ХъыбарыфӀыр • ЩӀэдзапӀэр • Уэрэд ЛъапӀэхэр: Марк
Author: Institutet för Bibelöversättning
Date: 2021-04-03T01:36:27.823395+00:00

Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

1. Пэублэ Псалъэ

1. Марк

ХЪЫБАРЫФӀЫР

ЩӀЭДЗАПӀЭР

УЭРЭД ЛЪАПӀЭХЭР

КъэбэрдейбзэкӀэ

Библиер зэдзэкӀыным елэж

Стокгольм

2017

ХъыбарыфӀыр

ЩӀэдзапӀэр

Уэрэд ЛъапӀэхэр

ХъыбарыфӀыр, 4-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

ЩӀэдзапӀэр, 2-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

Уэрэд ЛъапӀэхэр, 1-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

ЗэзыдзэкӀар: Къармокъуэ Хьэмид

КъыдэзыгъэкӀыр:

Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институт, 2017

Стокгольм, Швеция

Новый Завет, Бытие, Псалтирь на кабардинском языке

Новый Завет, четвертое издание 2017

Бытие, второе издание 2017

Псалтирь, первое издание 2017

Переводчик: Кармоков Хамид

New Testament, Genesis, Psalms in the Kabardian language

New Testament, fourth edition 2017

Genesis, second edition 2017

Psalms, first edition 2017

Translator: Karamokov Khamid

© Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институт, 1993, 2007, 2011, 2017

Стокгольм, Швеция

© Institute for Bible Translation 1993, 2007, 2011, 2017

Stockholm, Sweden

ISBN 978-91-87149-08-5

Printed by Printcorp, Belarus. Order 17024 (5781).

Пэублэ Псалъэ

ПЭУБЛЭ ПСАЛЪЭ

Си ныбжьэгъу лъапӀэ!

БиблиекӀэ зэджэ тхылъыр зищӀысым ущыгъуазэ? Библием итыр Тхьэм и псалъэу зыми зэримыхъуэкӀыу, зэи мыкӀуэду къэнэнуращ. Тхьэм дунейри цӀыхури къызэригъэщӀари, цӀыхур дунейм щӀытетри зэхыдегъэщӀыкӀ Библием. Библием щызэхуэхьэсащ Тхьэм къыбгъэдэкӀа псалъэу тхыжа хъуа псори. Библиер илъэс минрэ щитхукӀэ ятхащ. Зытхар цӀыху ищӀ хуэдиз мэхъу. Абыхэм ягу кърилъхьэри, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Тхьэм и псалъэхэр яригъэтхащ.

Библиер ӀыхьитӀу зэхэлъщ: Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр икӀи ХъыбарыфӀыр (Инджылыр), Ветхий и Новый Завет арщ. Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр Хьисэ къэхъун и пэ ятхащ. ХъыбарыфӀыр Хьисэ къыщыхъуа лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу ятхащ. Илъэс бжыкӀэ дызытетыр Хьисэ Мэссихь къыщалъхуа илъэсым щыдоублэ.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр журтыбзэкӀэ ятхащ, ХъыбарыфӀыр зэрытхар алыджыбзэщ (грекыбзэщ). Ахэр а лъэхъэнэм щыӀа культурэхэм я бзэу щытащ.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм къеӀуатэ дунейр Тхьэм къызэригъэщӀари цӀыхум япэу гуэныхь зэрищӀари, Тхьэм и лъэпкъ Израиль и тхыдэм топсэлъыхь, бегъымбархэм ятеухуа хъыбархэри Тхьэм и псалъэхэр бегъымбархэм я гум ирилъхьэу абыхэм цӀыхухэм къазэрыжригъэӀари итщ. Сабурри Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм щыщщ. Сабур хъужыр бегъымбар Даут иуса уэрэдхэрщ, псалъэхэу Даут Тхьэр зэригъэлъапӀэр, зэрелъэӀуращ. ЕкклесиасткӀэ зэджэ тхылъри, бегъымбар Ӏэюб и хъыбар зэрыт тхылъри, нэгъуэщӀхэри итщ Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм.

ХъыбарыфӀым итщ Зиусхьэн Хьисэ Мэссихьу ди КъегъэлакӀуэр къызэрыхъуар, абы и псэукӀэр, Ӏуэхуу абы цӀыхухэм яригъэщӀар, гуэныхь зыӀэщӀэщӀа цӀыхухэр къригъэлын папщӀэ, жорым зэрыкӀэрылӀыхьар, лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар. Пасэрей чыристанхэм я зэкъуэшыныгъэмрэ абыхэм я фӀэщхъуныгъэр зэрагъэӀуамрэ я хъыбархэр итщ ХъыбарыфӀым. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм апостолхэу Паул, Петр, Иуан, Иудэ сымэ яригъэтха тхылъхэри ХъыбарыфӀым щыщщ. Апостолхэм я тхылъхэр зыхуэгъэзар япэ чыристанхэм я члисэ зэхуэсыр аращ, ахэр дэнэ щӀыпӀэкӀи щыпсэу чыристанхэми яхуэгъэзауэ щытщ.

ХъыбарыфӀым и иужьрей тхылъым итыр Хьисэ Мэссихь апостол Иуан Ӏуэху къыхуигъэнэхуахэращ (Апокалипсис жыхуаӀэрщ). А тхылъым дунейм и къутэжыгъуэм деж къэхъунур итщ.

Хьисэ Мэссихь цӀыхухэм къаригъэщӀа Ӏуэхухэм «ХъыбарыфӀкӀэ» (Евангелие) йоджэ. А ХъыбарыфӀыр зытеухуар сыт? Ар зытеухуар мыращ: «Тхьэм дунейм и цӀыхухэр апхуэдизкӀэ фӀыуэ илъэгъуати, езым и Къуэ закъуэр итащ, Тхьэм и КъуэмкӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ дэтхэнэ зыри мыкӀуэду къелын икӀи мыкӀуэдыжын гъащӀэ иӀэ хъун щхьэкӀэ» (Иуан 3:16). А ХъыбарыфӀым щыхьэт техъуэу ХъыбарыфӀым итыр тхылъиплӀ мэхъу: ХъыбарыфӀыр Маттэ къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Марк къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Лука къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Иуан къызэриӀуэтар. Маттэрэ Иуанрэ Хьисэ и гъуэгу япэу теува цӀыху пщыкӀутӀым ящыщщ. Маркыр апостол Петр и тхакӀуэу щытащ, апостол Паул и гъусэхэми ящыщщ. Лука дохутыру щытащ. Ари апостол Паул и гъусэхэм ящыщт. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ ХъыбарыфӀым щыхьэт техъуэр цӀыхуиплӀ мэхъу, зы щыхьэтым жиӀэм адрейм жиӀэр щыхьэт къытехъуэжу.

Библием итщ цӀыхум япэу гуэныхь къызэрихьар. Зэрыхъуаращи, Тхьэм цӀыхухэр зыпигъэкӀри, мыухыжын кӀуэдыныгъэм хуигъэзащ. Ауэ цӀыхухэр мыкӀуэду къригъэлын гухэлъ Тхьэм зэриӀэри итщ Библием. Тхьэм Зиусхьэн Хьисэ Мэссихьыр дунейм къигъэкӀуащ, щхьэщэхуж къурмэныпхъэ хъун папщӀэ. Хьисэ езыр зи фӀэщ хъу цӀыхухэм я гуэныхьхэр яхуипшыныжащ, псэукӀэ пэжым ухуэзышэ гъуэгур абыхэм къаригъэлъэгъуащ.

Библием пэжу къызэриӀуатэщи, цӀыхухэр мыкӀуэду къезыгъэлу, дунейр зи ӀэмыщӀэ илъыр Хьисэ Мэссихыц.

Дунейм япэ дыдэ щытрадза тхылъыр Библиеращ («Гутенберг Библие» 1452-56). ЕджэкӀэрэ тхэкӀэрэ зыщӀэ цӀыхухэр нэхъыбэ зэрыхъум, чыристан фӀэщхъуныгъэр дэнэ щӀыпӀэкӀи зэрынэсам къыхэкӀкӀэ, Библием еджэ цӀыхухэм я бжыгъэм хэхъуэ зэпытщ. Щыху еджахэри емыджахэри зыхуэныкъуэ тхылъ хъуащ Библиер. Псом хуэмыдэжу дыщытет лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу Библиер цӀыхубэм нэхъ ялъэӀэсащ.

Бзэуэ зэрызэрадзэкӀам и бжыгъэмкӀэ плъытэмэ, тхылъу дунейм къытехьа псоми я пэ итщ Библиер. Илъэс щитху хуэдиз и пэкӀэ тхылъ тедзэныр къыщагупсысам щыгъуэ Библиер е Библием щыщ тхылъхэр зэрызэрадзэкӀар бзэ 33-рэ фӀэкӀа хъуртэкъым. 1804 гъэм нэсыху – а гъэм Библиер цӀыхухэм ялъэзыгъэӀэс хасэхэр къежьащ – Библиер зэрызэрадзэкӀар бзэ 67-рэ къудейщ. Ауэ епщыкӀубгъуанэ лӀэщӀыгъуэм Библием щыщ тхылъхэр бзэ 400-м нэблагъэкӀэ къыдагъэкӀащ. ЕтӀощӀанэ лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу Библиер е Библием щыщ тхылъхэр бзэ 1600-кӀэ зэрадзэкӀащ. 2015 гъэм и кӀэм ирихьэлӀэу Библиер зэрызэрадзэкӀа бзэхэм я бжыгъэр 2935-рэ хъуащ. Абыхэм ящыщу Библиер зэрыщыту къызэрыдэкӀа бзэхэр 563-рэ мэхъу, ХъыбарыфӀыр бзэ 1334-кӀэ зэрадзэкӀащ, абы нэмыщӀу Библием щыщ зы тхылъ е тхылъ зыбжанэ бзэ 1038-кӀэ дунейм къытехьащ. Ди зэманым цӀыхуу дунейм тетым я процентитӀ къудейщ езыхэм я бзэкӀэ Библием щыщ тхылъ гуэр зимыӀэр. Мы лъэхъэнэм Библиер бзэ миным щӀигъукӀэ зэдзэкӀыным йолэжь. Абыхэм я нэхъыбапӀэр лъэпкъ цӀыкӀухэм я бзэхэращ. А бзэхэм ирипсалъэр цӀыху мин зыбжанэ нэхъыбэ хъуркъым, цӀыху щитхущих, уеблэмэ щэ ныкъуэхыщӀ фӀэкӀа зэрымыпсалъэхэри яхэтщ.

ЖытӀам къыщӀыгъужыпхъэщ еджэкӀэ зымыщӀэхэмрэ нэфхэмрэ Библием щыщ тхылъхэм CD-хэм е кассетэхэм тетхауэ едэӀуэну Ӏэмал зэраӀэр. Абы нэмыщӀкӀэ Библиер «браил» хьэрыфхэмкӀэ къыдагъэкӀ.

Дунейм къытехьа тхылъ псоми я экземпляр бжыгъэм уеплъмэ, Библиер псом япэ итщ. 1900 гъэм Библиеу экземпляр мелуанитху, Инджылу экземпляр мелуанибл къыдагъэкӀауэ щытащ. 1980 гъэм Библиеу экземпляр мелуан 36-рэ, Инджылу экземпляр мелуан 57-рэ традзащ. Абы нэмыщӀ, Библием щыщ тхылъхэр экземпляр мелуан щитху-щих хъууэ къыдэкӀащ.

Библием хуэдэу цӀыхухэм я деж щызэлъышӀыса хъуа тхылъ зыри щыӀэкъым.

Адыгэхэм я тхыдэм, я хабзэхэм, я бзэм, я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием хыболъагъуэ чыристан диным ехьэлӀа Ӏуэхугъуэхэр. Пасэ лъэхъэнэхэм адыгэхэм чыристан диным и хабзэхэр ехьэжьауэ зэрахьэу зэрыщытам щыхьэт тохъуэ ахэр. Щапхъэ зыбжанэ къэтхьынщ.

МахуэцӀэхэу «щэбэтыр», «тхьэмахуэр» («Тхьэм и махуэ» жиӀэу аращ), «мэремыр» адыгэхэр чыристану щыщыта лъэхъэнэм къыщожьэ.

Нобэр къыздэсым адыгэбзэм хэтщ Инджыл псалъэр. А псалъэм иджыри пщӀэшхуэ хуащӀ. Къэбэрдей адыгэхэм «ИнджылкӀэ тхьэ соӀуэ» жаӀэ. НэгъуэщӀу жыпӀэмэ, адыгэхэм ХъыбарыфӀымкӀэ тхьэлъанэ ящӀ, псалъэ быдэ ят.

Адыгэхэм я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием щӀыпӀэшхуэ щаубыд Мэрием, Елэ, нэгъуэщӀхэми. Елэ чыристан Илясым (Илием) къытекӀащ. Адыгэ мифологием Елэ къыхощ уэшхымрэ щыблэмрэ я тхьэу.

Чыристаныгъэм ехьэлӀауэ а зи гугъу тщӀахэм нэмыщӀ, иджыри Ӏэджэ хэбгъуэтэнущ адыгэхэм я хабзэхэм, я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием.

Мы тхылъым и зэдзэкӀынымкӀэ, зэрызэдзэкӀар гъэтэмэмынымкӀэ щӀэгъэкъуэн къытхуэхъуащ щӀыпӀэ зэмылӀэужьыгъуэхэм щыпсэу адыгэхэр. Ахэр къыддэмыӀэпыкъуамэ, мы тхылъыр тхуэмыгъэхьэзырынкӀэ хъунт. Абыхэм ящыщ дэтхэнэми фӀыщӀэшхуэ худощӀ. Тхьэр арэзы къыфхухъу.

ХъыбарыфӀыр зэратхар пасэрей алыджыбзэрщ (грекыбзэрщ). Дэ пасэрей алыджыбзэкӀэ тха оригиналыр адыгэбзэ тщӀауэ аращ. Адрей бзэхэм хуэдэу, пасэрей алыджыбзэм и псалъэм мыхьэнэ зыбжанэ иӀэнкӀэ мэхъу. Абы къыхэкӀкӀэ адыгэбзэкӀэ тха ХъыбарыфӀымрэ урысыбзэкӀэ щыӀэ ХъыбарыфӀымрэ щызэтемыхуи урихьэлӀэнущ. Псалъэм папщӀэ, Екъуб 1:4 ит псалъэ гуэрым «шыӀэ» е «теубыдагъэ» къикӀыу щытынкӀэ хъунущ. Апхуэдэуи Ефес 6:22 ит псалъэ гуэрым е «гур гъэзэгъэн», е «гъэгушхуэн» къикӀынкӀэ мэхъу. Абы нэмыщӀ, пасэрей алыджыбзэм тэмэму дытетын папщӀэ, языныкъуэхэм деж зы псалъэ закъуэм и мыхьэнэр псалъитӀ-щыкӀэ е псалъэуха псокӀэ къыщытӀуатэ щыӀэщ.

Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм къарыкӀыр псалъэгъэнахуэхэм къыщытхьащ. Мы тхылъым еджэ псори а псалъэгъэнахуэхэм хуэмыныкъуэнкӀи хъунщ, ауэ ахэр шӀэгъэкъуэн зыхуэхъуни щыӀэнущ.

Адыгэхэр, ахэр дэнэ щыпсэуми, мы тхылъым еджэну дыщогугъ, апхуэдэу дэ догугъэ адыгэбзэр мыкӀуэду дунейм къытенэнми мы тхылъыр хуэлэжьэну.

Библием щыщ япэ тхылъыр, «ЩӀэдзапӀэкӀэ» зэджэр, уи пащхьэ илъщ. Библиер Ӏыхьэ инитӀу гуэшащ: «Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэмрэ» «ХъыбарыфӀымрэ» (Инджыл). Библиер тхылъ хыщӀрэ хым нос, ахэр лӀэщӀыгъуэ зыбжанэкӀэ ятхащ, дунейр къыщигъэщӀам щыщӀэдзауэ лъэхъэнэщӀэм и япэ лӀэщӀыгъуэхэм къэхъугъэкъэщӀыгъэхэр къызэщӀаубыдэ абыхэм.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм хохьэ: Теурэтыр, абы Мусэ и тхылъитхукӀэ йоджэ; бегъымбархэм я тхылъхэр, хъищэхэр, тхыдэ хъыбархэр, усэхэр зэрыт тхылъхэр.

«ЩӀэдзапӀэр» Теурэтым и япэ Ӏыхьэщ. Ар зытхар белджылыкъым, ауэ адрей тхылъиплӀым хуэдэу ари Мусэ итхауэ ялъытэ. Япэ тхылъым адыгэбзэкӀэ и цӀэр «ЩӀэдзапӀэщ», и мыхьэнэкӀэ «Генезис» жыхуаӀэм пэблагъэщ, пасэрей урымыбзэкӀэ щызэрадзэкӀкӀэ, а псалъэрщ къагъэсэбэпыр.

«ЩӀэдзапӀэр» едзыгъуэ 50 мэхъу зытепсэлъыхь елъытакӀэ ахэр гупитӀу бгуэш хъунущ. Япэ едзыгъуэ 11-м къаӀуатэ махуихым и кӀуэцӀкӀэ Тхьэм Езым и ПсалъэкӀэ дунейр къызэригъэщӀар: уафэр, щӀыгур, къэкӀыгъэхэр, псэущхьэхэр, щӀым япэ къытехъуа цӀыхухэу Ӏэдэмрэ Хьэуарэ. Дунейм тет цӀыху лъэпкъ псори къызытепщӀыкӀахэм (Ӏэдэмрэ Хьэуарэ), Тхьэм и унафэм ебакъуэри, я хадэм ит, емрэ фӀымрэ зэхэзыгъэкӀ жыгым пыт пхъэщхьэмыщхьэр яшхащ, абы къыхэкӀыуи дунейр гуэныхыцӀэным хадзащ. Абы къыкӀэлъокӀуэ Къаин, Хьэбэл, Нухь сымэ, гуэныхыцӀэным зэлъищта дунейр игъэпшынэн щхьэкӀэ, Тхьэм псыдзэшхуэ къазэрыщӀигъэуам теухуа хъыбархэр. Абы къыхэкӀэ псэ зыпыт псори кӀуэдащ, Тхьэм и унафэкӀэ Нухь кхъухьым иригъэтӀысхьа псэущхьэхэм, къуалэбзухзм нэмыщӀ Бабилон чэщанэм и хъыбарыр зытеухуар зэрымыжыӀэдаӀуэм щхьэкъ Тхьэм цӀыхур зэригъэпщынарщ.

«ЩӀэдзапӀэм» и етӀуанэ Ӏыхьэм щыщ 12-50-нэ едзыгъуэхэр Ибрэхьим щӀэдзапӀэ зыхуэхъуа журт лъэпкъыр къызытекӀаращ. Дунейм ехыжыху, Тхьэм хуэщыпкъащ ар. Абы зэрыхуэӀурыщӀэм и щыхьэту, Ибрэхьим фӀыуэ илъагъу и къуэ закъуэр Тхьэм тыхь хуищӀынкӀэ хьэзырт. Абы папщӀэ Тхьэм псалъэ быдэ къритащ: «ИпэжыпӀэ, Сэ си нэфӀ ныпщыхуэнщ уэ. Сэ згъэбэгъуэнщ уэ къыптехъукӀыну цӀыхухэр, я бжыгъэкӀэ уафэм ис вагъуэхэм хуэдизу, хы Ӏуфэ пшахъуэм хуэдизу; уэ къыптехъукӀынухэм я бийхэм я къалэ куэбжэхэр ебэнущ. Уи бынхэм я хьэтыркӀэ, щӀыгум тет цӀыху псоми Си нэфӀ ящыхуэнщ, уэ укъызэрызэлъэӀуам папщӀэ» (ЩӀэдзапӀэ 22:17-18).

Ибрэхьим ехьэлӀа хъыбарым ущрохьэлӀэ абы и къуэ, хьэрыпхэр къызытехъукӀа Исмэхьил и Ӏуэху зэрыхъуам. «ЩӀэдзапӀэр» топсэлъыхь Исхьэкъ, абы и фыз Ребеккэ, и къуэ Екъуб сымэ. Исхъэкъ и къуэхэр щӀэдзапӀэ яхуэхъуащ журт лъэпкъым и лӀэужь пщыкӀутӀым. Абыхэм псэупӀэ яхуэхъуар Ханаан щӀыгуращ, абы щыщщ иджырей Палестинэмрэ Израилымрэ.

«ЩӀэдзапӀэм» и иужьрей едзыгъуэхэр теухуащ Екъуб и къуэ нэхъыщӀэ Исуф. Ар щӀалэщӀэу и къуэшхэм мысырхэм иращащ, гъэру яӀыгъыну лъэрызехьэти, гугъуехь псоми пэлъэщащ ар, Мысырым къулыкъушхуэ къыщылъысащ, абы лӀыщхьэ щыхъуащ.

Тхылъыр адыгэбзэкӀа зэддзэкӀащ, пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхыр (масорет Ӏэрытхыр) лъабжьэ хуэтщӀри. Дэ зэддзэкӀар къыщхьэщокӀ Урыс синодым зэридзэкӀа Библием.

Библием хэтщ адыгэбзэкӀэ пхузэмыдзэкӀ термин гуэрхэр, ахэр гурыӀуэгъуэ тщӀащ, къыхэдгъэщурэ.

Пасэрей журтыцӀэхэр адыгэбзэм и макъхэмкӀэ къызэрытӀуэтэным дыхэтащ, ар нахъ тфӀэзахуэти.

Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институтыр мэгугъэ мы тхылъыр цӀыхум къабыл ящӀынкӀэ, абы нэхъ хуэныкъуэр Тхылъ ЛъапӀэмрэ Тхьэм дунейр къызэригъэщӀамрэ я хъыбархэм дахьэххэрщ.

Библиер зэдзэкӀыным и Институтым фӀыщӀэ ахуещӀ зэдзэкӀакӀуэхэм, редакторхэм, мы Ӏуэху щхьэпэм сэбэп хэхъухьа псоми. Адыгэхэм я анэдэлъхубзэкӀэ абы щыгъуазэ зыхуащӀыну Ӏэмал яӀэ зэрыхъуар хуабжьу ди гуапэщ.

Марк

Марк

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ХЪЫБАРЫФӀЫР МАРК КЪЫЗЭРИӀУЭТАР

УмэхъакӀуэ Иуан и уазыр

(Маттэ 3:1-12; Лука 3:1-9, 15-17; Иуан 1:19-28)

1^1•Тхьэм и Къуэ Хьисэ Мэссихь теухуа хъыбарыфӀым мыпхуэдэу къыщӀедзэ+.

2Тхьэм мыпхуэдэу къызэрыжиӀэр бегъымбархэм я тхылъхэм итщ:

«Мис, сэ си мелыӀыч уяпэ къихуэу нызогъакӀуэ;
абы уи гъуэгур пхуигъэпсынущ+.

3Абы и джэ макъыращ[*]

мыпхуэдэу жиӀэурэ губгъуэ нэщӀым къыщыӀур:

Зиусхьэным гъуэгур хуэвгъэпси,
лъагъуэхэр захуэ хуэфщӀ».

4Тхьэм зэрыжиӀам тету, умэхъакӀуэ[*] Иуан, губгъуэ нэщӀым къыщыхутауэ, цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм иригъэдаӀуэурэ, мыпхуэдэу жиӀэрт:

– Фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэжи, зызвгъэумэхъ, Тхьэм ахэр къыфхуигъэгъун щхьэкӀэ+.

5Иудей хэку псом ис цӀыхухэри Ерусалим дэс цӀыху псори Иуан деж кӀуащ. Гуэныхьу ящӀамкӀэ заумысыжурэ, Иордан псым Иуан зыщрагъэумэхъащ абыхэм+. 6Иуан махъшэцым къыхэщӀыкӀа щыгъын щыгът, и бгым фэ бгырыпхи щӀэлът, мацӀэрэ губгъуэ форэ ишхырт. 7Тхьэм и псалъэхэм цӀыхухэр иригъэдаӀуэурэ, мыпхуэдэу жиӀэрт:

– Сэр нэхърэ нэхъ лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэ гуэр си ужькӀэ къэкӀуэнущ. Зезгъэзыхыу, абы и вакъэ лъэпсхэр хуэстӀэтэнуи схуэфащэкъым сэ. 8Сэ псымкӀэ фызумэхъащ, ауэ абы Тхьэм и Псэ ЛъапӀэмкӀэ фиумэхъынущ.

Иуан Хьисэ зэриумэхъар

(Маттэ 3:13-17; Лука 3:21-22)

9•Галилей хэкум щыщ Назарет къалэм а махуэхэм къыдэкӀри, Хьисэ Иордан псым деж Иуан зыщригъэумэхъащ+. 10Псым къыщыхэкӀыжым, уафэр зэгуэкӀри, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр, тхьэрыкъуэ теплъэ иӀэу, къызэрыхуехар илъэгъуащ Хьисэ+. 11Уафэм зы макъ къиӀукӀащ:

– ФӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэу си гум ирихьыр уэращ.[*]+

Гуэныхь иригъэлэжьын щхьэкӀэ, шейтӀаныр Хьисэ и ужь зэритар

(Маттэ 4:1-11; Лука 4:1-13)

12Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Хьисэ губгъуэ нэщӀым ишащ абы и ужькӀэ. 13Хьисэ гуэныхь иригъэлэжьыну шейтаныр и ужь къитурэ, Хьисэ махуэ плӀыщӀкӀэ губгъуэ нэщӀым къыщикъухьащ. ХьэкӀэкхъуэкӀэхэм яхэтт, мелыӀычхэми Ӏуэхутхьэбзэ къыхуащӀэ хъуащ Хьисэ+.

Хьисэ и лэжьыгъэр Галилей хэкум зэрыщиублар

(Маттэ 4:12-17; Лука 4:14-15)

14•ЦӀыхухэр зыумэхъ Иуан лъэхъуэщым щӀадза нэужь,[*] Галилей хэкум кӀуэри, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀыр цӀыхухэм яхуиӀуатэу щӀидзащ Хьисэ:

15– Махуэр къэсащ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] къэблэгъащ; фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэжи, хъыбарыфӀыр фи фӀэщ фщӀы, – жиӀэрт абы+.

И гъуэгу ирикӀуэн щхьэкӀэ Хьисэ бдзэжьеящиплӀыр къызэрыхуриджар

(Маттэ 4:18-22; Лука 5:1-11)

16Галилей гуэлым и Ӏуфэм Ӏуту кӀуэурэ, Хьисэ Симонрэ абы и къуэш Индрисрэ хъыр псым хадзэу илъэгъуащ, ахэр бдзэжьеящэти+. 17Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Си ужь фыкъиувэ. Бдзэжьей къэвубыдын папщӀэ, я ужь фызэритам ещхьу, си гъуэгу къытевгъэхьэн щхьэкӀэ, цӀыхухэм я ужь фызэрихьэнур фэзгъэщӀэнущ+.

