымышыӀэныгъэмрэ изщ. 26Уэ, фарисей нэф! Фалъэмрэ лагъэмрэ я кӀуэцӀыр гъэкъабзэ япэщӀыкӀэ, я щӀыфэри къабзэ хъунущ итӀанэ.

27– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитӀхэ! Хужьу яла кхъэ мащэхэм фахуэдэщ фэ. Ахэр дахэу къолъагъуэ, арщхьэкӀэ я кӀуэцӀыр хьэдэ къупщхьэрэ фӀей зэмылӀэужьыгъуэкӀэ кудащ+. 28Щыпкъагъэ зигу илъхэм фахуэдэу цӀыхухэм закъыфӀывогъэщӀ фи фэкӀэ, ауэ фигухэм бзитӀщхьитӀыгъэмрэ бзаджагъэмрэ изщ.

29– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри фарисейхэри, бзитӀщхьитӀхэ! Бегъымбархэм щхьэкӀэ кхъэлэгъунэхэр фогъэув, щыпкъагъэ зигу илъа цӀыхухэм я сынхэри фогъэщӀэращӀэ. 30Апхуэдэу щыт пэтми, «Ди адэжьхэм я зэманым дыпсэуатэмэ, абыхэм бегъымбархэм я лъыр щагъажэм, гъусэ дахуэхъунтэкъым», жывоӀэ+. 31Апхуэдэу жыфӀэурэ, бегъымбархэр зыукӀахэм я щӀэблэу фызэрыщытым фэр-фэру щыхьэт фытохъуэ. 32ФеуэжьэрэкӀ-тӀэ, абы щыгъуэ фи адэжьхэм къаубла Ӏуэхур вгъэбатэ.

33– Фэ, блэхэ! Фэ, блэ щылъхухэ! Жыхьэнмэр унапӀэ фхуищӀащ Тхьэм, абы дауэ фыӀэщӀэкӀын+? 34Абы къыхэкӀкӀэ, бегъымбархэри, акъылыфӀагъэ зиӀэ цӀыхухэри, дин егъэджакӀуэхэри сэ ныфхузогъакӀуэ. Абыхэм ящыщ зы гупыр жорым ефӀулӀынурэ, фыукӀынущ; адрей гупми фи синэгуэгухэм щӀопщкӀэ фыщеуэнущ икӀи зы къалэм дэфхунурэ адрей къалэм фхунущ+. 35Аращи, дунейм щагъэжа лъы хей псори фэ къыфтехуэнущ, щыпкъагъэ зигу илъ Хэбэл бегъымбарым и лъым къыщыщӀэдзауэ Варахийм и къуэ Зэчрей бегъымбарым и лъыр къыхиубыдэу. Зэчрей бегъымбарыращ Тхьэм и унэшхуэмрэ къурмэнщӀыпӀэмрэ я зэхуакум дэвукӀыхьар+. 36Пэжыр нывжызоӀэ, мы Ӏуэху мыхъумыщӀэ псоми я лажьэр иджырей цӀыхухэм къатехуэнущ.

Еууей, Ерусалим!

(Лука 13:34-35)

37•– Еууей, Ерусалим, Ерусалим! Уи цӀыхухэм бегъымбархэр яукӀ, Тхьэм и лӀыкӀуэхэри, мывэкӀэ еуэурэ, яукӀ. Бзум и шырхэр и дамэ щӀагъым зэрыщызэхуишэсым хуэдэу, уи бынхэр сэ зэхуэсшэсыну сыт хуэдизрэ сыхуея, ауэ фэ фыхуеякъым+. 38АтӀэ, фи къалэм Тхьэр нэфӀкӀэ къеплъыжынукъым. 39Сэ нывжызоӀэ, «Зиусхьэным и цӀэкӀэ къакӀуэм щӀыхьышхуэр ейщ» щыжыфӀэну махуэм нэсыху, сыкъэфлъагъужынукъым+.

24-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэм и унэшхуэр зэрызэтекъутэнур Хьисэ къызэрыжиӀар

(Марк 13:1-2; Лука 21:5-6)

24^1•Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм къыщӀэкӀыжри, ежьэж щыхъум, Тхьэм и унэшхуэм хэт унэхэр ирагъэлъагъуну Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр щхьэхуэу къыбгъэдыхьащ.

2– Мы псори флагъурэ? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. – Пэжыр нывжызоӀэ, мывитӀ къызэтемынэжу, псори зэтекъутэнущ+.

Гугъуехь куэдым я къежьапӀэр

(Марк 13:3-13; Лука 21:7-19)

3Хьисэ Елеон Ӏуащхьэм[*] тесу, и гъуэгу ирикӀуэхэр я закъуэ къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ абы щыгъуэ:

– КъыджеӀэт, а жыхуэпӀа Ӏуэхухэр сыт щыгъуэ къыщыхъунур, икӀи уэ дунейм укъызэрыкӀуэжынумрэ мы дунейм и кӀэухыр къызэрыкӀуэнумрэ я нэщэнэхэр сыт?

4– Зыми фыкъызэримыгъэпцӀэным фыхуэсакъ! – яжриӀащ Хьисэ+. 5– Си цӀэр зыфӀащурэ, «Мэссихьыр сэращ» жаӀэу, цӀыху куэд къэкӀуэнущ, цӀыху куэди къагъэпцӀэнущ. 6Гъунэгъууи жыжьэуи зауэ хъыбар щызэхэфхынущ, ауэ фыщӀэшынэн щыӀэкъым. А Ӏуэхухэр къэхъун хуейщ, ауэ дунейм и кӀэухыр иджыри къэсауэ аркъым. 7Зы лъэпкъыр адрей лъэпкъым, зы къэралри адрей къэралым езэуэну къызэщӀэтэджэнущ. Гъабли къэхъунущ, щӀыр щӀыпӀэ-щӀыпӀэхэмкӀи хуабжьу щыхъеинущ+. 8А Ӏуэху псори гугъуехь куэд шэчыным я къежьапӀэ къудейщ.

9– ЦӀыхухэм фэ гугъуехь фагъэшэчын щхьэкӀэ, тепщэныгъэ зиӀэхэм фырагъэубыдынурэ фрагъэукӀынущ икӀи сэ си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ лъэпкъ псори жагъуэгъу къыфхуэхъунущ+. 10ЦӀыху куэд фӀэщхъуныгъэм и гъуэгум текӀынущ абы щыгъуэ; зым адрейр тепщэныгъэ зиӀэхэм яригъэубыдынущ, зым адрейр илъагъу мыхъу хъунущ+. 11Бегъымбар нэпцӀ куэд къежьэнущ, цӀыху куэди къагъэпцӀэнущ+. 12Бзаджагъэм къызэрыхэхъуэм къыхэкӀкӀэ, цӀыху куэдым я фӀылъагъуныгъэр упщӀыӀунущ. 13Ауэ икӀэм нэсыху теубыдэныгъэ зиӀэр Тхьэм мыкӀуэду къригъэлынущ+. 14Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀым щӀылъэ псом тет цӀыхухэр ирагъэдэӀуэн хуейуэ щытщ, цӀыху лъэпкъ псоми я пащхьэм щыхьэт щыхъун щхьэкӀэ. Дунейм и кӀэухыр къэсынущ абы и ужькӀэ+.

Гузэвэгъуэшхуэр

(Марк 13:14-23; Лука 21:20-24)

15•– Аращи, Даниил бегъымбарыр зытепсэлъыхьа «Зэхэзыкъутэ ГущыкӀыгъуэур»[*] щӀыпӀэ лъапӀэм иту щыфлъагъукӀэ (еджэм ар къыгурыреӀуэ), 16Иудей хэкум ис цӀыхухэр Ӏуащхьэхэм ирекӀуэлӀэж. 17Унащхьэм тетыр къехыжмэ, зыгуэр здищтэн щхьэкӀэ, унэм щӀремыхьэж+. 18Губгъуэм итми, и щыгъын щӀыӀутелъыр здищтэн щхьэкӀэ, къремыгъэзэж. 19ЦӀыхубз лъэщыджэхэмрэ сабий быдзафэ зиӀэхэмрэ гъуэгу мыгъуэ теувэнущ а махуэхэм+. 20Фыщежэжьэнур щӀымахуэм е щэбэт махуэм темыхуэн щхьэкӀэ, Тхьэм фелъэӀу; 21а махуэхэм гузэвэгъуэшхуэ къэхъунущи. Дунейр къыщыхъуам къыщыщӀэдзауэ иджыри къэсыху щыӀакъым дяпэкӀи щыӀэнукъым апхуэдэ гузэвэгъуэшхуэ+. 22А махуэхэр нэхъ мащӀэ мыхъуатэмэ, зы цӀыхуи мыкӀуэду къелынутэкъым. Езым къыхиха цӀыхухэм я хьэтыркӀэ Тхьэм а махуэхэр нэхъ мащӀэ ищӀынущ+. 23А махуэхэм «Мис, Мэссихь мыбы щыӀэщ», жиӀэу, е «Мэссихь модэ щыӀэщ», жиӀэу зыгуэрым къывжиӀэмэ, фи фӀэщ фымыщӀ;+
24Мэссихь нэпцӀхэмрэ бегъымбар нэпцӀхэмрэ къежьэнущи. Абыхэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэнхэри Ӏуэху телъыджэхэри къагъэлъагъунущ, Тхьэм къыхиха цӀыхухэри ягъэпцӀэн мурадкӀэ, ялъэкӀмэ+. 25Мис, а Ӏуэхухэр къэхъун и пэкӀэ абыхэм я хъыбар нывжесӀащ+.

26– Аращи, «Мис, Мэссихь губгъуэ нэщӀым щыӀэщ», къыщывжаӀэкӀэ, абы фымыкӀуэ «Мис, Мэссихь пэшым щӀэтщ», къыщывжаӀэкӀи фи фӀэщ фымыщӀ; 27къуэкӀыпӀэмкӀэ къыщыхъуэпскӀ уафэхъуэпскӀым къухьэпӀэм нэсыху дунейр зэригъэнэхум хуэдэу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къыщыкӀуэжыну махуэри хъунущи+. 28ФщӀэркъэ хьеуан псэхэлӀэр здэщыӀэм бгъэжьхэри зэрыщызэхуэсынур+.

ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм дунейм къызэригъэзэжынур

(Марк 13:24-27; Лука 21:25-28)

29•– А гузэвэгъуэшхуэ махуэхэм я ужь дыгъэр напӀэзыпӀэм ункӀыфӀынущ, мазэри къэунэхужынукъым. Вагъуэхэри уафэм къехуэхынущ, уафэм щыӀэ къарухэри къызэщӀэхъеенущ+. 30ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и нэщэнэ уафэм къыщылъэгъуэнущ икӀи дунейм тет лъэпкъ псори гъыурэ я бгъэм еуэжынущ абы щыгъуэ. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр, пшэхэм хэтрэ лъэкӀыныгъэшхуэрэ щӀыхьышхуэрэ иӀэу, къакӀуэу цӀыхухэм ялъагъунущ+. 31Бжьамиишхуэм и макъ жаныр къэӀунущ итӀанэ икӀи ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и мелыӀычхэр иригъэжьэнущ икӀи абыхэм дуней лъэныкъуиплӀкӀи, зы уафэ гъунэм щыщӀэдзауэ адрей уафэ гъунэм нэсыху, езым къыхиха цӀыхухэр къыхашурэ, абы къыхузэхуашэсынущ+.

Ахъуо жыгым щыпкъагъэу къыдгуригъаӀуэр

(Марк 13:28-31; Лука 21:29-33)

32•– Ахъуо жыгым къыщыщӀымкӀэ зыгурывгъаӀуэ: абы и къудамэхэм псы къыщӀыхьэу, и пщӀащэхэр къыпыкӀэ щыхъукӀэ, гъэмахуэр къызэрыблэгъар къывощӀэ. 33Фэри, мы Ӏуэху псори щыфлъагъукӀэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр гъунэгъуу, куэбжэм деж зэрыщытыр зэвгъащӀэ. 34Пэжыр нывжызоӀэ, мы лъэпкъыр мыкӀуэдыж щӀыкӀэ, мы Ӏуэху псори къэхъунущ+. 35Уафэмрэ щӀылъэмрэ кӀуэдыжынущ, ауэ си псалъэхэр кӀуэдыжынукъым+.

А махуэмрэ а сыхьэтымрэ къыщысынур зыми ищӀэркъым

(Марк 13:32-37; Лука 17:26-30, 34-36)

36•– А махуэр е а сыхьэтыр къыщысынур зыми ищӀэркъым. Уафэхэм щыӀэ мелыӀычхэми ящӀэркъым, Тхьэм и Къуэми ищӀэркъым. Адэ лъапӀэм и закъуэщ ар зыщӀэр. 37Нухь бегъымбарым и махуэхэм Ӏуэхухэр зэрыщытам хуэдэу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къыщыкӀуэжынум дежи Ӏуэхухэр абы тетынущ+. 38Псыдзэр[*] къащӀэмыуауэ, а махуэхэм цӀыхухэр шхэрт икӀи ефэрт, къашэрт икӀи дэкӀуэрт. Абы тетащ Нухь кхъухьым щитӀысхьа махуэр нэсыху. 39Къэхъунур ямыщӀэурэ, псыдзэр къащӀэуэри, ахэр псори ихьащ икӀи итхьэлащ. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къыщыкӀуэжынум дежи апхуэдэущ Ӏуэхухэр зэрыщытынур+. 40ЦӀыхуитӀ губгъуэм итынущ абы щыгъуэ, зыр мелыӀычхэм уафэм яхьынущ, адрейр къагъэнэнущ. 41ЦӀыхубзитӀ зы щхьэлым щыхьэжэнущ, зыр мелыӀычхэм уафэм яхьынущ, адрейр къагъэнэнущ.

42– Аращи, фымыжейуэ фысакъ, Зиусхьэныр дунейм къыщыкӀуэжыну махуэр фщӀэркъыми+. 43Ауэ мыр зэвгъащӀэ: Унэр зейм дыгъуакӀуэр къыщыкӀуэну сыхьэтыр ищӀэу щытатэмэ, жеинтэкъым икӀи и унэм щӀигъыхьэу щӀэлъыр иригъэдыгъунтэкъым+. 44Абы къыхэкӀкӀэ, фэри фыхьэзырын хуейщ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр фыщымыгугъэ сыхьэт гуэрым дунейм къэкӀуэжынущи+.

Узыщыгугъ хъун унэӀут е узыщыгугъ мыхъун унэӀут

(Лука 12:41-48)

45•– Хэт атӀэ, зэхэщӀыкӀ иӀэрэ, зыщыгугъ хъун унэӀуту тепщэм езым и унэӀутхэм унафэщӀ яхуищӀар, шхын ичэзум къаритын щхьэкӀэ? 46А унэӀутыр гъуэгу махуэ теуващ, тепщэр къэкӀуэжрэ апхуэдэу ищӀэу кърихьэлӀэжмэ+. 47Пэжыр нывжызоӀэ, тепщэм и мылъку псори а унэӀутым и ӀэмыщӀэ ирилъхьэнущ. 48Ауэ а унэӀутым бзаджагъэкӀэ игукӀэ «Си тепщэр къэгувэнущ» жиӀэу+
49адрей унэӀутхэм яхэуэу икӀи ефакӀуэхэм ядефэу-ядешхэу щиублэкӀэ, 50а унэӀутым тепщэр къэкӀуэжыну щимыгугъэ махуэм икӀи щыпэмыплъэ сыхьэтым ар къэсынущ. 51А унэӀутыр хьэлэчу иубэрэжьынущ тепщэм икӀи бзитӀщхьитӀхэм гугъуехь щадишэчыну щӀыпӀэм игъэкӀуэнущ. Абы гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ+.

25-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ХъыджэбзипщӀым теухуа ущие хъыбарыр

25^1– Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр* а махуэм зыхуэдэу щытынур мыращ. ХъыджэбзипщӀ, я уэздыгъэхэр къыздащтэри, щауэм пежьэну дэкӀащ+. 2Абыхэм ящыщу тхур ахьмакът, тхур Ӏущт. 3Ахьмакъхэм я уэздыгъэхэр къыщащтэм, дагъэр къыздащтакъым. 4Ӏущхэм уэздыгъэхэри дагъэ зэрыт дагъалъэхэри къыздащтащ. 5Щауэр къыщыгувэм, псори щхьэукъуэри жеящ+.

