Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-10-14T11:01:09.116079+00:00

Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш: Эстар

Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш: Эстар

1. Дешхьалхе

1. Эстар

1. Эстарах Долча Йоазон Тӏара Цӏераши, Дувцар Хиннача Мехкарча Моттигий Цӏераши

2. Картш (Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш)

Юнус-пайхамарах

Руфих

Эстарах дола йоазонаш

Библена таржам дара Институт

Москва, 2015

Юнус-пайхамарах,

Руфих,

Эстарах дола йоазонаш

Шоашта хетар ала:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-205-4

© Институт перевода Библии, 2015

Дешхьалхе

Дешхьалхе

Хьамсара кинижка дешархой!

Шоана хьалхашка дадараш цхьана кепатеха арахийца Библе кхо кинижка да. Библи укх дунен тӀа эггара дукхагӀа дешаш а чӀоагӀагӀа лоархӀаш а дола кинижка да, цудухьа хӀаравар таро йолаш хила веза ший меттала ер йоазонаш деша, укх дунен тӀа моллагӀча моттиге из вахе а, моллагӀа ди цо лелабой а, моллагӀча къамах из вале а. Мичара хьадоагӀа вай, сенна дах вай, укх дунен тӀа сел дукха эгӀазло хӀаний, фу хургда саг венначул тӀехьагӀа, яхараш мо долча массехана наха дагадаьхкача хаттарашта жоп луш да Библи. Библи – кераста дина керттера кинижка да, цхьабакъда, из духхьала кераста ди лелабеча наха лаьрхӀа яздаьд аьнна хетараш гӀалат ба. Библе дуккха доакъош бусалба наха а деза лоархӀаш да. Массала аьлча, бусалба наха деза лоархӀаш да Библе тӀа а КъорӀана тӀа а бувцаш болча пайхамарех дола дувцараш. Укх издане чудоагӀача доккха доацача кхаь кинижках цхьанне тӀа дувц Юнус пайхамарах, шоллагӀчу тӀа – сий долча Дауд паччахьа дай бувц.

Укх издане чудоагӀача хӀара кинижка тӀа я лоацца дешхьалхле, хӀаьта цу дешхьалхе тӀа дувц кинижка керттерча чулоацамах, из вӀашагӀдоллара бахьанех, цу тӀа яздеча хӀамай исторе оагӀонех. Йоазув йисте доаллаш ширача ханашка хиннача доазоний карташ да, цига хиннад Библе кинижкаш тӀа яздеш дола хӀамаш.

Дезача Йоазонашта тайп тайпарча къамий меттала таржам дара болх дӀахьош йолча Библена таржам деча Институто хоза а хеташ таро лу гӀалгӀай дешархошта Библе тӀа дувцар шоай наьна меттала деша.

Укх кхаь кинижка таржам деш хиннав шиъ таржамхо. Царех цаӀ дукха ха йоаццаш вайна юкъера дӀавахар. Йоазонна тӀеххьара редакци еча хана цо яздаьр ма хулла ца хувцаш дита лаьрхӀар оаха. Цудухьа укх кинижкаш тӀара йоазонаш яздара кеп (стиль) тайп тайпара йолаш да.

2005 шера Библена таржам деча Институто гӀалгӀай меттала арахийцар Лукас бена хоза кхаъ яха кинижка (юхакепатехад 2007 ча шера). Электронни форматах дола из таржам Библена таржам дара йолча Института сайта чу да укх адресах:

http:
ibt.org.ru/russian/bible/ing/ing.htm

Цу йоазон аудио запись а я Библена таржам дара йолча Института сайта чу.

Кинижка арадоал шийца CD диска тӀа яь аудиозапись а йолаш. Цу тӀа шоана кораергья Библе кинижкаш тӀара тексташ. ХӀаьта цу тексташта йола комментареш, уж йоашхаш йола тӀатохара еррига материалаш шоана корайоагӀаргья кинижка тӀа.

Библена таржам дара йолча Институто баркал оал таржам даьрашта, редакторашта, ер Библе кхоккхе кинижка гӀалгӀай меттала арадаккха новкъостал мел даьрашта.