18Яхъхэр асыхьэтым къагъанэри, Хьисэ и ужь иуващ ахэр+.

19Хьисэ адэкӀэ кӀуэурэ, Зеведей и къуэхэу Екъубрэ Иуанрэ, кхъуафэжьейм ису, яхъхэр ягъэхьэзыру ирихьэлӀащ. 20Хьисэ ахэри къриджащ асыхьэтым. Я адэ Зеведеймрэ абы и лэжьакӀуэхэмрэ кхъуафэжьейм къранэри, Хьисэ и ужь иуващ ахэр.

Хьисэ лӀы гуэрым жин бзаджэр зэрыхихуар

(Лука 4:31-37)

21•Хьисэ Капернаум къалэм дыхьащ итӀанэ. Щэбэт махуэр къыщысым, синэгуэгум щӀыхьэри, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэу щӀидзащ Хьисэ+. 22Хьисэ Ӏуэхугъуэхэр зэраригъащӀэу щыта щӀыкӀэр ягъэщӀэгъуащ цӀыхухэм, торэт егъэджакӀуэ пашэхэм яхуэмыдэу, тепщэныгъэшхуэ иӀэу, цӀыхухэм Тхьэм и гъуэгур яригъащӀэрти+. 23Жин бзаджэм иӀыгъ лӀы гуэр синэгуэгум напӀэзыпӀэм къыщыхутэри къэкӀиящ:

24– Сыт уи Ӏуэхуу дэ къытхэлъыр, Назарет щыщ Хьисэ? Дыбгъэунэхун щхьэкӀэ укъэкӀуа уэ? Уэ хэт ущыщми, сощӀэ. Тхьэм къыбгъэдэкӀа ЛъапӀэр уэращ+.

25– Щыгъэт, мы лӀым къыхэкӀыж, – жиӀащ Хьисэ, жин бзаджэм егийри. 26Жин бзаджэм лӀыр игъэкӀэзызщ, макъышхуэкӀэ къыхэкӀийри, лӀым хэкӀыжащ+.

27ЦӀыхухэм ар щалъагъум, псоми икъукӀэ ягъэщӀагъуэри, зэжраӀэжащ:

– Мыр сыт? ЦӀыхухэм ӀуэхущӀэхэр ярегъащӀэ. Тепщэныгъэшхуэ иӀэу, жин бзаджэхэми унафэ яхуещӀри, зрегъэдаӀуэ+.

28Арати, Хьисэ теухуа хъыбарыр Галилей хэку псом дэнэкӀи псынщӀэу щызэлъащӀысащ.

Хьисэ цӀыху куэд зэригъэхъужар

(Маттэ 8:14-17; Лука 4:38-41)

29Синэгуэгум къызэрыщӀэкӀыжу, Екъубрэ Иуанрэ я гъусэу, ахэр Симонрэ Индрисрэ я унэм кӀуащ. 30Симон и щыкъу анэр плъыржьэру пӀэм хэлът. Ар зэрысымаджэр Хьисэ асыхьэтым къыжраӀащ+. 31Хьисэ абы деж кӀуэщ, и Ӏэр иубыдри къигъэтӀысащ. Плъыржьэрыр щхьэщыкӀщ, къызэфӀэувэжри, абы хьэщӀагъэ къарихащ+.

32Пщыхьэщхьэм дыгъэр къухьа нэужь, сымаджэхэмрэ жин бзаджэм иӀыгъ цӀыху псомрэ Хьисэ къыхуашащ. 33Къалэм дэс псори бжэӀупэм къыщызэхуэсащ. 34Хьисэ узыфэ зэмылӀэужьыгъуэ куэд зэфыкӀ сымаджэ Ӏэджи игъэхъужащ абы щыгъуэ, жин бзаджэ куэди цӀыхухэм яхихуащ, ауэ жин бзаджэхэр къэпсэлъэну хуит ищӀакъым, ар зэры-Мэссихьыр ящӀэрти+.

Галилей хэкур къызэхикӀухьурэ, Хьисэ Тхьэм и псалъэхэм цӀыхухэр иригъэдаӀуэу зэрыщытар

(Лука 4:42-44)

35•Пщэдджыжьым жьыуэ къэтэджщ, къалэм дэкӀщ, щӀыпӀэ пхыдза гуэрым кӀуэри, Хьисэ Тхьэм елъэӀуащ+. 36Симонрэ абы и гъусэхэмрэ Хьисэ лъыхъуэну дэкӀащ. 37Къыщагъуэтыжым, жраӀащ:

– Уэ цӀыху псоми укъалъыхъуэ.

38– Гъунэгъу жылэхэми къалэхэми дывгъакӀуэ, абыхэми цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм щезгъэдэӀуэн щхьэкӀэ, – яжриӀащ Хьисэ, – аращ сэ сыкъыщӀэкӀуар.

39Галилей хэку псори къызэхикӀухьурэ, я синэгуэгухэм цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм щригъэдаӀуэрт Хьисэ, жин бзаджэхэри цӀыхухэм яхихурт.

Уэшын уз зыпкърыт лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 8:1-14; Лука 5:12-16)

40•Уэшын уз зыпкърыт лӀы гуэр Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, лъэгуажьэмыщхьэу къэтӀысри къелъэӀуащ:

– Ухуеймэ, сыбгъэхъужыфынущ+.

41Абы гущӀэгъу хуищӀу и Ӏэр ишийщ, теӀэбэри, Хьисэ жиӀащ:

– Сыхуейщ, узыншэ хъуж!

42Уэшын узыр асыхьэтым щхьэщыкӀри, лӀыр узыншэ хъужащ+.

43Хьисэ ар щиутӀыпщыжым быдэу жриӀащ:+

44– Сакъ, мыр зыми хуумыӀуэтэж, ауэ дин пашэм деж кӀуэи, зыкъегъэлъагъу. Мусэ бегъымбарым и унафэм тету къурмэн щӀы узэрыхъужам щхьэкӀэ. Ар узэрыхъужамкӀэ цӀыхухэм я пащхьэм щыхьэт щыхъунущ+.

45Ауэ а лӀыр ежьэри, къэхъуа псори жиӀэжурэ, зэрыхъужа щӀыкӀэм и хъыбарыр цӀыхухэм яхуиӀуэтэжащ. Абы къыхэкӀкӀэ, цӀыхухэм къалъагъуу Хьисэ къалэ гуэри дыхьэ хъунутэкъым, щӀыпӀэ пхыдзахэм щыӀэт. Ауэ дэни къикӀыурэ, цӀыхухэр абы деж къакӀуэрт+.

2-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Пкъыуэ хъуа лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 9:1-8; Лука 5:17-26)

2^1•Махуэ заул дэкӀауэ, Хьисэ Капернаум къалэм къыщигъэзэжым, ар унэм къызэрыкӀуэжар цӀыхухэм зэхахащ+. 2Щызэхахым, апхуэдизкӀэ цӀыху куэд къызэхуэсати, бжэӀупэм увыпӀэ имыӀэж хъуащ икӀи Тхьэм и псалъэхэм цӀыхухэр иригъэдаӀуэу щӀидзащ Хьисэ. 3Абы ирихьэлӀэу, цӀыху зыбжанэ къэкӀуащ; абыхэм ящыщ цӀыхуиплӀым пкъыуэ хъуа лӀы гуэр къахьырт. 4ЦӀыхухэр апхуэдизкӀэ Ӏувти, сымаджэр Хьисэ бгъэдахьэн яхузэфӀэкӀакъым. Апхуэдэу щыхъум, унащхьэм драхьейщ, Хьисэ здэщыӀэм деж унащхьэм щыщ трахри, сымаджэр алэрыбгъум телъу ирагъэлэлэхащ+. 5Абыхэм я фӀэщхъуныгъэр щилъагъум, Хьисэ пкъыуэ хъуа лӀым жриӀащ:

– Си щӀалэ, уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ+.

6Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ящыщ гуп абдежым щысти, ягукӀэ жаӀащ:

7Мы лӀым апхуэдэу щӀыжиӀэр сыт? Абы Тхьэр игъэпцӀыркъэ? Тхьэм фӀэкӀ, гуэныхьхэр хэт игъэгъун зылъэкӀынур+?

8Абыхэм я гум илъыр асыхьэтым игукӀэ ищӀэрти, Хьисэ яжриӀащ:

– Сыт апхуэдэ фигукӀэ щӀыжыфӀэр фэ? 9Сытыра нэхъ тыншыр: пкъыуэ хъуа лӀым, «Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ» жепӀэныра, хьэмэрэ «Къэтэдж, уи алэрыбгъур къащти, ежьэж» жепӀэныра? 10ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] гуэныхьхэр игъэгъуну дунейм тепщэныгъэ зэрыщиӀэр къэфщӀэн щхьэкӀэ, – жиӀэщ, Хьисэ пкъыуэ хъуа лӀым зыхуигъазэри, жриӀащ:

11– Сэ ныбжызоӀэ, къызэфӀэувэ, уи алэрыбгъур къащти, уи унэ кӀуэж.

12ЛӀыр асыхьэтым къэтэджщ, и алэрыбгъур асыхьэтым къищтэжри, цӀыху псоми ялъагъуу, унэм щӀэкӀыжащ. Ар псоми икъукӀэ ягъэщӀагъуэу, икӀи Тхьэм щӀыхь хуащӀу, жаӀащ:

– Мыпхуэдэ Ӏуэху зэи тлъэгъуакъым дэ!

И гъуэгу ирикӀуэну, Хьисэ Левий къызэрыхуриджар

(Маттэ 9:9-13; Лука 5:27-32)

13•Хьисэ Галилей гуэлым и Ӏуфэм Ӏухьэжащ аргуэру. ЦӀыху гупышхуэ къэкӀуащ, Тхьэм и псалъэхэр абыхэм яригъащӀэу щӀидзащ Хьисэ. 14ИтӀанэ адэкӀэ кӀуэурэ, Алфей и къуэ Левий хьэкътын ахъшэр[*] щыхах унэм деж щысу илъагъури жриӀащ:

– Си ужь къиувэ.

Левий къэтэджри, Хьисэ и ужь иуващ.

15ИтӀанэ Хьисэ Левий и унэм здыщӀэсым, хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхьыщӀэхэмрэ куэд хъуауэ, Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ ядэшхэрт. Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Хьисэ и ужь иту къэкӀуахэр цӀыху куэд хъурти, аращ. 16Фарисейхэм ящыщ торэт егъэджэкӀуэ пащэхэм Хьисэ хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхьыщӀэхэмрэ ядэшхэу щалъагъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм жраӀащ:

– Хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхьщӀэхэмрэ сыт ар щӀадешхэр+?

17Ар щызэхихым, Хьисэ жиӀащ:

– Узыншэхэракъым дохутыр хуэныкъуэр, атӀэ сымаджэхэращ. Щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэр къезджэн папщӀэкъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ гуэныхь зыщӀэхэр я гуэныхьхэм хущӀегъуэжыным къыхуезджэн щхьэкӀэщ+.

НэщӀым теухуауэ журт пашэхэр Хьисэ къызэреупщӀар

(Маттэ 9:14-17; Лука 5:33-39)

18•УмэхъакӀуэ Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ нэщӀ ист.[*] ЦӀыху зыкъом къакӀуэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ фарисейхэм я гъуэгу ирикӀуэхэмрэ нэщӀ исщ, уэ уи гъуэгу ирикӀуэхэр щхьэ мынэщӀрэ+?

19– Щауэр я гъусэхукӀэ, абы и гъусэхэм нэщӀын ялъэкӀыну? Хьэуэ, щауэр я гъусэху, абыхэм нэщӀын ялъэкӀынукъым, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм+. 20– Ауэ щауэр абыхэм пэӀэщӀэ щащӀыну махуэхэр къэунэхунущ. Мис, а махуэм нэщӀ исынущ ахэр+.

21– ЩэкӀыщӀэм щыщ щыдэжын зыми щыгъыныжьым щидэжыркъым. Апхуэдэу ищӀмэ, щэкӀыщӀэм щыщ щыдэжыным щыгъыныжьыр зэфӀитхъынурэ, гъуанэр нэхъ ин хъунущ. 22ФадэщӀэр зыми фэнд тӀорысэхэм иригъахъуркъым. Апхуэдэу ищӀмэ, фэндхэр зэгуитхъынурэ, фадэр къижынущ, езы фэндхэри абы текӀуэдыжынущ. ФадэщӀэр фэндыщӀэхэм ирагъахъуэн хуейщ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм гуэдз щхьэмыжхэр щэбэт махуэм къызэрыпачар

(Маттэ 12:1-8; Лука 6:1-5)

23Хьисэ гуэдз хьэсэхэм хэтурэ кӀуэрт щэбэт махуэ гуэрым. И гъуэгу ирикӀуэхэр хьасэм здитым, гуэдз щхьэмыжхэр къыпачу щӀадзащ. 24Фарисейхэм Хьисэ къыжраӀащ:

– Еплъыт, щэбэт махуэм хабзэкӀэ пщӀэ мыхъунур[*] мыбыхэм щхьэ ящӀэрэ?

25– Даутрэ Даут и гъусэхэмрэ мэжэлӀауэ гугъу ехь щыхъум, абы ищӀам феджакъэ? – яжриӀащ Хьисэ. 26– Авиафар зи цӀэ дин пашэшхуэм и зэманым Даут Тхьэм и унэм щӀыхьэри, Тхьэм и пащхьэм цӀыхухэм иралъхьа щӀакхъуэр ишхащ. ХабзэмкӀэ дин пашэхэм фӀэкӀ нэгъуэщӀ гуэрым а щӀакхъуэр ишх мыхъуну щытащ, ауэ Даут ишхащ, и гъусэхэми яригъэшхащ.

27Хьисэ яжриӀащ итӀанэ:

– Тхьэм щэбэт махуэр цӀыхум щхьэкӀэ игъэуващ, цӀыхур щэбэт махуэм щхьэкӀэкъым къыщӀигъэщӀар. 28Аращи, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр щэбэт махуэм и зиусхьэнщ.

3-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Зи Ӏэ лъэныкъуэр гъуа лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 12:9-14; Лука 6:6-11)

3^1•Хьисэ синэгуэгум аргуэру щӀыхьащ. Зи Ӏэ лъэныкъуэр гъуа лӀы гуэр абы щӀэтт+. 2Хьисэ а лӀыр щэбэт махуэм игъэхъужынумэ, фарисейхэр кӀэлъыплъырт, зэрагъэкъуэншэн щхьэусыгъуэ къагъуэтын щхьэкӀэ+. 3Хьисэ зи Ӏэ гъуа лӀым жриӀащ:

– Къэтэджи, мы утыкум къиувэ.

4Фарисейхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Щэбэт махуэм фӀы пщӀэныра, хьэмэрэ Ӏей пщӀэныра хабзэм къезэгъыр, псэр мыкӀуэду къебгъэлыныра, хьэмэрэ бгъэкӀуэдыныра хабзэр?

Фарисейхэм заущэхужащ+.

5Абыхэм я ерыщагъыр игу къеуэщ, губжьауэ яхэплъэри, Хьисэ лӀым жриӀащ:

– Уи Ӏэр къэший.

ЛӀым и Ӏэр къишийри, адрей Ӏэм хуэдэу хъужащ+. 6Синэгуэгум щӀэкӀыжауэ, абыхэмрэ пащтыхь Ирод и лъэужь ирикӀуэхэмрэ[*] Хьисэ ягъэкӀуэдыну мурад ящӀри, зэрагъэкӀуэдыну щӀыкӀэмкӀэ асыхьэтым зэчэнджэщащ фарисейхэр абы щыгъуэм.

ЦӀыху гупышхуэр Хьисэ зэрыкӀэлъыкӀуар

7Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр щӀыгъуу а щӀыпӀэм икӀыжри, Галилей гуэлым кӀуащ. Галилей хэкум щыщ цӀыху куэд Хьисэ и ужь иуващ+. 8Абы илэжьа Ӏуэху псори зэхахати, Иудей хэкуми, Ерусалими, Идумей хэкуми, Иордан псым и адрыщӀым щыӀэ хэкуми, къалэхэу Тиррэ Сидонрэ я лъэныкъуэкӀи цӀыху куэд къикӀри, Хьисэ деж къэкӀуащ. 9Арати, цӀыху гупышхуэр къытемызэрыгуэн щхьэкӀэ, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ зы кхъуафэжьей хьэзыр езым щхьэкӀэ гуэл Ӏуфэм щаӀыгъыну. 10Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Хьисэ цӀыху куэд игъэхъужырти, уз зыпкърыт цӀыху псоми зыкъыхуадзырт, абы къеӀусэн щхьэкӀэ+. 11Хьисэ щалъагъукӀэ, абы и пащхьэм зыщрадзыхырти, жин бзаджэхэри зэрыгъэкӀийрт: «Уэ Тхьэм ури-Къуэщ!» жаӀэурэ+. 12Езыр хэтми цӀыхухэм ирамыгъэщӀэн щхьэкӀэ, жин бзаджэхэм унафэ быдэ яхуищӀат Хьисэ+.

И гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр Хьисэ зэригъэунэхуар

(Маттэ 10:1-4; Лука 6:12-16)

13•Ӏуащхьэм дэкӀуейри, Хьисэ езыр зыхуейхэр къыщриджэм, ахэр къэкӀуащ. 14ЦӀыху пщыкӀутӀ игъэуващ. Ахэр къыщӀигъэувар игъусэн икӀи цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм ирагъэдэӀуэну игъэкӀуэн щхьэкӀэщ. 15Абы нэмыщӀуи, сымаджэхэр ягъэхъужын икӀи жин бзаджэхэр цӀыхухэм хахун щхьэкӀэ тепщэныгъэ яритащ. 16Хьисэ игъэува цӀыху пщыкӀутӀыр мыхэращ: Симону Хьисэ етӀуанэ цӀэуэ Петр зыфӀищар;+
17Зеведей и къуитӀу Екъубрэ Иуанрэ (абыхэм Хьисэ етӀуанэ цӀэуэ Воанергес яфӀищащ; абы къикӀыр «Щыблэм и къуэхэр» жиӀэу арщ)+. 18Индрис, Филипп, Варфоломей, Маттэ, Фомэ, Алфей и къуэ Екъуб, Фаддей, Симону зи къэралым гурэ псэкӀэ хуэлажьэу щытар,[*]+
19Иудэ Искариот. А Иудэращ Хьисэ къепцӀыжу тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдар+.

Хьисэрэ жин бзаджэхэм я пашэ Велзевулрэ

(Маттэ 12:22-32; Лука 11:14-23; 12:10)

20•Хьисэ унэм кӀуэжащ итӀанэ. Езымрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ шхэгъуэ имыхуэурэ, цӀыху гупышхуэ къызэхуэсащ аргуэру+. 21Хьисэ къызэригъэзэжар и унэкъуэшхэм щызэхахым, «Абы зищӀэжыркъым», жаӀэри, къашэжыну дэкӀащ+.

22Ерусалим къикӀа торэт егъэджакӀуэ пашэхэм Хьисэ теухуауэ жаӀэрт:

– Велзевул[*] иӀыгъщ ар икӀи жин бзаджэхэм я пашэ а Велзевул и къарукӀэщ жин бзаджэхэр цӀыхухэм абы зэрахихур+.

23Арати, Хьисэ ахэр къриджэри, ущие хъыбархэмкӀэ яжриӀащ:

– ШейтӀаным дауэ шейтӀаныр цӀыху гуэрым зэрыхихужыфынур? 24Зы къэралыр лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, ар щыӀэжын лъэкӀынукъым. 25Абы ещхьу, зы унэри лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, ар щыӀэжын лъэкӀынукъым. 26ШейтӀанри къэтэджу, езым и щхьэ пэувыжрэ, лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, абы кӀэ иӀэщ, и кӀуэдыжыгъуэри къэсащ. 27ЛӀы къарууфӀэ гуэрым и унэм щӀыхьэу, абы и хьэпшыпхэр къихъунщӀэн зыми лъэкӀынукъым, а лӀы къарууфӀэр япэщӀыкӀэ имыпхэмэ. А лӀыр ипхмэ, и унэр къихъунщӀэн лъэкӀынущ. 28Пэжыр нывжызоӀэ, цӀыхухэм я гуэныхь псори къахуэгъункӀэ Ӏэмал щыӀэщ, Тхьэр сыт хуэдизкӀэ ягъэпцӀми. 29Ауэ, ар хэту щытми, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр зыгъэпцӀым игъащӀэкӀэ къыхуэгъунукъым, ар мыгъужын гуэныхькӀэ къуаншэ мэхъу+.

30Хьисэ «Жин бзаджэм ар иӀыгъщ» жаӀэу абыхэм езым теухуауэ къызэрыжаӀарщ абы а псалъэр щӀыжиӀар.

Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ

(Маттэ 12:46-50; Лука 8:19-21)

31•Абы ирихьэлӀэу, Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ къэкӀуащ. ПщӀантӀэм ахэр здыдэтым, Хьисэ ирагъэджащ+. 32Хьисэ къыбгъэдэс цӀыхубэм къыжраӀащ:

– Мес, уи анэри, уи къуэшхэри, уи шыпхъухэри къэкӀуауэ пщӀантӀэм дэтщи, къыпщӀоупщӀэ.

33– Хэт си анэри си къуэшхэри? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

34ИтӀанэ къыбгъэдэсхэм яхэплъэри жиӀащ итӀанэ:

– Мыхэращ сэ си анэри си къуэшхэри. 35Хэтми, Тхьэр зыхуейр зыгъэзащӀэр арщ сэ си къуэшри, си шыпхъури, си анэри+.

4-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Жылэ зысэм теухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 13:1-9; Лука 8:4-8)

4^1•Хьисэ Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм псы Ӏуфэм щаригъащӀэу щӀидзащ аргуэру. Абы деж къыщызэхуэса цӀыхухэр апхуэдизкӀэ куэд хъурти, псым тет кхъуафэжьейм итӀысхьащ. ЦӀыхухэр, гупышхуэ зэрыгъэхъуауэ, псы Ӏуфэм Ӏутт. 2ЦӀыхухэм Ӏуэхугъуэ куэд ущие хъыбырхэмкӀэ яригъащӀэрт Хьисэ. Ахэр яригъащӀэурэ, мыпхуэдэу яжриӀащ цӀыхухэм:

3ФыкъэдаӀуэ. Жылэ исэну лӀы гуэр дэкӀащ. 4Здисэм, жылэм щыщ гъуэгум телъэлъащ. Къуалэбзухэр къэлъатэри, ар ящыпащ. 5ЩӀыр къызэмэщӀэкӀ мывалъэм хэлъэлъащ жылэм щыщ. ЩӀыр куутэкъыми, щӀэх дыдэу къыхэжащ жылэр, 6ауэ дыгъэр къыщыдэкӀуейм, къыхэпсар исыжащ икӀи лъабжьэ куу зэримыӀам щхьэкӀэ гъужащ. 7А жылэ дыдэм щыщ банэхэм хэлъэлъащ. Банэхэм зыкъаужьщ, жылэм къикӀыкӀар ятхьэлэри, зыри къыпагъэкӀакъым. 8А жылэм щыщ щӀыгулъ фӀыцӀэми хэлъэлъащ. Ахэр къэкӀым, хэхъуэурэ, щхьэмыжхэр къапыкӀащ. Зы гуэдз хьэдзэр хьэдзэ щэщӀ хъуащ, адрей гуэдз хьэдзэр хьэдзэ хыщӀ, адрейри хьэдзищэ хъуащ.

9Хьисэ жиӀам мыри щӀигъужащ:

– ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

Ущие хъыбархэр Хьисэ цӀыхухэм щӀахуиӀуэтар

(Маттэ 13:10-17; Лука 8:9-10)

10•ЦӀыхухэр зэбгрыкӀыжу, Хьисэ и закъуэу къыщынэм, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀымрэ и гъусэхэмрэ ущие хъыбархэм я мыхьэнэм теухуауэ къеупщӀащ.

11– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм и щэхухэр фщӀэну абы хуитыныгъэ къывитащ, – яжриӀащ Хьисэ, – ауэ адрей цӀыхухэм ущие хъыбархэмкӀэ Ӏуэхугъуэ псори ялъоӀэс+. 12Аращи,[*]

«абыхэм я нэхэмкӀэ еплъ пэтми,
зыри ялъагъунукъым,
я тхьэкӀумэхэмкӀэ даӀуэ пэтми,
зыри къагурыӀуэнукъым.
Апхуэдэу щымытамэ,
Тхьэм деж къагъэзэжынт,
Тхьэм абыхэм я гуэныхьхэр яхуигъэгъунт»+.

Жылэ зысэм теухуа ущие хъыбарым къикӀыр

(Маттэ 13:18-23; Лука 8:11-15)

13Хьисэ абыхэм яжриӀащ и ужькӀэ:

– Мы ущие хъыбарыр къывгурымыӀуэу, адрей ущие хъыбар псори дауэ къызэрывгурыӀуэнур? 14Жылэ зысэм Тхьэм и псалъэхэр есэ+. 15ЦӀыхухэм ящыщу зы гупыр гъуэгум телъэлъа жылэм хуэдэщ. Абыхэм Тхьэм и псалъэхэр зэрызэхахыу, шейтӀаныр къокӀуэри, я гум илъ хъуа псалъэр ирехыж.

16– Адрей цӀыху гупыр щӀы мывалъэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Тхьэм и псалъэхэр зэрызэхахыу, щыгуфӀыкӀыурэ ящтэ абыхэм. 17Ауэ абыхэм ягукӀэ лъабжьэ зэрамыӀэм щхьэкӀэ, фӀэщхъуныгъэм и гъуэгу куэдрэ теткъым. Тхьэм и псалъэхэм щхьэкӀэ е гузэвэгъуэ зэрыхэхуэу, е цӀыхухэм абыхэм гугъуехь ирагъэшэчу зэрыщӀадзэу, фӀэщхъуныгъэм и гъуэгум токӀыж ахэр+. 18НэгъуэщӀ цӀыху гупыр банэхэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Абыхэм Тхьэм и псалъэхэр зэхах, 19ауэ мы дунейм щызекӀуэ гугъуехьхэри, беягъэм и пцӀымрэ, нэгъуэщӀ Ӏуэху мыхъумыщӀэхэм щӀэхъуэпсынри я гум хыхьэурэ, Тхьэм и псалъэу я гум илъхэр ятхьэлэурэ, а цӀыхухэми фӀыгъуэ къапыкӀыркъым+. 20НэгъуэщӀ цӀыху гупыр щӀыгулъ фӀыцӀэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Абыхэм Тхьэм и псалъэхэр зэхах, ящтэ икӀи фӀыгъуэ къадокӀуэ, – е хуэдэ щэщӀ, е хуэдэ хыщӀ, е хуэдищэ+.