6– Жэщ ныкъуэм деж макъ гуэр къэӀуащ: «Мес, щауэр къокӀуэ, фыпежьэ!»

7– Ар щызэхахым, хъыджэбз псори къэтэджри, я уэздыгъэхэр ягъэхьэзыращ. 8Ахьмакъхэр Ӏущхэм елъэӀуащ: «Фи дагъэм щыщ къыдэфт, ди уэздыгъэхэр мэункӀыфӀри».

9– Хъыджэбз Ӏущхэм жэуап къратащ: «Фэри дэри ар тхурикъунукъым. Дагъэ зыщэхэм я деж фыкӀуэрэ дагъэ къэфщэхумэ, нэхъыфӀщ».

10– Ахэр дагъэ щэху кӀуауэ, щауэр къэсащ икӀи хьэзыру щыта хъыджэбзитхур зыщӀигъущ, джэгу щащӀ унэм щӀыхьэри, бжэри къагъэбыдэжащ+.

11– Адрей хъыджэбзхэри абы и ужькӀэ къэкӀуэжри, мыпхуэдэу жаӀащ: «Зиусхьэн, Зиусхьэн, куэбжэр къытхуӀух!»+.

12– Ауэ абы жиӀащ: «Пэжыр нывжызоӀэ, фэ хэт фыщыщми, сэ сщӀэркъым»+.

13– Аращи, фымыжейуэ фысакъ, – къыщӀигъуащ Хьисэ, – ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къыщыкӀуэжыну махуэри сыхьэтри фщӀэркъыми+.

Талант зи цӀэ ахъшэхэм ятеухуа ущие хъыбарыр

(Лука 19:11-27)

14•– КъинэмыщӀауэ Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр къызэрыкӀуэнур зыхуэдэр мыращ. ЛӀы гуэр хамэ къэрал кӀуэн щыхъум, и унэӀутхэр къриджэри, и мылъкур яӀэщӀилъхьащ. 15Зым талантитху,[*] адрейм талантитӀ, ещанэми зы талант иритащ. Щхьэж лъэкӀыныгъэу иӀэм елъытауэ яритри, гъуэгу техьащ. 16Талантитху зритар занщӀэу кӀуэри, лажьэурэ нэгъуэщӀ талантитху къилэжьащ. 17ТалантитӀ зритами нэгъуэщӀ талантитӀ къилэжьащ. 18Ауэ тепщэм зы талант зритар кӀуэщ, щӀым щӀитӀэри, и тепщэм и ахъшэр игъэпщкӀуащ.

19– Зыкъом дэкӀауэ, а унэӀутхэм я тепщэр къэкӀуэжащ икӀи и унэӀутхэм ахъшэр къызэрагъэсэбэпамкӀэ еупщӀу щӀидзащ+. 20Талантитху зритар тепщэм бгъэдыхьэщ, адрей талантитху къилэжьар иритри, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, талантитху къысӀэщӀэплъхьащ. Мис, абыхэмкӀэ нэгъуэщӀ талантитху къэзлэжьащ».

21– Тепщэм абы жриӀащ: «ФӀыуэ пщӀащ. Уэ сызыщыгугъ хъун уунэӀутыфӀщ! Ӏуэху мащӀэкӀэ сызыщыгугъ хъун цӀыхуу узэрыщытам щхьэкӀэ, Ӏуэху куэд ныпӀэщӀэслъхьэнущ. КъакӀуи, уи тепщэм и гуфӀэгъуэм къыхыхьэ»+.

22– ТалантитӀ зритар тепщэм бгъэдыхьэри, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, талантитӀ къысӀэщӀэплъхьащ. Мис, абыхэмкӀэ нэгъуэщӀ талантитӀ къэзлэжьащ».

23– Тепщэм абы жриӀащ: «ФӀыуэ пщӀащ. Уэ сызыщыгугъ хъун уунэӀутыфӀщ. Ӏуэху мащӀэкӀэ сызыщыгугъ хъун цӀыхуу узэрыщытам щхьэкӀэ, Ӏуэху куэд ныпӀэщӀэслъхьэнущ. КъакӀуи, уи тепщэм и гуфӀэгъуэм къыхыхьэ».

24– Зы талант зритами, тепщэм бгъэдыхьэри, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, узэрылӀы пхъашэр сщӀэрт, жылапхъэ зытумысам гъавэ къытыбохыж, зыхомыпхъами къыщызэхуохьэсыж. 25Сышынэрти, сыкӀуэри, уи талантыр щӀым щӀэзгъэпщкӀуащ. Мис, ууейр узотыж».

26– Тепщэм абы жриӀащ: «Уэ уунэӀут бзаджэщ икӀи уунэӀут щхьэхынэщ. Уэ пщӀэрт сэ жылапхъэр зытезмысам гъавэ къызэрытесхыжыр икӀи зытезмыпхъам къызэрыщызэхуэсхьэсыжыр. 27Апхуэдэу щыщыткӀэ, хагъэхъуэн щхьэкӀэ си ахъшэр сатуущӀэхэм ептын хуеякъэ? СыкъэкӀуэжа нэужь, хэхъуауэ си ахъщэр къысӀэрыхьэжынут абы щыгъуэ».

28– «Мы лӀым талантыр къеӀыфхи, талантипщӀ зиӀэм ефт. 29Ар хэти ирехъу, зиӀэм нэхъыбэ къритынущ Тхьэм икӀи къелыжу хуигъэбэгъуэнущ. Ауэ зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжынущ Тхьэм+. 30Мы унэӀут сэбэпыншэр кӀыфӀыгъэм и кууупӀэм хэвдзэ. Абы гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ».

Ар жиӀа нэужь, Хьисэ макъышхуэкӀэ къыщӀигъуащ:

– ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм цӀыху лъэпкъхэм хьэкум зэратрищӀыхьынур

31– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] щӀыхьышхуэ иӀэу, и мелыӀыч псори и гъусэу дунейм къыщыкӀуэжкӀэ, щӀыхьышхуэ зиӀэ и тахътэм тетӀысхьэнущ+. 32Лъэпкъ псори абы и пащхьэм къыщызэхуэсынущ икӀи мэлыхъуэм мэлхэмрэ бжэнхэмрэ зэрызэхидзым хуэдэу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм цӀыхухэр зэхидзынущ+. 33Мэлхэр ижьырабгъумкӀэ, бжэнхэр сэмэгурабгъумкӀэ игъэувынущ.

34– Пащтыхьым и ижьырабгъумкӀэ щытхэм яжриӀэнущ абы щыгъуэ: «Фэ, си Адэм и нэфӀ зыщыхуахэр, фыкъакӀуи, Тхьэм дунейр къыщигъэщӀам къыщыщӀэдзауэ къыфхуигъэхьэзыра тепщэныгъэр фи ӀыхьэфӀу къыфлъосри фубыд+. 35Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сыщымэжалӀэм сывгъэшхащ, псы сыщыхуэлӀэм псы севгъэфащ; хамэу сыщыщытым севгъэблэгъащ;+
36щыстӀэгъэн щызимыӀэм сыфхуэпащ; сыщысымаджэм фыкъыскӀэлъыплъащ; лъэхъуэщым сыщыщӀэсым си деж фыкъэкӀуащ»+.

37– Щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэм къыжраӀэнущ абы: «Зиусхьэн, сытым щыгъуэ дэ уэ умэжалӀэу утлъагъуу ущыдгъэшхар, е псы пхуэлӀэу псы ущедгъэфар? 38Сытым щыгъуэ уэ хамэу утлъагъуу укъыщедгъэблэгъар, е зыщыптӀэгъэн уимыӀэу ущытхуэпар? 39Уэ усымаджэу е лъэхъуэщым ущӀэсу сытым щыгъуэ утлъагъуу уи деж дыщынэкӀуар?»

40– Пащтыхьым абыхэм жэуап яритынущ: «Пэжыр нывжызоӀэ, си къуэш* я нэхъ цӀыкӀу дыдэхэм ящыщ гуэрым хуэфщӀар сэ къысхуэфщӀауэ мэхъу»+.

41– Пащтыхьым и сэмэгурабгъумкӀэ щытхэми яжриӀэнущ: «ФызбгъэдэкӀ фэ, Тхьэм и ней зыщыхуахэр. ШейтӀанымрэ абы и мелыӀычхэмрэ Тхьэм яхуигъэхьэзыра мыункӀыфӀыжын мафӀэм фыкӀуэ+. 42Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сыщымэжалӀэм сывгъэшхакъым; псы сыщыхуэлӀэм севгъэфакъым; 43хамэу сыщыщытым севгъэблэгъакъым, зыщыстӀэгъэн щызимыӀэми сыфхуэпакъым; сыщысымаджэми лъэхъуэщым сыщыщӀэсми фыкъыскӀэлъыплъакъым».

44– Абыхэм пащтыхьым къыжраӀэнущ: «Зиусхьэн, уэ умэжа-лӀэу, е псы пхуэлӀэу, е ухамэу, е зыщыптӀэгъэн уимыӀэу, е усымаджэу, е лъэхъуэщым ущӀэсу утлъагъуу, ди фӀагъ уэдмыгъэкӀыу сыт щыгъуэ укъыщыдгъэнар?»

45– Пащтыхьым абыхэм жэуап яритынущ: «Пэжыр ныв-жызоӀэ, мы цӀыкӀу дыдэхэм ящыщ гуэрым хуэвмыщӀар сэ къысхуэвмыщӀауэ мэхъу»+.

46– Мыухыжын гугъуехь щашэчыну гъуэгум техьэнущ ахэр, ауэ щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэр мыкӀуэдыжын гъащӀэ къащылъысыну гъуэгум техьэнущ.

26-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщ тхьэмадэхэм Хьисэ гъэпцӀагъэкӀэ яукӀыну мурад зэращӀар

(Марк 14:1-2; Лука 22:1-2; Иуан 11:45-53)

26^1•А псалъэ псори къиӀуэта нэужь, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

2– ӀутӀыж махуэшхуэр[*] къэсыным махуитӀ зэриӀэр фощӀэ. Жорым ираӀулӀын щхьэкӀэ, тепщэныгъэ зиӀэхэм яӀэщӀыхьэнущ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр.

3Дин пашэшхуэхэр,* торэт егъэджакӀуэ пашэхэр, цӀыхухэм я нэхъыжьхэр[*] абы щыгъуэ къыщызэхуэсащ Кайафэ дин пашэшхуэм[*] и унэшхуэм. 4Хьисэ гъэпцӀагъэкӀэ яубыдыну икӀи яукӀыну мурад ящӀащ абыхэм.

5– Ауэ, цӀыхухэм зыкъамыӀэтын щхьэкӀэ, ар махуэшхуэм трыремыхуэ, – жаӀащ абыхэм.

ЦӀыхубз гуэрым дагъэ лъапӀэр Хьисэ Вифание жылэм къызэрыщыщихуар.

(Марк 14:3-9; Иуан 12:1-8)

6•Хьисэ Вифание жылэм дыхьауэ, уэшын уз зэфыкӀ Симон и унэм щӀэст+. 7Хьисэ абы здыщӀэсым, цӀыхубз гуэр унэм къыщӀыхьащ. Алавастэр зи цӀэ мывэм къыхэщӀыкӀауэ зы барщыбэ иӀыгът абы. А барщыбэм мэ ӀэфӀ къызыпих дагъэ лъапӀэ итт. Хьисэ, Ӏэнэм здыпэрысым, цӀыхубзыр къыбгъэдыхьэри, абы и щхьэм дагъэр трикӀащ.

8Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ар щалъагъум, ар ягу иримыхьу, жаӀащ:

– Мы дагъэ лъапӀэр пщӀэншэу щӀигъэкӀуэдар сыт? 9Ар лъапӀэу ящатэмэ, ахъшэр тхьэмыщкӀэхэм хуагуэш хъунут.

10Абы гу лъитэри, Хьисэ яжриӀащ:

– ЦӀыхубзыр сыт щӀэвгъэукӀытэр? Сэр щхьэкӀэ псапэ ищӀащ абы. 11ТхьэмыщкӀэхэр дапщэщи къыфхэтынущ, ауэ сэ игъащӀэкӀэ сыфхэтынукъым+. 12А цӀыхубзым мы дагъэ лъапӀэр си пкъым къызэрытрикӀамкӀэ сызэрыщӀалъхьэжынум сыхуигъэхьэзырауэ арщ+. 13Пэжыр нывжызоӀэ, дуней псом хъыбарыфӀыр[*] дэнэ щыщызэлъагъэщӀыскӀи, мы цӀыхубзым ищӀар яӀуэтэнущ, а цӀыхубзыр цӀыхухэм ягу фӀыкӀэ къагъэкӀыжын щхьэкӀэ+.

Иудэ зи цӀэм Хьисэ дин пашэшхуэхэм яригъэубыдыну зэрагурыӀуар

(Марк 14:10-11; Лука 22:3-6)

14•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым ящыщу Иудэ ИскариоткӀэ зэджэр дин пашэшхуэхэм я деж кӀуэри,+
15жиӀащ:

– Хьисэ фэзгъэубыдмэ, сыт къызэфтын?

Абыхэм дыжьын ахъшэ щэщӀ къратыну къагъэгугъащ. 16Абы щегъэжьауэ, Хьисэ яригъэубыдын щхьэкӀэ, игъуэ щыхъунум пэплъэу щӀидзащ Иудэ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэ зэрадэшхар

(Марк 14:12-21; Лука 22:7-14, 21-23; Иуан 13:21-30)

17•ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэм* я япэ махуэм Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, абы къеупщӀащ:

– ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэ щыпшхын щхьэкӀэ, дэнэ щыдгъэхьэзырыну ухуей?

18– Къалэм фыдыхьэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сэ хэсха лӀы гуэрым деж фыкӀуи, жефӀэ: «Дин егъэджакӀуэм жеӀэ: Сэ си уахътыр къэблэгъащ. Сэрэ си гъуэгу ирикӀуэхэмрэ ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэ уи унэм щытшхынущ».

19Хьисэ зэражриӀам хуэдэу, и гъуэгу ирикӀуэхэм ящӀри, ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр ягъэхьэзыращ.

20Пщыхьэщхьэр къыщысым, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр и гъусэу, Хьисэ Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 21Ахэр здэшхэм, Хьисэ жиӀащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, тепщэныгъэ зиӀэхэм саригъэубыдынущ фэ фщыщ гуэрым+.

22Ахэр икъукӀэ къэнэщхъеящ икӀи Хьисэ гъуэрыгъуэурэ къеупщӀу щӀадзащ:

– Зиусхьэн, сэрмырауэ пӀэрэ а жыхуэпӀэр?

23– Си гъусэу мы лагъэм зи ӀэкӀэ щӀакхъуэр хэзыгъэпщӀарщ тепщэныгъэ зиӀэхэм сезыгъэубыдынур, – жэуап итыжащ Хьисэ. 24– Пэжщ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм ехыжынущ, абы теухуауэ Тхьэм и псалъэу тхахэм зэрыхэтым хуэдэу. Ауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдыр гъуэгу мыгъуэ теуващ. А цӀыхур къамылъхуауэ щытамэ, езым дежкӀэ нэхъыфӀт+.

25Хьисэ тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдыну хэт Иудэ жиӀащ:

– Равви,[*] сэрмырауэ пӀэрэ жыхуэпӀэр?

– Уэращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ,[*] – жриӀащ абы Хьисэ.

Зиусхьэным и пщыхьэщхьэшхэр

(Марк 14:22-26; Лука 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

26•Ахэр здэшхэм, Хьисэ щӀакхъуэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ, зэгуищӀыкӀщ, и гъуэгу ирикӀуэхэм яритри жиӀащ:

– Къафщти, фшхы. Мы щӀакхъуэр сэ си пкъыращ+.

27Зы фалъэ къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри, щаритым, яжриӀащ итӀанэ:

– Фэ псори мыбы итым щыщ фефэ. 28Мы санэр – Тхьэм езымрэ и цӀыхухэмрэ яку дилъхьа зэгурыӀуэныгъэр зыгъэщыпкъэ си лъыращ[*]. ЦӀыху куэдым фӀы къахудэкӀуэурэ, сэ къысщӀэкӀыну лъыращ, я гуэныхьхэр къахуэгъун щхьэкӀэ. 29Сэ нывжызоӀэ фэ, иджы къыщыщӀэдзауэ си Адэм и Тепщэныгъэшхуэр къыщыкӀуэнум нэсыху, санэ сефэжынукъым. А махуэм абы аргуэру сывдефэнущ.

30Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ тхьэщӀыхь уэрэд жаӀа нэужь, унэм щӀэкӀри, Елеон Ӏуащхьэм кӀуащ итӀанэ+.

«Сэ сыкъыумыцӀыхуу жыпӀэнущ», жиӀэу Хьисэ Петр зэрыжриӀар

(Марк 14:27-31; Лука 22:31-34; Иуан 13:36-38)

31•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ абы щыгъуэ:

– Фэ псоми си закъуэу утыкум сыкъивнэнущ ныжэбэ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Тхьэм абы теухуауэ жиӀар и псалъэу тхахэм хэтщ:[*] «Сэ мэлыхъуэр сукӀынущ, мэл хъушэри зэбгрыкӀыжынущ»+. 32Ауэ лӀахэм сакъыхэтэджыкӀыжа нэужь, фэ фяпэ къихуэу Галилей хэкум сыкӀуэнущ+.

33– Утыкум псоми укъранэми, сэ зэикӀ укъизнэнукъым, – къыжриӀащ Петр Хьисэ.

34– Пэжыр ныбжызоӀэ, – жриӀащ Хьисэ Петр, – ныжэбэ дыдэм адакъэ мыӀуэ щӀыкӀэ, сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ.

35– Уэ сыуигъусэу сылӀэн хуей хъуми, узмыцӀыхуу жысӀэнукъым, – къыжриӀащ Петр Хьисэ. Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ адрей лӀы псоми жаӀащ ар дыдэр+.

Хьисэ Гефсимание жыг хадэм Тхьэм зэрыщелъэӀуар

(Марк 14:32-42; Лука 22:39-46)

36•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр и гъусэу, Гефсимание[*] зи цӀэ жыг хадэм кӀуащ абы и ужькӀэ.

– Мыбдеж фыщыс, сэ модэ сыкӀуэу, Тхьэм селъэӀуху, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм. 37Хьисэ Петррэ Зеведей и къуитӀымрэ здишэу кӀуа нэужь, нэщхъейуэ, гузавэу щӀидзащ+.

38Абыхэм яжриӀащ:

– СылӀэн хуэдэ, хуабжьу согузавэ. Фымыжейуэ, фысакъыу мыбы си гъусэу фыщыӀэ+.

39Хьисэ тӀэкӀу ӀукӀуэтщ, щӀым бгъэгукӀэ зытридзэри, Тхьэм елъэӀуу жиӀащ:

– Си Адэ, хъуну щытмэ, мы гугъуехьым и фалъэр сӀых. АтӀэми сэ сызэрыхуейр мыхъуу, уэ узэрыхуейр ирехъу+.

40Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыхуищым я деж къыщигъэзэжым, ахэр Ӏурихауэ ярихьэлӀэжащ.

– Зы сыхьэт закъуэкӀэ фызигъусэу, фымыжейуэ, фысакъын фхузэфӀэкӀакъым, аракъэ? – жриӀащ Хьисэ Петр. 41– Фымыжейуэ фысакъ, гуэныхь щӀэным фыдимыхьэхын щхьэкӀэ Тхьэм фелъэӀу. Гур мэхъуапсэ, ауэ пкъым хузэфӀэкӀыркъым+.

42Хьисэ етӀуанэуи ӀукӀри, Тхьэм елъэӀуурэ жиӀащ:

– Си Адэ, мы гугъуехь шэчыным и фалъэр сӀыпх мыхъунумэ, уэ узэрыхуейуэ ирехъу+.

43Хьисэ къыщигъэзэжым, а цӀыхуищыр Ӏурихауэ кърихьэлӀэжащ, я нэхэр щӀилъэфауэ. 44Ахэр аргуэру къигъанэри, ӀукӀыжащ, а псалъэ дыдэхэмкӀэ Тхьэм ещанэу елъэӀуащ.

45Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм я деж къигъэзэжри, яжриӀащ:

– Зывгъэпсэхуу фыжейрэ иджыри? Мис, пӀалъэр къэблэгъащ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр гуэныхь зыщӀэхэм яӀэщӀыхьэнущ+. 46Фытэдж! ФынакӀуэ, абыхэм сезыгъэубыдынур къэблэгъащ.

Хьисэ зэраубыдар

(Марк 14:43-50; Лука 22:47-53; Иуан 18:3-12)

47•Хьисэ и псалъэр имыухауэ, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым ящыщу Иудэу Хьисэ тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдыну хэтыр къэкӀуащ. Джатэхэмрэ бжэгъухэмрэ яӀыгъыу, цӀыху гупышхуэ щӀыгъут абы. Дин пашэшхуэхэмрэ цӀыхухэм я нэхъыжьхэмрэщ ахэр къэзыгъэкӀуар+.

48– Сэ ба зыхуэсщӀынуращ жыхуэсӀэр. Ар къэвубыд, – жиӀэри Хьисэ зэраригъэубыдыну щӀыкӀэр и гъусэхэм яжриӀат Иудэ.

49Иудэ зэрынэсу, бгъэдыхьэри:

– ФӀэхъус апщи, Равви,* – жиӀэри, Хьисэ ба хуищӀащ.

50– Ныбжьэгъу, укъыщӀэкӀуар сыт? – жриӀащ абы Хьисэ.

Адрейхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ яубыдащ. 51Хьисэ и гъусэхэм ящыщ зым и джатэр кърихщ, дин пашэшхуэм и унэӀутым еуэри, и тхьэкӀумэ лъэныкъуэр къыпигъэхуащ+.

52Хьисэ абы жриӀащ:

– Уэ уи джатэр дохъутэм илъхьэж, джатэ къэзыщтэ псори джатэм ихьыжынущ+. 53Хьэмэрэ си Адэм семылъэӀуфын уи гугъэ? СелъэӀумэ, мелыӀыч дзэ пщыкӀутӀым нэхърэ нэхъыбэ къысхуигъэкӀуэнущ асыхьэту. 54Ауэ Тхьэм и псалъэу тхахэр дауэ пэж зэрыхъунур? Тхьэм и псалъэу тхахэм хэткъэ мыпхуэдэу зэрыхъун хуейр?

55Хьисэ а цӀыху гупышхуэм яжриӀащ асыхьэтым:

– ХъунщӀакӀуэ фубыд хуэдэу, джатэхэмрэ бжэгъухэмрэ фӀыгъыу фыкъыспежьаи? Тхьэм и унэшхуэм махуэ къэс сыщӀэту, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр езгъащӀэрт, арщхьэкӀэ сывубыдакъым+. 56Ауэ мы псори къыщӀэхъуар бегъымбархэм ятхар пэж хъун щхьэкӀэщ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху псори, езыр утыкум къранэри, щӀэпхъуэжащ абы щӀыгъуэ+.

Тхьэмадэ Хасэшхуэм и пащхьэм Хьисэ зэрырашар

(Марк 14:53-65; Лука 22:54-55, 66-71; Иуан 18:13-14, 19-24)

57•Яубыда нэужь, Кайафэ зи цӀэ дин пашэшхуэм деж яшащ Хьисэ. Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ нэхъыжьхэмрэ щызэхуэсащ абы деж. 58Петр Хьисэ и ужь жыжьэу иту, дин пашэшхуэм и пщӀантӀэм нэс, кӀэлъыкӀуащ. ПщӀантӀэм дыхьэри, хъумакӀуэхэм яхэтӀысхьащ ар итӀанэ, Хьисэ и Ӏуэху зэрыхъунум еплъыну.

59Дин пашэшхуэми, нэхъыжьхэми, Тхьэмадэ Хасэшхуэм[*] щыщ адрей пашэ псоми Хьисэ укӀ тралъхьэн щхьэкӀэ, щыхьэт нэпцӀ ягъэувыну къалъыхъуэрт. 60Щыхьэт нэпцӀ куэд къэтэджри, Хьисэ Ӏэджэ тралъхьа пэтми, зыхуейр ягъуэтакъым.

ИкӀэм-икӀэжым щыхьэт нэпцӀитӀ къэтэджри,+
61мыпхуэдэу жаӀащ:

– Мы лӀым жиӀэгъащ: «Тхьэм мы и унэшхуэр зэхэскъутэнурэ, махуищкӀэ ар зэтезгъэувэжын слъэкӀынущ»+.

62Дин пашэшхуэр къэтэджащ итӀанэ.

– Мы лӀыхэм уэ къыптралъхьэр сыт? Сыт зыри щӀыжумыӀэр? – къыжриӀащ абы Хьисэ+. 63Ауэ Хьисэ зыри жиӀакъым.

– СынолъэӀу, гъащӀэр зи ӀэрыкӀ Тхьэм и цӀэкӀэ къыджеӀэ, уэра Мэссихьу Тхьэм и Къуэр? – къеупщӀащ дин пашэшхуэр Хьисэ+.

64– Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ,[*] – жиӀащ Хьисэ. – Ауэ сэ нывжызоӀэ, иджы къыщыщӀэдзауэ, лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэ Тхьэм и ижьырабгъумкӀэ къыщысрэ, пшэхэм яхэту къакӀуэу, флъагъунущ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр+.

65Дин пашэшхуэм и щыгъынхэр зэфӀитхъащ[*] абдежым.

– Тхьэр игъэпцӀащ, – жиӀащ абы. – Сыт нэгъуэщӀ щыхьэт дыщӀыхуеижыр? Мис, Тхьэр зэригъэпцӀар зэхэфхащ+. 66Дауэ феплърэ?

– УкӀ хуэфащэщ! – жэуап къатыжащ адрейхэм.

67Хьисэ и напэм щӀэубжьытхэри, ӀэштӀымкӀэ еуащ ахэр. НэгъуэщӀхэри енэпэфауэурэ, мыпхуэдэу жаӀащ:

68– Мэссихь, убегъымбармэ, уэ къоуар хэтми къыджеӀэт.

Петр Хьисэ имыцӀыхуу зэрыжиӀар

(Марк 14:66-72; Лука 22:54-62; Иуан 18:15-18, 25-27)

69•Петр пщӀантӀэм дэст абы щыгъуэ. Зы унэӀут хъыджэбз, абы къыбгъэдыхьэри, къыжриӀащ:

– Галилей щыщ Хьисэ уригъусэу щытащ уэри.

70– Хьэуэ, уэ жыхуэпӀэр сщӀэркъым, – щыжиӀащ Петр псоми я пащхьэ.

71Петр куэбжэмкӀэ иунэтӀащ итӀанэ. НэгъуэщӀ унэӀут хъыджэбз гуэрми ар къилъагъури, абдеж щытхэм яжриӀащ:

– Мы лӀыри Назарет щыщ Хьисэм и гъусэу щытащ.

72Аргуэру, «Ар сцӀыхуркъым» жиӀэри, Петр тхьэ иӀуащ.

73ТӀэкӀу дэкӀа нэужь, абдежым щытхэр къыбгъэдыхьэри, Петр къыжраӀащ:

– Пэж дыдэу, уэри абыхэм уащыщщ, уи псэлъэкӀэм ар нахуэ къещӀри.

74– Тхьэр согъэпцӀ, жысӀэр мыпэжмэ, а лӀыр сцӀыхуркъым, – жиӀэри, тхьэ иӀуэу щӀидзащ Петр.

Абы ирихьэлӀэу адакъэ Ӏуащ. 75Хьисэ къыжриӀэгъауэ щыта псалъэхэр Петр игу къэкӀыжащ абдежым: «Адакъэ мыӀуэ щӀыкӀэ, сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ».

Ар игу къыщыкӀыжым, пщӀантӀэм дэкӀри, игу хэщӀу гъащ Петр+.

27-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Пилат Ӏэтащхьэм и пащхьэ Хьисэ зэрырашар

(Марк 15:1-5; Лука 23:1-5; Иуан 18:28-38)

27^1•Нэху зэрыщу дин пашэшхуэ псори цӀыхухэм я нэхъыжьхэри зэчэнджэщыжри, Хьисэ укӀ тралъхьэну мурад ящӀащ. 2Хьисэ япхри, Понтий Пилат Ӏэтащхьэм[*] ӀэщӀалъхьащ+.

Иудэ зэрылӀар

(Апостол. 1:18-19)

3•Хьисэ абыхэм езыгъэубыда Иудэ, Хьисэ укӀ тралъхьэу щилъагъум, щӀегъуэжщ, ирата дыжьын ахъшэ щэщӀыр дин пашэшхуэхэмрэ нэхъыжьхэмрэ яхуихьыжри, 4яжриӀащ:

– Лъы хейр зэрыфэзгъэубыдамкӀэ гуэныхь сщӀащ.

– Абы дэ ди Ӏуэху хэлъкъым, уэращ зи Ӏуэху хэлъыр, – къыжраӀащ абыхэм.

5Ар щызэхихым, Иудэ, дыжьын ахъшэхэр Тхьэм и унэшхуэм щыхыфӀипхъэри, къыщӀэкӀыжащ. ИтӀанэ кӀуэри зитхьэлэжащ. 6Дыжьын ахъшэхэр къащыпыжри, дин пашэшхуэхэм жаӀащ:

– Мыхэр Тхьэм щхьэкӀэ ахъшэр зыдэлъ пхъуантэм дэплъхьэ хъунукъым, мыхэр лъы уасэщи+.

7Зэчэнджэщыжа нэужь, хамэхэр щыщӀалъхьэжын папщӀэ, кхъуэщыныщӀэм и хьэсэр а ахъшэмкӀэ къащэхуну зэгурыӀуащ. 8Абы къыхэкӀкӀэ а хьэсэм «Лъы уасэ ХьэсэкӀэ» йоджэ нобэр къыздэсым. 9Иеремие бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр[*] пэж хъуащ: «Щхьэ уасэу Израил цӀыхухэм абы щхьэкӀэ ягъэува дыжьын ахъшэ щэщӀыр къащтэри,+
10абыхэмкӀэ кхъуэщыныщӀэм и хьэсэр къащэхуащ, Зиусхьэным унафэ къызэрысхуищӀам тету».

Пилат Ӏэтащхьэр Хьисэ зэреупщӀар

(Марк 15:2-5; Лука 23:3-5; Иуан 18:33-38)

11•Пилат Ӏэтащхьэм и пащхьэм иуващ Хьисэ.

– Уэ журтхэм урапащтыхь? – еупщӀащ Ӏэтащхьэр Хьисэ.

– Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ,[*] – жиӀащ Хьисэ+.

12Ауэ дин пашэшхуэхэмрэ нэхъыжьхэмрэ Хьисэ щагъэкъуаншэм, абы зыри жиӀакъым. 13Пилат Хьисэ къеупщӀащ:

– Къыптралъхьэр зыхуэдизыр зэхэпхыркъэ+?

14Хьисэ зы псалъи жиӀакъым. Зыри зэрыжимыӀар Пилат Ӏэтащхьэм хуабжьу игъэщӀэгъуащ.

Хьисэ укӀ зэрытралъхьар

(Марк 15:6-15; Лука 23:13-25; Иуан 18:39–19:16)

15•Лъэхъущым щӀэс гуэр утӀыж махуэшхуэ[*] къэс цӀыхухэм я лъэӀукӀэ щхьэхуиту яхуиутӀыпщыжыныр Пилат Ӏэтащхьэм и хабзэт. 16Вараввэ и цӀэу зы цӀэрыӀуэ гуэр лъэхъуэщым щӀэст а махуэхэм. 17Арати, цӀыхухэр къыщызэхуэсым, Пилат абыхэм еупщӀащ:

– Хэт къыфхуэзутӀыпщыжыну фызыхуейр? Вараввэ, хьэмэрэ МэссихькӀэ зэджэ Хьисэ?

18Пилат апхуэдэу щӀеупщӀар Хьисэ ефыгъуэу абы къызэрыӀэщӀалъхьар ищӀэрти, аращ+.

19Тахътэм здисым, Пилат и фызым лӀыкӀуэ къыхуищӀри къыжрыригъэӀащ:

– Щыпкъагъэ зигу илъ а цӀыхум мыхъун гуэр иумыщӀэ. Ныжэбэ пщӀыхьэпӀэ Ӏей слъагъури, а лӀым щхьэкӀэ гугъу сехьащ.

20Пилат Вараввэ кърагъэутӀыпщыжыну икӀи Хьисэ ирагъэгъэкӀуэдыну дин пашэшхуэхэмрэ нэхъыжьхэмрэ цӀыху гупышхуэм жраӀащ+.

21– Мы тӀум хэт къыфхуэзутӀыпщыжыну фызыхуейр? – Пилат Ӏэтащхьэр аргуэру цӀыхухэм еупщӀащ.