Библена таржам дара Институт

Эстар

Эстар

1. Эстарах Долча Йоазон Дешхьалхе

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

Эстарах дола йоазув

Эстарах Долча Йоазон Дешхьалхе

Эстарах долча йоазон дешхьалхе

Эстарах долча йоазон тӀа дувцар хиннад Шушан шахьар тӀа, персаьний паччахь Ахашвераш (Ксеркс аьлча дикагӀа вовз из) Ӏан замалахьа чуӀеш хиннача цӀагӀа. Шушан – къаьнара Сузы оала город (шахьар) я, Бабила 320 километр гаьна хиннай из. Ахашвераш Персаьний паччахьалкхенна доал деш хиннав вай зама тӀаяле 486 ча шера денз 465 ча шерага кхаччалца.

Вай зама тӀаяле ворхӀ бӀаьи ткъаь шоллагӀчеи ворхӀ бӀаьи ткъаь цхьоалагӀчеи (722–721) шерашка Ассири паччахьалкхено Исраила мехка къулбаседа дакъа дӀадаьккхад, хӀаьта вай зама тӀаяле пхи бӀаьи дезткъеи ворхӀлагӀча шера (587) Бабила паччахьалкхено Исраила мехка къулбехьара дакъа (ЙахӀуди) дӀадаьккхад. Уж тӀемаш долча хана дукха жугтий Ассиреи Бабилеи дӀабигаб.

Вай зама тӀаяле пхи бӀаьи ткъаьи ткъестлагӀча шера (539) Бабил персашеи мадайхошеи шоай доалехьа ерзайир, тӀаккха дукха ха ялалехьа Бабиле хиннача жугташта бокъо елар шоай даьхе, Исраил мехка дӀацӀагӀо. Бакъда, дуккхабараш юхабаха раьза хиланзар. Цу тайпара дукха жугтий, масала, Эстари Мордахайи санна бараш, Шушан мо йолча персаьний шахьарашка бахаш бар.

Ахашвераша Эстар цӀи йола жугтий къона йоӀ хержар, из ший керда паччахьсе хургйолаш. Из хиннай да нана доацаш, ший даь веший воӀо, паччахьа болхло волча Мордахайс хьалкхеяь. Эстарах паччахьсе хилча, Мордахайс аьлар цунга, хье жугте йолга цхьаккха сагага ма алалахь, аьнна. Цхьацца болча Ӏуша Ахашвераш ве лаьрхӀалга шийна хьахезача, Мордахайс из паччахьага дӀааьлар, цу тайпара из вувчара кӀалхарваьккхар.

Паччахьа эггара лакхара болхло вар Хьаман цӀи йола саг. Мордахайс ше лоархӀаш ца хиларах Хьамана гоама вар из а жугтий а. Цо дехардир паччахьага ший паччахьалкхенчухьа мел бола жугтий боабе амар де аьнна. Юхедисача йоазон даькъ тӀа дувц ший къам кӀалхара даккха гӀерташ ший вахар мел кхераман кӀал оттаду Эстара.

ТӀехьагӀа Мордахайси Эстараси каьхат язду, цу хана жугтий къам кӀалхара даьккха из ди белгалдеш хӀара шера Пурим цӀей дезде аьнна. Пурим – из жугтий къаманна чӀоагӀа гӀоза цӀей да. «Пурим» яха дош персаьний «пур» (кхадж) яхача дешах хьадаьнна да. Цо белгалду жугтий моастагӀчо Хьамано кхадж мишта тийсаб, жугтий хӀалакбара малагӀа ди дикагӀа хургда хьожаш.

Укх кинижка тӀа Даьла ца хьоахавой а, Цо нахага, вахарга гӀолла новкъостал ду жугтий халкъанна. Бакъда, нах а хила беза хӀама чакхдоаккхаш. Эстара а Мордахайс а шоашта моггача бесса денал, гӀулакх гойтад, шой къам кӀалхара а даьккхад.

1

Паччахьа сесага Ваште ла ца дувгӀар

1^1Ер хиннад Ахашвераш паччахьа за́малахьа – Индера Хушага кхоачаш ихкача бӀаь ткъаь ворхӀ мехка́ доал даьча Ахашвераша+. 2Цу хана Ахашвераша паччахьа гӀанд Шушан шахьара гӀалий чу лаьттад, цу тӀара доал деш хиннад цо ший мел долча паччахьалла. 3Ший паччахьалла кхоалагӀча шера массе ший караболча аьлашта а ший гӀулакхдеш болча наха а йоккха че́[*] яьй цо. Цига Персаьний мехка а Миде а бӀунбаьччий, цӀи хеза нах, мехкий доалахой хиннаб. 4БӀарчча бӀаь дезткъа денна паччахьалкхен дуккха рузкъа а, ший возаллен[*] къагар а, сийле а гойта́д цо. 5Уж денош даьлча, хьаким вар а воацар а ца къоаставеш, Шушана гӀалий чу волчоа, паччахьа цӀен беша ворхӀ денна той оттадаьд цо. 6Беш хозъяь хиннай мрамора бӀоагӀех йоахкача дото чӀугех тхан кӀайчеи цӀечеи тӀӀиргашца чӀоагӀъяьча кӀай сийна гета́ пордошца. Тайп тайпарча дезача кхерильгашца ега́ча аймен[*] тӀа дошох а дотох а хьаяь вужийлаш[*] а лаьттай.