Пэгун щӀагъым щӀэт уэздыгъэр

(Лука 8:16-18)

21•Хьисэ абыхэм яжриӀащ и ужькӀэ:

– Уэздыгъэр къыщӀахьыр пэгун щӀагъым е гъуэлъыпӀэ щӀагъым щӀагъэувэн щхьэкӀэкъым, атӀэ уэздыгъэ тегъэувапӀэ лъагэм трагъэувэн щхьэкӀэкъэ+? 22Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сыт бгъэпщкӀуми къыщӀэщыжынущ, сыт щӀэпхъумэми, нахуэ хъужынущ+. 23ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

24Хьисэ абыхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Зэхэфхыр фи гум ивубыдэ. Фэ зэрыфпщ пщалъэм хуэдэ дыдэкӀэ Тхьэм къыфхуипщыжынущ, нэхъыби къыфхухигъэхъуэнущ+. 25Ар хэти ирехъу, зиӀэм нэхъыбэ къритынущ Тхьэм, ауэ зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжынущ абы.

Жылэ къэкӀым теухуа ущие хъыбарыр

26– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр зыхуэдэр мыращ, – къыщӀигъужащ Хьисэ. – ЛӀы гуэрым жылэ есэ. 27Жэщым мэжей, махуэм къоуш, жылэр къокӀ, хохъуэ, ауэ ар зэрыхъур а лӀым ищӀэркъым. 28ЩӀым япэщӀыкӀэ пкъыр езыр-езыру къыхокӀ, итӀанэ щхьэмыж къещӀ, абы и ужькӀэ щхьэмыжым хьэдзэ ирещӀэ. 29Щхьэмыжхэр зэрыхъун хъуа нэужь, хьэцэпэцэр къахыж+.

Хъардэл хьэдзэм теухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 13:31-32; Лука 13:18-19)

30•– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр сытым едгъэщхьын? – жиӀащ Хьисэ. – Хьэмэрэ сыт хуэдэ ущие хъыбаркӀэ къэдгъэнэхуэн ар зыхуэдэр? 31Ар зыхуэдэр хъардэл[*] хьэдзэрщ. Хаса нэуж, ар хьэдзэ псоми я нэхъ цӀыкӀу дыдэщ+. 32Ауэ щӀым хаса нэужь, къокӀри, зы илъэс зи ныбжь къэкӀыгъэ псоми нэхърэ нэхъ ин мэхъу. И жьауэм къуалэбзухэм зыщахъумэн ялъэкӀыну, къудамэ инхэри къыпокӀэ абы.

33Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм яжриӀащ Хьисэ апхуэдэ ущие хъыбар куэдкӀэ, зэхащӀыкӀын зэралъэкӀынум хуэдэу. 34Ущие хъыбар хэмыту, абыхэм епсалъэртэкъым Хьисэ. Ауэ и гъуэгу ирикӀуэхэр я закъуэу къыщынэкӀэ, псори къагуригъаӀуэрт.

Хьисэ борэнышхуэр зэригъэувыӀар

(Маттэ 8:23-27; Лука 8:22-25)

35•А махуэ дыдэм и пщыхьэщхьэр къыщысым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

– ФынакӀуэ, гуэлым дызэпрывгъэкӀ+.

36Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр цӀыхухэм къахэкӀщ, ар зэрыс кхъуафэжьейм итӀысхьэри дежьащ. НэгъуэщӀ кхъуафэжьейхэри ящӀыгъут. 37Борэнышхуэ къэхъури, толъкъунхэр къеуэурэ, кхъуафэжьейм псыр из хъууэ щӀидзащ+. 38Ауэ Хьисэ, щхьэнтэ зыщӀидзауэ, къуафэжьейм и гупкӀэм щыжейрт. Ар къагъэушри, жраӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, дызэрыкӀуэдыр къыпфӀэӀуэхуркъэ?

39Хьисэ къэтэджщ, борэнышхуэм егийри, псыми жриӀащ:

– Сабырыж, увыӀэ!

Жьыр увыӀэжри, дунейр щым дыдэ хъужащ+. 40Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Щхьэ фышынэрэ апхуэдизу? ФӀэщхъуныгъэ фимыӀэу ара иджыри?

41– Хэт мы жьыри псыри зыгъэдаӀуэр? – шынэурэ жаӀащ абыхэм.

5-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Жин бзаджэм иӀыгъ лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 8:28-34; Лука 8:26-39)

5^1•Галилей гуэлым и адрыщӀым щыӀэ хэкуу Гадарэ къалэм зэрытым нэсащ итӀанэ. 2Хьисэ кхъуафэжьейм къызэрикӀыу, жин бзаджэм иӀыгъ лӀы гуэр кхъэлэгъунэхэм я лъэныкъуэкӀэ къикӀри, къыпежьащ. 3А лӀыр кхъэлэгъунэхэм хэст. Ар гъущӀ ӀэхъулъэхъукӀэ зыми ипхын лъэкӀыртэкъым. 4Абы Ӏэхъурэ лъэхъурэ куэдрэ иралъхьат, ауэ Ӏэхъур зэпичырт, лъэхъури зэпиудырт. Арати, а лӀыр игъэувыӀэн зыми хузэфӀэкӀыртэкъым. 5Жэщми махуэми кхъэлэгъунэхэмрэ Ӏуащхьэхэмрэ зэпымыууэ къызэхикӀухь зэпытт абы, мывэкӀэ зэуэжырт кӀийурэ.

6Хьисэ жыжьэу щилъагъум, жэри абы и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу итӀысхьащ а лӀыр. 7МакъышхуэкӀэ джэри, жиӀащ:

– Тхьэ нэхъ Лъагэм и Къуэ Хьисэ сыт уи Ӏуэхуу къысхэлъыр? Тхьэм и цӀэкӀэ сынолъэӀу, гугъу сумыгъэхь!+

8А лӀым апхуэдэу щӀыжиӀар Хьисэ ар зыӀыгъ жин бзаджэм «Уэ, жин бзаджэ, мы лӀым хэкӀыж!» жриӀати, аращ.

9Уи цӀэр сыт? – еупщӀащ Хьисэ а лӀым.

– Си цӀэр дзэщ, – жэуап итыжащ абы, – сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ дэ куэд дохъу.

10А хэкум иримыхуну, жин бзаджэхэр хуабжьу къелъэӀуащ Хьисэ.

11А щӀыпӀэ дыдэм кхъуэ хъушэшхуэ Ӏуащхьэ джабэм щыхъуакӀуэрт. 12Арати, жин бзаджэхэр Хьисэ къелъэӀуащ:

– Кхъуэхэм я деж дыгъакӀуи, абыхэм я пкъыхэм дахыгъыхьэ.

13Хьисэ ахэр хуит ищӀащ. Жин бзаджэхэр лӀым хэкӀыжри, кхъуэхэм я пкъыхэм хыхьащ. Кхъуэ хъушэшхуэр Ӏуащхьэ джабэм къежэхщ, гуэлым хэлъадэри, псым итхьэлащ. Хъушэр кхъуэ минитӀ хуэдиз хъурт.

14Кхъуахъуэхэр щӀэпхъуэжри, къэхъуар къалэми жылэми щаӀуэтэжащ, къэхъуар зрагъэлъагъуну цӀыхухэр къэкӀуащ. 15Ахэр Хьисэ деж къыщыкӀуэм, жин бзаджэхэр зыхэкӀыжа лӀыр хуэпауэ, и акъыл къихьэжауэ абдежым щысу ялъэгъуащ. Ар щалъагъум, къэшынащ. 16Арати, къэхъуар зылъэгъуа цӀыхухэм жин бзаджэхэм яӀыгъа лӀымрэ кхъуэхэмрэ къехъулӀар адрей цӀыхухэм хуаӀуэтэжащ. 17ЦӀыхухэм ар щызэхахым, я хэкур ибгынэну Хьисэ къелъэӀуащ+.

18Хьисэ кхъуафэжьейм щитӀысхьэжым, жин бзаджэхэр къызыхэкӀыжа лӀыр абы къелъэӀуащ:

– Уи гъусэу сыздэшэ.

19– Уэ уи бынхэм я деж уи унэ кӀуэжи, Зиусхьэным фӀыгъуэшхуэ къызэрыуигъэуэлӀамрэ гущӀэгъу къызэрыпхуищӀамрэ яжеӀэ, – жиӀащ Хьисэ, ар хуимыдэу+. 20Арати, лӀыр ежьэри, Хьисэ къыхуищӀа фӀыгъуэр КъалипщӀ[*] хэкум щиӀуэтэжу щӀидзащ икӀи зэхахар псоми ягъэщӀэгъуащ+.

Иаир ипхъу лӀар къызэригъэтэджыжар; И щыгъыным къеӀуса цӀыхубзыр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 9:18-26; Лука 8:40-56)

21•Хьисэ Галилей гуэлым кхъуафэжьеймкӀэ зэпрыкӀыжа нэужь, цӀыху гупышхуэ абы деж къыщызэхуэсащ. Хьисэ псы Ӏуфэм здыӀутым, 22Иаир зи цӀэ синэгуэгу пашэ гуэр къэкӀуащ. Хьисэ щилъагъум, и лъабжьэм зыщӀидзэри,+
23быдэу къелъэӀуащ ар:

– Сипхъу цӀыкӀур малӀэри телъщ. Къэхъужын икӀи псэууэ къелын щхьэкӀэ, накӀуи, уи Ӏэхэр телъхьэ!

24Арати, Хьисэ абы и гъусэу кӀуащ. ЦӀыху гупышхуэ Хьисэ къыеувэкӀыурэ, Хьисэ щӀыгъуу кӀуэрт. 25Абыхэм цӀыхубз гуэр яхэтт. Илъэс пщыкӀутӀ хъуауэ, абы лъы куэдрэ щӀэкӀыурэ игъэгуӀэрт. 26Ӏэзэ куэди еплъащ, гугъуи куэдрэ ирагъэхьащ. ЦӀыхубзым иӀэ псори Ӏэзэхэм ятригъэкӀуэдащ, ауэ нэхъыкӀэ хъуа мыхъумэ, нэхъыфӀ хъуакъым. 27Абы Хьисэ и хъыбар зэхихати, цӀыхухэм яхэту, Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыбгъэдыхьэри, и щыгъыным къеӀусащ; 28игукӀэ мыпхуэдэу жиӀэри: «НэгъуэщӀ мыхъуми, Хьисэ и щыгъыным сеӀусэмэ, сыхъужынущ!»+
29Хьисэ зэреӀусэу, цӀыхубзым лъы щӀэкӀыныр увыӀащ икӀи зэрыхъужар езым и ӀэпкълъэпкъымкӀэ зыхищӀащ.

30Къару зэрыхэкӀар Хьисэ игукӀэ занщӀэу зыхищӀащ. ЦӀыху гупышхуэм здахэтым, зыкъригъэзэкӀри яжриӀащ:

– Хэт си щыгъыным къеӀусар+?

31– ЦӀыхухэр къызэрыптезэрыгуар плъагъу пэтрэ, «Хэт къызэӀусар?» жыпӀэу сыт ущӀыщӀэупщӀэр? – къыжраӀащ и гъуэгу ирикӀуэхэм.

32Хьисэ къеусар зрилъагъун щхьэкӀэ, зиплъыхьырт.

33ЦӀыхубзым къыщыщӀар ищӀэжырти, къэщтарэ кӀэзызу къыбгъэдыхьэщ, Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, пэжыгъэ псори хуиӀуэтэжащ.

34– Си хъыджэбз! – жриӀащ абы Хьисэ. – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ. Гъуэгу махуэ, уигу ирезагъэ, уи узыфэр Тхьэм пщхьэщихауэ узыншэу упсэу!+

35Хьисэ здэпсалъэм, лӀы гуп синэгуэгу пашэм и унэм къыщӀэкӀауэ къакӀуэрти, Иаир къыжраӀащ:

– Уи пхъур дунейм ехыжащ. Дин егъэджакӀуэр сыт щхьэкӀэ гугъу ебгъэхьыжрэ?

36Абыхэм жаӀар зэрызэхихыу, Хьисэ синэгуэгу пашэм жриӀащ:

– Умышынэ, фӀэщхъуныгъэ зигъыӀэ къудей.

37Петр, Екъуб, абы и къуэш Иуан сымэ фӀэкӀа зыри зыщӀимыгъуу, Хьисэ гъуэгу техьащ+. 38Синэгуэгу пашэм и унэм щынэсым, цӀыхухэр зэрызехьэу, хьэдагъэ ящӀу, пыхьэу илъэгъуащ Хьисэ. 39Унэм щыщӀыхьэм, яжриӀащ:

– ФыщӀызэрызехьэр, хьэдагъэ щӀэфщӀыр сыт? Хъыджэбз цӀыкӀур лӀакъым, ар мэжей+.

40Ар щыжиӀэм, Хьисэ къыщыдыхьэшхащ. Ауэ унэм псори къыщӀигъэкӀщ, хъыджэбз цӀыкӀум и адэ-анэри езым и гъусищри зыщӀигъури, хъыджэбзыр зыщӀэлъ пэшым щӀыхьащ Хьисэ. 41Хъыджэбз цӀыкӀум и Ӏэр иубыдри, жриӀащ:

– Талифэ кум! (Абы къикӀыр: «Си хъыджэбз, сэ ныбжызоӀэ, къызэфӀэувэ!»)+

42Ар зэрыжиӀэу, хъыджэбз цӀыкӀур къызэфӀэувэри, къикӀухьу щӀидзащ. Хъыджэбз цӀыкӀур илъэс пщыкӀутӀым итт. Ар щалъагъум, хуабжьу ягъэщӀэгъуащ. 43Ялъэгъуар зыми хуамыӀуэтэжыну, Хьисэ унафэ быдэ яхуищӀащ абыхэм. ИтӀанэ яжриӀащ хъыджэбз цӀыкӀур ягъэшхэну+.

6-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Назарет дэс цӀыхухэм Хьисэ зэрамыщтар

(Маттэ 13:53-58; Лука 4:16-30)

6^1•А щӀыпӀэм икӀыжри, и анэм и къалэм кӀуэжащ Хьисэ, и гъуэгу ирикӀуэхэр и гъусэу+. 2Щэбэт махуэр къыщысым, синэгуэгум кӀуэри, Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм яригъащӀэу щӀидзащ. Абы едэӀуа цӀыху куэдым ягъэщӀагъуэу жаӀащ:

– Мы лӀым жиӀэхэр дэнэ къыздрихар? Сыту акъылыфӀагъэ кърита абы Тхьэм! Сыту Ӏуэху телъыджэ абы и Ӏэм илэжьрэ!+
3Мэрием и къуэ пхъащӀэр аракъэ мыр – Екъуб, Иосий, Иудэ, Симон сымэ я къуэшыр? Абы и шыпхъухэри къытхэскъэ?

Ар жаӀэурэ, Хьисэ щхьэкӀэ мыхъун я гум кърагъэхьащ+.

4– Бегъымбарым щӀыхь хуэзымыщӀыр езыр щапӀа къалэм дэсхэм, и благъэхэм, и унагъуэм щыщхэм язакъуэщ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм+.

5Хьисэ и Ӏэхэр сымаджэ гуэрхэм ятрилъхьэурэ зэригъэхъужам фӀэкӀа, а щӀыпӀэм Ӏуэху телъыджэ лъэпкъ щилэжьакъым. 6Абыхэм я фӀэщмыхъуныгъэр игъэщӀэгъуащ Хьисэ.

И гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр Тхьэм хуэлэжьэну Хьисэ зэрыригъэжьар

(Маттэ 10:1, 5-15; Лука 9:1-6)

Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм яригъащӀэурэ, Хьисэ жылэ гъунэгъухэр къызэхикӀухьырт. 7•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр къриджэри, тӀурытӀурэ иригъажьэу щӀидзащ. Жин бзаджэхэр цӀыхухэм хахуну тепщэныгъэ яритащ+. 8Унафи яхуищӀащ:

– Гъуэгум фыщытехьэкӀэ, зы баш фӀэкӀ зыри здэвмыщтэ. ЩӀакхъуи, хъуржыни, фи бгырыпхым щӀэлъу ахъши здэвмыщтэ. 9Вакъэ къызэрыгуэкӀхэр зылъыфтӀагъэ, ауэ джанэ тӀурытӀ зыщывмытӀагъэ.

10– Унэ гуэрым хьащӀэу феблагъэмэ, а щӀыпӀэм фыкъикӀыжыху, а унэм фис, – къыщӀигъужащ Хьисэ. 11– ЩӀыпӀэ гуэрым фыщрамыгъэблагъэмэ е къыщывэмыдаӀуэмэ, а щӀыпӀэм фыкъыщикӀыжкӀэ, мыхъумыщӀагъэ зэращӀамкӀэ абыхэм я пащхьэм щыхьэт щыхъун папщӀэ, фи лъакъуэхэм къакӀэрыпщӀа сабэр кӀэрывгъэлъэщэщыж. Пэжыр нывжызоӀэ, къемэтмахуэм а къалэм гугъуехьу ишэчынум нэхърэ, къалэхэу Содомрэ Ӏаморэрэ яшэчыну гугъуехьыр нэхъ мащӀэу къыщӀэкӀынущ+.

12Арати, а цӀыху пщыкӀутӀыр гъуэгу техьэри, «Фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэж», жраӀэурэ, цӀыхухэм яхэпсэлъыхьу щӀадзащ+. 13Жин бзаджэ куэд цӀыхухэм хахурт икӀи сымаджэ куэд дагъэ щахуэурэ ягъэхъужырт абыхэм+.

УмэхъакӀуэ Иуан и щхьэр зэрыпаупщӀар

(Маттэ 14:1-12; Лука 9:7-9)

14•Хьисэ цӀэрыӀуэ хъуати, и хъыбар Ирод пащтыхьым[*] зэхихащ. Щызэхихым, мыпхуэдэу жиӀащ:

– Ар умэхъакӀуэ Иуанырауэ къыщӀэкӀынщ. Ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ, аращ апхуэдэ къару зыхэлъ Ӏуэху телъыджэхэр щӀилэжьыр+.

15– Ар Иляс бегъымбарырщ,[*] – жаӀэрт нэгъуэщӀ цӀыхухэми.

– Ар бегъымбар гуэрщ, пасэрей бегъымбархэм яхуэдэу, – жаӀэрт нэгъуэщӀхэми+.

16Ар щызэхихым, Ирод жиӀащ:

– Зи щхьэр пезгъэупщӀа Иуаныр лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ.

17Ирод ар щӀыжиӀар мыращ: ФилиппкӀэ зэджэ езым и къуэшыр псэу пэтми, Ирод а Филиппым и фыз Иродиадэ зи цӀэр къишэжат+. 18Абы ар къызэришэжам щхьэкӀэ Иуан Ирод жриӀэрт: «Уи къуэшым и фыз къэпшэжыныр хабзэм къезэгъыркъым». 19Абы щхьэкӀэ Иродиадэ Иуан гужьгъэжь къыхуиӀэ хъуащ. Иродиадэ и лъэӀукӀэ Ирод и зауэлӀхэм Иуан яригъэубыдри, лъэхъуэщым щӀригъэдзащ. Иродиадэ Иуан иригъэукӀыну хуейт, ауэ хузэфӀэкӀыртэкъым. 20Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Иуан щыпкъагъэ зигу илъ цӀыху лъапӀэу зэрыщытыр Ирод ищӀэрти, абы щышынэрт икӀи хуэсакъырт. Иуан жиӀэхэм щедаӀуэкӀэ, хуабжьу гузавэрт, итӀани и гуапэу едаӀуэрт.

21Иродиадэ зыщӀэхъуэпсар махуэ гуэрым къехъулӀащ. Къыщалъхъуа махуэр игъэлъэпӀэну, Ирод и къулыкъущӀэхэр, и дзэпщхэр, Галилей хэкум и пашэхэр, ефэ-ешхэшхуэ яхуищӀри, къригъэблэгъащ+. 22Иродиадэ и пхъур унэм къыщӀыхьэри, абыхэм я пащхьэ къыщыфащ. Иродрэ и хьэщӀэхэмрэ хъыджэбзыр ягу ирихьащ.

– УзыхуеймкӀэ къызэлъэӀуи, узыщӀэлъэӀур пхуэсщӀэнщ, – жриӀащ пащтыхьым хъыджэбзым. 23ИкӀи тхьэ хуиӀуащ:

– Сыт ухуейми уэстынщ, си къэралым и ныкъуэм нэсыху.

24Хъыджэбзыр унэм щӀэкӀри, и анэм еупщӀащ:

– СыткӀэ селъэӀун?

– УмэхъакӀуэ Иуан и щхьэр къыуитыну елъэӀу.

25Арати, хъыджэбзыр унэм къыщӀэлъэдэжри, пащтыхьым жриӀащ:

– УмэхъакӀуэ Иуан и щхьэр лагъэм илъу къызэт иджыпсту.

26Ар щызэхихым, пащтыхьыр хуабжьу къэнэщхъеящ, арщхьэкӀэ хьэщӀэхэм я пащхьэм тхьэ щиӀуати, и псалъэм текӀ хъужынутэкъым. 27Арати, Иуан и щхьэр къихьыну унафэ хуищӀри, зауэлӀ гуэр игъэкӀуащ асыхьэт дыдэм. 28Ар кӀуэщ, Иуан и щхьэр лъэхъуэщым щыпиупщӀщ, щхьэр лагъэм илъу къихьри, хъыджэбзым къритащ, хъыджэбзым ар и анэм хуихьащ. 29Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэм къэхъуар щызэхахым, къакӀуэщ, Иуан и хьэдэр яхьыжри, кхъэлэгъунэм щӀалъхьэжащ+.

Хьисэ цӀыху минитху зэригъэшхар

(Маттэ 14:13-21; Лука 9:10-17; Иуан 6:1-14)

30•Апостолхэр[*] Хьисэ деж къыщызэхуэсыжащ икӀи ялэжьа псори цӀыхухэм ирагъэщӀа псори хуаӀуэтэжащ+. 31ЦӀыху къакӀуэ-накӀуэр апхуэдизкӀэ куэд хъуати, Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ шхэгъуи ихуэжыртэкъым. Арати, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

– ЩӀыпӀэ пхыдза гуэрым ди закъуэу зыщывгъэпсэхужыну дывгъакӀуэ+.

32Арати, кхъуафэжьейм итӀысхьэри, щӀыпӀэ пхыдза гуэрымкӀэ яунэтӀащ я закъуэу. 33Ахэр кхъуафэжьейм ису зэрыӀукӀыр ялъагъуащ цӀыхухэм, куэдми къацӀыхужащ. Къалэ псоми дэс цӀыхухэр лъэсу къыдэжщ, Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ кхъуафэжьейкӀэ здэкӀуэ щӀыпӀэм нэмыс щӀыкӀэ, езыхэр нэсри щызэхуэсащ. 34Хьисэ кхъуафэжьейм къикӀыу, цӀыху гупышхуэр щилъагъум, а цӀыхухэр мэлыхъуэ зыпэрымыт мэл хъушэм хуэдэти, игу ящӀэгъуащ икӀи Ӏуэхугъуэ куэд яригъащӀэу щӀидзащ+.

35Махуэр щыхэкӀуатэм, и гъуэгу ирикӀуэхэр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Мы щӀыпӀэр пхыдзащ, махуэри хэкӀуэтащ. 36Къуажэ-жылэ гъунэгъухэм кӀуэуэ, гъуэмылэ къыщащэхун щхьэкӀэ цӀыхухэр утӀыпщ, яшхын яӀэкъыми.

37– Фэ вгъашхэ ахэр, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

– ДыкӀуэу, динар[*] щитӀым и уасэ щӀакхъуэ къэтщэхун, мы цӀыхухэм едгъэшхын щхьэкӀэ? – къеупщӀащ адрейхэр.

38– ЩӀакхъуэ дапщэ фэ фиӀэр? ФыкӀуи, феплъыт, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

ЯӀэм еплъри, жаӀащ:

– ЩӀакхъуитхурэ бдзэжьеитӀрэ диӀэщ.

39Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм унафэ яхуищӀащ цӀыху псори удзыпцӀэм хагъэтӀысхьэну. 40Арати, цӀыхухэр гуп-гупу тӀысащ, зы гупыр щэ, зы гупыр щэ ныкъуэ хъууэ. 41Хьисэ щӀакхъуитхумрэ бдзэжьеитӀымрэ къищтэщ, уафэм дэплъейри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ. ЩӀакхъуэхэр зэгуищӀыкӀыурэ, цӀыхухэм хуагуэшын щхьэкӀэ, и гъуэгу ирикӀуэхэм яритащ итӀанэ. БдзэжьеитӀри цӀыху псоми яхуигуэшащ. 42ЦӀыху псори шхащ, псоми загъэнщӀащ. 43Къадэхуа щӀакхъуэ бзыгъэхэри бдзэжьей ныкъуэшххэри зэхуахьэсыжри, матэ пщыкӀутӀым ярыз хъуащ. 44Шхахэр лӀы минитху хъурт.

Хьисэ псы гущӀыӀум тету зэрыкӀуар

(Маттэ 14:22-33; Иуан 6:16-21)

45•Хьисэ цӀыху гупышхуэр иригъэжьэжыху зыпимыгъаплъэу, и гъуэгу ирикӀуэхэр кхъуафэжьейм иригъэтӀысхьащ, гуэл адрыщӀым щыӀэ Вифсайдэ къалэм кӀуэн щхьэкӀэ+. 46Хьисэ цӀыхухэр иутӀыпщыжа нэужь, Ӏуащхьэм дэкӀуеящ, Тхьэм елъэӀуну+.

47Пщыхьэщхьэ щыхъуам, кхъуафэжьейр гуэлым и кум нэсат, Хьисэ и закъуэу щӀым къытенат. 48Кхъуафэжьейм исхэм жьыр къажэхэуэрти, псыр хьэнцэхэмкӀэ гугъу ехьу зэрыщӀатхъур илъэгъуащ Хьисэ. Джэд Ӏуэгъуэм деж Хьисэ, псы гущӀыӀум тету, кхъуафэжьейм исхэм я лъэныкъуэкӀэ кӀуащ. Абыхэм яблэкӀ хэтащ. 49Псы гущӀыӀум тету Хьисэ къакӀуэу щалъагъум, хьэдэджадэу къафӀэщӀри, зэрыгъэкӀиящ,+
50ар зылъэгъуа псори хуабжьу шынати.

Хьисэ къэпсалъэри, абыхэм къажриӀащ асыхьэтым:

– Фымыдзыхэ, сэращ ар, фымышынэ!

51Кхъуафэжьейм яхэтӀысхьэри, жьапщэшхуэри увыӀэжащ итӀанэ. Абыхэм ар нэхьри ягъэщӀэгъуащ, 52сыту жыпӀэмэ ерыщ екӀуати, Хьисэ Ӏуэху телъыджэу щӀакхъуэхэмкӀэ илэжьар къагурыӀуэн ялъэкӀатэкъыми+.