– Вараввэщ, – жаӀащ абыхэм.

22– МэссихькӀэ зэджэ Хьисэ сыт есщӀэнур? – щӀэупщӀащ Пилат.

– Жорым еӀулӀ, – жаӀащ псоми.

23– Абы сыт щӀэпхъаджагъэу ищӀар? – щӀэупщӀащ Пилат.

Ауэ ахэр нэхъ ину къызэрыгъэкӀиящ:

– Жорым еӀулӀ!+

24Пилат, зыри хищӀыхьыжын хузэфӀэмыкӀэу, цӀыхухэм нэхъ зэрызехьэ зэрыхъуар щилъагъум, псы къищтэщ, и Ӏэхэр цӀыхухэм я пащхьэм щитхьэщӀри жиӀащ:

– Мы лӀыуэ щыпкъагъэ зигу илъым и лъыр сэ къыстехуэркъым. Абы и лъыр фэращ зытехуэр+.

25– Абы и лъыр дэри ди бынхэми къыттрырехуэ! – жаӀащ цӀыху псоми+.

26Пилат Вараввэ къахуиутӀыпщыжащ, зауэлӀхэр щӀопщкӀэ иригъауэри, Хьисэ жорым ираӀулӀыну яӀэщӀилъхьащ+.

ЗауэлӀхэр Хьисэ зэрыщыдыхьэшхар

(Марк 15:16-20; Иуан 19:2-3)

27•Арати, Пилат Ӏэтащхьэм и зауэлӀхэм Хьисэ преторие[*] зи цӀэ унэшхуэм щӀашащ, адрей къэна зауэлӀ гупышхуэри Хьисэ ихъуреягъкӀэ щызэхуашэсащ. 28ЗауэлӀхэм Хьисэ и щыгъынхэр къыщахри, плъыжь-фӀыцӀафэу абэ кӀыхь щатӀэгъащ итӀанэ. 29Пыжь банэм къыхэщӀыкӀауэ пащтыхь таж хуащӀщ, абы щхьэратӀагъэри, и Ӏэ ижьми баш цӀыкӀу ӀэщӀалъхьащ. Абы и ужькӀэ, Хьисэ и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу щетӀысэхри, щыдыхьэшхыурэ, «Упсэу, журтхэм я пащтыхь!» жаӀэурэ щӀэнэкӀащ. 30Еубжьытххэрт, баш къащтэурэ и щхьэм еуэрт+. 31Ахэр Хьисэ щыдыхьэшха нэужь, абэ кӀыхьыр къыщахыжри, езым и щыгъынхэр щатӀэгъэжащ. Жорым ираӀулӀыну преторием къыщӀашыжащ итӀанэ.

Хьисэ жорым зэрыраӀулӀар

(Марк 15:21-32; Лука 23:26-43; Иуан 19:17-27)

32•Къалэм къыщыдэкӀым, Симон и цӀэу Кириние къалэм[*] щыщ лӀы гуэрым хуэзащ. Щыхуэзэм, Хьисэ и жорыр ихьыну Симон хагъэзыхьащ. 33Голгофэ жыхуаӀэ щӀыпӀэм нэсащ (Голгофэм къикӀыр «Щхьэ къупщхьэ щӀыпӀэ» жиӀэу аращ). 34Абы щынэсым, серчэрэ зэзыпс дыджрэ зэхэщӀауэ къратащ ирагъэфэну. Хьисэ хэӀуба фӀэкӀ, ар ирифын идакъым+. 35Хьисэ жорым ираӀулӀащ итӀанэ. Пхъэидзэ ящӀурэ, и щыгъынхэр зэхуагуэшыжащ заулӀхэм+. 36ИкӀи къетӀысэкӀащ, Хьисэ яхъумэн щхьэкӀэ.

37Жорым щӀраӀулӀар Хьисэ и щхьэкӀэ жорым пхъэбгъу кӀапэ гуэрым тетхауэ траӀулӀащ: «Мыр журтхэм я пащтыхь Хьисэ арщ». 38ХъунщӀакӀуитӀ, зыр и ижьырабгъумкӀэ, адрейр и сэмэгурабгъумкӀэ, Хьисэ щӀыгъуу жорхэм щраӀулӀащ абдеж. 39ЦӀыху блэкӀхэр Хьисэ хуэшхыдэрт, я щхьэхэр ягъэсысурэ,+
40мыпхуэдэу жаӀэрт:

– Уэ, Тхьэм и унэшхуэр зэхэзыкъутэу, махуищкӀэ зэтезыгъэувэжынум, умыкӀуэду зыкъегъэлыж! Уэ Тхьэм ури-Къуэу щытмэ, жорым къыфӀэкӀыж+.

41Дин пашэшхуэхэми, торэт егъэджакӀуэ пашэхэми, нэхъыжьхэми Хьисэ щыдыхьэшхыурэ, жаӀащ:

42– НэгъуэщӀ цӀыхухэр мыкӀуэду къригъэлащ, ауэ езым зыкъригъэлыфыркъым. Ар Израил и пащтыхьыр, пэжмэ, жорым къыфӀрекӀыжи, езымкӀэ фӀэщхъуныгъэ диӀэ хъунущ+. 43Езыр Тхьэм щогугъ, Тхьэр абы къыхуейуэ щытмэ, мыкӀуэду кърырегъэл, «Сэ Тхьэм сри-Къуэщ» жиӀэгъащи.

44Хьисэ и гъусэу жорхэм ираӀулӀа хъунщӀакӀуэхэри къебгырт абы.

Хьисэ зэрылӀар

(Марк 15:33-41; Лука 23:44-49; Иуан 19:28-30)

45•Шэджагъуэм[*] къыщыщӀэдзауэ сыхьэтыр щым[*] нэсыху а къэралыр зэрыщыту кӀыфӀыгъэм щӀиуфащ. 46Сыхьэтыр щым Хьисэ макъ хэӀэтыкӀакӀэ джащ:

– Или, или, ламэ савахфани?[*] (Абы къикӀыр «Уэ си Тхьэ, уэ си Тхьэ, утыкум си закъуэу щхьэ сыкъибна?»)+

47Ар щызэхахым абдеж щытхэм, жаӀащ:

– Иляс бегъымбарым йоджэ ар.

48Абыхэм ящыщ гуэр бгъэдэлъадэри, щӀыфэр зэраӀуэт хъыданыр къищтащ асыхьэтым. Хъыданым серчэр фӀыуэ зыщӀригъэфри, башым фӀэлъу Хьисэ хуишиящ щӀигъэфыну+.

49– Зэ, Иляс бегъымбарыр къакӀуэу, мыкӀуэду къригъэлынумэ, девгъэплъ, – жаӀащ адрейхэм.

50Макъ хэӀэтыкӀакӀэ аргуэру джэри, Хьисэ и псэр итащ.

51Тхьэм и унэшхуэ кӀуэцӀым фӀэлъ Ӏупхъуэр и щхьэм къы-щыщӀэдзауэ и лъабжьэм нэс тӀууэ къызэгуэтхъащ абы ирихьэлӀэу. ЩӀыри къэхъеящ. Мывэхэри зэгуэудащ. 52Кхъэлэгъунэхэр къызэӀуха хъури, Тхьэм и цӀыху лъапӀэу лӀауэ щытахэм ящыщ куэд къэтэджыжащ+. 53Ахэр кхъэлэгъунэхэм къыщӀэкӀыжащ икӀи Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжа нэужь, къалэ лъапӀэу Ерусалим дыхьэри, цӀыху куэдым зыкърагъэлъэгъуащ.

54Дзэ пашэмрэ абы и гъусэу Хьисэ зыхъумэу щытахэмрэ щӀыр зэрыхъейри, мо къэхъу псори щалъагъум, хуабжьу къэшынауэ жаӀащ:

– ИпэжыпӀэкӀэ мыр Тхьэм и Къуэу щытащ.

55Абдеж, жыжьэу къаплъэу, цӀыхубз куэд щытт. Ахэр Хьисэ дэӀэпыкъуэгъу хуэхъуурэ, и гъусэу Галилейм къикӀыгъащ. 56Абыхэм яхэтт: Магдалэ жылэм[*] щыщ Мэрием, Зеведей и къуэхэм я анэ, нэгъуэщӀ Мэрием. Ар Екъубрэ Иосийрэ я анэт+.

Хьисэ и хьэдэр кхъэлэгъунэм зэрыщӀалъхьар

(Марк 15:42-47; Лука 23:50-56; Иуан 19:38-42)

57•Пщыхьэщхьэр къыщысым, Исуф и цӀэу Аримафей жылэм щыщ зы лӀы бей къэкӀуащ. Ари Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу щытащ. 58Ар Пилат деж кӀуэри, Хьисэ и хьэдэр къритыжыну елъэӀуащ. Хьэдэр Исуф иратыжыну Пилат унафэ ищӀащ. 59Исуф хьэдэр къищтэщ, чэсей хужь джэбын къабзэ иришэкӀри, 60къыр мывэм езым щхьэкӀэ къыхригъэщӀыкӀа кхъэлэгъунэм щӀилъхьэжащ. Исуф кхъэлэгъунэ щӀыхьэпӀэм мывэшхуэ ӀуигъэкӀуриери ӀукӀыжащ. 61Магдалэ жылэм щыщ Мэриемрэ адрей Мэриемрэ кхъэлэгъунэм хуэзанщӀэу щыст.

Кхъэлэгъунэм и хъумакӀуэр

62Дин пашэшхуэхэмрэ фарисейхэмрэ Пилат Ӏэтащхьэм деж щызэхуэсащ етӀуанэ махуэу мэрем махуэм къыкӀэлъыкӀуэм.

63– Зиусхьэн, а пцӀыупсыр щыпсэум щыгъуэ, «Махуищ нэужьым лӀахэм сакъыхэтэджыкӀыжынущ» зэрыжиӀэгъар дигу къэкӀыжащ, – жаӀащ абыхэм+. 64– Аращи, ещанэ махуэм нэсыху кхъэлэгъунэр хуэсакъыурэ яхъумэну унафэ щӀы. Армыхъумэ, и гъуэгу ирикӀуэхэр къэкӀуэнурэ, и хьэдэр ядыгъужынущ икӀи цӀыхухэм жраӀэнущ: «Ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ». А иужьрей пцӀыр япэрей пцӀыхэм нэхърэ нэхъ Ӏей хъунущ.

65– ХъумакӀуэхэр фызот. ФыкӀуи, кхъэлэгъунэр зэрыфлъэкӀым хуэдэу фхъумэ, – яжриӀащ Пилат.

66Ахэр кӀуэри, кхъэлэгъунэм хъумакӀуэхэр бгъэдагъэуващ, мывэми мыхъур традзащ+.

28-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар

(Марк 16:1-8; Лука 24:1-12; Иуан 20:1-10)

28^1•Щэбэтыр блэкӀауэ, тхьэмахуэ зэхуакум и япэ махуэм, нэху щыщым, Магдалэ щыщ Мэриемрэ адрей Мэриемрэ кхъэлэгъунэм еплъыну кӀуащ+.

2НапӀэзыпӀэм щӀыр ин дыдэу хъеящ, Зиусхьэным и мелыӀыч уафэм къехри, кхъэлэгъунэм бгъэдыхьэщ, мывэшхуэр Ӏуигъэ-кӀуриикӀри, абы тетӀысхьати+. 3Абы и теплъэр уафэхъуэпскӀым хуэдэт, и щыгъынхэри уэсым хуэдэу хужьыбзэт+. 4ХъумакӀуэхэр апхуэдизкӀэ абы щышынати, кӀэзызу щытащ, я фэр шэхум хуэдэу пыкӀауэ+.

5– Фымышынэ! – яжриӀащ мелыӀычым цӀыхубзхэм. – Жорым ираӀулӀа Хьисэ фызэрылъыхъуэр сощӀэ. 6Ар мыбдежым щыӀэжкъым. ЗэрыжиӀам хуэдэу, ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ. Фыбгъэдыхьи, Зиусхьэныр здэщылъа щӀыпӀэм феплъ. 7ИтӀанэ псынщӀэу фыкӀуи, абы и гъуэгу ирикӀуэхэм яжефӀэ: «Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ. Фэ фяпэ ар Галилейм кӀуэнущ. Абдеж ар щыфлъагъунущ». Аращ, хъыбарыр сэ вжесӀащ+.

8Арати, цӀыхубзхэр кхъэлэгъунэм бгъэдэкӀыжри, шына-гъуэмрэ гуфӀэгъуэшхуэмрэ зэщӀащтауэ, хъыбарыр хуаӀуэтэжыну, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм я деж щӀэпхъуащ. 9И гъуэгу ирикӀуэхэм хъыбарыр хуаӀуэтэжыну а цӀыхубзхэр здэкӀуэм, Хьисэ абыхэм напӀэзыпӀэкӀэ къахуэзэри, къажриӀащ:

– Фыпсэу!

Ахэр Хьисэ бгъэдэлъадэщ, и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу итӀысхьэри, и лъакъуэхэр яубыдащ. Хьисэ къажриӀащ:+

10– Фымышынэ. ФыкӀуи, си къуэшхэм[*] Галилейм кӀуэну яжефӀэ. Абдеж сыщалъагъунущ+.

Дин пашэшхуэхэм хъумакӀуэхэр ӀулъхьэкӀэ къызэращэхуар

11ЦӀыхубзхэр щыкӀуэм, хъумакӀуэхэм ящыщ гуэрхэр Ерусалим къалэм дыхьэщ, дин пашэшхуэхэм я деж кӀуэри, къэхъуа псори хуаӀуэтэжащ. 12Дин пашэшхуэхэр, нэхъыжьхэр я гъусэу, зэхуэсри зэчэнджэщыжащ. ХъумакӀуэхэм ахъшэ куэд иратри, 13абыхэм жраӀащ:

– «Жэщым дэ дыщыжейм, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр къакӀуэри, и хьэдэр ядыгъужащ», жыфӀэн хуейщ. 14А хъыбарыр Ӏэтащхьэм щызэхихкӀэ, дэ дгъэсабырынщ, фэри зыри къывжи-мыӀэну тщӀынщ.

15ХъумакӀуэхэм ахъшэр ящтэри, къызэрыжраӀам хуэдэу ящӀащ. А хъыбарыр журтхэм иджыри къэс яхэлъщ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ялэжьын хуей Ӏуэхуу я пщэ дилъхьар

(Марк 16:14-18; Лука 24:36-49; Иуан 20:19-23; Апостол. 1:6-8)

16•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀузыр абы и ужькӀэ Галилейм кӀуэри, езым жыхуиӀэгъа Ӏуащхьэм дэкӀащ. 17Хьисэ щалъагъум, и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу итӀысхьащ; ауэ ар зи фӀэщ мыхъу гуэрхэр абыхэм яхэтт+. 18Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ябгъэдыхьэри яжриӀащ:

– Уафэми щӀылъэми тепщэныгъэ псори щызиӀэу си ӀэмыщӀэ илъщ+. 19Аращи, фыкӀуи, лъэпкъ псори си гъуэгу къытевгъыхьэ. Адэ лъапӀэми, и Къуэми, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэми я цӀэкӀэ фыумэхъи,[*]+
20унафэу нывжесӀа псори ягъэзэщӀэну яхуэвгъэув. Пэж дыдэщ ар, дунейм и кӀэухым нэсыху сыт щыгъуи сывигъусэнущ сэ. Ӏэмин+.

* 1:1 хъыбарыфӀыр – Хьисэ Мэссихь теухуа хъыбарыфӀыр арщ. Тхьэм бегъымбархэм я псалъэкӀэ цӀыхухэр къызэригъэгугъа Ӏуэхухэр Хьисэ Мэссихь илэжьа ӀуэхумкӀэ игъэпэжурэ игъэзэщӀащ икӀи цӀыхухэр мыкӀуэду къызэрыригъэлын гъуэгу яхуиухуащ.

* 1:1 Хьисэ – Хьисэ цӀэм къикӀыр «КъегъэлакӀуэщ».

* 1:1 Даут и къуэр, Ибрэхьим и къуэр – абыхэм я лъэпкъым къытехъукӀа лӀырщ.

* 1:3 Фаресрэ Зарэрэ – Иудэ зи цӀэм и къуэ зэтӀолъхуэныкъуэхэрщ. Еплъ 1 Мусэ 38:27-30.