7Малар тӀакхихьад, шиъ шоайла тара боацача дошоча кадашка, хӀаьта из паччахьа малар, паччахьан камоаршалца шортта а хиннад. 8Цун лоӀамца, шийна ма дезза из чхьагӀар ме́ла йиш хиннай хӀара хьаьший, ший гӀулакхчешка, мел ловчоа массанена детталда аьнна хиннадаь.

9Ахашвераш паччахьа цӀагӀа паччахьа сесага Ваште а оттадаьд кхалнаха́ той.

10ВорхӀлагӀча дийнахьа, малар менна а волаш, Ахашвераш паччахьо амар даьд шийна гӀулакх деча ворхӀ евнухга[*] – Мехуманга, Бизтега, Харбонга, Бигтега, Авагтега, Зетарга, Каркасга –+
11паччахьий хоза гӀоз а туллаш, ший сесаг Вашти тӀайоалае шийна, аьнна из мел чӀоагӀа хоза я дӀагойтар духьа халкъа а гонахьарчарна а: амата хоза хиннай из. 12Амма, паччахьа сесага Ваште евнухашка гӀолла паччахьо дейта́ча амарах хьая тигадац. ТӀаккха паччахь эгӀазалах лотавеннав. 13Дагавувла эттав из, уж мо дола этта хьалаш къоастаде ховш болча нахаца (хӀана аьлча, паччахьа Ӏа́дате хиннад, законаши гӀулакхаш къоастадари ховш болча нахаца дагавувлар, 14хӀаьта цун гаргагӀа Каршен, Шетар, Адмат, Таршиш, Мерес, Марсен, Мемухан – паччахьа тӀабаха къаьстта аьттув болаш, паччахьалкхе массарел лакхагӀа, Персаьний мехка а Миде а сийдола ворхӀ саг хиннав). 15Паччахьо хаьттар царга:

– Законах фу де доагӀа паччахьа сесага Ваштена, Ахашвераш паччахьо евнухашка гӀолла дӀахьийна лоӀам цо кхоачаш ца барах?

16Мемухана аьлар паччахьага а, гонахьарча нахага а:

– Паччахьа сесаг Вашти, паччахьа́ хьалхашка хинна ца Ӏеш, цун гонахьарча наха́ а, Ахашвераш паччахьа доалахьерча массе мехкий халкъашта хьалха а бехке я. 17ХӀанз цун карахдаьннар массе кхалнаха́ дӀаховргда, уж шой моаройх дог кхарда баргба. Дувца болалургба: «Ахашвераш паччахьо шийна паччахьа сесаг Вашти тӀайоалае аьлча, из хьая тиганзар» яхаш. 18Тахане а Персаьний мехка а Миде а цӀи хезача кхалнаха, паччахьа сесага даьр дӀахезача шой моарошка дувцаргда, тӀаккха истий кхоардама[*] а, моарой эгӀазлон а чаккхе хургьяц! 19Из бахьан долаш, нагахь санна паччахьа́ лойя, Ахашвераш паччахь волча кхы цӀаккха а чу ма гӀойла Вашти, аьнна, амар тохалда цо. Персаьний мехка а Миде а юха ца доахача законашка дӀачу а гӀолда из. Цун паччахьий дарж кхыча, цул дикагӀа хургйолчоа дӀалулда паччахьо+. 20Паччахьа амар ерригача йоккхача паччахьалкхе дӀакхайкадича, берригача кхалнаха шой моарой лерхӀам а бергба, хьаким волчун а воацачун а.

21Из хьехам паччахьа́ а, цун гонахьарча наха а тайра, хӀаьта Мемухана яхача бесса паччахьо иштта хьа а дир. 22Паччахьалкхен массе даькъе, хӀара мехка цигарча йоазонца а, хӀара къаманга цун меттала а, хоамаш дахьийтар цо, хӀара къонах ший цӀенна аьла хила воагӀа, аьнна. Цох дар массе меттайла дӀа а кхайкадир.