Геннисарет хэкум Хьисэ сымаджэхэр зэрыщигъэхъужар

(Маттэ 14:34-36)

53Ахэр гуэлым зэпрыкӀа нэужь, Геннисарет хэкум нэсри, хъурзэр[*] ирадзыхащ+. 54Ахэр кхъуафэжьейм къызэрикӀыу, Хьисэ цӀыхухэм къацӀыхужащ. 55ЦӀыхухэм а Ӏэхэлъахэр къызэхакӀухьу, Хьисэ здэщыӀэу жыхуаӀа щӀыпӀэм сымаджэхэр алэрыбгъухэм телъу къахьу щӀадзащ+. 56Къуажи, къали, жыли, зэрыжаӀэу, Хьисэ дэнэ кӀуэми, цӀыхухэм я сымаджэхэр зэхуэсыпӀэхэм щагъэгъуэлъырти, нэгъуэщӀ мыхъуми Хьисэ и щыгъын кӀапэм иригъэӀусэну лъаӀуэрт икӀи щыгъын кӀапэм еӀуса псори узыншэ хъужырт+.

7-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр

(Маттэ 15:1-20)

7^1•Фарисейхэри Ерусалим къикӀа торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ящыщхэри Хьисэ деж къыщызэхуэсащ.

2Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ гуэрхэр Ӏэ фӀейкӀэ, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ я Ӏэхэр ямытхьэщӀэу, шхэуэ ялъэгъуащ абыхэм. 3Ар ягъэщӀэгъуащ, фарисейхэри адрей журт псори, я адэжьхэм къащӀэна хабзэмкӀэ, я Ӏэхэр ямытхьэщӀауэ шхэркъыми+. 4Бэзэрым къикӀыжмэ, замыгъэкъэбзауэ шхэркъым. А хабзэм нэмыщӀ, я адэжьхэм къащӀэна хабзэ куэд зэрахьэ абыхэм, псалъэм папщӀэ, фалъэхэр, къубгъанхэр, лэгъупхэр ятхьэщӀыныр+.

5Арати, фарисейхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ къеупщӀащ:

– Уэ уи гъуэгу ирикӀуэхэр, адэжьхэм къытхуагъэна хабзэхэм темыту, Ӏэ фӀейкӀэ сыт щӀэшхэр+?

6Ешайа бегъымбарым фэ бзитӀщхьитӀхэм къыфтеухуауэ пэжыр жиӀэгъащ, – къаритащ жэуап Хьисэ. – Мыпхуэдэу итщ абы и тхылъым:[*]

«Я жьэкӀэ сагъэлъапӀэ пэтми,
мы цӀыхухэр ягукӀэ спэжыжьэщ+.
7Абыхэм цӀыхухэм Ӏуэхугъуэхэр ирагъащӀэурэ,
цӀыху хабзэр Тхьэм и унафэм
зэрыхуагъадэм щхьэкӀэ,
сэ сызэрагъэлъапӀэр пщӀэншэщ»+.

8Тхьэм и унафэр къэвгъэнауэ, цӀыхухэм къащӀэна хабзэхэм фытетщ.

9Фи адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр вгъэзэщӀэн щхьэкӀэ, Тхьэм и унафэр лъэныкъуэ ивогъэз, – къыпищащ Хьисэ. 10– Мусэ бегъымбарым жиӀащ:[*] «Уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ», икӀи «Зи адэ е зи анэ ӀейкӀэ тепсэлъыхьыр ирелӀэ». 11Ауэ фэ жывоӀэ: «Зыгуэрым и адэм е и анэм: Сэ тыгъэу фэ фэстын слъэкӀыну щытар иджы къурмэн сщӀынущ, жиӀэмэ, (абы къикӀыр: Тхьэм щхьэкӀэ тыгъэ сщӀынущ), 12абы щыгъуэ а цӀыхум и адэм е и анэм зыри хуимыщӀэну хуитщ». 13Абы фытетурэ, фи адэжьхэм я хабзэу фи къуэхэм къахуэвгъанэхэмкӀэ Тхьэм и псалъэхэр лъэныкъуэ ивогъэз. Апхуэдэ Ӏэджи фощӀэ фэ.

14ЦӀыху гупышхуэр аргуэру къриджэри, Хьисэ яжриӀащ:

– Фэ псори фыкъызэдаӀуэ икӀи мы жысӀэр зыгурывгъаӀуэ. 15ЦӀыхур мыкъабзэ ищӀын зылъэкӀыр абы ишх ерыскъыракъым, атӀэ цӀыхум и гум къикӀырщ+. 16ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ.

17Хьисэ цӀыхубэм хэкӀыжу, унэм щыщӀыхьэм, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр а ущие хъыбарым теухуауэ къеупщӀащ.

18– Фэри зыри къывгурымыӀуэу ара? – яжриӀащ Хьисэ. – ЦӀыхум ишх ерыскъым ар мыкъабзэ ищӀын зэрылъэмыкӀынур къывгурыӀуэркъэ? 19ЦӀыхум ишх ерыскъыр и гум ихьэркъым, и ныбэрщ зэрыхьэр, ар пкъым къыхокӀыж итӀанэ. (А псалъэхэмкӀэ Хьисэ дэтхэнэ ерыскъыри хьэлэлу къилъытащ.)+

20– ЦӀыхур мыкъабзэ зыщӀыр и гум къикӀыращ, – къыпищащ Хьисэ+. 21– Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ цӀыхум и кӀуэцӀымрэ и гумрэщ мыхэр къызэрыкӀыр: гупсысэ бзаджэхэр, зинэ щӀэныр, дыгъуэныр, цӀыху укӀыныр,+
22нэпсеягъэр, бзаджагъэр, гъэпцӀагъэр, мыхъумыщӀэ псэукӀэр, фыгъуэныр, цӀыхухэм яхуэпсэлъэныр, пагагъэр, делагъэр. 23Мы бзаджагъэ псори гум и кӀуэцӀым къокӀри, цӀыхур мыкъабзэ ящӀ.

Сирофиникие хэкум щыщ цӀыхубзым иӀа фӀэщхъуныгъэр

(Маттэ 15:21-28)

24•А щӀыпӀэм икӀри, Хьисэ къалэхэу Тиррэ Сидонрэ я Ӏэхэлъахэм кӀуащ итӀанэ. Унэ гуэрым щыщӀыхьэм, абдежым езыр зэрыщыӀэр зыми ищӀэну хуеятэкъым, арщхьэкӀэ ар бзыщӀа хъуакъым. 25Жин бзаджэм иӀыгъ пхъу зиӀэ цӀыхубз гуэрым Хьисэ абы зэрыщыӀэр зэрызэхихыу къакӀуэри, абы и лъабжьэм зыщӀидзащ. 26А цӀыхубзыр Сирофиникие хэкум щыщт, и бзэри алыджыбзэт.[*] Ар Хьисэ къелъэӀуащ жин бзаджэр и пхъум хихужыну+.

27– Сабийхэм зегъэгъэнщӀ япэщӀыкӀэ, – жриӀащ Хьисэ а цӀыхубзым. – Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сабийхэм щӀакхъуэр къаӀэщӀэпхыу, хьэхэм яхуэбдзыныр къезэгъыркъым+.

28– Пэжщ, Зиусхьэн, – къыжриӀащ цӀыхубзым, – ауэ Ӏэнэ щӀагъым щӀэс хьэхэми яшх сабийхэм къаӀэщӀэхуа щӀакхъуэ щыкъуейхэр.

29– А псалъэр зэрыжыпӀам щхьэкӀэ жин бзаджэр уи пхъум хэкӀыжащ, – жиӀащ Хьисэ. – Уи унэ кӀуэж!

30ЦӀыхубзыр унэм кӀуэжри, жин бзаджэр хэкӀыжауэ, и пхъур пӀэм хэлъу ирихьэлӀэжащ.

ЛӀы дэгу, бзагуэ гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

31Хьисэ къалэхэу Тиррэ Сидонрэ я Ӏэхэлъахэм къикӀщ, КъалипщӀ[*] зи цӀэ хэкум къыкӀуэцӀрыкӀри, Галилей гуэлым къекӀуэлӀэжащ абы и ужькӀэ+. 32ЛӀы дэгу, бзагуэ гуэр цӀыхухэм къыхуашэри, и Ӏэр абы трилъхьэну, Хьисэ къелъэӀуащ.

33Хьисэ а лӀыр цӀыхухэм яхишри, я закъуэ щыхъум, и Ӏэпхъуамбэхэр лӀым и тхьэкӀумэхэм ириӀущ, убжьытхэри, лӀым и бзэгум теӀэбащ+. 34Уафэм дэплъейщ, куууэ хэщэтыкӀри, лӀым жриӀащ итӀанэ: «Еффатэ». (Еффатэм къикӀыр: «Уи тхьэкӀумэхэм зызэӀуахыжынущ».) 35ЛӀым и тхьэкӀумэхэм зэхах хъужащ а дакъикъэ дыдэм, и бзэри къиутӀыпщыжри, къабзэу псалъэу щӀидзэжащ.

36Хьисэ цӀыхухэм унафэ яхуищӀащ ар зыми хуамыӀуэтэжыну. Унафэ яхуищӀа пэтми, нэхъри нэхъыбэжу а хъыбарыр цӀыхухэм яхэз хъуащ+. 37Къэхъуар хуабжьу ягъэщӀэгъуауэ, цӀыхухэм жаӀэрт:

– Псори къохъулӀэ. Дэгухэм зэхахыу егъэхъуж, бзагуэхэри къегъэпсэлъэж.

8-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ цӀыху миниплӀ зэригъэшхар

(Маттэ 15:32-39)

8^1•ЦӀыху куэд аргуэру къызэхуэсащ а махуэхэм. Абыхэм яшхын яӀэтэкъыми, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр къриджэри, яжриӀащ:

2Мы цӀыхубэм сигу ящӀогъу; махуищ мэхъу зэрызигъусэри, дзэкъэгъуэ яӀухуакъым+. 3МэжалӀэу сутӀыпщыжмэ, гъуэгум текӀуэдэнущ, жыжьэ къикӀахэри яхэтщи.

4Абыхэм яхурикъун щӀакхъуэ мы губгъуэ нэщӀым дэнэ щыбгъуэтын? – къыжраӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм.

5ЩӀакхъуэ дапщэ фиӀэр? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– ЩӀакхъуибл диӀэщ, – къыжраӀащ абыхэм.

6Ар щыжаӀэм, Хьисэ цӀыху гупышхуэм унафэ яхуищӀащ етӀысэхыну. ЩӀакхъуиблыр къищтэри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ. ЩӀакхъуэхэр зэгуищӀыкӀри, цӀыхухэм хуагуэшыну и гъуэгу ирикӀуэхэм яритащ итӀанэ. Апхуэдэуи ящӀащ. 7Бдзэжьей тӀэкӀуи яӀэт. Абыхэм щхьэкӀи Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри, цӀыхухэм хуагуэшыну и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ. 8ЦӀыхухэр шхащ икӀи загъэнщӀащ. Къадэхуа щӀакхъуэ бзыгъэхэр зэхуахьэсыжри, матиблым ярызу хъуащ. 9Шхахэр цӀыху миниплӀ хуэдиз хъурт. Хьисэ цӀыхухэр иутӀыпщыжащ итӀанэ. 10ЦӀыхухэр иутӀыпщыжа нэужь, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр и гъусэу кхъуафэжьейм итӀысхьэри, Далмануфэ жылэм и Ӏэхэлъахэм кӀуащ.

Уафэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр къахуригъэхыну фарисейхэр Хьисэ къызэрелъэӀуар

(Маттэ 16:1-4; Лука 11:29-32)

11•Хьисэ деж къакӀуэри, къедауэу щӀадзащ фарисейхэм. Ягъэунэхун мурадкӀэ нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр уафэм къахуригъэхыну щӀэлъэӀуащ ахэр+. 12Хьисэ хьэлъэу хэщэтыкӀри, жиӀащ:

– Иджырей цӀыхухэр нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ хуей щӀэхъуар сыт? Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэм иджырей цӀыхухэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ къаритынукъым.

13Ахэр къигъанэщ, кхъуафэжьейм итӀысхьэжри, Хьисэ гуэлым зэпрыкӀыжащ абы и ужькӀэ.

Фарисейхэмрэ Ирод пащтыхьымрэ я пщагъэр

(Маттэ 16:5-12)

14•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яхурикъун щӀакхъуэ къыздащтатэкъым, ящыгъупщэри. Кхъуафэжьейм илъыр зы щӀакхъуэт, афӀэкӀа къыздащтатэкъым. 15Хьисэ абыхэм быдэу яжриӀащ:

– Фысакъ! Фарисейхэм я пщагъэмрэ Ирод пащтыхьым и пщагъэмрэ защыфхъумэ+.

16– ЩӀакхъуэ диӀэкъыми, аращ абы апхуэдэу щӀыжиӀэр, – жаӀэурэ, тепсэлъыхьырт Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр а Ӏуэхум.

17Абыхэм жаӀэм гу лъитати, Хьисэ яжриӀащ:

– ЩӀакхъуэ зэрывимыӀэм фыщӀытепсэлъыхьыр сыт? Зыри зэхэвмыщӀыкӀыу икӀи къывгурымыӀуэу ара иджыри? Апхуэдизу щхьэ фыерыщ+? 18Нэ фиӀэрэ пэт, фымылъагъуу ара? ТхьэкӀумэ фиӀэрэ пэт, зэхэвмыхыу ара? 19ФщӀэжыркъэ, щӀакхъуитхур цӀыху минитхум щахузэгуэсщӀыкӀам, щӀакхъуэ бзыгъэхэр ярызу матэ дапщэ зэхуэфхьэсыжари?

– Матэ пщыкӀутӀ, – къыжраӀащ абыхэм+.

20– ЩӀакхъуиблри цӀыху миниплӀым щахузэгуэсщӀыкӀам, щӀакхъуэ бзыгъэхэр ярызу матэ дапщэ зэхуэфхьэсыжар?

– Матибл, – къыжраӀащ абыхэм+.

21– Зыри къывгурымыӀуэу ара иджыри? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

Вифсайдэ жылэм щыщ лӀы нэф гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

22Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Вифсайдэ жылэм кӀуащ абы и ужкӀэ. ЦӀыхухэм лӀы нэф гуэр къыхуашэри, абы теӀэбэну Хьисэ елъэӀуащ+. 23Хьисэ нэфым и Ӏэр иубыдри, жылэм дишащ. Нэфым и нэхэм щӀэубжьытхэщ, и Ӏэхэр трилъхьэри, абы еупщӀащ Хьисэ:

– Зыгуэр плъагъурэ+?

24Нэфым и щхьэр къиӀэтри, жиӀащ:

– ЦӀыхухэр зекӀуэу солъагъу. Ахэр жыгхэм ещхьщ.

25Хьисэ и Ӏэхэр нэфым и нэхэм трилъхьащ аргуэру. Арати, лӀым и нэр къэплъэжащ, Ар хъужри, псори ӀупщӀу илъагъу хъужащ. 26Хьисэ а лӀым жриӀащ итӀанэ:

– Жылэм удэмыхьэж икӀи зыми зыри хуумыӀуэтэж.

ИтӀанэ и унэм кӀуэжыну иутӀыпщыжащ ар Хьисэ.

«Уэращ Мэссихьыр», жиӀэу Петр Хьисэ зэрыжриӀар

(Маттэ 16:13-20; Лука 9:18-21)

27•Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Кесарфилиппие къалэм[*] и Ӏэхэлъахэм щыӀэ жылэхэмкӀэ яунэтӀащ. ЗдэкӀуэм, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм еупщӀащ:

– ЦӀыхухэм сэ сыхэту жаӀэрэ?

28– ЦӀыхухэр зыумэхъ у-Иуану жаӀэ языныкъуэхэм, – къыжраӀащ абыхэм. – У-Иляс бегъымбару[*] жаӀэ нэгъуэщӀхэми. Бегъымбархэм уащыщ гуэру жызыӀи щыӀэщ+.

29– АтӀэ фэ сэ сыхэту жыфӀэрэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– Уэращ Мэссихьыр,[*] – къыжриӀащ Петр Хьисэ+.

30Ар зыми хуамыӀуэтэжыну Хьисэ абыхэм быдэу яжриӀащ+.

ЗэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ къызэрыжиӀар

(Маттэ 16:21-28; Лука 9:22-27)

31•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм мыпхуэдэу яригъащӀэу щӀидзащ:

– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] гугъуехь куэд ишэчын хуейщ. Нэхъыжьхэми, дин пашэшхуэхэми, торэт егъэджакӀуэ пашэхэми ар зыхахун икӀи яукӀын хуейщ, ауэ яукӀа нэужь, махуищ дэкӀмэ, ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжын хуейщ+.

32ЩӀэхъумэ лъэпкъ хэмылъу ар яхуиӀуэтащ Хьисэ. Хьисэ лъэныкъуэкӀэ Ӏуишри, абы жиӀар хуимыдэу щӀидзащ Петр+. 33Хьисэ зыкъригъэзэкӀри, и гъуэгу ирикӀуэхэм яхэплъэурэ, Петр егиящ:

– ЗбгъэдэкӀ, шейтӀан. Уэ уи гупсысэкӀэр Тхьэм и гупсысэкӀэу щыткъым, атӀэ цӀыхум и гупсысэкӀэщ+.

34Хьисэ цӀыху гупышхуэмрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ къриджэри, яжриӀащ итӀанэ:

– Си ужь зыгуэр къиувэну хуеймэ, езыр зыхуей Ӏуэхугъуэхэр кърегъанэ, лӀэныгъэм и жор кърещти, си ужь къреувэ;+
35сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зи псэр къезыгъэлыну хуей дэтхэнэми и псэр фӀэкӀуэдынущ, ауэ сэр щхьэкӀи хъыбарыфӀым[*] щхьэкӀи зи псэр зыфӀэкӀуэд дэтхэнэми и псэр къригъэлынущ+. 36Дуней псор зы цӀыхум ей хъууэ, езыр кӀуэдмэ, а цӀыхум фӀыуэ къыхуэхэкӀынур сыт+? 37ЦӀыхум и псэм щхьэкӀэ уасэу итыфынур сыт+? 38Иджырей цӀыхуу Тхьэр зымыщӀэу гуэныхь зыщӀэхэм ящыщу сэрэ си псалъэхэмрэ къыттеукӀытыхь дэтхэнэми сэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр, абы сытеукӀытыхьыжынущ. МелыӀыч лъапӀэхэр си гъусэу, си Адэм и щӀыхьышхуэм хуэдэ щӀыхьышхуэ сиӀэу сыкъыщыкӀуэжкӀэ, сытеукӀытыхьыжынущ абы+.

9-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

9^1– Пэжыр нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм, – Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] лъэкӀыныгъэшхуэкӀэ къэкӀуауэ ялъагъуху, лӀэныгъэр зылъэмыӀэсын яхэтщ мыбдежым щыт цӀыхухэм+.

Хьисэ и теплъэм зэрызихъуэжар

(Маттэ 17:1-13; Лука 9:28-36)

2•Махуих дэкӀа нэужь, Хьисэ Петр, Екъуб, Иуан сымэ зыщӀигъури, бгы лъагэм щхьэхуэу дишащ. Абыхэм я пащхьэм Хьисэ и теплъэм зыщихъуэжащ абдежым+. 3Дунейм тет жьыщӀакӀуэм щыгъынхэр ижьыщӀурэ хужь зэрыхъум нэхърэ нэхъ хужь хъуащ Хьисэ и щыгъынхэр. 4Бегъымбархэу Илясрэ Мусэрэ абыхэм къахуэлъэгъуэри, Хьисэ къепсэлъащ.

5Равви, мыбдежым дызэрыщыӀэр фӀыщ, – къыжриӀащ Петр Хьисэ. – Шэтырищ дгъэувынщ, зыр уэр щхьэкӀэ, зыр Мусэ щхьэкӀэ, ещанэр Иляс щхьэкӀэ.

6Петр жиӀэнур ищӀэртэкъым, ахэр шынагъуэм зэщӀиубыдати.

7Зы пшэ Ӏэрамэ къакӀуэри, абыхэм къащхьэщыхьащ абы и ужькӀэ. А пшэм зы макъ къыхэӀукӀащ:

– Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэр. Абы жиӀэм федаӀуэ.[*]+

8Щыщаплъыхьым, напӀэзыпӀэм Хьисэ фӀэкӀ, нэгъуэщӀ зыри ялъагъуакъым абыхэм.

9Бгым къыщехыжым, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр лӀахэм къахэтэджыкӀыжыху, ялъэгъуар зыми хуамыӀуэтэжыну Хьисэ абыхэм унафэ яхуищӀащ+. 10А псалъэхэр я гум къинащ икӀи «ЛӀахэм къахэтэджыкӀыжыху жыхуиӀам къригъэкӀар сыту пӀэрэ Хьисэ?» жаӀэурэ зэупщӀыжащ ахэр.

11– Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм «Иляс бегъымбарыр япэщӀыкӀэ къэкӀуэн хуейщ», щӀыжаӀэр сыт? – къеупщӀащ ахэр Хьисэ.

12– Пэжщ, Иляс бегъымбарыр япэщӀыкӀэ къэкӀуэнурэ, Ӏуэху псори захуагъам тету зэтригъэувэжын хуейщ, – яжриӀащ Хьисэ, – ауэ Тхьэм и псалъэ тхахэм зэрыхэтым хуэдэу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм гугъуехь куэд ишэчын икӀи ар цӀыхухэм зыхахун хуейщ. 13Сэ нывжызоӀэ, Иляс къэкӀуакӀэщ,[*] Ӏейуэ иращӀэну зыхуеяр иращӀащ, Тхьэм и псалъэ тхахэм абы теухуауэ зэрыхэтым хуэдэу+.

Жин бзаджэм иӀыгъ щӀалэ гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 17:14-20; Лука 9:37-43а)

14•Хьисэрэ абы и гъусищымрэ и гъуэгу ирикӀуэ адрейхэм я деж къыщагъэзэжым, цӀыху гупышхуэм къаувыхьауэ, торэт егъэджакӀуэ пашэ гуэрхэр абыхэм къедауэу ялъэгъуащ. 15Хьисэ къызэралъагъуу, цӀыху псоми ягъэщӀэгъуащ икӀи къыбгъэдэлъадэри, фӀэхъус кърахащ.

16– Абыхэм фащӀедауэр сыт? – еупщӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм.

17ЦӀыху гупышхуэм хэт гуэр къахэпсэлъыкӀри, къыжриӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, сэ си щӀалэр бзагуэ зыщӀа жин бзаджэм иӀыгъти, къыпхуэсшащ+. 18Жин бзаджэр щӀалэм къыхыхьэху, абы щӀым зыхрегъадзэ. Тхъурымбэ къыжьэдэхуу, и дзэхэри зэригъэшхыу зэщӀокӀэзызэ. Уи гъуэгу ирикӀуэхэм селъэӀуащ жин бзаджэр щӀалэм къыхахуну, ауэ яхузэфӀэкӀакъым.

19– Еууей, фӀэщхъуныгъэ зимыӀэ иджырей цӀыхухэ! – яжриӀащ Хьисэ. – Сыт хуэдизрэ сыфхэтын хуей? Сыт хуэдизрэ фысшэчын хуей? Къысхуэфшэ а щӀалэр.

20ЩӀалэр Хьисэ къыхуашащ. Жин бзаджэм, Хьисэ зэрилъагъуу, щӀалэр къигъэкӀэзызащ. Тхъурымбэр къыжьэдэхуу щӀым къытеджалэри, укӀуриящ щӀалэр+.

21– Сыт лъандэрэ щыт мыр мыпхуэдэу? – еупщӀащ Хьисэ щӀалэм и адэм.

– ЗэрыцӀыкӀу лъандэрэ, – жиӀащ щӀалэм и адэм. 22– Жин бзаджэм ар игъэкӀуэдын щхьэкӀэ, мафӀэми псыми куэдрэ хедзэ. Зыгуэр пхузэфӀэкӀынумэ, гущӀэгъу къытхуэщӀи, къыддэӀэпыкъу+.

23– «Зыгуэр пхузэфӀэкӀынумэ», жыбоӀэ-тӀэ, – жриӀащ Хьисэ а лӀым. – ФӀэщхъуныгъэ зиӀэм хузэфӀэмыкӀын Ӏуэху зыри щыӀэкъым+.

24ЩӀалэм и адэм макъышхуэкӀэ жиӀащ асыхьэтым:

– Си фӀэщ мэхъу. Си фӀэщмыхъуныгъэм сытекӀуэну къыздэӀэпыкъу.

25ЦӀыху гупышхуэ къызэхуэсу щилъагъум, Хьисэ жин бзаджэм егийри, жриӀащ:

– Уэ, цӀыхухэр бзагуэ икӀи дэгу зыщӀ жин бзаджэ, унафэ ныпхузощӀ, мы щӀалэм хэкӀыжи, зэи ухэмыхьэж.

26Жин бзаджэр ину къэкӀийщ, щӀалэр хуабжьу игъэкӀэзызри, абы хэкӀыжащ. ЩӀалэр хьэдэм хуэдэ хъуати, цӀыхухэм ящыщ куэдым «Ар лӀащ», жаӀэрт+. 27Ауэ Хьисэ щӀалэм и Ӏэр иубыдащ, и лъэр къыщӀэувэжри, щӀалэр къэтэджыжащ+.

28Хьисэ унэ гуэрым щыщӀыхьэм, и гъуэгу ирикӀуэхэр я закъуэу къэнати, къеущӀащ абы и ужькӀэ:

– Жин бзаджэр хэтхун дэ щхьэ тхузэфӀэмыкӀарэ?

29– Мыпхуэдэ лӀэужьыгъуэр Тхьэм узэрелъэӀумрэ узэрынэщӀымрэкӀэ фӀэкӀ, нэгъуэщӀкӀэ цӀыхум хэпхуфынукъым.

ЗэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ етӀуанэу къызэрыжиӀар

(Маттэ 17:22-23; Лука 9:43-45)

30•Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ а щӀыпӀэм икӀыжри, Галилей хэкум кӀуэцӀрыкӀащ. Ахэр здэщыӀэр зыми къищӀэну Хьисэ хуейтэкъым, 31и гъуэгу ирикӀуэхэм Ӏуэхугъуэхэр яригъащӀэрти. Мыпхуэдэу яжриӀащ абыхэм:

– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр цӀыхухэм яӀэщӀыхьэнурэ, абыхэм ар яукӀынущ, ауэ яукӀа нэужь, махуищ дэкӀауэ, ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ+.

32Абы и гъуэгу ирикӀуэхэм а псалъэхэр къагурыӀуакъым, аргуэру къеупщӀыжынуи шынащ+.

Нэхъ ин дыдэр хэт?

(Маттэ 18:1-5; Лука 9:46-48)

33•Хьисэ Капернаум къалэм къэкӀуэжащ. Унэм щӀыхьэжа нэужь, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм еупщӀащ:

– Гъуэгум фыщытетым, сыт фэ фызытепсэлъыхьар+?