* 1:6 Урие зи цӀэм и фызыр – Вирсавидщ (Батшэбэщ). Еплъ Самуел бегъымбарым и хъыбархэр зэрыт етӀуанэ тхылъым (2-я Царств) 12:24.

* 1:11 Бабилэн къалэшхуэм залымыгъэкӀэ щагъэӀэпхъуа лъэхъэнэм – Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 598-рэ гъэм Невукаднессэр пащтыхьым и зауэлӀхэм журтхэр залымыгъэкӀэ Бабилэн иригъэшащ.

* 1:12 Израил цӀыхухэр Бабилэн ягъэӀэпхъуа нэужь – Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 538-нэ гъэм, Персие къэралым и кайсар Кир зи цӀэм журтхэр я къэралым къагъэзэжыну хуит ищӀыжащ.

* 1:17 щӀэблэ – адэмрэ и къуэмрэ яку дэлъ лъэхъэнэрщ.

* 1:17 Мэссихь – Даут пащтыхьым и унагъуэ лъэпкъым къытехъукӀауэ, бегъымбархэм зэрыжаӀам тету, Израил цӀыхухэм щхьэхуитыныгъэрэ мамыр псэукӀэрэ яригъэгъуэтыну Тхьэм ахэр къызэригъэгугъа пщы лъапӀэр арщ.

* 1:18 Исуф … Мэрием къишэну къыхихат – журт хабзэм тету лӀы гуэрым къишэну къыхиха хъыджэбзыр къишэну хуэмеижмэ, лӀым къиша и фызыр зэрыригъэкӀыжым хуэдэу, иригъэкӀыжын хуейщ.

* 1:22-23 Зиусхьэным и псалъэхэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 7:14.

* 2:1 тхьэгурымагъуэхэр – пщӀыхьэпӀэхэм къарыкӀхэмрэ вагъуэхэм я Ӏуэхумрэ хэту, пащтыхь гуэрым е пщы гуэрым хуэлажьэурэ, чэнджэщэгъу яхуэхъухэращ.

* 2:1 Ирод пащтыхьыр – «Ирод Иныр» аращ. Хьисэ къэхъуным и пэкӀэ 37-4 гъэхэм Израил къэралым и пащтыхьу щытащ.

* 2:1 Иудей хэкур – Израил къэралым и хэкухэм ящыщу щытащ.

* 2:1 Бэтлэхьэм къалэр – Ерусалим километрийкӀэ пэжыжьэу, и ипщэрабгъумкӀэ къыщытщ.

* 2:4 дин пашэшхуэхэр – дин пашэшхуэр, апхуэдэу щытахэр, абыхэм я унагъуэхэм ящыщхэрщ.

* 2:4 торэт егъэджакӀуэ пашэхэр – Торэт хабзэм итхэмрэ журтхэм адрей тхылъ лъапӀэу яӀэхэм ярытымрэ цӀыхухэм ягурызыгъаӀуэу щыта пашэхэращ.

* 2:4 Мэссихь – еплъ 1:17.

* 2:5-6 бегъымбарым … итхащ – еплъ Михэ бегъымбарым и тхылъым 5:2; Самуел бегъымбарым и хъыбархэр зэрыт етӀуанэ тхылъым (2-я Царств) 5:2.

* 2:11 ладан – мэ дахэкӀэ гъэнщӀа Ӏугъуэ лъапӀэр аращ.

* 2:11 смирнэ – мэ дахэ къызыпих удзщ.

* 2:15 Зиусхьэным … мы псалъэхэр – еплъ Хьошеа (Осие) бегъымбарым и тхылъым 11:1.

* 2:17-18 Иеремие бегъымбарым къыжиӀа мы псалъэхэр – еплъ Иеремие бегъымбарым и тхылъым 31:15.

* 2:18 Рамэ жылэр – Ерусалим километрийкӀэ пэжыжьэу и ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀащ.

* 2:22 Архелай – Ирод Иным и къуэхэм ящыщщ. Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 4-рей гъэм къыщыщӀэдзауэ Хьисэ къэхъуа нэужь 6-рей гъэм нэсыху Иудей, Самарие, Идумей хэкухэм я пащтыхьу щытащ.

* 2:22 Галилей хэкур – Израил къэралым и ищхъэрэ лъэныкъуэм щыӀэщ. Архелай и къуэш Ирод Антипэ а хэкум и пщу щытащ.

* 2:23 НазареткӀэ зэджэ къалэр – Галилей гуэлым километр 26-кӀэ пэжыжьэу, и дыгъэ къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэщ.

* 3:2 умэхъыныр – «фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэжи, зызвгъэумэхъ, Тхьэм ахэр къыфхуигъэгъун щхьэкӀэ», жиӀэу Иуан (Яхья) цӀыхухэр иумэхъырт. Хьисэ уафэм щыдэкӀуеижам къыщыщӀэдзауэ, цӀыхухэм диным теухуауэ тепщэныгъэ зиӀэ цӀыху гуэрым зрагъэумэхъ – нэгъуэщӀу жыпӀэмэ а цӀыхум ахэр псым щӀегъауэ е я щхьэм псы тӀэкӀу треутхэ. ХьисэкӀэ фӀэщхъуныгъэ яӀэ зэрыхъуар къагъэлъагъуэ абыкӀэ. Абы нэмыщӀкӀи, Хьисэ лӀэуэ, лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжам щхьэкӀэ, я гуэныхьхэр къахуэгъуауэ, мыкӀуэдыжын гъащӀэ яӀэ зэрыхъуам щыхьэт тохъуэ.

* 3:2 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – Тхьэм мы дунейми мы дунейм тет цӀыхухэми тепщэныгъэшхуэу яхуиӀэращ. Инджылыр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щытепсэлъыхькӀэ, жыхуиӀэр зэм мы зэманым Тхьэм тепщэныгъэшхуэу иӀэращ, зэм къэкӀуэну зэманым Тхьэм тепщэныгъэшхуэу иӀэнуращ, зэм Тхьэм и деж мыкӀуэдыжын гъащӀэ щыуиӀэныращ.

* 3:3 Ешайа бегъымбарым зытепсэлъыхьар – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 40:3. Ешайа бегъымбарыр щыпсэуар Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 759-698 гъэхэрщ.

* 3:7 фарисейхэр – журтхэм ящыщу диным ирикӀуэ цӀыху гупу щытащ. Ахэр Торэт хабзэм итхэмрэ я адэжьхэм къащӀэна хабзэхэмрэ хуабжьу яхэту щытащ.

* 3:7 саддукейхэр – дин пашэхэм ящыщу диным хэт пашэ гупу щытащ. Абыхэм тхылъ лъапӀэу ялъытэу щытар Торэт хабзэм ит тхылъитхурщ.

* 3:7 блэщылъху – блэм къилъхуа; мыбдежым къикӀ мыхьэнэр: цӀыху бзаджэ, Тхьэр зи гум имылъ.

* 3:17 Мыращ … си гум ирихьыр – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 2:7; 1 Мусэ 22:2; Ешайа бегъымбарым и тхылъым 42:1.

* 4:4 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ 5 Мусэ 8:3.

* 4:6 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 90:11-12.

* 4:7 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ 5 Мусэ 6:16.

* 4:10 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ 5 Мусэ 6:13.

* 4:12 Иуан лъэхъуэщым щӀадзауэ – Ирод Антипэу Галилей, Перей хэкухэм я пщым и унафэкӀэ, цӀыхухэр зыумэхъ Иуан лъэхъуэщым щӀадзащ. Еплъ Маттэ 14:3-4.

* 4:13 Завулон, Неффалим хэкухэр – Завулонрэ Неффалимрэ Израил лъэпкъым щыщ унагъуэ лъэпкъуитӀщ. Абыхэм я хэкухэр Галилей гуэлым и къухьэпӀэ лъэныкъуэмкӀи и ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀи щыӀащ.

* 4:14-16 Ешайа бегъымбарым къыжиӀа мы псалъэхэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 9:1-2.

* 4:17 Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 3:2.

* 4:18 Галилей гуэлыр – Галилей хэкум ит гуэлщ. И кӀыхьагъыр километр 21-рэ мэхъу, и нэхъ бгъуагъыр километр 13 мэхъу.

* 4:23 синэгуэгу – журтхэм я тхьэлъэӀупӀэщ.

* 4:24 Сирие хэку – Рим къэралыгъуэшхуэм щыщ хэкуу щытащ. Израил къэралыр Сирием щыщу щытащ.

* 4:25 КъалипщӀ – ахэр хамэ къалэхэт. Абыхэм я нэхъыбэр Галилей гуэлым и ипщэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм итащ.

* 5:3 гурэ псэкӀэ тхьэмыщкӀэхэр – Тхьэм зэрыхуэныкъуэр зыщӀэхэр арщ.

* 5:3 Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 3:2.

* 5:17 Торэт хабзэр – Мусэ бегъымбарым и тхылъымитхур арщ. Торэт хабзэр журтхэм я тхылъ лъапӀэхэм ящыщу япэрей Ӏыхьэщ.

* 5:17 бегъымбархэм ятха тхылъхэр – журтхэм я тхылъ лъапӀэхэм ящыщу етӀуанэ Ӏыхьэщ.

* 5:20 торэт егъэджакӀуэ пашэхэр – еплъ 2:4.

* 5:20 фарисейхэр – еплъ 3:7.

* 5:21 цӀыхухэм зэрыжраӀар – еплъ 2 Мусэ 20:13.

* 5:21 хеящӀэр – цӀыхур хейрэ е къуаншэрэ, хабзэм и унафэм тету, зэхэзыгъэкӀырщ.

* 5:22 къуэшхэр – зы диным ирикӀуэхэр арщ.

* 5:22 Тхьэмадэ Хасэшхуэр – дин ӀуэхухэмкӀэ хьэкум зыщӀу нэхъ ищхьэ дыдэу къалъытэу журтхэм яӀарщ. Тхьэмадэ Хасэшхуэр цӀыху 70 хъууэ зэхыхьэу щытащ. А Хасэшхуэм и тхьэмадэр дин пашэшхуэр арт. Тхьэмадэ Хасэшхуэм «СинедрионкӀэ» йоджэ зэзэмызэ.

* 5:27 зэрыжаӀар – еплъ 2 Мусэ 20:14.

* 5:31 мыри жаӀащ – еплъ 5 Мусэ 24:1.

* 5:33 цӀыхухэм зэрыжраӀар – еплъ 3 Мусэ 19:12, 4 Мусэ 30:2, 5 Мусэ 23:21.

* 5:38 зэрыжаӀар – еплъ 2 Мусэ 21:24.

* 5:43 зэрыжаӀар – еплъ 3 Мусэ 19:18. «Уи бийр плъагъу мыхъуу щыт» псалъэхэр а тхылъ иткъым.

* 5:46 хьэкътын ахъшэр – цӀыхухэр къалэ гуэрым щыдыхьэкӀэ е щыдэкӀкӀэ, псэуалъэу, хьэпшыпу икӀи гъавэу яӀэм Рим къэралыгъуэшхуэм ахъшэу ятрилъхьэу щытарщ. ЦӀыхухэм, псом хуэмыдэу дин пашэхэм, хьэкътын ахъшэр хэзых цӀыхухэр зрапэсу щытакъым, дин унафэ гъэувахэм ахэр емыдаӀуэу зэрыщытам щхьэкӀэ.

* 6:2 синэгуэгур – еплъ 4:23.

* 6:29 Сэлмэн пащтыхьыр – Соломон пащтыхьыр арщ.

* 7:1 хьэкум – «суд».

* 7:3 уи къуэш – еплъ 5:22.

* 7:21 Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр – мыбдежым абы къикӀыр Тхьэм и цӀыху лъапӀэхэр Тхьэм и гъусэу здэщыӀэр аращ.

* 7:29 тепщэныгъэшхуэ иӀэу цӀыхухэм Тхьэм и гъуэгу яригъащӀэрт – Хьисэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ещхьтэкъым. Абыхэм пасэрей дин пашэу щӀэныгъэшхуэ зиӀэу щытахэм я псалъэхэмкӀэ езыхэм къыжаӀахэр ягъэпэжыну хэту щытащ.

* 8:3 теӀэбэри – уэшын уз зыпкърыт цӀыхум утеӀэбэ хъунутэкъым.

* 8:5 Капернаум къалэ – Галилей гуэлым и ищхъэрэ-къухьэпӀэ Ӏуфэм Ӏутщ.

* 8:17 Ешайа бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 53:4.

* 8:19 торэт егъэджакӀуэ пашэ – еплъ 2:4.

* 8:20 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – «ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм хуэдэу пшэхэм яхэту, зыгуэр къехащ» – Даниил бегъымбарым жиӀэгъа а псалъэхэр Хьисэ езым и щхьэ хужиӀэжащ. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэу зи псэупӀэр уафэм щыӀэу, абы къехар Хьисэщ (Иуан 3:13). Гъуэщахэм лъыхъуэурэ, мыкӀуэду къригъэлын щхьэкӀэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къэкӀуащ (Лука 19:10). ЦӀыху куэдым я цӀэкӀэ щхьэщэхужу и псэр итын щхьэкӀэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къэкӀуащ (Марк 10:45). ЛӀахэм къахэтэджыкӀыжын хуейщ (Маттэ 17:9). Езым и Адэм и щӀыхьышхуэр иӀэу, дунейм и цӀыхухэм хьэкум (суд) ятрищӀыхьын щхьэкӀэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къытехьэжынущ. (Маттэ 25:31).

* 9:6 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ 8:20.

* 9:9 хьэкътын ахъшэр – еплъ 5:46.

* 9:11 фарисейхэр – еплъ 3:7.

* 9:13 Тхьэм жиӀа мы псалъэхэр – еплъ Хьошеа (Осие) бегъымбарым и тхылъым 6:6.

* 9:14 донэщӀ – фарисейхэр, езым яфӀэфӀу, тхьэмахуэ къэс махуитӀкӀэ нэщӀырт.

* 9:27 Даут и Къуэр – «КъегъэлакӀуэр» Даут пащтыхьым и лъэпкъым зэрыщыщым щхьэкӀэ журтхэр абы «Даут и КъуэкӀэ» йоджэ.

* 10:2 апостол – нэгъуэщӀ цӀыху гуэрым и цӀэкӀэ псэлъэну икӀи Ӏуэху ищӀэну хуитыныгъэ зиӀэрщ. Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым «апостолкӀэ» йоджэ. Ахэр Хьисэ и лӀыкӀуэу тепщэныгъэ зритахэрщ.

* 10:4 Симонэу зи къэралым гурэ псэкӀэ хуэлажьэу щытар – ар Палестинэ къэралым хуэлажьэ цӀыху гуп гуэрым щыщагъэнкӀэ хъунщ. Римым фӀаубыдауэ яӀыгъ я къэралыр къыӀэщӀагъэкӀыжыну щӀэкъурт а гупыр.

* 10:5 Самарие хэкур – Иудей хэкумрэ Галилей хэкумрэ я зэхуакум дэлъыр арщ. Журтхэмрэ Самарие дэсхэмрэ лъэпкъкӀэ, хабзэкӀэ, динкӀэ зэмыщхьу зэрыщытам щхьэкӀэ зэбийт.

* 10:7 Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 3:2.

* 10:15 къалэхэу Содомрэ Ӏаморэрэ – ахэр Хы Псэншэм и Ӏуфэм Ӏутт. Абыхэм дэс цӀыхухэм я бзаджагъэм щхьэкӀэ Тхьэм а къалитӀыр мафӀэкӀэ игъэсыгъащ. Еплъ 1 Мусэ 19:24-28.

* 10:23 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ 8:20.

* 10:25 Велзевул – жин бзаджэхэм я пашэ шейтӀаныр арщ.

* 11:2 Иуан лъэхъуэщым щӀэсу – еплъ 14:3-4.

* 11:10 Зи хъыбар хэт лӀыкӀуэр – еплъ Малахие бегъымбарым и тхылъым 3:1.

* 11:11 умэхъакӀуэ Иуан – еплъ 3:1.

* 11:14 къэкӀуэну щыта Иляс бегъымбарыр – еплъ Малахие бегъымбарым и тхылъым 4:5-6.

* 11:19 хьэкътын ахъшэр – еплъ 5:46.

* 11:21 Къалэхэу Тиррэ Сидонрэ – ахэр хамэ къалэу Галилей хэкум и ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ хы Ӏуфэм Ӏутахэр аращ.

* 11:23 Уэ, Капернаум къалэ … укӀуэцӀрыхунущ – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 14:13, 15.