2

Эстарах паччахьа сесаг хул

2^1Ахашвераш паччахьа эгӀазал шелъенна цхьа ха яьлча, цунна дагаехар Вашти, иштта цун карахдаьннар а, цу хьакъе долда аьнна ше даь хинна амар а+.

2ТӀаккха цунга хьожача гӀулакхчаша[*] аьлар:

– Къонна хоза мехкарий лохалба паччахьанна. 3Паччахьалкхе хӀара мехка лаьрххӀа нах а оттаболба цо. Цар гулболба массе къона хоза мехкарий Шушан шахьаре, гӀалий чу, кхалнаьха цӀагӀа, кхалнаха́ тӀахьожам лоаттабеча паччахьа евнухана Егай бӀаргкӀала, иштта, хьадж йоагӀа даьтташ а дӀалулда царна, цӀока хоза хургдолаш. 4Паччахьа безам тӀабаха́ йоӀ, Ваште когаметта паччахьа сесаг а хийла.

Из хьехам хоза хийтар паччахьана, хӀаьта цо пайда а ийцар цох.

5Шушан гӀалий чу вар Мордахай цӀи йола, Вениамина тӀехьенах вола жугте, Кийши Шими виӀий Яира воӀ, 6Ерсалимера Бабила паччахьо Небухаднесара ЙахӀудий паччахьца Иехонеца есарала бига́ хиннарех. 7Мордахайс хьалкхеяьяр ший даь веший йоӀ Гадасса – Эстар а оалар цунах, – цун да́ а нана а ца хиннадаь. Тоам болаш а, хоза а яр йоӀ, хӀаьта цун да́ на́на кхелхача, Мордахайс тӀаийцар из йиӀий когаметта.

8Паччахьа лоӀами амари массарна хозаш кхайкадича, Шушан гӀалий чу хьа а боалабаь, кхалнаьха цӀагӀа хьожача Егайя тӀахьожам кӀал дӀабелар дукха мехкарий. Иштта, Егайя тӀахьожама паччахьа цӀагӀа йига́ Эстар а дӀаелар. 9ЙоӀ цунна хозъелар, цун дог безам шийгахь эзар йоӀо. Цу сахьте дӀабелар цо цунна буа кхача а, хоза хьадж йоагӀа даьтташ а. Паччахьа цӀагӀара хьайоала а яь, ворхӀ кхалсаг оттайир цунна Ӏунал де, хӀаьта цу кхалнахаца цхьана кхалнаьха цӀен толашагӀча цӀагӀа из Ӏо а хоайир. 10Эстара дувцацар ший фух тайпах а, е гаргарчарех а, шийна Мордахайс къовлам[*] билландаь. 11ХӀара дийнахьа кхалнаьха цӀен хьалхашкарча коа гӀолла волавенна лелар Мордахай, Эстар мишта ях хьажа а, из маьрша йий ха́ а.

12Ший аргӀах Ахашвераш паччахь волча из чуяхале, кхалнаха́ диллача бесса, шийтта бетта́ ший дегӀ хозде декхаре яр хӀара йоӀ: ялх бетта мирра оалача хоза хьадж йоагӀача кечамца, ялх бетта кхыча хоза хьадж йоагӀача кечамашца. 13Паччахь волча йодаш, кхалнаьха цӀагӀара паччахьа цӀагӀа йодача хана фуннагӀа а, цун хьаэца безам барра лора цунна. 14Из сарахьа дӀайодар цига, хӀаьта Ӏурра юхаерзар кхалнаьха цӀен кхыча даькъа тӀа, паччахьа вокха исташта тӀахьожам лоаттабеча паччахьа евнухан Шаашгаза бӀарг кӀала. Кхы юха а йодацар паччахь волча, нагахьа цунна раьза волаш из ца хуле, е цӀи а яьккха цо хьа ца ехе.

15ЙоӀа́ метта из хьаийца́ча Мордахайа даь веший Авихаила йиӀий Эстара аргӀа еча, цо шийна хӀама деханзар, кхалнаьха цӀагӀа хьожача евнухо Егайс могадаьр ма́ра. ХӀаьта Эстар, ше бӀарга мел ейначун безам шийгахьа тӀаозаш ма ярий+. 16Ахашвераш паччахь волча паччахьий цӀагӀа из чуйигар, цун паччахьалла ворхӀлагӀча шера, итталагӀча тевет оалача бетта[*] .