34Абыхэм зыри жаӀакъым, гъуэгу щытетым, «Дэ тщыщу хэт нэхъ ин дыдэр?» жаӀэурэ ахэр зэдэуати. 35Хьисэ тӀысщ, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр къриджэри, яжриӀащ:

– Зыгуэр я пэ итыну хуеймэ, ар я ужь дыдэ итын икӀи псоми ӀуэхутхьэбзащӀэ яхуэхъун хуейщ+.

36ЩӀалэ цӀыкӀу гуэрым и Ӏэр иубыдщ, яку дигъэувэри, ӀэплӀэ иришэкӀыурэ яжриӀащ итӀанэ:+

37– Мыпхуэдэ сабийр си цӀэкӀэ езыгъэблагъэ дэтхэнэми сэ сригъэблэгъауэ мэхъу; сэ сезыгъэблагъэ дэтхэнэми иригъэблагъэр си закъуэкъым, сыкъэзыгъэкӀуари иригъэблэгъауэ мэхъу+.

Къыфпэмыувыр фи гъусэщ

(Лука 9:49-50)

38– Дин егъэджакӀуэ, лӀы гуэрым уэ уи цӀэкӀэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм яхихуу тлъэгъуащ, – къыжриӀащ Иуан Хьисэ. – Ар дэ зэрытщымыщым щхьэкӀэ дгъэувыӀэну дыхэтащ+.

39– ФымыгъэувыӀэ ар, – жиӀащ Хьисэ, – сэ си цӀэкӀэ Ӏуэху телъыджэ зыщӀэр и ужькӀэ ӀейкӀэ къысхуэпсэлъэн лъэкӀынукъыми. 40Фэ къыфпэмыувыр фи гъусэщ+. 41Пэжыр нывжызоӀэ, Мэссихь и гъуэгу фызэрырикӀуэм щхьэкӀэ, хэту щытми, псы фалъэ фезыгъафэм и ӀыхьэфӀ фӀэкӀуэдынукъым+.

Гуэныхь ящӀэну цӀыхухэр дезыгъэхьэх Ӏуэхухэр

(Маттэ 18:6-9; Лука 17:1-2)

42– Мы цӀыкӀухэм ящыщу сэркӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэм гуэныхь ищӀэну дезыгъэхьэх дэтхэнэми и пщэм щхьэл мывэ кӀэращӀэу, хым хадзатэмэ, абы дежкӀэ нэхъыфӀт+. 43-44Уи Ӏэм гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, пыупщӀыж. Уи ӀитӀыр уиӀэу, цӀыхул зышх хьэпщхупщ ажалыншэхэмрэ мафӀэ мыункӀыфӀыжымрэ[*] здэщыӀэ жыхьэнмэм укӀуэ нэхърэ, уӀэшэу мыкӀуэдыжын гъащӀэ бгъуэтыныр уэркӀэ нэхъыфӀщ+. 45-46Апхуэдэ дыдэу, уи лъакъуэм гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, пыупщӀыж. Уи лъакъуитӀыр уиӀэу, цӀыхул зышх хьэпщхупщ ажалыншэхэмрэ мафӀэ мыӀункӀыфӀыжымрэ здэщыӀэ жыхьэнмэм ухадзэ нэхърэ, улъашэу мыкӀуэдыжын гъащӀэ бгъуэтыныр уэркӀэ нэхъыфӀщ. 47-48Апхуэдэ дыдэу, уи нэми гуэныхь пщӀэну удригъэхьэхмэ, къитхъыж. Уи нитӀыр уиӀэу, цӀыхул зышх хьэпщхупщ ажалыншэхэмрэ мафӀэ мыункӀыфӀыжымрэ здэщыӀэ жыхьэнмэм ухадзэ нэхърэ, зы нэ лъэныкъуэм фӀэкӀа уимыӀэми, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм ущӀыхьэныр уэркӀэ нэхъыфӀщ. 49Дэтхэнэ цӀыхури мафӀэкӀэ шыуа хъунущ, икӀи дэтхэнэ къурмэныпхъэри шыгъукӀэ яшыунущ.

50– Шыгъур фӀыщ, атӀэ шыгъум и гуащӀэр хэкӀмэ, абы ар дауэ зэрыхэфлъхьэжынур? Шыгъум и гуащӀэр зивгъыӀэ, фызэгурыӀуэу фызэдэпсэу+.

10-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Фыз игъэкӀыжыным теухуауэ

(Маттэ 19:1-12)

10^1•А лъэныкъуэм икӀыжри, Иордан псым и адрыщӀым щыӀэ Иудей хэкум кӀуащ Хьисэ. ЦӀыху гупышхуэхэр абы и деж къыщызэхуэсащ аргуэру икӀи, зэрихабзэу, Хьисэ абыхэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэу щӀидзащ.

2Фарисей гуэрхэр къыбгъэдыхьэри, щагъэуэн мурадкӀэ Хьисэ къеупщӀащ:

– ЛӀым и фызыр хабзэкӀэ иригъэкӀыж хъуну?

3Мусэ бегъымбарым сыт унафэу къыфхуищӀар? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

4ЛӀы гуэрым и фызыр зэрыригъэкӀыж тхылъ итхмэ, фызыр иригъэкӀыжыну Мусэ бегъымбарым хуит ищӀащ,[*] – жаӀащ абыхэм.

5Мусэ бегъымбарым а унафэр къыфхуитхащ фызэрыерыщым щхьэкӀэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 6– ЩӀэдзапӀэм деж Тхьэм дунейр щиухуэм, цӀыхухэр «цӀыхухъурэ цӀыхубзу къигъэщӀащ».[*]+
7«Абы къыхэкӀкӀэ,[*] лӀыр и адэ-анэм яхэкӀынурэ, и фызым щӀыгъуу+
8тӀури зыпкъ хъунущ». Аращи, ахэр зыпкъщ, пкъитӀ хъужыркъым. 9Апхуэдэу щыщыткӀэ, Тхьэм гъусэ зэхуищӀа цӀыхуитӀыр цӀыхум зэбгъэдигъэкӀыж хъунукъым+.

10Унэм здыщӀэсым, и гъуэгу ирикӀуэхэр а ӀуэхумкӀэ аргуэру къеупщӀащ Хьисэ. 11Хьисэ яжриӀащ:

– Зи фыз изыгъэкӀыжу нэгъуэщӀ фыз къэзышэж дэтхэнэми япэрей фызымкӀэ зинэ ищӀауэ мэхъу. 12Фызри и лӀым бгъэдэкӀыжу нэгъуэщӀ лӀым дэкӀуэжмэ, абыи зинэ ищӀауэ мэхъу+.

Хьисэрэ сабийхэмрэ

(Маттэ 19:13-15; Лука 18:15-17)

13•ЦӀыхухэм я сабийхэр Хьисэ къыхуашэрт трагъэӀэбэну, Тхьэм и нэфӀ къащыхуэн щхьэкӀэ. Ауэ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ар цӀыхухэм хуадакъым. 14Ар щилъагъум, губгъэн хэлъу, Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Сабийхэр си деж кърекӀуэ, фапэрымыуэ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ахэр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэтщи. 15Пэжыр нывжызоӀэ, сабийм Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къызэрищтэм хуэдэу къэзымыщтэ дэтхэнэри а тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэнукъым+.

16Сабийхэм ӀэплӀэ ярищэкӀым, и Ӏэхэр ятрилъхьэурэ, Тхьэм и нэфӀ къащыхуэну елъэӀурт Хьисэ+.

ЛӀы бейр

(Маттэ 19:16-30; Лука 18:18-30)

17•Хьисэ гъуэгум щытехьэжым, лӀы гуэр къыбгъэдэлъадэщ, абы и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу къитӀысхьэри, къеупщӀащ:

– Дин егъэджакӀуэфӀ, мыкӀуэдыжын гъащӀэ ӀыхьэфӀ къыслъысын щхьэкӀэ, сыт сщӀэн хуейр+?

18– ФӀыкӀэ сыт укъыщӀызэджэр? – жриӀащ Хьисэ а лӀым. – Тхьэм фӀэкӀа, зыри фӀы щыӀэкъым+. 19Тхьэм и унафэхэр[*] уощӀэ: «ЦӀыху умыукӀ, зинэ умыщӀэ, умыдыгъуэ, нэгъуэщӀ цӀыхухэм пцӀы ятумылъхьэ, цӀыхухэм яӀэр гъэпцӀагъэкӀэ къатумых, уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ»+.

20– Дин егъэджакӀуэ, – къыжриӀащ а лӀым Хьисэ, – а псори си щӀалэгъуэм къыщыщӀэдзауэ согъэзащӀэ+.

21Ар щыжиӀэм, Хьисэ а лӀым еплъщ, игу ирихьри, жриӀащ:

– Зыщ уи щыщӀагъэр. КӀуэ, уиӀэ псори щэжи, ахъшэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэгуэш. Уафэм мылъкушхуэ ущиӀэ хъунущ абы щыгъуэ. Жорыр къащтэ, къакӀуи, си ужь къиувэ итӀанэ+.

22Хьисэ ар щыжиӀэм, лӀым и нэгур къызэхэуэри, игу хэщӀауэ ӀукӀыжащ, мылъкушхуэ иӀэти.

23Хьисэ зиплъыхьри, и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

– Мылъкушхуэ зиӀэхэм я дежкӀэ Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэныр икъукӀэ гугъущ!+

24Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм а псалъэхэр щызэхахым, хуабжьу ягъэщӀэгъуащ. Ауэ Хьисэ аргуэру яжриӀащ:

– Си ныбжьэгъухэ, мылъкум щыгугъхэм я дежкӀэ Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэныр куэду гугъущ! 25Бейр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэн нэхърэ мастэнэм махъшэкӀэ икӀыныр нэхъ тыншщ.

26Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ари икъукӀэ ягъэщӀагъуэри, зэупщӀыжащ:

– Апхуэдэу щыщыткӀэ, мыкӀуэду зыкъригъэлын зыхузэфӀэкӀынур хэт?

27Абыхэм еплъри, Хьисэ жиӀащ:

– ЦӀыхухэм езыхэм мыкӀуэду зыкърагъэлын яхузэфӀэкӀыркъым, ар зыхузэфӀэкӀыр Тхьэращ; Тхьэм хузэфӀэмыкӀын Ӏуэху зыри щыӀэкъыми+.

28– Мис, дэ диӀа псори къэдгъанэри, уэ уи ужь дыкъиуващ, – жриӀащ Петр Хьисэ+.

29-30– Пэжыр нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – сэр щхьэкӀи хъыбырыфӀым[*] щхьэкӀи е и унэр, е и къуэшхэр, е и шыпхъухэр, е и адэр, е и анэр, е и фызыр, е и бынхэр, е и щӀапӀэри къэзыбгына дэтхэнэми иджы мы дунейм унэхэри, къуэшхэри, шыпхъухэри, анэхэри, бынхэри, щӀыгухэри хуэдищэу щигъуэтыжынущ икӀи а цӀыхум гугъуехь куэд ирагъэшэчынущ. Ахърэтми мыкӀуэдыжын гъащӀэ щиӀэ хъунущ++. 31Ауэ япэ итхэм ящыщ куэд я ужь къинэнущ, я ужь итхэри япэ ищынущ+.

ЗэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ ещанэу къызэрыжиӀар

(Маттэ 20:17-19; Лука 18:31-34)

32•ЕрусалимкӀэ дэкӀуейуэ, гъуэгу щытетым, и гъуэгу ирикӀуэхэм я пэ иту кӀуэрт Хьисэ. ЯгъэщӀагъуэу, ягури къигузэвэкӀыу ахэр абы и ужь итт. Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр лъэныкъуэкӀэ аргуэру Ӏуишри, езым къыщыщӀынур яжриӀэу щӀидзащ.

33– Мис, дэ ЕрусалимкӀэ дыдокӀуей иджы, – жиӀащ абы. – ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр[*] дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ щаӀэщӀыхьэнущ абы. Абыхэм укӀ къытралъхьэнущ икӀи хамэ лъэпкъхэм[*] ӀэщӀалъхьэнущ ар. 34Ахэр абы къыщыдыхьэшхынущ, къеубжьытхынущ, щӀопщкӀэ къеуэнущ икӀи яукӀынущ. ЯукӀа нэужь, махуищ дэкӀауэ, ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ+.

Екъубрэ Иуанрэ Хьисэ зэрелъэӀуа Ӏуэхугъуэр

(Маттэ 20:20-28)

35•Зеведей и къуэхэу Екъубрэ Иуанрэ къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, дэ дызэрынолъэӀунур къытхуэпщӀэну дыхуейщ+.

36– Сыт фхуэсщӀэну фызыхуейр? – щӀэупщӀащ Хьисэ.

37– Уи щӀыхьышхуэр къыщыскӀэ, зыр уи ижьырабгъумкӀэ, адрейр уи сэмэгурабгъумкӀэ дытӀысыну хуит дыщӀ, – къыжраӀащ абыхэм+.

38– Фэ фызыщӀэлъэӀур фщӀэркъым, – яжриӀащ Хьисэ. – Сэ сызэфэну гугъуехь фалъэм итым фэ фефэн флъэкӀыну, хьэмэ цӀыхухэм гугъуехькӀэ сызэраумэхъынум хуэдэу, фэ абыхэм зевгъэумэхъын флъэкӀыну+?

39– ТлъэкӀынщ, – къыжраӀащ абыхэм.

– Сэ сызэфэну гугъуехь фалъэм итым фэри фефэнущ, – яжриӀащ Хьисэ. – ЦӀыхухэм сэ гугъуехькӀэ сызэраумэхъынум хуэдэу, фэри фаумэхъынущ+. 40Ауэ си ижьырабгъумкӀэ е си сэмэгурабгъумкӀэ фытӀысыну хуит фысщӀын слъэкӀынукъым. А тӀысыпӀэхэр Тхьэм зыхуигъэхьэзыра цӀыхухэм яйщ.

41Адрей цӀыхуипщӀу Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ар щызэхахым, Екъубрэ Иуанрэ хуэгубжьащ. 42Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр къриджащ итӀанэ.

– Фэ фощӀэ, – яжриӀащ Хьисэ, – мы дунейм тепщэкӀэ щызэджэжхэр цӀыхухэм я пщэм зэрыдэсыр, пашэхэми цӀыхухэм тепщэныгъэ зэрыхуаӀэри фощӀэ. 43Ауэ апхуэдэ зэхущытыкӀэкъым фэ фяку дэлъын хуейр. Фэ фщыщ ин хъуну хуеймэ, ар ӀуэхутхьэбзащӀэ къыфхурехъу+. 44Фэ фщыщ япэ итыну хуеймэ, ар псоми пщылӀ яхурехъу. 45Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр[*] къыщӀэкӀуар цӀыхухэм я сэбэп зригъэкӀын щхьэкӀэкъым, атӀэ езым и сэбэп цӀыхухэм яригъэкӀын икӀи цӀыху куэдым щхьэкӀэ и псэр щхьэщэхужу итын папщӀэщ+.

Вартимей зи цӀэ нэфыр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 20:29-34; Лука 18:35-43)

46•Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Ерихон къалэм кӀуащ. ЦӀыху гупышхуэ абыхэм я гъусэу къалэм щыдэкӀыжым Тимей и къуэ Вартимей зи цӀэ нэф гуэр факъырэӀус щӀэлъэӀуу гъуэгу напцӀэм тест. 47Назарет щыщ Хьисэ зэрыблэкӀыр щызэхихым, ар макъышхуэкӀэ къэджащ:

– Даут и Къуэ[*] Хьисэ, гущӀэгъу къысхуэщӀ!+

48ЦӀыху куэдым ямыдэу, «Щыгъэт!» жраӀащ, арщхьэкӀэ ар нэхъ макъышхуэкӀэ къэджащ аргуэру:

– Даут и Къуэ, гущӀэгъу къысхуэщӀ!

49Хьисэ къэувыӀэри, жиӀащ:

– Моуэ къысхуевджэт ар.

– Умыдзыхэ, къэтэдж, езыр къоджэ, – жаӀэри нэфыр къраджащ. 50Нэфым и щыгъын щӀыӀутелъыр зыщидзщ, къыщылъэтри, Хьисэ къыбгъэдыхьащ.

51– Сыт пхуэсщӀэну узыхуейр? – еупщӀащ Хьисэ а лӀым.

– Равви, си нитӀыр къысхуэгъэплъэж, – къыжриӀащ нэфым.

52– КӀуэж, – жриӀащ Хьисэ. – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ.

Нэфым и нэхэр асыхьэтым къэплъэжри, Хьисэ и ужь иту гъуэгум техьащ+.

11-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЩӀыхьышхуэ иӀэу, Хьисэ Ерусалим зэрыдыхьар

(Маттэ 21:1-11; Лука 19:28-40; Иуан 12:12-19)

11^1•Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Ерусалим пэгъунэгъу хъуащ. Елеон Ӏуащхьэм и лъапэм тес жылэхэу Виффагиерэ Вифаниерэ щынэсым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу цӀыхуитӀ япэ иригъэщащ,+
2мыпхуэдэу яжриӀэри:

– Фяпэ ит жылэм фыдыхьэ. Фызэрыдыхьэу, цӀыху зэи зытемытӀысхьа шыд шыщӀэ епхауэ фрихьэлӀэнущ. Ар къыкӀэрыфтӀэтыкӀи, къафшэ. 3«Сыт фщӀэр?» жиӀэу зыгуэрым къывжиӀэмэ, «Зиусхьэныр абы хуейщ», жефӀи, ар къэфшэну хуит фищӀынущ асыхьэту.

4Ахэр кӀуэри, куэбжэм епхауэ, шыд шыщӀэ уэрамым щрихьэлӀэри, къыкӀэратӀэтыкӀащ. 5Абдежым щытхэм ящыщ гуэрхэм жаӀащ:

– Сыт шыд шыщӀэр къыщӀыкӀэрыфтӀэтыкӀыр?

6Хьисэ зэрыжиӀам тету жэуап щратыжым, шыд шыщӀэр къашэну хуит ящӀащ. 7Шыд шыщӀэр Хьисэ деж къашэри, я щыгъынхэр тралъхьащ. Хьисэ шыд шыщӀэм шэсащ. 8ЦӀыху куэдым я щыгъынхэр Хьисэ гъуэгум хутраубгъуэрт, хадэхэм ит жыгхэм къудамэхэр къыпаупщӀурэ гъуэгум хутралъхьэрт нэгъуэщӀхэми. 9Хьисэ и пэ иту кӀуэхэми, и ужь иту кӀуэхэми макъышхуэкӀэ жаӀащ:

Хьусаннэ![*] Зиусхьэным и цӀэкӀэ къакӀуэм
щӀыхьышхуэр ейщ!
10Ди адэшхуэу Даут и тепщэныгъэу къакӀуэм
щӀыхьышхуэр ейщ!
Хьусаннэ! Тхьэу Лъагэм щӀыхьышхуэр ейщ![*]+

11Хьисэ Ерусалим дыхьэри, Тхьэм и унэшхуэм щӀыхьащ итӀанэ. Псори къызэпиплъыхьа нэужь, махуэр хэкӀуэтати, къалэм дэкӀри, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр и гъусэу, Вифание жылэм кӀуащ.

Хьисэ ахъуо жыгым зэребгар

(Маттэ 21:18-19)

12•ЕтӀуанэ махуэм ахэр Вифанием щыдэкӀыжым, Хьисэ къэмэжэлӀащ+. 13ПщӀащэ зыпыт зы ахъуо жыг жыжьэу щилъагъум, пшхы хъун къыпыкӀамэ еплъыну кӀуащ. Жыгым щынэсым, тхьэмпэ фӀэкӀ зыри пигъуэтакъым, ахъуом и хъугъуэтэкъыми+. 14Апхуэдэу щыхъум, Хьисэ жыгым жриӀащ:

– Нобэ щыщӀэдзауэ уэ къыппыкӀауэ зыри зыми игъащӀэкӀэ иремышх.

И гъуэгу ирикӀуэхэм ар зэхахащ.

Хьисэ сатуущӀэхэр Тхьэм и унэшхуэм къызэрыщӀихуар

(Маттэ 21:12-17; Лука 19:45-48; Иуан 2:13-22)

15•Ерусалим нэсащ. Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм щӀыхьэри, сатуущӀэхэри щэхуакӀуэхэри къыщӀихуу щӀидзащ. Ахъшэ зыхъуэжхэм я Ӏэнэхэмрэ тхьэрыкъуэ зыщэхэм я шэнтхэмрэ щхьэпридзащ+. 16Тхьэм и унэшхуэм хьэпшып гуэри зыми щызэрихьэну идакъым Хьисэ. 17ЦӀыхухэм Ӏуэхугъуэхэр яригъащӀэурэ, мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Тхьэм къызэрыжиӀэр и псалъэ тхахэм хэткъэ:[*] «Сэ си унэр лъэпкъ псоми тхьэлъэӀупӀэ яхуэхъунущ»? Ауэ фэ ар «хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэм»[*] ещхь фщӀащ.

18Дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ жиӀар щызэхахым, ар зэрагъэкӀуэдыну щӀыкӀэм егупсысу щӀадзащ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Хьисэ яригъащӀэу щыта Ӏуэхухэр цӀыху куэдым яфӀэтелъыджэти, дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ щышынэрт+.

19Пщыхьэщхьэр щыхъум, Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ къалэм дэкӀыжащ+.

Ахъуо жыг гъуар

(Маттэ 21:20-22)

20•Пщэдджыжьым ахъуо жыгым къыщыблэкӀыжым, и лъабжьэм нэсу ар зэрыгъуар ялъэгъуащ. 21Хьисэ и псалъэр игу къэкӀыжри, Петр абы къыжриӀащ:

– Равви,[*] еплъ, узэбга ахъуо жыгыр гъуащ.

22– ТхьэмкӀэ фӀэщхъуныгъэ фи гум ивгъэлъ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 23Пэжыр нывжызоӀэ, зыгуэрым и гум шэч къримыгъыхьэу, жиӀэр къэхъункӀэ фӀэщхъуныгъэ иӀэу, мы Ӏуащхьэм «ЗыкъэӀэти, хым зыхэдзэ!» жриӀэмэ, ар къехъулӀэнущ+. 24Абы къыхэкӀкӀэ вжызоӀэ, Тхьэм сыт ищӀыскӀи фыщелъэӀукӀэ, Тхьэм ар къызэрыфхуищӀэнумкӀэ фи гум фӀэщхъуныгъэ ивгъэлъи, къыфхуищӀэнущ+. 25Тхьэм фыщелъэӀукӀэ, фигу зыгуэрым ебгъамэ, хуэвгъэгъу, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм фэ мыхъумыщӀагъэу фщӀар къыфхуигъэгъун щхьэкӀэ+. 26Ауэ фэ абы хуэвмыгъэгъумэ, фи Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм фэри мыхъумыщӀагъэу фщӀар къыфхуигъэгъунукъым.

Хьисэ и тепщэныгъэр къезытамкӀэ журт пашэхэр къызэреупщӀар

(Маттэ 21:23-27; Лука 20:1-8)

27•Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ Ерусалим къэкӀуэжащ. Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм здыщӀэтым, дин пашэшхуэхэр, торэт егъэджакӀуэ пашэхэр, нэхъыжьхэр абы къыбгъэдыхьэри, 28къеупщӀащ:

– Мы Ӏуэхухэр блэжьыну хуитыныгъэ дэнэ къыздипхар, хьэмэрэ ахэр блэжьыну тепщэныгъэ хэт уэ къозытар+?

29– Сэри фэ Ӏуэхугъуэ гуэркӀэ сынывэупщӀынущ, – яжриӀащ Хьисэ. – Жэуап къызэфтыжмэ, сэри нывжесӀэнщ мы Ӏуэхухэр злэжьыну хуитыныгъэ къыздисхар. 30Иуан цӀыхухэр иумэхъын щхьэкӀэ хэт къэзыгъэкӀуар? ЦӀыхухэра, хьэмэрэ Тхьэра? КъызжефӀэт+.

31– «Тхьэращ Иуан къэзыгъэкӀуар», жытӀэмэ, «НтӀэ, Иуан жиӀахэр сыт фи фӀэщ щӀэмыхъуар?» жиӀэнущ, – зэчэнджэщыжурэ, жаӀэрт абыхэм+. 32– Хьэмэ «ЦӀыхухэращ Иуан къэзыгъэкӀуар», жетӀэн? – Ахэр цӀыхухэм ящышынэрт; цӀыху псоми Иуан пэжу бегъымбару ялъытэрти+. 33Арати:

– ТщӀэркъым, – къыжраӀащ Хьисэ.

– Апхуэдэу щыщыткӀэ, сэри нывжесӀэнукъым мы Ӏуэхухэр злэжьыну хуитыныгъэ къыздисхар, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

12-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЖызумгъэкӀ бзаджэхэм ятеухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 21:33-46; Лука 20:9-19)

12^1•Хьисэ ущие хъыбархэмкӀэ цӀыхухэм епсалъэу щӀидзащ:

– ЛӀы гуэрым жызум хадэ игъэтӀысащ. Мывэ сэрейкӀэ къищӀыхьщ, жызум пӀытӀалъэри ищӀри, бэтэгъей игъэуващ. ЖызумгъэкӀ гуэрхэм хадэр яӀэщӀилъхьэри, хамэ къэрал гуэрым кӀуащ езыр+. 2Жызум пычыжыгъуэр къыщысым, и жызум Ӏыхьэр къаӀихыну жызумгъэкӀхэм я деж унэӀут гуэр игъэкӀуащ абы. 3Ауэ абыхэм унэӀутыр яубыдщ, яубэрэжьри, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 4Апхуэдэу щыхъум, хадэр зейм нэгъуэщӀ унэӀут гуэр абыхэм я деж игъэкӀуащ. Абы и щхьэр мывэкӀэ къызэгуаудщ, лей кърахри кърахужьэжащ. 5НэгъуэщӀ унэӀут гуэр игъэкӀуащ аргуэру; ар къаукӀащ; нэгъуэщӀ унэӀут куэди игъэкӀуащ; языныыкъуэхэр яубэрэжьащ, языныкъуэхэр яукӀыпащ+.

6ФӀыуэ илъагъу и къуэ закъуэрт къэнэжар. «Си къуэм пщӀэ къыхуащӀынщ», жиӀэри, ари абыхэм я деж игъэкӀуащ иужь дыдэу+.

7Ауэ жызумгъэкӀхэм жаӀащ: «Жызум хадэр къызыхуэнэжынур мыращ. Ар дывгъэукӀи, хадэр дэ къытхуэнэнщ»+. 8Арати, ар къаубыдщ, яукӀри, жызум хадэм кърадзыжащ+.