* 11:23 Содом къалэр – еплъ 10:15.

* 12:1 щэбэт махуэр – журтхэм я махуэ лъапӀэщ. А махуэм Ӏуэху ящӀэну зыри хуиткъым.

* 12:2 фарисейхэр – еплъ 3:7.

* 12:2 пщӀэ мыхъунур – Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм и унафэм тету, щэбэт махуэм гуэдз къэпх хъунутэкъым. Еплъ 2 Мусэ 34:21.

* 12:3-4 абы ищӀар – еплъ Самуел бегъымбарым и хъыбархэр зэрыт япэ тхылъым (1-я Царств) 21:1-6.

* 12:4 Тхьэм и пащхьэм цӀыхухэм иралъхьа щӀакхъуэр – еплъ 3 Мусэ 24:5-9.

* 12:5 дин пашэхэр щэбэт махуэм лажьэурэ, а махуэр ямыгъэлъапӀэ пэтми – абыхэм Тхьэм къурмэн хуащӀурэ Ӏуэху ящӀэрт. Еплъ Мусэ бегъымбым и еплӀанэ тхылъым 28:9-10.

* 12:7 Тхьэм жиӀа псалъэхэр – еплъ Хьошеа (Осие) бегъымбарым и тхылъым 6:6.

* 12:8 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ 8:20.

* 12:9 синэгуэгу – еплъ 4:23.

* 12:17 Тхьэм жиӀауэ … мы псалъэхэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 42:1-4.

* 12:20 ныкъуэкъищӀыкӀ хъуа къамыл … ерагъыу блэ уэздыгъэку – зи щхьэ зымыхъумэжыф, къару зимыӀэ цӀыхухэращ.

* 12:23 Даут и Къуэр – еплъ 9:27.

* 12:23 Мэссихь – еплъ 1:17.

* 12:24 Велзевул – еплъ 10:25.

* 12:39 Инус бегъымбарыр – еплъ Инус бегъымбарым и хъыбар зэрыт тхылъым (Ионэ) 2:1.

* 12:42 пащтыхь цӀыхубзыр – еплъ Пащтыхьхэм я хъыбархэр зэрыт япэ тхылъым (3-я Царств) 10:1-10.

* 12:42 Сэлмэн пащтыхьыр – Соломон пащтыхьыр арщ.

* 13:14-15 Тхьэм … Ешайа бегъымбарым … къыжригъэӀахэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 6:9-10. Ешайа бегъымбарыр Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 759-698 гъэхэм псэуащ.

* 13:31 хъардэл – горчицэ; андэгурэдэгу лӀэужыгъуэ.

* 13:37 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ 8:20.

* 13:52 торэт егъэджакӀуэ пашэ – еплъ 2:4.

* 14:1 пщы Ирод – Ирод Антипэ хъужырщ. Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 4-рей гъэм къыщыщӀэдзауэ Хьисэ къэхъуа нэужь 39-рей гъэм нэсыху, ар Галилей, Перей хэкухэм япщу щытащ.

* 15:4 Тхьэм жиӀащ – еплъ 2 Мусэ 20:12; 21:17.

* 15:7-9 Ешайа бегъымбарым жиӀащ мыпхуэдэу – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 29:13.

* 15:12 фарисейхэр – еплъ 3:7.

* 15:21 къалэхэу Тиррэ Сидонрэ – еплъ 11:21.

* 15:22 Ханаан хэкум щыщ цӀыхубз гуэр – а цӀыхубзыр журткъым, Рим къэралыгъуэшхуэм хыхьэ Сирие хэкум къыщыхъуащ. Еплъ Марк 7:26.

* 15:22 Даут и Къуэр – еплъ 9:27.

* 16:1 Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ – еплъ 3:7.

* 16:4 Инус бегъымбарым и нэщэнэ – еплъ 12:39-40.

* 16:13 Кесарфилиппие къалэр – Галилей гуэлым километр 40-кӀэ пэжыжьэу ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀащ.

* 16:14 Иляс бегъымбарыр – абы щӀылъэм къигъэзэжыну, Мэссихь и гъуэгур хуигъэпсыну журтхэр пэплъэу щытт. Еплъ Малахие бегъымбарым и тхылъым 4:5-6.

* 16:16 Мэссихь – еплъ 1:17.

* 16:19 Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 3:2.

* 16:21 нэхъыжьхэр – журтхэм пщӀэшхуэ зыхуащӀу щыта динырылажьэ тхьэмадэ гупщ. Абыхэм ящыщ гуп Тхьэмадэ Хасэшхуэм хэту щытащ.

* 16:21 дин пашэшхуэхэми торэт егъэджакӀуэ пашэхэми – еплъ 2:4.

* 17:5 Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэу си гум ирихьыр – еплъ 3:17.

* 17:9 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ 8:20.

* 17:10 Иляс бегъымбарыр къэкӀуэн хуейщ япэщӀыкӀэ – еплъ 16:14.

* 17:20 хъардэл – тарчица; андэгурэдэгу лӀэужыгъуэ.

* 17:24 ахъшэу дидрахм зи цӀэр – балигъ хъуа дэтхэнэ журтми илъэс къэс Тхьэм и унэшхуэм сэджыту иритын хуейт махуитӀым къриубыдэу къилэжьым хуэдиз ахъшэ.

* 18:15 къуэш – еплъ 5:22

* 18:16 щыхьэтитӀым е щыхьэтищым жаӀэмкӀэ – еплъ 5 Мусэ 19:15.

* 18:17 хьэкътын ахъшэр хэзыхыр – еплъ 5:46.

* 18:18 Еплъ 16:19.

* 18:24 талант – зы талантыр динар миних хуэдиз мэхъу. Зы динарыр лэжьакӀуэм и махуэ лэжьапщӀэу щытащ.

* 19:4 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэту – еплъ 1 Мусэ 1:27.

* 19:5 Тхьэм зэрыжиӀар – еплъ 1 Мусэ 2:24.

* 19:7 Мусэ бегъымбарым унафэ щӀищӀар – еплъ 5 Мусэ 24:1.

* 19:18-19 А унафэхэр сыт хуэдэ? – еплъ 2 Мусэ 20:12-16, 3 Мусэ 19:18.

* 20:1 Тхьэуэ уафэм щыӀэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 3:2.

* 20:3 пщэдджыжьым сыхьэтыр бгъум – зэрытха дыдэм хуэдэу зэбдзэкӀмэ, «ещанэ сыхьэтыр» арщ. Абы къикӀыр пщэдджыжьым сыхьэтыр бгъурщ.

* 20:5 шэджагъуэм деж – зэрытха дыдэм хуэдэу зэбдзэкӀмэ, «еханэ сыхьэтыр» арщ. Абы къикӀыр шэджагъуэрщ.

* 20:5 сыхьэтыр щым деж – зэрытха дыдэм хуэдэу зэбдзэкӀмэ, «ебгъуанэ сыхьэтыр» арщ. Абы къикӀыр шэджагъуэ нэужьым сыхьэтыр щырщ.

* 20:6 сыхьэтыр тхум деж – зэрытха дыдэм хуэдэу зэбдзэкӀмэ, «епщыкӀузанэ сыхьэтыр» арщ. Абы къикӀыр шэджагъуэ нэужьым сыхьэтыр тхурщ.

* 20:19 хамэ лъэпкъхэр – Рим цӀыхуу тепщэныгъэ зиӀэхэрщ.

* 20:20 Зеведей и къуэхэр – апостолу Екъубрэ Иуанрэщ.

* 20:22 умэхъыныр – еплъ 3:1.

* 20:29 Ерихон къалэр – Ерусалим и ищхъэрэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ, километр 24-кӀэ пэжыжьэу, Иордан псым и дыгъэ къухьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэщ.

* 20:30 Даут и Къуэр – еплъ 9:27.

* 21:1 Елеон Ӏуащхьэр – Зейтун Ӏуащхьэр аращ. Ерусалим и гъунэгъуу, дыгъэ къуэкӀыпӀэмкӀэ, Кедрон аузым и адрыщӀым итщ.

* 21:4-5 бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 62:11; Зэчрей бегъымбарым и тхылъым 9:9.

* 21:5 Сион къалэр – Ерусалим къалэр арщ.

* 21:9 макъышхуэкӀэ жаӀащ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 117:25-26.

* 21:9 Хьусаннэ – щӀыхь псалъэщ.

* 21:12 сатуущӀэхэр – абыхэм къурмэныпхъэ былымхэр Тхьэм и унэшхуэм и пщӀантӀэм щащэрт.

* 21:12 ахъшэ зыхъуэжхэр – Тхьэм и унэшхуэм щхьэкӀэ хьэкътын ахъшэр зытхэми къурмэныпхъэ былымхэр къэзыщэхухэми щхьэкӀэ абыхэм хамэ ахъшэхэр яхъуэжырт.

* 21:13 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 56:7.

* 21:13 хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэ – еплъ Иеремие бегъымбарым и тхылъым 7:11.

* 21:15 Даут и Къуэр – еплъ 9:27.

* 21:16 Тхьэм зэрыжриӀар – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 8:3.

* 21:17 Вифание жылэр – Ерусалим километрищкӀэ пэжыжьэу, и къуэкӀыпӀэмкӀэ щыӀэщ.

* 21:25 умэхъыныр – еплъ 3:1.

* 21:42 Тхьэм и псалъэ тхахэр – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 117:22-23.

* 21:43 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 3:2.

* 22:16 Ирод пащтыхьым и лъэужь ирикӀуэхэр – ахэр Рим Ӏэтащхьэм хуэмейуэ, пащтыхь Ирод Иным къытехъукӀа цӀыхухэм ящыщ гуэр пащтыхь яхуэхъуну хуеящ.

* 22:17 кесар – а лъэхъэнэм, Хьисэ къэхъуа нэужь 14-37 гъэхэм, Тиверий зи цӀэр Рим кесару щытащ.

* 22:17 хьэкътын ахъшэр – еплъ 5:46.

* 22:23 саддукейхэр – еплъ 3:7.

* 22:24 Мусэ бегъымбарым жиӀащ – еплъ 5 Мусэ 25:5-6.

* 22:31-32 Тхьэм жиӀа мы псалъэхэм – еплъ 2 Мусэ 3:2-6.

* 22:36-37 Тхьэм и унафэхэм щыщу нэхъ ин дыдэр – еплъ 5 Мусэ 6:5.

* 22:39 етӀуанэ унафэр – еплъ 3 Мусэ 19:18.

* 22:43-44 Даут жиӀакъэ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 109:1.

* 23:5 нэмэз пхъуантӀэ цӀыкӀуэхэр – пхъуантэ цӀыкӀуэхэу (фэм къыхэщӀыкӀа дэлъхьэпӀэ цӀыкӀухэр) я тхылъ лъапӀэхэм ярытым щыщ зыдэлъхэр журтхэм фэ кӀапсэкӀэ я натӀэмрэ я Ӏэпщэхэмрэ ирашӀэ. Еплъ 5 Мусэ 6:8; 11:18.

* 24:3 Елеон Ӏуащхьэр – еплъ 21:1.

* 24:15 «Зэхэзыкъутэ ГущыкӀыгъуэр» – Хьисэ а «Зэхэзыкъутэ ГущыкӀыгъуэр» жыхуиӀа псалъэхэр Даниил бегъымбарыр и хъыбар зэрыт тхылъым 9:27; 11:31; 12:11 итщ. Даниил бегъымбарыр зытепсэлъыхьар пащтыхь Антиок Епифан тхьэ нэпцӀхэм щхьэкӀэ къурмэнщӀыпӀэу Тхьэм и унэшхуэм щигъэувыгъар арщ. Ар къыщыхъуар Хьисэ къэхъуным и пэкӀэ 167-рэ гъэр арщ. Ауэ Хьисэ «Зэхэзыкъутэ ГущыкӀыгъуэм» щытепсэлъыхьам жыхуиӀар Тхьэм и фӀэлӀыкӀ зи гум имылъу, цӀыху бзаджэ дыдэ гъэунэхуа гуэрщ. Дунейм и ужьрей дыдэ махуэхэм а цӀыхур къэлъэгъуэн хуейщ.

* 24:38-39 псыдзэр – еплъ 1 Мусэ 6:13–7:24.

* 25:15 талант – еплъ 18:24.

* 25:31 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ 8:20.

* 26:2 ӀутӀыж махуэшхуэр – ӀутӀыж махуэшхуэмрэ ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэмрэ зэдагъэлъапӀэурэ, Тхьэм Мысырым къызэрыригъэкӀыжыгъар журтхэм ягъэлъапӀэ. ӀутӀыж махуэшхуэр Нисан зи цӀэ мазэм и 14-нэ махуэм тохуэ (еплӀанэрей мазэм и япэрей махуэм пэгъунэгъущ). ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэр Нисаным и 15-22 махуэхэм къриубыдэу ягъэлъапӀэ. А махуэхэм тхьэвым пщагъэ халъхьэркъым.

* 26:3 нэхъыжьхэр – еплъ 16:21.

* 26:3 дин пашэшхуэр – дин пашэхэм я тхьэмадэу икӀи Тхьэмадэ Хасэшхуэм и тхьэмадэу щытащ.

* 26:13 хъыбарыфӀыр – Хьисэ Мэссихь теухуа хъыбарыфӀыр арщ. Тхьэм бегъымбархэм я жьэкӀэ цӀыхухэр къызэригъэгугъа Ӏуэхухэр Хьисэ Мэссихь илэжьа ӀуэхумкӀэ игъэпэжащ икӀи апхуэдэу цӀыхухэр мыкӀуэду къызэрыригъэлын гъуэгу къахузэӀуихащ.

* 26:25 Равви – «дин егъэджакӀуэр».

* 26:25 «Уэращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ» е «Уэ уи жьэкӀэ жыбоӀэ».

* 26:28 зэгурыӀуэныгъэр зыгъэщыпкъэ си лъыращ – пасэрей зэгурыӀуэныгъэу Тхьэм езымрэ и лъэпкъымрэ яку дилъхьар зыгъэщыпкъэ къурмэныпхъэм и лъыращ. А лъыр цӀыхухэм траутхэгъащ. Еплъ 2 Мусэ 24:7-8. Апхуэдэу зэгурыӀуэныгъэщӀэу Тхьэм езымрэ и цӀыхухэмрэ яку дилъхьар зыгъэщыпкъэр Хьисэ и лъыуэ жорым щыщӀэкӀар аращ. А зэгурыӀуэныгъэм зэритым тету, цӀыху гуэрым ХьисэкӀэ фӀэщхъуныгъэ иӀэ хъумэ, Тхьэм ар мыкӀуэду къригъэлынущ.

* 26:31 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ Зэчрей бегъымбарым и тхылъым 13:7.

* 26:36 Гефсимание – Елеон (Зейтун) Ӏуащхьэм и къухьэпӀэ егъэзыхыгъуэм ит хадэщ.

* 26:59 Тхьэмадэ Хасэшхуэр – еплъ 5:22.

* 26:64 «Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ» – е «Уэ уи щхьэкӀэ жыбоӀэ».

* 26:65 и щыгъынхэр къызэфӀитхъащ – гущыкӀыгъуэшхуэмрэ шынагъуэшхуэмрэ къыхэкӀкӀэ дин пашэшхуэм и щыгъынхэр зэфӀитхъащ. Хьисэ Тхьэр игъэпцӀауэ ялъытати.

* 27:2 Пилат Ӏэтащхьэр – рим цӀыхухэм ящыщу, Понтий Пилат, Хьисэ къэхъуа нэужь 26-36 гъэхэм, Иудей, Самарие, Идумей хэкухэм я Ӏэтащхьэу щытащ.

* 27:9-10 Иеремие бегъымбарым жиӀа мы псалъэхэр – еплъ Зэчрей бегъымбарым и тхылъым 11:12-13; Иеремие бегъымбарым и тхылъым 32:6-10.

* 27:11 «Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ» – е «Уэ уи щхьэкӀэ жыбоӀэ».

* 27:15 ӀутӀыж махуэшхуэр – еплъ 26:2.

* 27:27 преторие – Пилат Ӏэтащхьэм и унэшхуэращ.

* 27:32 Кириние къалэр – Африкэм и ищхъэрэ лъэныкъуэм ит Ливие къэралым и къалэшхуэу щытащ.

* 27:45 шэджагъуэ – зэрытха дыдэм хуэдэу зэбдзэкӀмэ, «еханэ сыхьэтыр» арщ. Абы къикӀыр шэджагъуэрщ.