17Паччахьа массе кхыча кхалнахал хозъелар Эстар, вокха мехкарашка доаца, шийгахьа безам а, шийца хьаэр а корадир цунна цунгара. Цо биллар цун керте паччахьа хоза гӀоз[*] , Ваштена метта цох паччахьа сесаг а еш. 18ХӀаьта паччахьо ший гонахьен[*] а, цӀи хезача наха́ а доккха той оттадир Эстара сийна. Массе мехка цӀей дир цо, паччахьа камоаршалца совгӀаташ а декъаш.

Мордахайс тийшаболх гучабоаккх

19Цхьа ха дӀаяхачул тӀехьагӀа мехкарий шозалагӀа гулбеча хана Мордахай паччахьа коа наӀарашка вагӀар, из шийна тӀадехка гӀулакхаш деш вар. 20Мордахайс шийга ма аллара, Эстара хӀама алацар ший гаргарча нахах а, ший къамах а, цо ше кхеяьча ханашка мо Мордахайа хьехамашка ше ладувгӀандаь.

21Из паччахьа коа наӀаре вагӀаш, паччахьа наӀара са лорадеча евнухаша Бигтанеи Терашеи эгӀазлонца барт бир, Ахашвераш паччахьа ве лаьрхӀа. 22Амма, Мордахайс цу тийшача белхах гучадаьннар, паччахьа сесаг йолча Эстарга дӀадийцар, хӀаьта цо из паччахьага дийцар, Мордахайа цӀерагӀа. 23ГӀулакх техка, цар бехк гуча а баьккха, уж шаккъе евнух гаьнех хьалъэллар. Цу дерригнех паччахьала исторе массе йола оагӀо тӀайолча кинижка тӀа дӀаяздир, паччахьа ший тӀахьожам а болаш+.

3

Жугтий боабе лаьрхӀа Хьамана план

3^1Ахашвераш паччахьо цхьа ха яьлча айвир Агага тӀехье Хьаммедата воӀ Хьаман, ший гонахьарча кхычарел лакхагӀа айваь, цунна лакхагӀа сийлен моттиг а луш. 2Массе паччахьа коа наӀаре болча гӀулакххоша[*] , Хьамана сий дора, го́ра бартал а ухаш, иштта паччахьо оттадарах. Амма, Мордахай цунна гора а оттанзар, е цун сий а динзар цо.

3Паччахьа коа наӀаре латтача паччахьа гӀулакххоша Мордахайга хеттар:

– ХӀана дохаду Ӏа паччахьа амар?

4Цар денгара денна иштта оалар цунга, хӀаьта вокхо царга ла дувгӀацар. ТӀаккха цох дар Хьаманах дӀатехар цар: Мордахайа леладер ла́ оттаргвий из хьажар духьа – Мордахайс ма дийцадарий царга, ше жугтех волга. 5Мордахай гора ца оттар а, цо ший сий ца дар а гуш, Хьаман эгӀазалах хьалвизар. 6Амма, Мордахай малагӀча къамах ва хайча, духхьал из цаӀ вийна Ӏе уйла а сацанзар цун. Из меттале, Ахашвераша паччахьалкхера деррига а Мордахайа халкъ – жугтий – хӀалакбе бахьан ле́ха ваьлар Хьаман.

7Ахашвераш паччахьо доал деча шийтталагӀча шера хьалхарча нисан оалача бетта́[*] , Хьамана хьалхашка «пур», вешта аьлча «кхадж» тийсабар, бутти дии хьахаржар духьа, Хьамана лаьрхӀар кхоачашдара. ХӀаьта кхадж бежар шийтталагӀча адар оалача бетта[*]+ . 8ТӀаккха Хьамана аьлар Ахашвераш паччахьага:

– Хьа паччахьалкхен мехкий къамашта юкъе дӀа хьа кхайса а, дӀа са даьржа а цхьа къам да; цар законаш кхыча адамий законел эргаш да, хӀаьта, паччахьа законаш цар кхоачашдиц. Паччахьа бокъо яц царна садетта. 9Нагахь санна паччахьа́ лойя, уж боабе амар тохадалар цо, хӀаьта аз итт эзар талант[*] дотув хьа а эза́, паччахьа паччахьалкхен рузкъана[*] болхлошка кара лургдар, цар из паччахьа паччахьалкхен рузкъане дӀачулургдолаш.