9Жызум хадэр зейм сыт ищӀэнур? – къыщӀигъужащ Хьисэ. – Ар кӀуэнурэ, жызумгъэкӀхэр игъэкӀуэдынущ, хадэри нэгъуэщӀхэм яӀэщӀилъхьэнущ+. 10Тхьэм и псалъэ тхахэм хэт мы псалъэхэм[*] феджакъэ:

«УхуакӀуэхэм зрамыпэсу хыфӀадзэжа мывэр
унэр зэтезыӀыгъ мывэ лъабжьэ хъуащ.

11Мыр Зиусхьэным къыбгъэдэкӀ Ӏуэхущ,
икӀи ар дэ тфӀэтелъыджэщ»+?

12Мы ущие хъыбарыр Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ дин пашэшхуэхэмрэ езыхэм ятеухуауэ Хьисэ къызэрыжиӀар къагурыӀуати, Хьисэ яубыдыну хэтащ ахэр, ауэ цӀыхубэм ящышынэрти, абы и ужь икӀри ежьэжащ+.

Хьэкътын ахъшэм теухуауэ

(Маттэ 22:15-22; Лука 20:20-26)

13•Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ дин пашэхэмрэ Хьисэ псалъэ гуэрым траубыдэн щхьэкӀэ, фарисейхэм ящыщи Ирод пащтыхьым и лъэужь ирикӀуэхэм ящыщи Хьисэ деж ягъэкӀуащ абы и ужькӀэ+. 14Ахэр Хьисэ деж нэсри, жраӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхуу узэрыщытми, цӀыхухэм жаӀэм зыкӀи узэримыгъэгузавэми дыщыгъуазэщ, цӀыхухэм я фэм уемыплъу, цӀыху псори уи зэхуэдэщи, икӀи щыпкъагъэм тету, Тхьэм и гъуэгур цӀыхухэм ябогъащӀэ. Кесарым[*] хьэкътын ахъшэ[*] етт хъуну, хьэмэ мыхъуну? Еттыну хьэмэрэ едмытыну+?

15Ауэ Хьисэ ахэр зэрыфитӀнэр ищӀэрти, яжриӀащ:

– Сыт сыщывгъэуэну фыщӀыхэтыр? Зы динар[*] къысхуэфхьи, сывгъэлъагъу!+

16Динар къыхуахьащ абыхэм.

– Хэт и сурэт мыбы тетыр, хэт и цӀэ мыбы тетхари? – щӀэупщӀащ Хьисэ.

– Кесарырщ, – жаӀащ абыхэм.

17– Апхуэдэу щыщыткӀэ, кесарым ейр кесарым ефтыж, Тхьэм ейри Тхьэм ефтыж, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

Хьисэ хуабжьу ягъэщӀэгъуащ абыхэм+.

ЛӀахэм я къэтэджыжыкӀэ хъунумкӀэ саддукейхэр Хьисэ къызэреупщӀар

(Маттэ 22:23-33; Лука 20:27-40)

18•ЛӀахэр къызэрытэджыжынур зи фӀэщ мыхъу саддукейхэм[*] ящыщ гуп Хьисэ деж къакӀуэри, къеупщӀащ:+

19– Дин егъэджакӀуэ, Мусэ бегъымбарым мыпхуэдэу къытхуитхащ:[*] «ЛӀы гуэрым и къуэш лӀэрэ, бын имыӀэу фыз къыщӀэнмэ, и къуэшым унагъуэ хуищӀын щхьэкӀэ, а лӀым фызабэр къишэжын хуейщ»+. 20Зэшибл псэуащ. Абыхэм янэхъыжьым фыз къишащ, ауэ бын къыщӀэмыну дунейм ехыжащ. 21Абы къыкӀэлъыкӀуэм а фызыр къишэжащ. Бын къыщӀэмыну, ари дунейм ехыжащ, ещанэри апхуэдэщ. 22Блыми а фызыр я щхьэгъусащ, ауэ бын къащӀэнакъым. Псом я ужькӀэ фызри дунейм ехыжащ. 23ЛӀахэр къыщытэджыжкӀэ, хэт ар иджы зи фызынур? Блыми я щхьэгъусакъэ ар?

24– Тхьэм и псалъэ тхахэмрэ Тхьэм и лъэкӀыныгъэшхуэмрэ зэрывмыщӀэракъэ фыщӀыщыуэр? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 25– ЛӀахэр къыщытэджыжкӀэ, фыз къашэжынукъым, лӀыи дэкӀуэжынукъым, атӀэ уафэм щыӀэ мелыӀычхэм ещхьу щытынущ. 26ЛӀахэм я къэтэджыжыкӀэ хъунур Мусэ бегъымбарым и тхылъым иту феджакъэ? Пыжь банэм и хъыбарыр здитым деж итщ Тхьэр Мусэ бегъымбарым къепсалъэу мыпхуэдэу къызэрыжриӀар:[*] «Сэращ Ибрэхьими, Исхьэкъи, Екъуби я Тхьэр». 27Абы къикӀыр Тхьэр псэухэмрэ лӀауэ жыхуаӀэхэмрэ я Тхьэуэ зэрыщытырщ. Аращи, фэ икъукӀэ фыщоуэ.

Тхьэм и унафэхэм ящыщу нэхъ ин дыдэр

(Маттэ 22:34-40; Лука 10:25-28)

28•Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ящыщ гуэрым Хьисэрэ саддукейхэмрэ зэрызэдауэр зэхихащ икӀи Хьисэ жэуап тэмэм къазэрыритар илъэгъуати, къыбгъэдыхьэри, къеупщӀащ:

– Тхьэм и унафэ псоми ящыщу дэтхэнэра нэхъ ин дыдэр?

29– Абыхэм ящыщу нэхъ ин дыдэр[*] мыращ: «ФыкъэдаӀуэ, израил цӀыхухэр, Зиусхьэну ди Тхьэращ зи закъуэу Зиусхьэныр; 30уэ уигу псомкӀи, уи псэ псомкӀи, уи зэхэщӀыкӀ псомкӀи, уи къару псомкӀи Зиусхьэну уи Тхьэр фӀыуэ лъагъу». 31ЕтӀуанэ унафэр[*] мыращ: «Уи щхьэр фӀыуэ зэрыплъагъум хуэдэу, уи гъунэгъури фӀыуэ лъагъу». Мы унафитӀым нэхърэ нэхъ унафэ ин щыӀэкъым+.

32– Дэгъуэщ, дин егъэджакӀуэ, – къыжриӀащ торэт егъэджакӀуэ пашэм Хьисэ, – Тхьэр зэрызакъуэр, абы фӀэкӀа Тхьэ зэрыщымыӀэр пэжу жыпӀащ. 33Ар уигу псомкӀи, уи псэ псомкӀи, уи зэхэщӀыкӀ псомкӀи, уи къару псомкӀи фӀыуэ плъагъуныр, икӀи уи щхьэр фӀыуэ зэрыплъагъум хуэдэу, уи гъунэгъури фӀыуэ плъагъуныр Тхьэм папщӀэ ягъэс къурмэныпхъэ псомри тыгъэ псомри нэхърэ куэдкӀэ нэхъ лъапӀэщ.

34Торэт егъэджакӀуэ пашэм губзыгъэу жэуап къызэритар щилъагъум, Хьисэ абы жриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм ущӀыхьэным упэжыжьэкъым уэ.

Абы щыщӀэдзауэ, Хьисэ нэгъуэщӀкӀэ еупщӀыжыну зыри тегушхуакъым+.

Даут хэт зи къуэр?

(Маттэ 22:41-46; Лука 20:41-44)

35•Тхьэм и унэшхуэм здыщӀэтым, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэурэ, Хьисэ жиӀащ:

– Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм Мэссихь Даут и къуэу дауэ жаӀэнкӀэ хъуа+? 36Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм езы Даут и гум кърилъхьэри, мыпхуэдэу къыжригъэӀакъэ:[*]

«Тхьэуэ Зиусхьэным
сэ си Зиусхьэным къыжриӀащ:

Уи бийхэр уи лъэгу къыщӀэзгъэувэху,
си ижьырабгъумкӀэ къызбгъэдэтӀысхьэ»+?

37– Езы Даут Мэссихьым «Си ЗиусхьэнкӀэ» йоджэ, – къыщӀигъужащ Хьисэ. – Апхуэдэу щыщыткӀэ, Мэссихьыр Даут и Къуэу дауэ зэрубжынур?

ЦӀыху куэд я гуапэу едаӀуэрт Хьисэ+.

Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм я къуаншагъэр Хьисэ къызэрыщӀигъэщар

(Маттэ 23:1-36; Лука 20:45-47)

38•ЦӀыхухэм Ӏуэхухэр яригъащӀэурэ, Хьисэ жиӀащ:

– Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм фахуэсакъ! Абыхэм фащэ кӀыхьхэр ящыгъыу къакӀухьын я щӀасэщ. ЦӀыху зэхыхьэпӀэхэм езыхэм цӀыхухэм пщӀэ лей защыхурагъэщӀынри, 39синэгуэгухэм цӀыхухэр щыщызэхуэскӀи, гухэхъуэ Ӏэнэ щытрагъэувэн щыгъуи тхьэмадэ тӀысыпӀэхэр яубыдынри яфӀэфӀщ+. 40Фызабэхэм я унэхэр къытрах. ЦӀыхухэр зыщагъэтхъун щхьэкӀэ, я тхьэлъэӀухэр кӀыхь ящӀ. Ахэр хуабжьу игъэпшынэнущ Тхьэм.

Фызабэм Тхьэм щхьэкӀэ ита ахъшэр

(Лука 21:1-4)

41•ЦӀыхухэм Тхьэм тыгъэ хуащӀ ахъшэхэр зыдалъхьэ пхъуантэхэм хуэзанщӀэу тӀысауэ, цӀыхухэм ахъшэхэр пхъуантэхэм зэрыдалъхьэм еплъырт Хьисэ. ЦӀыху къулейхэм ахъшэ куэд далъхьэрт пхъуантэм+. 42Фызабэ тхьэмыщкӀэ гуэр къакӀуэри, гъуаплъэ ахъшэ жьгъеитӀ дилъхьащ пхъуантэм. Ар зы хъурыщэ хуэдизт зэрыхъур.

43И гъуэгу ирикӀуэхэр къриджэри, яжриӀащ Хьисэ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, мы фызабэ тхьэмыщкӀэм и закъуэ адрей цӀыху псоми нэхърэ нэхъыбэ дилъхьащ пхъуантэм; 44сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ а цӀыху псоми къелыжа ахъшэм щыщщ пхъуантэм далъхьар, фызабэм иӀэ псори дилъхьащ пхъуантэм – зэрыпсэуну иӀэ мащӀэ тӀэкӀур зэрыщыту+.

13-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэм и унэшхуэр зэрызэтекъутэнур Хьисэ къызэрыжиӀар

(Маттэ 24:1-2; Лука 21:5-6)

13^1•Тхьэм и унэшхуэм къыщӀэкӀыжрэ пэт, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ гуэрым къыжриӀащ:

– Еплъыт, дин егъэджакӀуэ! Мыхэр сыту мывэ ин! Мыхэр сыту унэ гъэщӀэгъуэн!

2Мы унэшхуэхэр плъагъурэ? – жриӀащ Хьисэ абы. – МывитӀ къызэтемынэжу, псори зэтекъутэнущ+.

Гугъуехь куэдым я къежьапӀэр

(Маттэ 24:3-14; Лука 21:7-19)

3Хьисэ, Тхьэм и унэшхуэм хуэзанщӀэу, Елеон Ӏуащхьэм тесу, Петр, Екъуб, Иуан, Индрис сымэ фӀэкӀа щӀымыгъуу къыщынэм, ахэр къеупщӀащ:

4КъыджеӀэт, а жыхуэпӀа Ӏуэхухэр сыт щыгъуэ къыщыхъунур? А псори къызэрыхъунум я нэщэнэхэр сыт?

5Зыми фыкъызэримыгъэпцӀэным фыхуэсакъ! – яжриӀащ абыхэм Хьисэ+. 6– Си цӀэр зыфӀащурэ, «Мэссихьыр сэращ», жаӀэу цӀыху куэд къэкӀуэнущ, цӀыху куэди къагъэпцӀэнущ. 7Гъунэгъууи жыжьэуи, зауэ хъыбар щызэхэфхкӀэ, фымышынэ. А Ӏуэхухэр къэхъун хуейщ, ауэ дунейм и кӀэухыр иджыри къэсауэ аркъым. 8Зы лъэпкъыр адрей лъэпкъым, зы къэралри адрей къэралым езэуэну къызэщӀэтэджэнущ. ЩӀыр щӀыпӀэ-щӀыпӀэхэми хуабжьу щыхъеинущ, гъабли щыхъунущ. А Ӏуэхухэр гугъуехь куэдым я къежьапӀэщ+.

9Ауэ фэ фызыхуэсакъыж. Тхьэмадэ хасэхэм фрашэлӀэнущ, синэгуэгухэми щӀопщкӀэ къыщывэуэнущ. Си гъуэгу фызэрырикӀуэм щхьэкӀэ, Ӏэтащхьэхэмрэ пащтыхьхэмрэ я пащхьэм, хъыбарыфӀым[*] щыхьэт фытехъуэн щхьэкӀэ фиувэнущ+. 10ХъыбарыфӀыр лъэпкъ псоми хуаӀуэтэн хуейщ япэщӀыкӀэ+. 11ХеящӀэм[*] и пащхьэм фрашэну фыщаубыдкӀэ, «Сыт жытӀэну?» жыфӀэу нэхъапэ щӀыкӀэ фымыгузавэ. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм фи гум асыхьэтым кърилъхьэ псалъэхэр жыфӀэ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ фэракъым псэлъэнур, атӀэ Тхьэм и Псэ ЛъапӀэрщ+.

12– ЩӀалэм и къуэшыр, адэм и быныр тепщэныгъэ зиӀэхэм яригъэукӀын мурадкӀэ яригъэубыдынущ. Бынхэри я адэ-анэхэм япэувынущ икӀи тепщэныгъэ зиӀэхэм ирагъэукӀынущ+. 13Си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ, цӀыху псори жагъуэгъу къыфхуэхъунущ фэри, ауэ икӀэм нэсыху теубыдагъэ зиӀэр Тхьэм мыкӀуэду къригъэлынущ+.

Гузэвэгъуэшхуэр

(Маттэ 24:15-28; Лука 21:20-24)

14•– Ауэ Даниил бегъымбарыр зытепсэлъыхьа «Зэхэзыкъутэ ГущыкӀыгъуэр»[*] здэщыт мыхъун щӀыпӀэм щыту щыфлъагъукӀэ, (еджэм ар къыгурыреӀуэ), Иудей хэкум ис цӀыхухэр Ӏуащхьэхэм ирекӀуэлӀэж. 15Унащхьэм тетыр къехыжмэ, зыгуэр здищтэн щхьэкӀэ унэм щӀремыхьэж+. 16Губгъуэм итми и щыгъын щӀыӀутелъ здихьын щхьэкӀэ къремыгъэзэж. 17ЦӀыхубз лъэщыджэхэмрэ сабий быдзафэ зиӀэхэмрэ гъуэгу мыгъуэ теувэнущ а махуэхэм+. 18ФыщыщӀэпхъуэжынур щӀымахуэм темыхуэн щхьэкӀэ Тхьэм фелъэӀу; 19а махуэхэм дунейм гузэвэгъуэшхуэ къыщыхъунущи. Тхьэм дунейр къыщигъэщӀам къыщыщӀэдзауэ нобэр къыздэсым щыӀакъым апхуэдэ гузэвэгъуэшхуэ, дяпэкӀи щыӀэнукъым+. 20Зиусхьэным а махуэхэр нэхъ мащӀэ имыщӀатэмэ, зы цӀыхуи мыкӀуэду къелынутэкъым. Езым къыхиха цӀыхухэм я хьэтыркӀэ Зиусхьэным а махуэхэр нэхъ мащӀэ ищӀащ+. 21А махуэхэм, «Мис, Мэссихь мыбы щыӀэщ», жиӀэу, е «Мэссихь модэ щыӀэщ», жиӀэу зыгуэрым къывжиӀэмэ, фи фӀэщ фымыщӀ+. 22Мэссихь нэпцӀхэмрэ бегъымбар нэпцӀхэмрэ къежьэнущ. Абыхэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэнхэри Ӏуэху телъыджэхэри къагъэлъагъунущ, Тхьэм къыхиха цӀыхухэр ягъэпцӀэн мурадкӀэ, ялъэкӀмэ+. 23Ауэ фэ фызыхуэсакъыж, а Ӏуэху псори къэхъун и пэкӀэ, абыхэм я гугъу фхуэсщӀащ+.

ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм дунейм къызэригъэзэжынур

(Маттэ 24:29-31; Лука 21:25-28)

24•– А махуэхэм, гузэвэгъуэшхуэм и ужькӀэ, дыгъэр ункӀыфӀынущ, мазэри къэунэхужынукъым. 25Вагъуэхэр уафэм къехуэ-хынущ, уафэм щыӀэ къарухэри къызэщӀэхъеенущ+. 26ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр пшэхэм хэтрэ, лъэкӀыныгъэшхуэрэ щӀыхьышхуэрэ иӀэу, къакӀуэу цӀыхухэм ялъагъунущ абы щыгъуэ+. 27ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и мелыӀычхэр иригъэжьэнущ икӀи абыхэм дунейм и лъэныкъуиплӀыкӀи, зы уафэ гъунэм щыщӀэдзауэ адрей уафэ гъунэм нэсыху, езым къыхиха цӀыхухэр къыхашурэ, абы къыхузэхуашэсынущ+.

Ахъуо жыгым щыпкъагъэу къыдгуригъаӀуэр

(Маттэ 24:32-35; Лука 21:29-33)

28•– Ахъуо жыгым къыщыщӀымкӀэ зыгурывгъаӀуэ: абы и къудамэхэм псы къыщӀыхьэу, пщӀащэр къыпыкӀэ щыхъукӀэ, гъэмахуэр къызэрыблэгъар къывощӀэ. 29Фэри, мы Ӏуэхухэр къэхъуауэ щыфлъагъукӀэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр гъунэгъуу, куэбжэм деж зэрыщытыр зэвгъащӀэ. 30Пэжыр нывжызоӀэ, мы лъэпкъыр мыкӀуэдыж щӀыкӀэ, мы Ӏуэху псори къэхъунущ+. 31Уафэмрэ щӀылъэмрэ кӀуэдыжынущ, ауэ си псалъэхэр кӀуэдыжынукъым+.

А махуэмрэ а сыхьэтымрэ къыщысынур зыми ищӀэркъым

(Маттэ 24:36-44)

32•– А махуэр е а сыхьэтыр къыщысынур зыми ищӀэркъым. Уафэм щыӀэ мелыӀычхэми ящӀэркъым, Тхьэм и Къуэми ищӀэркъым. Адэ лъапӀэм и закъуэщ ар зыщӀэр. 33Фызыхуэсакъыж! Фымыжейуэ фысакъ, Тхьэми фелъэӀу; а сыхьэтыр къыщысынур фщӀэркъыми+. 34Ар зыхуэдэр мыращ: ЛӀы гуэр жыжьэ кӀуэну, унэм щӀокӀ. Езым и Ӏуэху ищӀэну, и унэр унэӀутхэм яӀэщӀелъхьэ хэти, куэбжэм Ӏут хъумакӀуэми мыжейуэ сакъыну унафэ хуещӀ+. 35Аращи, фэри фымыжейуэ фысакъ; пщыхьэщхьэрами, жэщ ныкъуэрами, джэд Ӏуэгъуэрами, нэху щыгъуэрами, унэр зейр къыщыкӀуэжынур фщӀэркъыми+. 36Уащхъуэдэмыщхъуэу абы къыщигъэзэжым деж фыжейуэ, фыпэмыплъэу къревмыгъэхьэлӀэж+. 37Фэ нывжесӀэр псоми яжызоӀэ: фымыжейуэ фысакъ!

14-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщ тхьэмадэхэм Хьисэ гъэпцӀагъэкӀэ яукӀыну мурад зэращӀар

(Маттэ 26:1-5; Лука 22:1-2; Иуан 11:45-53)

14^1•ӀутӀыж махуэшхуэмрэ ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэмрэ[*] къэсыным махуитӀ къэнэжат. Дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ яукӀын щхьэкӀэ, гъэпцӀагъэкӀэ зэраубыдыну щӀыкӀэм егупсысырт+. 2Абыхэм жаӀащ:

– ЦӀыхухэм зыкъамыӀэтын щхьэкӀэ, ар махуэшхуэм трыремыхуэ.

ЦӀыхубз гуэрым Вифание жылэм Хьисэ дагъэ лъапӀэ къызэрыщыщихуар

(Маттэ 26:6-13; Иуан 12:1-8)

3•Уэшын уз зэфыкӀ Симон и унэм щӀэсу, и Ӏэнэм пэрысу, Хьисэ Вифание жылэм щышхэрт. Здэшхэм, цӀыхубз гуэр унэм къыщӀыхьащ. Алавастэр зи цӀэ мывэм къыхэщӀыкӀауэ, абы зы барщыбэ иӀыгът. НардкӀэ зэджэ къэкӀыгъэм и дагъэ къабзэу икӀи лъапӀэу мэ ӀэфӀ къызыпихыр итт а барщыбэм. ЦӀыхубзым барщыбэр икъутэри, Хьисэ и щхьэм дагъэ трикӀащ+.

4Ар щалъагъум, зыкъомым губжьауэ жаӀащ:

– Мы дагъэ лъапӀэр пщӀэншэу щӀигъэкӀуэдар сыт? 5А дагъэр ящатэмэ, динар щищ нэхърэ нэхъыбэ къыщӀэкӀынут, тхьэмыщкӀэхэми хуагуэш хъунут.

Апхуэдэу жаӀэурэ, а цӀыхубзым щыхьащ.

6И ужь фикӀ! – жиӀащ Хьисэ. – Сыт ар щӀэвгъэукӀытэр? Сэр щхьэкӀэ псапэ ищӀащ абы. 7ТхьэмыщкӀэхэр дапщэщи къыфхэтынущ, фыщыхуейм деж фӀы яхуэфщӀэфынущ, ауэ сэ игъащэкӀэ сыфхэтынукъым+. 8Мы цӀыхубзым лъэкӀыр ищӀащ. Абы си пкъым дагъэ къыщихуэри, сызэрыщӀалъхьэжынум сыхуигъэхьэзыращ+. 9Пэжыр нывжызоӀэ, дуней псом хъыбарыфӀыр[*] щыщызэлъагъэщӀыскӀэ, мы цӀыхубзым ищӀари яӀуэтэнущ, а цӀыхубзыр цӀыхухэм я гум фӀыкӀэ къагъэкӀыжын щхьэкӀэ+.

Иудэ зи цӀэм Хьисэ дин пашэшхуэхэм яригъэубыдыну зэрагурыӀуар

(Маттэ 26:14-16; Лука 22:3-6)

10•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым ящыщу Иудэ Искариот зи цӀэр дин пашэшхуэхэм я деж кӀуащ, Хьисэ яригъэубыдын щхьэкӀэ+. 11Ар щызэхахым, ахэр къэгуфӀащ икӀи Иудэ ахъшэ къратыну къагъэгугъащ. Хьисэ абыхэм яригъэубыдын щхьэкӀэ игъуэ щыхъунум пэплъэу щӀидзащ Иудэ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэ зэрадэшхар

(Маттэ 26:17-25; Лука 22:7-14, 21-23; Иуан 13:21-30)

12•ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэм ящыщу япэрей махуэм, ӀутӀыж щынэр щыфӀагъэжу щытам, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм къыжраӀащ:

– ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр щыпшхын щхьэкӀэ, дэнэ щыпхуэдгъэхьэзырыну ухуей+?

13Ар щыжаӀэм, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ цӀыхуитӀ къалэм игъэкӀуащ, мыпхуэдэу яжриӀэри:

– Къалэм фыдыхьи, лӀы гуэрым псы кхъуэщын иӀыгъыу къыфхуэзэнущ. А лӀым и ужь фиту фыкӀуэ. 14А лӀыр зыщӀыхьэ унэр зейм жефӀэ: «Дин егъэджакӀуэм жеӀэ: Сэрэ си гъуэгу ирикӀуэхэмрэ ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр щытшхыну пэшыр дэнэ щыӀэ?» 15АбыкӀэ феупщӀа нэужь, гъэщӀэрэщӀауэ, а Ӏуэхум тегъэпсыхьауэ, пэшышхуэ лъагэ гуэр фигъэлъагъунущ. Псори абы щытхуэвгъэхьэзыр.

16Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр ежьэри къалэм дыхьащ. Хьисэ зэражриӀам тету псори ирахьэлӀэри, ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр ягъэхьэзыращ.

17Пщыхьэщхьэ щыхъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр и гъусэу кӀуащ. 18Ахэр Ӏэнэм пэрысу здэшхэм, Хьисэ жиӀащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, сэ къыздэшхэхэм фщыщ гуэрым тепщэныгъэ зиӀэхэм саригъэубыдынущ+.

19Ахэр къэнэщхъеящ икӀи Хьисэ гъуэрыгъуэу къеупщӀу щӀадзащ:

– Сэмырауэ пӀэрэ а жыхуэпӀэр?

20– Фэ цӀыху пщыкӀутӀым щыщу си гъусэу лагъэм щӀакхъуэ хэзыгъапщӀэращ тепщэныгъэ зиӀэхэм сезыгъэубыдынур, – яжриӀащ Хьисэ. 21– Пэжщ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм ехыжынущ, абы теухуауэ Тхьэм и псалъэ тхахэм зэрыхэтым хуэдэу. Ауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдыр гъуэгу мыгъуэ теуващ! А цӀыхур къамылъхуауэ щытамэ, езым дежкӀэ нэхъыфӀт+.

Зиусхьэным и пщыхьэщхьэшхэр

(Маттэ 26:26-30; Лука 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

22•Ахэр здэшхэм, Хьисэ щӀакхъуэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀрэ, зэгуищӀыкӀщ, абыхэм яритри жиӀащ:

– Къафщти, фшхы. Мы щӀакхъуэр сэ си пкъыращ+.

23Зы фалъэ къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри яритащ итӀанэ. Абы итым щыщ ефащ псори.

24– Мы санэр сэ си лъыуэ Тхьэм езымрэ и цӀыхухэмрэ яку дилъхьа зэгурыӀуэныгъэр зыгъэщыпкъэр[*] арщ, – яжриӀащ Хьисэ. – ЦӀыху куэдым фӀы къахудэкӀуэн щхьэкӀэ, сэ къысщӀэкӀыну лъыращ. 25Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къыщыкӀуэнум нэсыху, санэ сефэжынукъым. А махуэм абы аргуэру сефэнущ.

26Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ тхьэщӀыхь уэрэд жаӀа нэужь, унэм щӀэкӀри, Елеон Ӏуащхьэм кӀуащ+.