* 27:45 сыхьэтыр щым – зэрытха дыдэм хуэдэу зэбдзэкӀмэ, «ебгъуанэ сыхьэтыр» арщ. Абы къикӀыр шэджагъуэ нэужьым сыхьэтыр щырщ.

* 27:46 Или, или, ламэ савахфани – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 21:1.

* 27:56 Магдалэ жылэр – Галилей гуэлым и дыгъэ къухьэпӀэ лъэныкъуэм итщ.

* 28:10 къуэшхэр – еплъ 5:22.

* 28:19 умэхъыныр – еплъ 3:1.

• 1:1 Лк. 3:23-28
+ 1:1 1 Мусэ 22:18,
+ 1:2 1 Мусэ 21:3, 1 Мусэ 25:6, 1 Мусэ 29:35
+ 1:3 1 Мусэ 38,
+ 1:16 Лк. 1:27
• 1:18 Лк. 2:1-7
+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35
+ 1:21 Лк. 1:31, Апост. 4:12, Апост. 13:38

+ 1:22 Мт. 2:14, Мт. 4:14, Мт. 21:4, Мт. 26:56, Мк. 14:49, Ин. 19:36,

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Ин. 7:42
+ 2:11 Ин. 19:39
+ 2:12 1 Мусэ 20:6
+ 2:15 Мт. 1:22
+ 2:17 Мт. 27:9
+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Ин. 1:45

• 3:1 Мк. 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Ин. 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Ин. 1:6
+ 3:2 Мк. 1:15
+ 3:6 Апост. 19:18

+ 3:7 Мт. 12:34, Мт. 23:33, Рим 5:9, 1 Фес. 1:10

+ 3:9 Ин. 8:33
+ 3:10 Мт. 7:19
+ 3:11 Ин. 1:15, Апост. 2:3
+ 3:12 Мт. 13:30, Евр. 6:8
• 3:13 Мк. 1:9-11, Лк. 3:21-22
+ 3:16 Апост. 7:56, Ин. 1:32-33

+ 3:17 Мк. 9:7, Ин. 12:28, Мт. 17:5, 2 Пет. 1:17

• 4:1 Мк. 1:12-13, Лк. 4:1-13
+ 4:2 Мт. 21:18
+ 4:3 1 Фес. 3:5
+ 4:6 Уэрэд 90:11-12, Ин. 7:4
+ 4:10 Мт. 16:23,
+ 4:11 Лк. 22:43
• 4:12 Мк. 1:14-15, Лк. 4:14-15
+ 4:12 Мт. 14:3
+ 4:13 Мт. 2:23, Мк. 1:21
+ 4:14 Мт. 1:23
• 4:18 Мк. 1:16-20, Лк. 5:1-11
+ 4:18 Ин. 1:40-42
+ 4:19 Мт. 13:47
+ 4:20 Мт. 19:27
• 4:23 Лк. 6:17-19
+ 4:23 Мк. 1:39
+ 4:24 Лк. 2:2
+ 4:25 Мк. 5:20, Мк. 7:31
• 5:3 Лк. 6:20-23
+ 5:4 2 Кор. 7:10, Апок. 21:4
+ 5:5 Уэрэд 36:11,
+ 5:6 Уэрэд 41:2, Ин. 7:37
+ 5:7 Лк. 6:36

+ 5:8 Уэрэд 23:4, Уэрэд 50:12, 1 Ин. 3:2, Евр. 12:14, Апок. 22:4

+ 5:9 Ек. 3:18, 2 Тим. 2:22, Ин. 1:12, 1 Ин. 3:1, 1 Ин. 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Ек. 1:2, 1 Пет. 4:14

+ 5:12 Апост. 5:41, Ек. 1:2, Рим 5:3, 2 Кор. 12:10, Евр. 10:34

• 5:13 Мк. 9:50, Лк. 14:34-35
+ 5:14 Еф. 5:8
+ 5:15 Мк. 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33
+ 5:16 1 Пет. 2:12, 2 Кор. 9:13
+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4
+ 5:18 Лк. 16:17
+ 5:19 Мт. 11:11, Мт. 18:4
+ 5:20 Ин. 3:5
+ 5:22 1 Ин. 3:15
+ 5:25 Лк. 12:58-59
+ 5:30 Мт. 18:8-9, Мк. 9:43-44
• 5:31 Мт. 19:9, Мк. 10:11-12, Лк. 16:18
+ 5:32 Рим 7:3, 1 Кор. 7:10-11
+ 5:34 Апост. 7:49
+ 5:35 Уэрэд 98:5, Уэрэд 47:3
+ 5:37 Ек. 5:12
• 5:38 Лк. 6:27-36
+ 5:39 1 Пет. 2:23, Рим 12:17, 1 Кор. 6:7

+ 5:44 Рим 12:20, Лк. 23:34, Апост. 7:60, 1 Пет. 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Апост. 14:17

+ 5:48 Уэрэд 17:31, Мт. 19:21, Ек. 1:4, Еф. 5:1, Кол. 1:28

+ 6:1 1 Ин. 2:29
+ 6:2 Лк. 6:24
• 6:5 Лк. 11:2-4
+ 6:5 Лк. 18:11
+ 6:10 Мт. 26:42
+ 6:13 Мт. 26:41, Ин. 17:15, 2 Фес. 3:3
+ 6:14 Мк. 11:25-26, Еф. 4:32, Кол. 3:13
+ 6:15 Мт. 18:35, Ек. 2:13
• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 1 Тим. 3:3, 1 Тим. 6:9, Евр. 13:5, Ек. 5:2-3

+ 6:20 Мт. 19:21, 1 Пет. 1:4
+ 6:24 Лк. 16:13
+ 6:25 Флп. 4:6, 1 Пет. 5:7
+ 6:26 Мт. 10:31, Мт. 12:12
+ 6:30 Мт. 8:26, Мт. 14:31, Мт. 16:8
+ 6:33 Уэрэд 36:4
• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42
+ 7:1 Рим 14:10, 1 Кор. 4:5, Ек. 4:12
+ 7:2 Мк. 4:24, Рим 2:1
+ 7:6 Мт. 15:26
• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Мт. 18:19, Мт. 21:22, Мк. 11:24, Ин. 14:13-14, 1 Ин. 3:22, 1 Ин. 5:14

+ 7:11 1 Мусэ 6:5, Мт. 12:34
+ 7:12 Лк. 6:31, Мт. 22:40, Гал. 5:14
• 7:13 Лк. 13:24
+ 7:14 Уэрэд 15:11
• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Мт. 24:11, Мк. 13:22, Апост. 13:6, 2 Пет. 2:1, 1 Ин. 4:1, Апост. 20:29

+ 7:16 Ек. 2:18
+ 7:17 Мт. 12:33-35
+ 7:19 Мт. 3:10

+ 7:22 Мт. 25:11, Лк. 6:46, Ин. 13:13, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Уэрэд 6:9, Мт. 25:41
• 7:24 Лк. 6:47-49
+ 7:29 Мк. 1:22, Лк. 4:32
• 8:1 Мк. 1:40-45, Лк. 5:12-16
+ 8:2 Мк. 9:22
+ 8:4 Мт. 9:30, Мт. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14
• 8:5 Лк. 7:1-10
+ 8:8 Уэрэд 106:20
+ 8:10 Апост. 10:2
+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Еф. 3:6

+ 8:12 Мт. 13:42, Мт. 22:13, Мт. 22:30, Мт. 24:51, Мт. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мт. 9:29, Ин. 4:53
• 8:14 Мк. 1:29-34, Лк. 4:38-41
+ 8:14 1 Кор. 9:5

+ 8:15 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Апост. 3:7, Апост. 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62
+ 8:18 Мк. 4:35, Лк. 8:22
• 8:23 Мк. 4:35-41, Лк. 8:22-25

+ 8:26 Мт. 6:30, Уэрэд 64:8, Уэрэд 88:10, Уэрэд 103:7

• 8:28 Мк. 5:1-20, Лк. 8:26-39
+ 8:29 Мк. 1:23-24, Лк. 4:34
+ 8:34 Лк. 5:8, Апост. 16:39
• 9:1 Мк. 2:1-12, Лк. 5:17-26
+ 9:1 Мт. 4:13
+ 9:2 Мк. 6:55, Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 9:3 Мт. 26:65, Ин. 10:33
• 9:9 Мк. 2:13-17, Лк. 5:27-32
+ 9:11 Мт. 11:19, Лк. 15:2
+ 9:13 Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15
• 9:14 Мк. 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мт. 11:2, Мт. 14:12, Лк. 11:1, Ин. 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Мт. 25:1-13, Ин. 3:29, Апок. 19:7, Апок. 21:2, Мк. 14:7, Лк. 17:22, Ин. 16:20

• 9:18 Мк. 5:21-43, Лк. 8:40-56
+ 9:21 Мк. 3:10
+ 9:22 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Еф. 2:8
+ 9:24 Ин. 11:11

+ 9:25 Апост. 9:40, Мк. 1:31, Мк. 9:27, Апост. 3:7, Апост. 9:41

+ 9:27 Мт. 22:42, Лк. 1:32, Мт. 20:29-34
+ 9:29 Мт. 8:13
+ 9:30 Мт. 8:4, Мт. 12:16, Мт. 17:9, Мк. 1:44
+ 9:31 Мк. 1:45, Мк. 7:36
+ 9:34 Мт. 10:25, Мт. 12:24
+ 9:36 Мк. 8:2, Мк. 6:34
+ 9:38 Лк. 10:2, Ин. 4:35

• 10:1 Мк. 3:13-19, Мк. 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Уэрэд 118:176, Мт. 15:24, 1 Пет. 2:25
+ 10:7 Мт. 3:2, Мт. 4:17
+ 10:8 Мт. 8:2, Апост. 20:35
+ 10:10 1 Тим. 5:18
+ 10:14 Апост. 13:51
+ 10:15 1 Мусэ 18:20, 1 Мусэ 19:24,

• 10:16 Мк. 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, 1 Мусэ 3:1

+ 10:18 Апост. 17:6, Апост. 18:12, Апост. 24:1, Апост. 25:6, Уэрэд 118:46

+ 10:21 Мт. 24:10

+ 10:22 Мт. 24:9, Ин. 15:18, Ек. 5:11, Гал. 6:9, Апок. 2:10

+ 10:23 Апост. 8:1, Апост. 14:6
+ 10:24 Лк. 6:40, Ин. 13:16
+ 10:25 Мт. 9:34, Мт. 12:24
+ 10:26 Мк. 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2
+ 10:28 Уэрэд 55:5, Уэрэд 117:6,
+ 10:31 Мт. 6:26, Мт. 12:12
+ 10:32 Рим 10:9, Апок. 3:5
+ 10:33 Мт. 25:12, 1 Ин. 2:23, 2 Тим. 2:12
• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27
+ 10:34 Апост. 14:4
+ 10:38 Мт. 16:24-25, Мк. 8:34-35, Лк. 9:23
+ 10:39 Ин. 12:25

+ 10:40 Мт. 25:40, Лк. 10:16, Ин. 12:44, Ин. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:42 Мк. 9:41, Евр. 6:10

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мт. 14:3, Лк. 3:19-20, Ин. 3:24, Ин. 4:25, Ин. 6:14, Ин. 11:27

+ 11:6 Ин. 6:61, Ин. 16:1
+ 11:7 Мт. 3:1
+ 11:9 Мт. 14:5, Мт. 21:26
+ 11:10 Мк. 1:2
+ 11:11 Лк. 1:15
+ 11:12 Лк. 16:16
+ 11:14 Мт. 17:12-13, Лк. 1:17
+ 11:15 Апок. 2:7
+ 11:18 Мт. 3:4, Лк. 1:15
+ 11:19 Ин. 2:1, Ин. 12:2, Мт. 9:10-11
• 11:20 Лк. 10:13-15
+ 11:21 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7
+ 11:22 Мт. 15:21
• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:27 Ин. 13:3, Ин. 17:2, Ин. 6:46, Ин. 7:29, Ин. 8:19, Ин. 10:15

+ 11:28 Уэрэд 54:23, Уэрэд 67:20, Ин. 7:37
+ 11:30 1 Ин. 5:3
• 12:1 Мк. 2:23-28, Лк. 6:1-5
+ 12:6 Мт. 12:41
• 12:9 Мк. 3:1-6, Лк. 6:6-11
+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 12:12 Мт. 6:26, Мт. 10:31
+ 12:16 Мт. 8:4, Мт. 9:30
• 12:22 Мк. 3:20-30, Лк. 11:14-23
+ 12:23 Мт. 9:27
+ 12:24 Мт. 9:34, Мт. 10:25
+ 12:27 Мк. 9:38, Апост. 19:13
+ 12:30 Мк. 9:40
+ 12:31 Мк. 3:29, Лк. 12:10
+ 12:33 Мт. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мт. 3:7, Мт. 23:33, 1 Мусэ 6:5, Мт. 7:11, Мт. 15:18, Ек. 3:6

+ 12:36 Рим 14:12
+ 12:37 Мт. 5:22, Ек. 3:2-12
• 12:38 Мк. 8:11-12, Лк. 11:29-32
+ 12:38 1 Кор. 1:22
+ 12:39 Мт. 16:4
+ 12:41 Рим 2:27, Мт. 12:6
• 12:43 Лк. 11:24-26
+ 12:45 2 Пет. 2:20
• 12:46 Мк. 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мт. 13:55, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Апост. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Ин. 15:14, Евр. 2:11
• 13:1 Мк. 4:1-9, Лк. 8:4-8
+ 13:9 Мт. 11:15
• 13:10 Мк. 4:10-12, Лк. 8:9-10
+ 13:11 Мт. 19:11
+ 13:12 Мт. 25:29
+ 13:15 Ин. 12:40, Апост. 28:26-27
+ 13:16 Лк. 10:23-24
+ 13:17 Евр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12
• 13:18 Мк. 4:13-20, Лк. 8:11-15
+ 13:21 Гал. 1:6, Евр. 6:4
+ 13:22 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10
+ 13:23 Ин. 15:5
+ 13:30 Мт. 3:12
• 13:31 Мк. 4:30-34, Лк. 13:18-21
+ 13:32 Мт. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:33 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9
+ 13:35 Уэрэд 77:2
+ 13:38 Ин. 8:44
+ 13:39 Апок. 14:15-16
+ 13:41 Мт. 24:31
+ 13:42 Ин. 15:6, Апок. 20:15, Мт. 8:12
+ 13:43 Мт. 11:15
+ 13:47 Мт. 4:19
+ 13:48 Ин. 21:11
+ 13:49 Мт. 25:32
+ 13:50 Мт. 8:12
• 13:53 Мк. 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Мк. 1:21

+ 13:55 Ин. 6:42, Мт. 12:46
+ 13:57 Мт. 11:6, Ин. 4:44
• 14:1 Мк. 6:14-29, Лк. 9:7-9
+ 14:2 Мт. 16:14

+ 14:3 Мт. 4:12, Мт. 11:2, Лк. 3:19-20, Ин. 3:24

+ 14:5 Мт. 11:9, Мт. 21:26
+ 14:12 Мт. 9:14
• 14:13 Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17, Ин. 6:1-14
+ 14:21 Мт. 15:38
• 14:22 Мк. 6:45-56, Ин. 6:15-21
+ 14:23 Мк. 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16
+ 14:26 Лк. 24:37
+ 14:31 Мт. 6:30
+ 14:33 Уэрэд 2:7, Лк. 1:35
+ 14:34 Мк. 6:53, Лк. 5:1
• 15:1 Мк. 7:1-23
+ 15:2 Лк. 11:38
+ 15:3 Гал. 1:14
+ 15:7 Мт. 23:13, Апост. 28:25
+ 15:9 Кол. 2:22
+ 15:11 Апост. 10:15
+ 15:13 Иуд. 1:12
+ 15:14 Мт. 23:16, Лк. 6:39
+ 15:18 Мт. 12:34, Ек. 3:6
+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10
• 15:21 Мк. 7:24-30
+ 15:22 Мт. 9:27, Лк. 1:32
+ 15:24 Уэрэд 118:176, Мт. 10:6, 1 Пет. 2:25
+ 15:26 Мт. 7:6
• 15:29 Мк. 7:31
+ 15:32 Мт. 9:36
+ 15:38 Мт. 14:21
• 16:1 Мк. 8:11-13, Лк. 12:54-56
+ 16:1 Мт. 3:7, 1 Кор. 1:22
+ 16:4 Мт. 12:39
• 16:5 Мк. 8:14-21
+ 16:6 Лк. 12:1, 1 Кор. 5:7-8
+ 16:8 Мт. 6:30
+ 16:9 Мт. 14:13-21
+ 16:10 Мт. 15:36-37
• 16:13 Мк. 8:27-30, Лк. 9:18-21
+ 16:14 Мт. 14:2,
+ 16:16 Уэрэд 2:7
+ 16:17 1 Кор. 2:13
+ 16:18 Мк. 3:16, Ин. 1:42, Еф. 2:20
+ 16:20 Мт. 9:30
• 16:21 Мк. 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Ин. 2:19