10Ший пӀелгера мухар чӀуг хьа а яьккха, жугтий моастагӀчунга, Агага тӀехьен Хьаммедата воӀага Хьаманага дӀаелар паччахьо – из цо цунна доал дӀалуш хилара а цо лаьрхӀачоа раьза хилара а тешалдеш дар+.

11– Дотув а хьайна дита, къам а хьа да, – аьлар цо Хьаманага. – Хьайна товр де царех.

12Хьалхарча бетта кхойтталагӀча денна[*] тӀабийха бар паччахьа йоазончий. ХӀара мехкара йоазонца а, хӀара къаман метталла а дӀаяьздир цар деррига Хьамана амараш, паччахьа доалахошка а, мехкий даьшка а, тайп тайпара къамий аьлашка а. Уж яьздаьдар Ахашвераш паччахьа цӀерца а, цун мухарца къайла́ а+. 13Массе паччахьа мехкашка сихача паччахьа почтага гӀолла амарца дахьийтадар каьхаташ, беррига жугтий хӀалакболба, боабий дӀабоахалба, цар фу а хоададолда – къона, къаьна, кхалнах, бераш – цхьан дийнахьа, шийтталагӀча адар оалача бетта кхойттлагӀча денна[*] , цар мулкана гӀаьрал долда, аьнна+.

14Амара копи закон мо хӀара мехка́ дала дезар, моллагӀча а къаман наха́ хозаш дӀакхайкаде дезар, уж цу дийнахьа кийча хургболаш. 15Из Шушан гӀалий чу дӀакхайкошше а, паччахьа амарах сихонца наькъа́ бахар паччахьа почтага гӀолла нах. Паччахьи Хьамани тойна хайшар, хӀаьта Шушан шахьара адам корзагӀадаьнна хьайзар+.

4

Мордахайс гӀо дех Эстаргара

4^1Из шеддар дӀахайча, Мордахай, шийна тӀера дувхар эттӀадаь, тӀолхаш йийха, керта́ йокъ хьаьрца, шахьаре араваьлар мухь бетташ, къахь аьрга велхаш. 2Паччахьа коа наӀаре ма́ра м кхачанзар из, хӀана аьлча, цхьаккхе тӀолхаш ювхар царех чуваха йиш яцар. 3Паччахьа лоӀам тӀабола амар кхаьчача хӀара мехка жугташка йоккха гӀайгӀа, марха, белхам, махьарч а дар, царех дукхабараш тӀолхаш йийха, Ӏовкъарал ухкаш бар.

4Эстара́ гӀулакхду кхалнахи евнухаши баьхка, Мордахайх дар шийга дийцача, цун геттара са хьайзар. Цо барзкъа дахьийтар цунна, ший тӀолхашта меттел цунга тӀадувхийта, амма вокхо дӀаэцанзар. 5ТӀаккха Эстаро, шийна гӀуллакх деча паччахьа евнухех цаӀ, Атах тӀавийха, Мордахайс саготдер фуд, из хӀанад ха́, аьнна, амар дир.

6Атах, паччахьа коа наӀаре духьаларча шахьара майдане араваьлар, Мордахай волча. 7Мордахайс дийцар цунна, деррига шийца хинначох а, жугтий хӀалакбара Хьамана ший доалахьара паччахьа паччахьалкхен рузкъана диста лаьрхӀа дотув мелад а+. 8Шушане дӀакхайкадаьча, цар фу хоададолда яхача амара копи делар Мордахайс цунга, цо Эстарга дӀагойтаргдолаш а, из цох дӀакхетае а, из паччахьа́ тӀаяха хьоаергйолаш а – цун къахетамга тийкъа́, ший халкъ цо дехаргдолаш+.

9Атаха юхавена, дийцар Эстарга, Мордахайс аьннар. 10ТӀаккха, цунна тӀадиллар цо, Мордахайга а́ла: 11«Массе паччахьа гӀулакххошта а, паччахьа мехкий халкъа́ а хов, моллагӀа маӀеи кхали веханза паччахьа чурча коа веначоа закон цаӀ ма́ра дац – из саг Ӏоажале валар. Паччахьо ший дошо скипетр тӀахьожаяьр мара, дийна виса йиш а яц. Бакъда, ткъаь итт ди м дӀадахад, сога паччахь ца кхайкаш».