«Сэ сыкъыумыцӀыхуу жыпӀэнущ», жиӀэу Хьисэ Петр зэрыжриӀар

(Маттэ 26:31-35; Лука 22:31-34; Иуан 13:36-38)

27•– Утыкум си закъуэу сыкъивнэнущ фэ псоми, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм, – сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Тхьэм абы теухуауэ жиӀар и псалъэ тхахэм хэтщ:[*] «Сэ мэлыхъуэр сыукӀынущ, мэлхэри зэбгрыкӀыжынущ»+. 28Ауэ лӀахэм сакъыщыхэтэджыкӀыжкӀэ, фяпэ къихуэу, Галилей хэкум сыкӀуэнущ+.

29– Утыкум псоми укъранэми, сэ укъизнэнукъым, – къыжриӀащ Петр Хьисэ.

30– Пэжыр ныбжызоӀэ, – жриӀащ Хьисэ Петр, – ныжэбэ дыдэм адакъэ тӀэу мыӀуэ щӀыкӀэ, сэ сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ.

31– Уэ сыуигъусэу сылӀэн хуей хъуми, узмыцӀыхуу жысӀэнукъым, – нэхъ трикъузэу жиӀащ Петр. Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ адрей лӀы псоми жаӀащ ар дыдэр.

Гефсимание жыг хадэм Хьисэ Тхьэм зэрыщелъэӀуар

(Маттэ 26:36-46; Лука 22:39-46)

32•Гефсимание[*] зи цӀэ щӀыпӀэм нэсащ ахэр абы и ужькӀэ.

– Мыбдеж фыщыс, сэ Тхьэм селъэӀуху, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм. 33Петр, Екъуб, Иуан сымэ здишэу кӀуа нэужь, Хьисэ нэщхъей хъури, гузавэу щӀидзащ+.

34– СылӀэн хуэдэ, хуабжьу согузавэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. – Фымыжейуэ, фысакъыу мыбдежым фыщыӀэ+.

35ИтӀанэ тӀэкӀу ӀукӀуэтщ, щӀым зридзыхри, хъуну щытмэ, гугъуехьым и пӀалъэр блигъэкӀыну Тхьэм елъэӀуащ+.

36– Аббэ,[*] си Адэ. Уэ пхузэфӀэмыкӀын Ӏуэху зыри щыӀэкъым, – жиӀащ Хьисэ. – Мы гугъуехьым и фалъэр сӀых. ИтӀани сэ сызыхуейр мыхъуу, уэ узыхуейр ирехъу+.

37Абы и ужькӀэ, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыхуищым я деж къыщигъэзэжым, ахэр Ӏурихауэ ярихьэлӀэжащ.

– Симон, ужейрэ? – еупщӀащ Хьисэ Петр. – Зы сыхьэт закъуэкӀэ умыжейуэ усакъын пхузэфӀэкӀакъым, аракъэ? 38Фымыжейуэ фысакъ, гуэныхь щӀэным фыдимыхьэхын щхьэкӀэ Тхьэм фелъэӀу. Гур мэхъуапсэ, ауэ пкъым хузэфӀэкӀыркъым+.

39Хьисэ ӀукӀыжри, а псалъэ дыдэхэмкӀэ Тхьэм елъэӀуащ. 40Аргуэру къыщигъэзэжым, а цӀыхуищыр Ӏурихауэ кърихьэлӀэжащ, я нэхэр щӀилъэфауэ. Абыхэм Хьисэ къыжраӀэнур ящӀэртэкъым.

41Ещанэу къыщигъэзэжым, Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Зывгъэпсэхуу фыжейрэ иджыри? Ирикъунщ фызэрыжеяр. ПӀалъэр къэсащ. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр гуэныхь зыщӀэхэм яӀэщӀыхьэнущ+. 42Фытэдж! ФынакӀуэ, абыхэм сезыгъэубыдынур къэблэгъащ.

Хьисэ зэраубыдар

(Маттэ 26:47-56; Лука 22:47-53; Иуан 18:3-12)

43•А дакъикъэ дыдэм, Хьисэ и псалъэр имыухауэ, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым ящыщу Иудэ, Хьисэ тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдыну хэтыр, къэкӀуащ. Джатэхэмрэ бжэгъухэмрэ яӀыгъыу, цӀыху гупышхуэ щӀыгъут абы. Дин пашэшхуэхэрт, торэт егъэджакӀуэ пашэхэрт, нэхъыжьхэрт ахэр къэзыгъэкӀуар+.

44– Сэ ба зыхуэсщӀынуращ жыхуэсӀэр. Ар фубыди, фыхуэсакъыурэ Ӏуфш, – жиӀэри, Хьисэ зэраригъэубыдыну щӀыкӀэр и гъусэхэм яжриӀат Иудэ.

45Иудэ къыщысым, Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, «Равви»,[*] жиӀэри ба къыхуищӀащ. 46Хьисэ яубыдащ. 47Абдежым щытхэм ящыщ зым и джатэр кърихщ, дин пашэшхуэм и унэӀутым еуэри, абы и тхьэкӀумэ лъэныкъуэр къыпигъэлъэтащ+.

48– ХъунщӀакӀуэ фубыд хуэдэ, джатэхэмрэ бжэгъухэмрэ фӀыгъыу фыкъыспежьаи? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 49– Тхьэм и унэшхуэм сыщӀэту, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр езгъащӀэурэ, сыфхэтащ махуэ къэс, ауэ сывубыдакъым. Мы псори къыщӀэхъуар Тхьэм и псалъэ тхахэр пэж хъун щхьэкӀэщ+.

50Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху псори, езыр утыкум къранэри, щӀэпхъуэжащ абдежым+.

ЩӀалэ щӀэпхъуэжар

51ЩӀалэ гуэр, чэсей хужь ешэкӀауэ, Хьисэ и гъусэхэм яхэтт. А щӀалэр яубыдыну пыхьащ, 52ауэ щӀалэм чэсей хужьыр зауэлӀхэм къаӀэщӀинэщ, яӀэщӀэкӀри, пцӀанэу щӀэпхъуэжащ.

Тхьэмадэ Хасэшхуэм и пащхьэм Хьисэ зэрырашар

(Маттэ 26:57-68; Лука 22:54-55, 63-71; Иуан 18:13-14, 19-24)

53•Хьисэ дин пашэшхуэм деж яшащ икӀи адрей дин пашэшхуэ псори, нэхъыжь псори, торэт егъэджакӀуэ пашэ псори абдежым къыщызэхуэсащ. 54Петр Хьисэ и ужь жыжьэу иту, дин пашэшхуэм и пщӀантӀэм нэс кӀэлъыкӀуащ. МафӀэм зригъэууэ, Петр хъумакӀуэхэм яхэст.

55Дин пашэшхуэмрэ Тхьэмадэ Хасэшхуэм[*] щыщ адрей тхьэмадэ псомрэ Хьисэ укӀ тралъхьэн щхьэкӀэ, щыхьэт къалъыхъуэрт, ауэ ягъуэтыртэкъым. 56Щыхьэт нэпцӀ куэдым Хьисэ пцӀы Ӏэджи тралъхьэрт, ауэ жаӀахэр зэтехуэртэкъым+.

57Апхуэдэу щыхъум, щыхьэт нэпцӀ гуэрхэр къэтэджри, Хьисэ мыр хужаӀащ:

58– Мы лӀым жиӀэу дэ зэхэтхащ: «Тхьэм мы и унэшхуэу цӀыхухэм я ӀэкӀэ ящӀар сэ зэхэскъутэнурэ, цӀыхухэм я ӀэкӀэ ямыщӀауэ нэгъуэщӀ унэшхуэ махуищкӀэ зэтезгъэувэнущ»+.

59Ауэ а щыхьэтхэми Хьисэ хужаӀэр зэтехуэртэкъым.

60Дин пашэшхуэр къэтэджри, утыкум къиуващ.

– Мы лӀыхэм уэ къыптралъхьэр сыт? – еупщӀащ ар Хьисэ. – Сыт зыри щӀыжумыӀэр+?

61Хьисэ, зиущэхуауэ, зыри жиӀэртэкъым.

– Уэра Мэссихьу щӀыхьышхуэ зиӀэ Тхьэм и Къуэр? – аргуэру еупщӀащ дин пашэшхуэр Хьисэ+.

62– Сэращ, – жиӀащ Хьисэ, – лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэ Тхьэм и ижьырабгъумкӀэ къыщысрэ пшэхэм хэту къакӀуэу флъагъунущ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр+.

63Дин пашэшхуэм и щыгъынхэр зэфӀитхъащ[*] абдежым.

– Сыт нэгъуэщӀ щыхьэт дыщӀыхуеижыр? – жиӀащ абы+. 64– Тхьэр зэригъэпцӀар зэхэфхащ. Дауэ феплърэ?

Хьисэ укӀ хуэфащэу жаӀащ абыхэм псоми+. 65Языныкъуэхэм Хьисэ еубжьытхыу щӀадзащ. И нэр щапхэри, ӀэштӀымкӀэ еуащ.

– Убегъымбармэ, къоуар хэтми къыджеӀэт! – жраӀащ. ХъумакӀуэхэри Хьисэ енэпэфауэрт+.

Петр Хьисэ имыцӀыхуу зэрыжиӀар

(Маттэ 26:69-75; Лука 22:56-62; Иуан 18:15-18, 25-27)

66•Петр ищхъэрэ пщӀантӀэм дэту, дин пашэшхуэм и унэӀут хъыджэбзхэм ящыщ къэкӀуащ. 67Петр мафӀэм зригъэууэ щилъагъум, еплъри къыжриӀащ:

– Назарет щыщ Хьисэ уригъусэу щытащ уэри.

68– Хьэуэ, уэ жыхуэпӀэр сэ сщӀэркъым икӀи къызгурыӀуэркъым, – жиӀащ Петр. Ар пщӀантӀэм дэкӀри, куэбжэпэм къыщувыӀащ итӀанэ. Адакъэ Ӏуащ. 69Петр абдежым щыту щилъагъум, абдеж щызэхэтхэм аргуэру яжриӀащ унэӀут хъыджэбзым:

– Мыр абыхэм ящыщщ.

70– Хьэуэ, сэ абыхэм сащыщкъым, – жиӀащ Петр аргуэру.

ТӀэкӀу дэкӀа нэужь, абдежым щытхэм Петр къыжраӀащ:

– ИпэжыпӀэкӀэ, уэ абыхэм уащыщщ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Галилей хэкум ущыщкъэ? Абыхэм я псэлъэкӀэу уопсалъэ.

71– Тхьэр согъэпцӀ, жысӀэр мыпэжмэ, а фэ жыхуэфӀэ лӀыр сэ сцӀыхуркъым, – жиӀэри, тхьэ иӀуэу щӀидзащ Петр.

72Абы ирихьэлӀэу адакъэ етӀуанэу Ӏуащ. Хьисэ къыжриӀауэ щыта псалъэхэр Петр игу къэкӀыжащ абдежым: «Адакъэ тӀэу мыӀуэ щӀыкӀэ, сэ сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ». Ар игу къыщыкӀыжым, Петр къэгъащ+.

15-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Пилат Ӏэтащхьэм и пащхьэ Хьисэ зэрырашар

(Маттэ 27:1-2, 11-14; Лука 23:1-5; Иуан 18:28-38)

15^1•Нэху зэрыщу, нэхъыжьхэри, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри, Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщ адрей тхьэмадэхэри хэту, дин пашэшхуэхэм хасэ ящӀащ. Хьисэ япхщ, яшэри, Пилат[*] ӀэщӀалъхьащ+.

2– Уэ журтхэм урапащтыхь? – еупщӀащ Пилат Хьисэ.

– Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ,[*] – жиӀащ Хьисэ+.

3Дин пашэшхуэхэм Хьисэ ӀэджэкӀэ ягъэкъуаншэрт. 4Пилат аргуэру еупщӀащ Хьисэ:

– Сыт зыри щӀыжумыӀэр? Къыптралъхьэр зыхуэдизыр плъагъуркъэ+?

5Ауэ Хьисэ зыри жиӀакъым. Зыри зэрыжимыӀар Пилат игъэщӀэгъуащ.

Хьисэ укӀ зэрытралъхьар

(Маттэ 27:15-26; Лука 23:13-25; Иуан 18:39–19:16)

6•Лъэхъуэщым щӀэс гуэр ӀутӀыж махуэшхуэ къэс цӀыхухэм я лъэӀукӀэ щхьэхуиту яхуиутӀыпщыжыныр Пилат и хабзэт. 7А махуэхэм лъэхъуэщым щӀэст Вараввэ зи цӀэ лӀы гуэр, абы щӀыгъут зэрыхьзэриишхуэм цӀыху щызыукӀа и дэрэгъухэр. 8ЦӀыхубэр кӀийуэ, Пилат елъэӀуу щӀадзащ зэрихабзэм хуэдэу къахуищӀэну.

9Журтхэм я пащтыхьыр щхьэхуиту къыфхуэзутӀыпщыжыну фыхуей? – еупщӀащ абыхэм Пилат. 10Пилат апхуэдэу щӀеупщӀар дин пашэшхуэхэм Хьисэ ефыгъуэу абы къызэрыӀэщӀалъхьар ищӀэрти, аращ+. 11Пилат Вараввэ кърагъэутӀыпщыжын щхьэкӀэ, дин пашэшхуэхэм цӀыхухэр къызэщӀагъэплъащ+.

12– АтӀэ, журтхэм я пащтыхь жыхуэфӀэм сыт есщӀэнур? – аргуэру еупщӀащ Пилат цӀыхухэм.

13– Жорым еӀулӀ! – къэгуоуащ ахэр.

14– Абы сыт щӀэпхъаджагъэу ищӀар? – еупщӀащ Пилат абыхэм.

Ауэ ахэр нэхъ ину къызэрыгъэгуоуащ:

– Жорым еӀулӀ!+

15Апхуэдэу щыхъум, цӀыхухэм я гуапэ ищӀыну хуейти, Вараввэ къахуиутӀыпщыжащ Пилат, зауэлӀхэр Хьисэ щӀопщкӀэ иригъауэри, жорым ираӀулӀыну яӀэщӀилъхьащ+.

ЗауэлӀхэр Хьисэ зэрыщыдыхьэшхар

(Маттэ 27:27-31; Иуан 19:2-3)

16•ЗауэлӀхэм Хьисэ преториекӀэ[*] зэджэ унэшхуэм щӀашащ, адрей зауэлӀ гупышхуэри абы щызэхуашэсащ. 17Абэ плъыжь-фӀыцӀафэ кӀыхь щатӀагъэщ, пыжь банэм къыхэщӀыкӀауэ пащтыхь таж хуащӀри, Хьисэ щхьэратӀэгъащ. 18Щхьэщэ хуащӀу щӀадзэри, жаӀащ: «Упсэу, журтхэм я пащтыхь!» 19И щхьэм башкӀэ еуэу, еубжьытхыу, ягъэлъапӀэ хуэдэу защӀурэ, абы и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу итӀысхьэу щӀадзащ+.

20ЩыдыхьэшхынкӀэ ирикъуа нэужь, абэ плъыжь-фӀыцӀафэр Хьисэ къыщахыжри, езым и щыгъынхэр щатӀэгъэжащ. Жорым ираӀулӀын щхьэкӀэ преторием къыщӀашыжащ итӀанэ.

Хьисэ жорым зэрыраӀулӀар

(Маттэ 27:32-44; Лука 23:26-43; Иуан 19:17-27)

21•Кириние къалэм щыщу, Симон и цӀэу лӀы гуэр щыӀащ. Ар Александррэ Руфрэ я адэт. Ар губгъуэм къикӀыжу блэкӀ пэтрэ, хуэзэхэри, Хьисэ и жорыр ихьыну хагъэзыхьащ+. 22Голгофэ жыхуаӀэ щӀыпӀэм яшащ Хьисэ. (Голгофэм къикӀыр «Щхьэ Къупщхьэ ЩӀыпӀэ» жиӀэу аращ.) 23Абы щынэсым, муркӀэ зэджэ мыстхъу[*] зыхэлъ санэ Хьисэ хуашиящ, ауэ яӀихакъым. 24Хьисэ жорым ираӀулӀащ итӀанэ. Пхъэидзэ ящӀурэ, Хьисэ и щыгъынхэр зэхуагуэшыжащ зауэлӀхэм, щхьэж къылъысыр и Ӏыхьэу+.

25Хьисэ жорым щраӀулӀар пщэдджыжьым сыхьэтыр бгъум дежт. 26Хьисэ жорым щӀраӀулӀар пхъэбгъу кӀапэ гуэрым мыпхуэдэу тратхащ: «Журтхэм я пащтыхь». 27ХъунщӀакӀуитӀ, зыр ижьырабгъумкӀэ, адрейр и сэмэгурабгъумкӀэ, Хьисэ щӀыгъуу жорхэм щраӀулӀащ абдеж. 28Арати, Тхьэм и псалъэ тхахэм хэт мы псалъэхэр[*] пэж хъуащ: «Хабзэм текӀахэм халъытащ». 29БлэкӀхэр Хьисэ хуэшхыдэрт, я щхьэхэр ягъэсысурэ жаӀэрт:

– Уэра Тхьэм и унэшхуэр зэхэзыкъутэу, махуищкӀэ зэтезыгъэувэжынур!+
30УмыкӀуэду зыкъегъэлыжи, жорым къыфӀэкӀыж уэ!

31Дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ дыхьэшхыурэ жаӀащ:

– НэгъуэщӀхэр мыкӀуэду къригъэлащ, ауэ езым зыкъригъэлыжыфыркъым+. 32Мэссихьу Израилым и пащтыхьыр жорым къыфӀрекӀыж. Ар тлъагъумэ, фӀэщхъуныгъэ диӀэ хъунущ.

И гъусэу жорхэм ираӀулӀахэри къебгырт Хьисэ+.

Хьисэ зэрылӀар

(Маттэ 27:45-56; Лука 23:44-49; Иуан 19:28-30)

33•Шэджагъуэм[*] къыщыщӀэдзауэ сыхьэтыр щым[*] нэсыху, а къэралыр зэрыщыту кӀыфӀыгъэм щӀиуфащ. 34Сыхьэтыр щым Хьисэ макъ хэӀэтыкӀакӀэ джащ:

– Элой, элой, лама савахфани?[*] (Абы къикӀыр, «Уэ си Тхьэ, уэ си Тхьэ, утыкум си закъуэу щхьэ сыкъибна?»)+

35Ар щызэхахым, абдеж щытхэм жаӀащ:

– ФедаӀуэт, Иляс бегъымбарым йоджэ ар.

36Зыгуэр Ӏулъадэщ, щӀыфэр зэраӀуэт хъыданым серчэ быдэу зыщӀригъэфщ, баш гуэрым пилъхьэри, Хьисэ хуишиящ щӀигъэфыну. ИтӀанэ жиӀащ:

– Иляс бегъымбарыр къакӀуэу къыфӀихыжмэ, девгъэплъ+.

37Макъ хэӀэтыкӀакӀэ джэри, Хьисэ и псэр итащ.

38Тхьэм и унэшхуэ кӀуэцӀым фӀэлъ Ӏупхъуэр и щхьэм къы-щыщӀэдзауэ и лъабжьэм нэс тӀууэ къызэгуэтхъащ абы ирихьэлӀэу.

39ЗауэлӀхэм я пашэу Хьисэ къыхуэзанщӀэу щытым, Хьисэ и лӀэкӀэ хъуар щилъагъум, жиӀащ:

– ИпэжыпӀэкӀэ, мы лӀыр Тхьэм и Къуэу щытащ.

40Абдеж, жыжьэу къаплъэу, цӀыхубзхэри щытт. Абыхэм яхэтт мыхэр: Магдалэ жылэм щыщ Мэрием, Саломие, Мэрием зи цӀэ нэгъуэщӀ зыи. Ар Екъуб нэхъыщӀэмрэ абы и къуэш Иосийрэ я анэт+. 41Хьисэ Галилей хэкум щыщыӀэм, ахэр и гъусат, дэӀэпыкъуэгъуи къыхуэхъуат. Абыхэм нэмыщӀуи, Хьисэ и гъусэу Ерусалим къэкӀуауэ, цӀыхубз Ӏэджи щызэхэтт.

Хьисэ и хьэдэр кхъэлэгъунэм зэрыщӀалъхьар

(Маттэ 27:57-61; Лука 23:50-56; Иуан 19:38-42)

42•Щэбэтым и пэ къихуэ мэрем махуэт. Пщыхьэщхьэпэ хъуати, 43Аримафей жылэм щыщ Исуф къэкӀуащ. А Исуфыр Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщу, щӀыхь зыхуэфащэ тхьэмадэу щытащ. Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къэсыным пэплъэрт ар. Тегушхуэщ, Пилат деж кӀуэри, Хьисэ и хьэдэр къритыжыну елъэӀуащ абы. 44Хьисэ зэрылӀар Пилат игъэщӀэгъуащ. ЗауэлӀхэм я пашэр къриджэри, «Хьисэ зэрылӀэрэ куэд щӀа?» жиӀэри еупщӀащ. 45ЗауэлӀхэм я пашэм Хьисэ зэрылӀар Пилат щыжриӀэм, Хьисэ и хьэдэр ихьыжыну Исуф хуит ищӀащ Пилат. 46Исуф чэсей хужь джэбын къищэхущ, хьэдэр жорым къыкӀэрихщ, чэсей джэбыныр иришэкӀри, къыр мывэм къыхащӀыкӀа кхъэлэгъунэм щӀилъхьащ. Кхъэлэгъунэ щӀыхьэпӀэм мывэшхуэ ӀуигъэукӀуриежащ. 47Магдалэ жылэм щыщ Мэриемрэ Иосий и анэ Мэриемрэ Исуф хьэдэр зыщӀилъхьар ялъэгъуащ.

16-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар

(Маттэ 28:1-8; Лука 24:1-12; Иуан 20:1-10)

16^1•Щэбэтыр блэкӀауэ, Магдалэ жылэм щыщ Мэрием, Саломие, Екъуб[*] и анэ Мэрием сымэ мэ ӀэфӀ къызыпих дагъэ лъапӀэхэр къащэхуащ, кхъэлэгъунэм кӀуэуэ, Хьисэ и хьэдэм щахуэн щхьэкӀэ+. 2Тхьэмахуэ зэхуакум и япэ махуэм[*] жьы дыдэу, дыгъэр къыщӀэкӀа къудейуэ, кхъэлэгъунэмкӀэ яунэтӀащ. 3Абыхэм жаӀащ:

– Кхъэлэгъунэ щӀыхьэпӀэм Ӏулъ мывэшхуэр хэт къытхуӀуигъэукӀуриикӀын+?

4Плъэмэ, мывэшхуэр – ар мывэ ин дыдэт – ӀугъэукӀуриикӀауэ ялъэгъуащ. 5Кхъэлэгъунэм щыщӀыхьэм, щыгъын хужь кӀыхькӀэ хуэпауэ, ижьырабгъу лъэныкъуэмкӀэ къыщысу, зы щӀалэ ялъагъури, къэскӀащ.

6– Фымыгузавэ, – къажриӀащ щӀалэм абыхэм. – Назарет щыщ Хьисэу жорым ираӀулӀам фызэрылъыхъуэр сощӀэ. Ар мыбдежым щыӀэжкъым. Ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ! Мыращ зыщӀалъхьэжауэ щыта щӀыпӀэр.

7Ауэ фэ фыкӀуи, Петррэ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ адрей цӀыхухэмрэ яжефӀэ: «Фэ фяпэ ар Галилейм кӀуэнущ. КъызэрывжиӀам тетуи, ар абы щыфлъагъунущ»+.

8ЦӀыхубзхэм я гур апхуэдизкӀэ хэщӀати, кхъэлэгъунэм кӀэзызу къыщӀэкӀыжри, ежэжьащ. Зыми зыри жраӀакъым, хуабжьу шынати.

Хьисэ Магдалэ жылэм щыщ Мэрием зыкъызэрыригъэлъэгъуар

(Маттэ 28:9-10; Иуан 20:11-18)

9•Тхьэмахуэ зэхуакум и япэ махуэм, жьыуэ, Хьисэ лӀахэм къащыхэтэджыкӀыжым, Магдалэ жылэм щыщ Мэрием япэу зыкъригъэлъэгъуащ. А Мэриемырат Хьисэ жин бзаджибл зыхихужыгъар+. 10Хьисэ и гъусэу щытауэ, иджы щыгъуэрэ гъыуэ къызэхэнахэм я деж кӀуэри, къэхъуар Мэрием яхуиӀуэтащ. 11Хьисэ зэрыпсэур икӀи Мэрием ар зэрилъэгъуар щызэхахым, я фӀэщ хъуакъым+.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ цӀыхуитӀым закъызэрыригъэлъэгъуар

(Лука 24:13-35)

12И гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу цӀыхуитӀ губгъуэмкӀэ кӀуэ пэтрэ, нэгъуэщӀ теплъэ иӀэу, Хьисэ закъригъэлъэгъуащ итӀанэ. 13Абыхэм ягъэзэжри, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ адрей цӀыхухэм хъыбарыр хуаӀуэтэжащ, ауэ абыхэм я фӀэщ хъуакъым.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ялэжьын хуей Ӏуэхуу я пщэм дилъхьар

(Маттэ 28:16-20; Лука 24:36-49; Иуан 20:19-23; Апостол. 1:6-8)

14Абы и ужькӀэ, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀузыр шхэуэ здэщысым, Хьисэ закъригъэлъэгъуащ. Абыхэм я фӀэщ мыхъуныгъэмрэ я ерыщыгъэмрэ щхьэкӀи, Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжауэ зылъэгъуахэм яӀуэтэжар я фӀэщ зэрымыхъуам щхьэкӀи, Хьисэ абыхэм егиящ.

15– Дуней псор къэфкӀухьурэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм, – цӀыху псори хъыбарыфӀым* евгъэдаӀуэ+. 16Ар зи фӀэщ хъууэ зезыгъэумэхъыр[*] Тхьэм мыкӀуэду къригъэлынущ, ауэ зи фӀэщ мыхъур Тхьэм игъэкъуэншэнущ+. 17Мы нэщэнэхэр фӀэщхъуныгъэ зиӀэхэм ядэфлъагъунущ: Сэ си цӀэкӀэ цӀыхухэм жин бзаджэхэр къыхахунущ; ямыщӀэ бзэхэмкӀи псэлъэнущ;+
18я ӀэхэмкӀи блэхэр къаубыдынущ; ажал къызыхэкӀын гуэр ефэкӀи, зыри къащыщӀынукъым; абыхэм я Ӏэхэр зытралъхьэ сымаджэхэр хъужынущ+.

Хьисэ уафэм зэрыдэкӀуеижар

(Лука 24:50-53; Апостол. 1:9-11)

19Зиусхьэн Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм епсэлъа нэужь, Тхьэм ар уафэм дрихьеижащ икӀи и ижьырабгъумкӀэ щысыну зыбгъэдигъэтӀысхьащ+. 20Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр ежьауэ, Тхьэм и псалъэхэм цӀыхухэр дэнэкӀи щрагъэдаӀуэрт. Абыхэм къадэӀэпыкъуурэ, нэщэнэ гъэщӀэгъуэну езым и псалъэхэм дыщӀигъуу щытахэмкӀэ Зиусхьэным а псалъэхэр игъэщыпкъащ. Ӏэмин+.