+ 16:23 Мт. 4:10, Флп. 3:19
+ 16:24 Мт. 10:38-39
+ 16:25 Мт. 19:29
+ 16:26 Уэрэд 48:8

+ 16:27 Мт. 24:30, Мт. 25:31, 1 Фес. 4:16, Апок. 2:23

+ 16:28 Мт. 24:34, Ин. 21:22
• 17:1 Мк. 9:2-13, Лк. 9:28-36
+ 17:1 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 17:2 Апок. 1:16
+ 17:5 Мт. 3:17, 2 Пет. 1:17
+ 17:9 Мт. 8:4, Мт. 9:30, Мк. 1:44
+ 17:13 Мт. 11:14, Лк. 1:17
• 17:14 Мк. 9:14-29, Лк. 9:37-43
+ 17:18 Мк. 1:26, Апост. 8:7
+ 17:20 Мт. 13:31, Лк. 17:6, Мк. 11:23
• 17:22 Мк. 9:30-32, Лк. 9:43-45
+ 17:23 Мт. 16:21, Мт. 20:19
+ 17:24 Мк. 9:33, Мт. 22:17
+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Мк. 9:33-37, Мк. 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 1 Кор. 14:20, Мт. 19:16
+ 18:5 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 13:20
+ 18:7 Мт. 26:24
+ 18:8 Мт. 5:30, Мт. 25:41, Апок. 20:10
+ 18:9 Мт. 5:29
• 18:10 Лк. 15:3-7
+ 18:14 Ин. 6:39
• 18:15 Лк. 17:3
+ 18:15 Ек. 5:19, Гал. 6:1
+ 18:16 2 Кор. 13:1
+ 18:17 Мт. 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мт. 7:7-8
+ 18:21 Лк. 17:4
+ 18:35 Мт. 6:15, Ек. 2:13
• 19:1 Мк. 10:1-12
+ 19:4 1 Мусэ 1:27
+ 19:5 1 Мусэ 2:24, Еф. 5:31
+ 19:6 1 Кор. 6:16, 1 Кор. 7:10
+ 19:9 Мт. 5:32, 1 Кор. 7:10
+ 19:11 Мк. 4:11, 1 Кор. 7:7, 1 Тим. 5:14
• 19:13 Мк. 10:13-16, Лк. 18:15-17
+ 19:14 Мт. 18:3
• 19:16 Мк. 10:17-31, Лк. 18:18-30
+ 19:16 Лк. 10:25

+ 19:17 Уэрэд 105:1, Уэрэд 118:68, Рим 10:5, Гал. 3:12

+ 19:20 Флп. 3:6

+ 19:21 Мт. 5:48, Лк. 12:33, Мт. 6:20, 1 Пет. 1:4

+ 19:23 Уэрэд 48:7-8
+ 19:26 1 Мусэ 18:14, Мк. 14:36
+ 19:27 Мт. 4:20-22

+ 19:28 Мт. 16:27, Мт. 25:31, Лк. 22:30, 1 Кор. 6:2, Апок. 3:21

+ 19:29 Мт. 16:25
+ 19:30 Мт. 20:16, Лк. 13:30
+ 20:16 Мт. 19:30, Лк. 13:30
• 20:17 Мк. 10:32-34, Лк. 18:31-34
+ 20:19 Мт. 16:21, Мт. 17:23
• 20:20 Мк. 10:35-45
+ 20:20 Мт. 10:2, Мк. 1:19
+ 20:21 Мт. 19:28
+ 20:22 Мт. 26:39, Ин. 18:11
+ 20:26 1 Пет. 5:3, Мт. 23:11, Мк. 9:35

+ 20:28 Ин. 13:4-5, Ин. 11:51, 1 Пет. 1:18-19, Рим 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк. 10:46-52, Лк. 18:35-43
+ 20:30 Мт. 9:27-31
+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Мк. 11:1-11, Лк. 19:28-38, Ин. 12:12-19

+ 21:1 Апост. 1:12

+ 21:4 Ин. 12:15, Мт. 1:23, Мт. 26:56, Ин. 19:36

+ 21:9 Мт. 9:27, Уэрэд 117:25-26, Уэрэд 148:1, Мт. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Мк. 11:15-19, Лк. 19:45-48, Ин. 2:13-22

+ 21:12 Лк. 2:24
+ 21:15 Мт. 9:27
+ 21:16 Лк. 19:39, Уэрэд 8:2-3
+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Ин. 11:18
• 21:18 Мк. 11:12-14, Мк. 11:20-24
+ 21:18 Мт. 4:2
+ 21:19 Мт. 24:32, Лк. 13:6
+ 21:21 Мт. 17:20, Ек. 1:6, 1 Кор. 13:2
+ 21:22 Мт. 7:8, Мт. 17:20, 1 Кор. 13:2
• 21:23 Мк. 11:27-33, Лк. 20:1-8
+ 21:23 Апост. 4:7
+ 21:25 Мт. 3:6, Лк. 7:30
+ 21:26 Мт. 11:9, Мт. 14:5
+ 21:32 Лк. 7:29
• 21:33 Мк. 12:1-12, Лк. 20:9-19
+ 21:33 Уэрэд 79:9, Мк. 13:34
+ 21:35 Мт. 22:6, Мт. 23:34, Евр. 11:36-37
+ 21:37 Мт. 3:17, Евр. 1:1
+ 21:38 Евр. 1:2
+ 21:39 Евр. 13:12
+ 21:41 Апост. 13:46

+ 21:42 Уэрэд 117:22-23, Апост. 4:11, 1 Пет. 2:7

+ 21:46 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 22:1 Лк. 14:15-24
+ 22:1 Мт. 13:34
+ 22:2 Мт. 25:10, Апок. 19:7, Апок. 21:2
+ 22:6 Мт. 21:35, Мт. 23:34, Евр. 11:36-37
+ 22:7 Мт. 21:41
+ 22:8 Мт. 10:11, Апост. 13:46, Апок. 3:4
+ 22:13 Мт. 8:12
• 22:15 Мк. 12:13-17, Лк. 20:20-26
+ 22:15 Лк. 11:54
+ 22:16 Кол. 3:25
+ 22:17 Мт. 17:24-25
+ 22:18 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 22:21 Рим 13:7
• 22:23 Мк. 12:18-27, Лк. 20:27-40
+ 22:23 Апост. 4:1, Апост. 23:8
+ 22:24 1 Мусэ 38:8,
• 22:34 Мк. 12:28-34, Лк. 10:25-28
+ 22:39 Мт. 19:19
+ 22:40 Мт. 7:12, Гал. 5:14
• 22:41 Мк. 12:35-37, Лк. 20:41-44
+ 22:42 Мт. 9:27
+ 22:44 Уэрэд 109:1, Апост. 2:34-35
+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Мк. 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим 2:17-23
+ 23:6 Лк. 14:7-8
+ 23:8 Ек. 3:1, Лк. 22:32, Флм. 1:16
+ 23:11 Мт. 20:26, Мк. 9:35, Мк. 10:43
+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14
+ 23:13 Мт. 15:7
+ 23:16 Мт. 15:14
+ 23:21 Уэрэд 25:8, Уэрэд 131:14
+ 23:23 Уэрэд 32:5,
+ 23:27 Апост. 23:1,
+ 23:30 Апост. 7:52
+ 23:33 Мт. 3:7, Мт. 12:34

+ 23:34 Мт. 21:35, Мт. 22:6, Евр. 11:36-37, Мт. 10:17, Мк. 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 1 Мусэ 4:8, 1 Ин. 3:12, Евр. 11:4, Апок. 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35
+ 23:37 Апост. 7:52, Уэрэд 146:2
+ 23:39 Уэрэд 117:26, Мт. 21:9
• 24:1 Мк. 13:1-13, Лк. 21:5-19
+ 24:2 Лк. 19:44
+ 24:4 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 24:7 Апок. 6:4, Апост. 11:28, Апок. 6:8, Апок. 6:12

+ 24:9 Мт. 10:22, Ин. 15:18
+ 24:10 Мт. 10:21
+ 24:11 Мт. 7:15
+ 24:13 Ек. 5:11, Апок. 2:10

+ 24:14 Мт. 28:19, Рим 10:18, Кол. 1:6, Кол. 1:23

• 24:15 Мк. 13:14-23, Лк. 21:20-24
+ 24:17 Лк. 17:31
+ 24:19 Лк. 23:29
+ 24:21 Апок. 16:18
+ 24:22 Лк. 18:7
+ 24:23 Лк. 17:23
+ 24:24 2 Фес. 2:9, Апок. 13:13, Апок. 16:14
+ 24:25 Ин. 13:19, Ин. 14:29
+ 24:27 Лк. 17:24
+ 24:28 Лк. 17:37
• 24:29 Мк. 13:24-27, Лк. 21:25-28
+ 24:29 Апост. 2:20, Апок. 6:13
+ 24:30 Мт. 16:27,

+ 24:31 1 Кор. 15:52, 1 Фес. 4:16, Апок. 11:15, Мт. 13:41, 2 Фес. 2:1

• 24:32 Мк. 13:28-31, Лк. 21:29-33
+ 24:34 Мт. 16:28
+ 24:35 Уэрэд 101:26-27, 2 Пет. 3:10

• 24:36 Мк. 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:37 1 Мусэ 6:5
+ 24:39 1 Мусэ 7:21
+ 24:42 Мт. 25:13
+ 24:43 2 Пет. 3:10, 1 Фес. 5:2
+ 24:44 Апок. 3:3, Апок. 16:15
• 24:45 Лк. 12:42-48
+ 24:46 Мт. 25:21, Ин. 13:17
+ 24:48 Мт. 25:5
+ 24:51 Мт. 8:12

+ 25:1 Мт. 9:15, Ин. 3:29, Апок. 19:7, Апок. 21:2

+ 25:5 Мт. 24:48
+ 25:10 Мт. 22:2
+ 25:11 Мт. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25
+ 25:12 Мт. 10:33
+ 25:13 1 Кор. 16:13, Мт. 24:36, Мт. 24:42
• 25:14 Лк. 19:12-27
+ 25:19 Рим 14:12
+ 25:21 Лк. 16:10, Евр. 12:2
+ 25:29 Мт. 13:12
+ 25:30 Мт. 8:12
+ 25:31 Мт. 16:27, Мт. 19:28
+ 25:32 2 Кор. 5:10, Мт. 13:49
+ 25:34 Апок. 21:7
+ 25:35 Лк. 3:11, Ек. 2:15-16
+ 25:36 2 Тим. 1:16-18
+ 25:40 Мт. 10:40

+ 25:41 Уэрэд 6:9, Мт. 7:23, Мк. 9:43-44, Иуд. 1:7, Апок. 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16
• 26:1 Мк. 14:1-2, Лк. 22:1-2, Ин. 11:45-53
• 26:6 Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50, Ин. 12:1-8
+ 26:6 Мт. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18,
+ 26:11 Мт. 9:15, Ин. 7:33
+ 26:12 Ин. 19:40
+ 26:13 Мт. 24:14
• 26:14 Мк. 14:10-11, Лк. 22:3-6
+ 26:14 Ин. 13:2, Апост. 1:16

• 26:17 Мк. 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Ин. 13:21-30

+ 26:21 Уэрэд 40:10, Ин. 13:18

+ 26:24 Мт. 18:7

• 26:26 Мк. 14:22-26, Лк. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 26:26 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16, Евр. 10:10

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34, Ин. 13:36-38

+ 26:31 Ин. 16:32
+ 26:32 Мт. 28:7
+ 26:35 Ин. 11:16, Ин. 21:19
• 26:36 Мк. 14:32-42, Лк. 22:39-46
+ 26:37 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 26:38 Ин. 12:27

+ 26:39 Евр. 5:7, Мк. 10:38, Ин. 18:11, Ин. 5:30, Ин. 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Мт. 6:13, 1 Пет. 4:7

+ 26:42 Мт. 6:10

+ 26:45 Ин. 2:4, Мт. 16:21, Мт. 17:22, Мт. 20:18

• 26:47 Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53, Ин. 18:3-12

+ 26:47 Апост. 1:16
+ 26:51 Лк. 22:38
+ 26:52 Апок. 13:10
+ 26:55 Мт. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мт. 1:22-23, Мт. 21:4, Ин. 19:36, Мт. 26:31, Ин. 16:32

• 26:57 Мк. 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Ин. 18:13-14, Ин. 18:19-24

+ 26:60 Уэрэд 26:12, Уэрэд 34:11
+ 26:61 Мк. 15:29, Ин. 2:19
+ 26:62 Мт. 27:13
+ 26:63 Уэрэд 2:7

+ 26:64 Уэрэд 109:1, Мт. 16:27, Мт. 24:30, Евр. 1:13

+ 26:65 Апост. 14:14, Мт. 9:3, Ин. 10:36

• 26:69 Мк. 14:66-72, Лк. 22:56-62, Ин. 18:15-18, Ин. 18:25-27

+ 26:75 Мт. 26:34

• 27:1 Мк. 15:1, Лк. 23:1-2, Ин. 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Апост. 3:13, 1 Тим. 6:13

• 27:3 Апост. 1:18-19
+ 27:6 Мк. 12:41, Ин. 8:20
+ 27:9 Мт. 2:17
• 27:11 Мк. 15:2-5, Лк. 23:3-5, Ин. 18:33-38
+ 27:11 Мт. 2:2
+ 27:13 Мт. 26:62
• 27:15 Мк. 15:6-15, Лк. 23:13-25, Ин. 18:39
+ 27:18 Ин. 12:19
+ 27:20 Апост. 3:14
+ 27:23 Лк. 23:41, Евр. 4:15
+ 27:24 Уэрэд 25:6, Уэрэд 72:13
+ 27:25 1 Фес. 2:16
+ 27:26 Мт. 20:19
• 27:27 Мк. 15:16-20, Ин. 19:2-3
+ 27:30 Мт. 20:19

• 27:32 Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43, Ин. 19:17-27

+ 27:34 Уэрэд 68:22
+ 27:35 Уэрэд 21:19
+ 27:39 Уэрэд 21:7, Уэрэд 108:25
+ 27:40 Мк. 14:58, Ин. 2:19, Мт. 4:3-6

+ 27:42 Ин. 10:18, Ин. 1:49, Ин. 12:13, Ин. 20:29

• 27:45 Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49, Ин. 19:28-30

+ 27:46 Апост. 3:1, Уэрэд 21:2
+ 27:48 Уэрэд 68:22
+ 27:52 Ин. 5:21, Ин. 5:25
+ 27:56 Лк. 8:2, Мт. 20:20

• 27:57 Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56, Ин. 19:38-42

+ 27:63 Мт. 16:21, Мт. 17:23, Мт. 20:19
+ 27:66 Апок. 20:3
• 28:1 Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12, Ин. 20:1-10
+ 28:1 Лк. 8:2, Мт. 27:61
+ 28:2 Мт. 27:60
+ 28:3 Мк. 9:3, Апост. 1:10
+ 28:4 Апок. 1:17
+ 28:7 Мт. 26:32

+ 28:9 Ин. 20:19, Ин. 20:21, Мт. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мт. 12:50, Ин. 20:17, Рим 8:29, Евр. 2:11

• 28:16 Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49, Ин. 20:19-23

+ 28:17 Ин. 20:25

+ 28:18 Мт. 11:27, Ин. 17:2

+ 28:19 2 Кор. 13:13, Ин. 4:1-2, Апост. 8:13, Кол. 1:23

+ 28:20 Ин. 14:15, Мт. 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KBDOP

Table of Contents

- Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

- Пэублэ Псалъэ

- Маттэ

- 1-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 2-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 3-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 4-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 5-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 6-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 7-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 8-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 9-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 10-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 11-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 12-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 13-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 14-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 15-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 16-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 17-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 18-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 19-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 20-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 21-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 22-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 23-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 24-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 25-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 26-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 27-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 28-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