12Эстара уж дешаш Мордахайха дӀатехача, 13цо иштта жоп юха ле дийхар: «Ма мотталахь, хье паччахьа цӀагӀа яр яхаш, массе жугтех хье цаӀ дийна юсаргья. 14Нагахь санна укх ха́на а хьо йист ца хуле, жугтий кӀалхара бовлар а, ба́лех бовлар а, миччахьара дена а, кхычахьара да́ мег, амма хьо а, хьа даь цӀа́ а м хӀалак м хургда. Хьанна хов, укх ха́нна духьа хьо паччахьа сесаг хиннайий а?»

15Юха Эстаро тӀадиллар Мордахайга ала: 16«Волле, берриг Шушан шахьарера жугтий гул а бе, са духьа марха а кхаба. Кхаь денна а кхаь бусса а хӀама ма даъа, хӀама ма мала. Аз а, сай гӀулакхдеча кхалнахаца марха кхоабаргда, оаш санна. ТӀаккха паччахь волча а гӀоргья, закона духьала из доагӀе а, тӀаккха нагахьа яла езе – со яла кийча я».

17Мордахайс, дӀаваха́ шийна Эстаро тӀа мел диллар деррига кхоачашдир.

5

Эстар йолча хинна той

5^1Иштта, кхоалагӀча дийнахьа Эстар, ший паччахьий дувхарца, паччахьа гӀанд латтача зала́ духьал, паччахьа цӀен чурча коа хьа а ена дӀаэттар. Зале, ший гӀанда тӀа вагӀар паччахь, юхь наӀаргахьа а йолаш+. 2Коа латта ший сесаг Эстар бӀаргаяйча, цунах къа а хийтта, ший бера дошо скипетр цунгахьа кховдайир цо. Эстар тӀаяха, скипетра духьах хьокхаелар+.

3Паччахьо хаьттар цунга:

– Фу эш хьона, паччахьа сесаг Эстар? Сенах дехал Ӏа? Шедар хургда хьона, кхыметтел ах паччахьалкхе а+.

4– Нагахьа паччахьа лойя, аз шийна оттадаьча той тӀа воагӀавалара паччахь тховсара, Хьаманаца цхьана, – жоп делар Эстара.

5– Сихха Хьаман волча гӀолаш, – аьлар паччахьо, – Эстара дехар кхоачашдара́.

Иштта, Эстаро шоашта оттадаьча той тӀа вахар паччахь Хьаманаца. 6ЧхьагӀар молаш, паччахьо хаьттар Эстарга:

– Фу деза те хьона? Деррига хургда хьона. МалагӀа да хьа дехар? Кхыметтел ах паччахьалкхе а – шеддар а дӀаэцаргда кх Ӏа!

7Эстара жоп делар:

– Сона ловр а, са дехар а ераш да: 8нагахь паччахьа раьзал[*] сона кораяь а яле, сона дезар дала а, са дехар кхоачашде а паччахь ловш а вале, кхоана воагӀавалара паччахь Хьаманаца, аз шоашта оттадергдолча тойне. ТӀаккха жоп лургдар аз паччахьа хаттара́+.

Мордахай хӀалакве лаьрхӀа Хьамана план

9Цу дийнахьа гӀоза а раьза а волаш, араваьлар Хьаман. Амма, паччахьа коа наӀаре Мордахай вайча, из шийна хьал ца гӀаттар, шийх кхерар цо ца гойтар а зийна, цунна эгӀазвахар из+. 10Амма, Хьаман са теха, чувахар. Ший доттагӀий а, сесаг Зераш а, цхьана гулбаь,+
11Хьамана курал йора, ший доккхача хьалах а, къонгий дукхаллах а, паччахьо ший мелдаьча сийх а, массе гонахьенна нахал а, гӀулакххойл а лакхваь, цо ше айварах а+.

12– Из м дерига а дац, – тӀатехар Хьамана. – Со цаӀ ва, паччахьа сесага Эстаро, ше оттадеча тойна паччахьца вийха́р. Цо м со кхоана а вийхав паччахьаца цхьана. 13Амма, цо гӀад м вигац со, паччахьа коа наӀаре вагӀа жугте Мордахай сона мел гуча хана.

14Сесаго Зераша, берригача доттагӀаша аьлар цунга:

– Шовзткъе итт дол[*] лакха дахчан бӀоагӀа хьа а бий оттабе аьле амар де, хӀаьта Ӏурра паччахьагара деха, цох Мордахай хьалъоллилга. Цул тӀехьагӀа паргӀатта паччахьаца той тӀа а гӀо.

Из хьехам хозахийтар Хьамана, цо амар делар из бӀоагӀа хьабе+.