* 1:3 Абы и джэ макъыр аращ – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 40:3.

* 1:4 умэхъыныр – еплъ Маттэ 3:1.

* 1:11 ФӀыуэ слъагъу … си гум ирихьыр уэращ – еплъ Маттэ 3:17.

* 1:14 Иуан лъэхъуэщым щӀадза нэужь – еплъ Маттэ 4:12.

* 1:15 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ Маттэ 3:2.

* 2:10 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 2:14 хьэкътын ахъшэр – еплъ Маттэ 5:46.

* 2:18 нэщӀ ист – еплъ Маттэ 9:14.

* 2:24 пщӀэ мыхъунур – еплъ Маттэ 12:2.

* 3:6 пащтыхь Ирод и лъэужь ирикӀуэхэр – еплъ Маттэ 22:16.

* 3:18 Симону зи къэралым гурэ псэкӀэ хуэлажьэу щытар – еплъ Маттэ 10:4.

* 3:22 Велзевул – еплъ Маттэ 10:25.

* 4:12 Аращи – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 6:9-10.

* 4:31 хъардэл – тарчицэ; андэгурэдэгу лӀэужыгъуэ.

* 5:20 КъалипщӀ – еплъ Маттэ 4:25.

* 6:14 Ирод пащтыхьыр – еплъ Маттэ 14:1.

* 6:15 Иляс бегъымбарыр – еплъ Маттэ 16:14.

* 6:30 апостолхэр – еплъ Маттэ 10:2.

* 6:37 динар – еплъ Маттэ 18:24.

* 6:53 хъурзэ – якорь.

* 7:6-7 Ешайа бегъымбарым … и тхылъым – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 29:13.

* 7:10 Мусэ бегъымбарым жиӀащ – еплъ 2 Мусэ 20:12; 21:17.

* 7:26 алыджыбзэ – грекыбзэ.

* 7:31 КъалипщӀ – еплъ Маттэ 4:25.

* 8:27 Кесарфилиппие къалэр – Галилей гуэлым километр 40-кӀэ пэжыжьэу ищхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ итащ.

* 8:28 Иляс бегъымбарыр – еплъ Маттэ 16:14.

* 8:29 Мэссихь – еплъ Маттэ 1:17.

* 8:31 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 8:35 хъыбарыфӀыр – еплъ Маттэ 1:1.

* 9:1 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ 1:15.

* 9:7 Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэр. Абы жиӀэм федаӀуэ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 2:7; 1 Мусэ 22:2 икӀи 5 Мусэ 18:15.

* 9:13 Иляс къэкӀуакӀэщ – Хьисэ жыхуиӀар умэхъакӀуэ Иуаныр (Яхьяр) арщ. Иуаныр Мэссихь и гъуэгур хуигъэпсыну Тхьэм къызэригъэгугъа Иляс бегъымбарыр арщ. Еплъ Маттэ 16:14.

* 9:43-44 хьэпщхупщ ажалыншэхэмрэ мафӀэ мыункӀыфӀыжымрэ – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 66:24.

* 10:4 Мусэ бегъымбарым хуит ищӀащ – еплъ 5 Мусэ 24:1.

* 10:6 цӀыхухъурэ цӀыхубзу къигъэщӀащ – еплъ 1 Мусэ 1:27.

* 10:7-8 Абы къыхэкӀкӀэ – еплъ 1 Мусэ 2:24.

* 10:19 Тхьэм и унафэхэр – еплъ 2 Мусэ 20:12-16 икӀи 3 Мусэ 19:18.

* 10:29-30 хъыбарыфӀыр – еплъ Маттэ 1:1.

* 10:33 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 10:33 хамэ лъэпкъхэр – мыбдежым абы къикӀыр рим тепщэныгъэ зиӀэхэр арщ.

* 10:45 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 10:47 Даут и Къуэр – еплъ Маттэ 9:27.

* 11:9 Хьусаннэ – щӀыхь псалъэщ.

* 11:9-10 Еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 117:25-26.

* 11:17 Тхьэм и псалъэхэм яхэткъэ? – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 56:7.

* 11:17 хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэ – еплъ Иеремие бегъымбарым и тхылъым 7:11.

* 11:21 равви – «дин егъэджакӀуэр» арщ.

* 12:10-11 Тхьэм и псалъэ тхахэм хэт мы псалъэхэр – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 117:22-23.

* 12:14 Кесар – еплъ Маттэ 22:17.

* 12:14 хьэкътын ахъшэр – еплъ Маттэ 5:46.

* 12:15 динар – еплъ Маттэ 18:24.

* 12:18 саддукейхэр – еплъ Маттэ 3:7.

* 12:19 Мусэ бегъымбарым мыпхуэдэу къытхуитхащ – еплъ 5 Мусэ 25:5-6.

* 12:26 Тхьэм Мусэ епсалъэу … къызэрыжриӀар – еплъ 2 Мусэ 3:2-6.

* 12:29-30 нэхъ ин дыдэр – еплъ 5 Мусэ 6:4-5.

* 12:31 етӀуанэ унафэр – еплъ 3 Мусэ 19:18.

* 12:36 Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Даут … къыжригъэӀакъэ? – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 109:1.

* 13:9 хъыбарыфӀыр – еплъ Маттэ 1:1.

* 13:11 хеящӀэр – еплъ Маттэ 5:21.

* 13:14 «Зэхэзыкъутэ ГущыкӀыгъуэр» – еплъ Маттэ 24:15.

* 14:1 ӀутӀыж махуэшхуэмрэ ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэмрэ – еплъ Маттэ 26:2.

* 14:9 хъыбарыфӀыр – еплъ Маттэ 1:1.

* 14:24 Сэ си лъыуэ … зэгурыӀуэныгъэр зыгъэщыпкъэр – еплъ Маттэ 26:28.

* 14:27 Тхьэм … и псалъэ тхахэм хэтщ – еплъ Зэчрей бегъымбарым и тхылъым 13:7.

* 14:32 Гефсимание – еплъ Маттэ 26:36.

* 14:36 Аббэ – «адэ» арщ.

* 14:45 равви – «дин егъэджакӀуэр» арщ.

* 14:55 Тхьэмадэ Хасэшхуэр – еплъ Маттэ 5:22.

* 14:63 и щыгъынхэр зэфӀитхъащ – еплъ Маттэ 26:65.

* 15:1 Пилат – еплъ Маттэ 27:2.

* 15:2 «Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ», е «Уэ уи щхьэкӀэ жыбоӀэ».

* 15:16 преторие – еплъ Маттэ 27:27.

* 15:23 мыстхъу – «канифоль».

* 15:28 Тхьэм и псалъэ тхахэм хэт мы псалъэхэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 53:12.

* 15:33 шэджагъуэм – еплъ Маттэ 27:45.

* 15:33 сыхьэтыр щым – еплъ Маттэ 27:45.

* 15:34 Элой, элой, лама савахфани – еплъ Маттэ 27:46.

* 16:1 Екъуб – еплъ 15:40.

* 16:2 тхьэмахуэ зэхуакум и япэ махуэр – тхьэмахуэ махуэр арщ.

* 16:16 умэхъыныр – еплъ Маттэ 3:1.

• 1:1 Мт. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Ин. 1:19-28
+ 1:1 Уэрэд 2:7
+ 1:2 Мт. 11:10, Лк. 7:27
+ 1:4 Лк. 1:80, Ин. 1:6
+ 1:5 Апост. 19:18
• 1:9 Мт. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13
+ 1:9 Мт. 2:23, Лк. 2:39
+ 1:10 Апост. 7:56, Ин. 1:32-33

+ 1:11 Мк. 9:7, Ин. 12:28, Мк. 9:7, 2 Пет. 1:17

+ 1:13 1 Фес. 3:5, Лк. 22:43
• 1:14 Мт. 4:18-22, Лк. 5:1-11
+ 1:15 Гал. 4:4, Мт. 3:2
+ 1:16 Мт. 14:34, Мк. 6:53, Ин. 1:40-42
+ 1:17 Мт. 13:47
+ 1:18 Мк. 10:28
• 1:21 Лк. 4:31-41
+ 1:21 Мт. 4:13
+ 1:22 Мт. 7:28-29
+ 1:24 Мк. 5:7, Апост. 19:15, Ин. 6:69
+ 1:26 Мк. 9:20, Апост. 8:7
+ 1:27 Апост. 17:19
+ 1:30 1 Кор. 9:5

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Апост. 3:7, Апост. 9:41

+ 1:34 Мт. 12:16, Мк. 3:12
• 1:35 Лк. 4:42-44
+ 1:35 Мт. 14:23, Лк. 5:16
• 1:40 Мт. 8:1-4, Лк. 5:12-16
+ 1:40 Мк. 9:22
+ 1:42 Лк. 17:14
+ 1:43 Мт. 9:30
+ 1:44 Лк. 17:14
+ 1:45 Мк. 7:36
• 2:1 Мт. 9:1-8, Лк. 5:17-26
+ 2:1 Мт. 4:13, Мк. 1:21
+ 2:4 Мк. 6:55
+ 2:5 Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 2:7 Мк. 14:64, Уэрэд 31:5,
• 2:13 Мт. 9:9-13, Лк. 5:27-32
+ 2:16 Лк. 15:2
+ 2:17 Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15
• 2:18 Мт. 9:14-17, Мт. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мт. 11:2, Лк. 11:1, Ин. 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Мт. 25:1-13, Ин. 3:29, Апок. 19:7, Апок. 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 3:1 Мт. 12:9-14, Лк. 6:6-11
+ 3:1 Мк. 1:21
+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 3:4 Лк. 14:3
+ 3:5 Еф. 4:18,
+ 3:7 Мт. 11:21
+ 3:10 Мк. 5:28
+ 3:11 Мт. 14:33, Мк. 1:24
+ 3:12 Мт. 12:16, Мк. 1:34
• 3:13 Мт. 10:1-4, Лк. 6:12-16
+ 3:16 Мт. 16:18, Ин. 1:42
+ 3:17 Мк. 1:19
+ 3:18 Мт. 9:9
+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44
• 3:20 Мт. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10
+ 3:20 Мк. 6:31
+ 3:21 2 Кор. 5:13
+ 3:22 Мт. 9:34, Мт. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10, 1 Ин. 5:16, Евр. 10:26, Евр. 10:29

• 3:31 Мт. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Апост. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Ин. 15:14, Евр. 2:11
• 4:1 Мт. 13:1-23, Лк. 8:4-15
+ 4:9 Мт. 11:15, Апок. 2:7
• 4:10 Мт. 13:18-23, Лк. 8:11-15
+ 4:11 Мт. 19:11, 1 Кор. 5:12-13
+ 4:12 Ин. 12:40, Апост. 28:26-27
+ 4:14 Апост. 8:4
+ 4:17 Гал. 1:6, Евр. 6:4
+ 4:19 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10
+ 4:20 Ин. 15:5
• 4:21 Лк. 8:16-18
+ 4:21 Мт. 5:15, Лк. 11:33
+ 4:22 Мт. 10:26, Лк. 12:2
+ 4:23 Мт. 11:15, Мк. 4:9
+ 4:24 Мт. 7:2
+ 4:29 Мт. 13:38, Апок. 14:15
• 4:30 Мт. 13:31-35, Лк. 13:18-19
+ 4:31 Мт. 17:20, Лк. 17:6
• 4:35 Мт. 8:23-27, Лк. 8:22-25
+ 4:35 Мт. 8:18, Лк. 8:22
+ 4:37 Апост. 27:14
+ 4:39 Уэрэд 64:8, Уэрэд 88:10, Уэрэд 103:7
• 5:1 Мт. 8:28-34, Лк. 8:26-39
+ 5:7 Мк. 1:24
+ 5:17 Лк. 5:8, Апост. 16:39
+ 5:19 Уэрэд 65:16
+ 5:20 Мт. 4:25, Мк. 7:31
• 5:21 Мт. 9:18-26, Лк. 8:40-56
+ 5:22 Лк. 13:14, Апост. 13:15, Апост. 18:8
+ 5:28 Мк. 3:10
+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 5:34 Мк. 10:52
+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33
+ 5:39 Ин. 11:11

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Апост. 3:7, Апост. 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 6:1 Мт. 13:53-58, Лк. 4:16-30
+ 6:1 Мт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23
+ 6:2 Мк. 1:21
+ 6:3 Мт. 11:6
+ 6:4 Ин. 4:44
• 6:7 Мт. 10:1, Мт. 10:5-15, Лк. 9:1-6
+ 6:7 Мк. 3:13-18
+ 6:11 Апост. 13:51
+ 6:12 Мк. 1:15
+ 6:13 Ек. 5:14
• 6:14 Мт. 14:1-12, Лк. 9:7-9
+ 6:14 Мк. 8:28
+ 6:15 Мт. 21:11
+ 6:17 Мт. 11:2, Лк. 3:19-20, Ин. 3:24
+ 6:21 1 Мусэ 40:20,
+ 6:29 Мк. 2:18
• 6:30 Мт. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Ин. 6:1-14
+ 6:30 Мк. 6:7
+ 6:31 Мк. 3:20
+ 6:34 Мт. 9:36
• 6:45 Мт. 14:22-36, Ин. 6:15-21
+ 6:45 Мт. 11:21, Мк. 8:22
+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28
+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17, Ин. 12:40, 2 Кор. 3:14

+ 6:53 Мт. 14:34, Лк. 5:1
+ 6:55 Мк. 2:4, Апост. 5:15
+ 6:56 Мк. 5:27
• 7:1 Мт. 15:1-20
+ 7:3 Гал. 1:14
+ 7:4 Евр. 9:10
+ 7:5 Лк. 11:38
+ 7:6 Мт. 23:13
+ 7:7 Кол. 2:22
+ 7:15 Апост. 10:15, Тит 1:15
+ 7:19 Апост. 10:15, Апост. 11:9, Тит 1:15
+ 7:20 Мт. 12:34, Ек. 3:6
+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10
• 7:24 Мт. 15:21-28
+ 7:26 Апост. 21:2-3
+ 7:27 Мт. 7:6
+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9
+ 7:33 Мк. 8:23, Ин. 9:6
+ 7:36 Мк. 1:44-45
• 8:1 Мт. 15:32-39
+ 8:2 Мт. 9:36
• 8:11 Мт. 16:1-4
+ 8:11 Лк. 11:16, 1 Кор. 1:22
• 8:14 Мт. 16:5-12
+ 8:15 Лк. 12:1, 1 Кор. 5:7-8
+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18
+ 8:19 Мк. 6:41-43
+ 8:20 Мк. 8:8
+ 8:22 Мк. 6:45
+ 8:23 Мк. 7:33, Ин. 9:6
• 8:27 Мт. 16:13-20, Лк. 9:18-21
+ 8:28 Мк. 6:14,
+ 8:29 Мк. 14:61-62, Ин. 11:27
+ 8:30 Мт. 9:30
• 8:31 Мт. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Ин. 2:19

+ 8:32 Ин. 16:25
+ 8:33 Мт. 4:10, Флп. 3:19
+ 8:34 Мт. 10:38-39
+ 8:35 Мк. 10:29
+ 8:36 Лк. 12:20
+ 8:37 Уэрэд 48:8-9
+ 8:38 Рим 1:16, 2 Тим. 1:8,
+ 9:1 Мк. 13:30, Ин. 21:22
• 9:2 Мт. 17:1-13, Лк. 9:28-36
+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 9:7 2 Пет. 1:17
+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43
+ 9:13 Мт. 11:14, Лк. 1:17
• 9:14 Мт. 17:14-20, Лк. 9:37-43
+ 9:17 Лк. 11:14
+ 9:20 Мк. 1:26
+ 9:22 Мк. 1:40
+ 9:23 Мт. 17:20-21
+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Апост. 3:7, Апост. 9:41

• 9:30 Мт. 17:22-23, Лк. 9:43-45
+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34
+ 9:32 Мк. 6:52
• 9:33 Мт. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30
+ 9:33 Мт. 17:24
+ 9:35 Мк. 10:43-44
+ 9:36 Мк. 10:16
+ 9:37 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 13:20
+ 9:38 Мт. 7:22, Мт. 12:27, Апост. 19:13,
+ 9:40 Мт. 12:30, Лк. 11:23
+ 9:41 Мт. 10:42
+ 9:42 Лк. 17:2
+ 9:43 Мт. 5:30, Мт. 25:41, Апок. 20:10

+ 9:50 Мт. 5:13, Лк. 14:34, Рим 12:18, 2 Кор. 13:11, 1 Фес. 5:13

• 10:1 Мт. 19:1-12

+ 10:6 1 Мусэ 1:27

+ 10:7 1 Мусэ 2:24, 1 Кор. 6:16, Еф. 5:31, 1 Кор. 6:16

+ 10:9 1 Кор. 7:10
+ 10:12 Мт. 5:32
• 10:13 Мт. 19:13-15, Лк. 18:15-17
+ 10:15 Мт. 18:3
+ 10:16 Мк. 9:36
• 10:17 Мт. 19:16-30, Лк. 18:18-30
+ 10:17 Лк. 10:25
+ 10:18 Уэрэд 105:1, Уэрэд 118:68
+ 10:19 1 Кор. 6:8
+ 10:20 Флп. 3:6
+ 10:21 Лк. 12:33
+ 10:23 Уэрэд 48:7-8, Мк. 4:19
+ 10:27 1 Мусэ 18:14, Мк. 14:36, Лк. 1:37
+ 10:28 Мк. 1:18-20
+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26
+ 10:30 2 Кор. 12:10
+ 10:31 Мт. 20:16, Лк. 13:30
• 10:32 Мт. 20:17-19, Лк. 18:31-34
+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31
• 10:35 Мт. 20:20-28
+ 10:35 Мк. 1:19
+ 10:37 Мт. 19:28
+ 10:38 Мк. 14:36, Ин. 18:11, Лк. 12:50
+ 10:39 Апост. 12:2, Апок. 1:9
+ 10:43 1 Пет. 5:3, Мт. 23:11, Мк. 9:35

+ 10:45 Ин. 13:4-5, Ин. 11:51, Рим 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит 2:14, 1 Пет. 1:18-19

• 10:46 Мт. 20:29-34, Лк. 18:35-43
+ 10:47 Лк. 1:32
+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мт. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Ин. 12:12-19

+ 11:1 Апост. 1:12, Мт. 21:17, Лк. 24:50, Ин. 11:18

+ 11:10 Уэрэд 117:25-26, Уэрэд 148:1, Мт. 23:39

• 11:12 Мт. 21:18-19
+ 11:12 Мт. 4:2
+ 11:13 Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мт. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Ин. 2:13-22

+ 11:15 Лк. 2:24
+ 11:18 Мт. 21:46
+ 11:19 Лк. 21:37
• 11:20 Мт. 21:19-22
+ 11:23 Мт. 7:7, Мт. 17:20, 1 Кор. 13:2
+ 11:24 Мт. 7:7, Ек. 1:6
+ 11:25 Мт. 6:14, Кол. 3:13
• 11:27 Мт. 21:23-27, Лк. 20:1-8
+ 11:28 Апост. 4:7
+ 11:30 Мк. 1:4
+ 11:31 Лк. 7:30
+ 11:32 Мт. 11:9, Мт. 14:5
• 12:1 Мт. 21:33-46, Лк. 20:9-19
+ 12:1 Уэрэд 79:9, Мк. 13:34

+ 12:5 Мт. 22:6, Мт. 23:34, Евр. 11:36-37, Евр. 11:36-37

+ 12:6 Мт. 3:17, Евр. 1:1
+ 12:7 Евр. 1:2,
+ 12:8 Евр. 13:12
+ 12:9 Апост. 13:46

+ 12:11 Уэрэд 117:22-23, Апост. 4:11, 1 Пет. 2:7

+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 12:13 Мт. 22:15-22, Лк. 20:20-26
+ 12:13 Лк. 11:54
+ 12:14 Мт. 17:24-25
+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 12:17 Рим 13:7
• 12:18 Мт. 22:23-33, Лк. 20:27-40
+ 12:18 Мт. 3:7, Апост. 23:8
+ 12:19 1 Мусэ 38:8,
• 12:28 Мт. 22:34-40, Лк. 10:25-28
+ 12:31 Мт. 19:19
+ 12:34 Лк. 20:40
• 12:35 Мт. 22:41-46, Лк. 20:41-44
+ 12:35 Мк. 10:47, Лк. 1:32
+ 12:36 Уэрэд 109:1, Апост. 2:34-35
+ 12:37 Мк. 6:20
• 12:38 Мт. 23:1-36, Лк. 20:45-47
+ 12:39 Лк. 11:43
• 12:41 Лк. 21:1-4
+ 12:41 Мт. 27:6
+ 12:44 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12
• 13:1 Мт. 24:1-14, Лк. 21:5-19
+ 13:2 Лк. 19:44
+ 13:5 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 13:8 Апок. 6:4, Апост. 11:28, Апок. 6:8, Апок. 6:12

+ 13:9 Уэрэд 118:46, Апост. 17:6, Апост. 18:12, Апост. 24:1, Апост. 25:6

+ 13:10 Мт. 28:19, Рим 10:18, Кол. 1:6
+ 13:11 Апост. 4:8
+ 13:12 Мт. 10:35-36

+ 13:13 Мт. 10:22, Ин. 15:18, Ек. 5:11, Апок. 2:10

• 13:14 Мт. 24:15-28, Лк. 21:20-24
+ 13:15 Лк. 17:31
+ 13:17 Лк. 23:29
+ 13:19 Апок. 16:18
+ 13:20 Лк. 18:7
+ 13:21 Лк. 17:23
+ 13:22 2 Фес. 2:9, Апок. 13:13, Апок. 16:14
+ 13:23 Ин. 13:19, Ин. 14:29
• 13:24 Мт. 24:29-31, Лк. 21:25-28
+ 13:25 Апост. 2:20, Апок. 6:13
+ 13:26 Мт. 16:27
+ 13:27 Мт. 13:41
• 13:28 Мт. 24:32-35, Лк. 21:29-33
+ 13:30 Мк. 9:1
+ 13:31 Уэрэд 101:26-27, 2 Пет. 3:10

• 13:32 Мт. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Еф. 6:18, 1 Фес. 5:6, Мт. 25:13
+ 13:34 Мк. 12:1
+ 13:35 Мт. 25:13, 2 Пет. 3:10, 1 Фес. 5:2
+ 13:36 Мт. 25:1-13
• 14:1 Мт. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Ин. 11:45-53
+ 14:1 Ин. 11:53
• 14:3 Мт. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Ин. 12:1-8
+ 14:3 Мт. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18,
+ 14:7 Мк. 2:20, Ин. 7:33
+ 14:8 Ин. 19:40
+ 14:9 Мт. 24:14
• 14:10 Мт. 26:14-16, Лк. 22:3-6
+ 14:10 Ин. 13:2, Апост. 1:16

• 14:12 Мт. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Ин. 13:21-30

+ 14:12 1 Кор. 5:7
+ 14:18 Уэрэд 40:10, Ин. 13:18
+ 14:21 Мт. 18:7

• 14:22 Мт. 26:26-30, Лк. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 14:22 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мт. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Ин. 13:36-38

+ 14:27 Ин. 16:32
+ 14:28 Мк. 16:7
• 14:32 Мт. 26:36-46, Лк. 22:39-46
+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 14:34 Ин. 12:27
+ 14:35 Евр. 5:7

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38, Ин. 18:11, Ин. 5:30, Ин. 6:38

+ 14:38 Мт. 6:13, 1 Пет. 4:7

+ 14:41 Ин. 2:4, Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мт. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Ин. 18:3-12

+ 14:43 Апост. 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мт. 1:22-23, Мт. 21:4, Ин. 19:36

+ 14:50 Мк. 14:27, Ин. 16:32

• 14:53 Мт. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Ин. 18:13-14, Ин. 18:19-24

+ 14:56 Уэрэд 26:12, Уэрэд 34:11,
+ 14:58 2 Кор. 5:1, Мк. 15:29, Ин. 2:19
+ 14:60 Мк. 15:4-5
+ 14:61 Уэрэд 2:7

+ 14:62 Уэрэд 109:1, Мт. 16:27, Мт. 24:30, Евр. 1:13

+ 14:63 Апост. 14:14
+ 14:64 Мк. 2:7, Ин. 10:36,
+ 14:65 Мк. 10:34

• 14:66 Мт. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Ин. 18:15-18, Ин. 18:25-27

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Ин. 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Апост. 3:13, Апост. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 15:2 Мт. 2:2
+ 15:4 Мк. 14:60-61
• 15:6 Мт. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Ин. 18:39
+ 15:10 Ин. 12:19, Апост. 5:17
+ 15:11 Апост. 3:14
+ 15:14 Лк. 23:41, Евр. 4:15
+ 15:15 Мк. 10:34
• 15:16 Мт. 27:27-31, Ин. 19:2-3
+ 15:19 Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мт. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Ин. 19:17-27

+ 15:21 Рим 16:13

+ 15:24 Уэрэд 21:19

+ 15:29 Уэрэд 21:7, Уэрэд 108:25, Мк. 14:58, Ин. 2:19

+ 15:31 Ин. 10:18

+ 15:32 Ин. 1:49, Ин. 12:13, Ин. 20:29

• 15:33 Мт. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Ин. 19:28-30

+ 15:34 Уэрэд 21:2
+ 15:36 Уэрэд 68:22
+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мт. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Ин. 19:38-42

• 16:1 Мт. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Ин. 20:1-10
+ 16:1 Мк. 15:40
+ 16:3 Мк. 15:46
+ 16:7 Мк. 14:28

• 16:9 Мт. 28:9-10, Мт. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Ин. 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2
+ 16:11 Лк. 24:11
+ 16:15 Апост. 1:8, Кол. 1:23

+ 16:16 Апост. 16:31, Рим 10:9, 1 Пет. 3:21, Ин. 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Апост. 5:16, Апост. 8:7, Апост. 16:18, Апост. 19:12, Апост. 2:4, Апост. 10:46, 1 Кор. 12:10, 1 Кор. 14:2

+ 16:18 Уэрэд 90:13, Лк. 10:19, Апост. 28:3-5, Апост. 9:12, Апост. 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Апост. 1:9, 1 Тим. 3:16, Уэрэд 109:1, Апост. 7:55-56, 1 Пет. 3:22, Рим 8:34, Еф. 1:20, Кол. 3:1, Евр. 1:3, Евр. 8:1, Евр. 12:2, Апок. 3:21

+ 16:20 Апост. 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KBDOP

Table of Contents

- Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

- Пэублэ Псалъэ

- Марк

- 1-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 2-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 3-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 4-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 5-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 6-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 7-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 8-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 9-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 10-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 11-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 12-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 13-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 14-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 15-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 16-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