6

Мордахайа лерхӀама сий ду

6^1Цу бус паччахьа́ наб кхетацар, цудухьа амар дир цо, ший паччахьала исторе масса йола оагӀонаш тӀайола кинижка хьадай, де́ша шийна аьнна+. 2Цигга корадир, Ахашвераш паччахьа ве́ лаьрхӀа вӀашагӀбеллача тийшача белхах, паччахьа наӀар са лорадеш хинна ши евнух Бигтан, Тераш Мордахайс мишта гучаваьккхавар+.

3– МалагӀа сийлеи даржеи кхаьчад цох Мордахайна? – хаьттар паччахьо.

– Цхьаккха даьдац цунна, – жоп делар цун гӀуллакх деча́р.

4Паччахьо аьлар:

– Малав хӀанз коа тӀа?

Паччахьа цӀен арарча коа тӀара хӀаьтта чувенавар Хьаман, ше хьабейтача бӀоагӀах Мордахай хьалъоллар паччахьаца дувца+.

5Цун гӀулакхчаша жоп делар:

– ХӀанз Хьаман латт коа.

– Чувайта, – аьлар паччахьо.

6Хьаман чуваьлча, паччахьо цунга хаьттар:

– Паччахьо сий де лаьрхӀача сага́ фу де доагӀа?

Хьамана ший дагахьа уйла йир: «Кхы мала хургвар из паччахьо сий де гӀертар, со а ца хилча?» 7ТӀаккха жоп делар цо паччахьана:

– Паччахьа лерхӀам бе ловча сага́ 8паччахьа дувхар хьадахьалда, паччахь тӀавагӀа говр йоалайойла – паччахьий хоза гом керта тӀа багӀар. 9ТӀаккха из дувхари говри паччахьа гонахьена эггара лакхе волча цхьаннега лулда. Цо дувхалда паччахьо сий де ловча сага барзкъа, шахьара майдане да́ юхьлаьца из тӀа вагӀаш говр а йоалайойла цо, цун хьалхха массанена хозаш кхайкарал а деш: «Ер ду кх паччахьа сий де лейнача сага́!», – яхаш.

10– Волле, хӀанзе, – амар дир Хьаманага паччахьо, – хьаэца дувхари говри, хӀанз Ӏайха ма аллар из хьаде паччахьа коа наӀаре вагӀача жугтечоа Мордахайна. Цхьаккха а диц ма де, Ӏайха хьаде мел аьнначох.

11Хьамана дувхари говри дӀаийцар, Мордахай барзкъах кийчваь, шахьара майдане гӀолла цун говр юхьлаьца дӀа а йигар, массанахьа дӀахозаш цунна хьалхашка: «Ер ду кх паччахьа сий де лейнача сага́!», – яхаш.

12Цул тӀехьагӀа, Мордахай паччахьа коа наӀарга юхавера. ХӀаьта Хьаман, гӀайгӀах корта а хьулабаь, цӀенгахьа сихвелар, 13сесагага Зерашгеи, массаболча доттагӀашкеи деррига дӀа а дийцар, шийца хиннар.

ДоттагӀашта юкъе хьаькъалдолча нахеи сесаго Зерашеи аьлар цунга:

– Ше бахьан хьа вожар доладенна Мордахай жугтех вале, цунна духьала хьо лоатта а лургвац, ца воаллаш хӀалак а хургва хьо!+

14Цар дӀахо цунца къамаьл деш, паччахьа евнухаш хьакхаьча, из сихве эйттар, Эстаро кечдаьча той тӀа вахара́.

7

Хьамана ве́р таӀазар

7^1Паччахьи Хьамани той хьега бахар паччахьа сесаг Эстар йолча,+
2хӀаьта шоллагӀча денна молаш багӀаш, паччахьо юха а хаьттар:

– Паччахьа сесаг Эстар, фу деза хьона? Шедар хургда кх хьона. Миштад хьа дехар? Кхыметтел ах паччахьал а – шеддар кхоачаргда хьога!

3Паччахьа сесага Эстаро жоп делар:

– Оа, паччахь, хьа раьзал сона кораяь а яле, нагахь санна из паччахьа ла а лойя, дийна йита со – из да сона эшар, хӀаьта а къамах къахетам бе – иштта да са дехар+. 4Со а са къам а хӀалакде, фу хоадо, даькъаза даккха дехка́ ма дий. Нагахь санна тхо лай санна дехкача, со йистхургьяцар, из бала бахьан паччахь сатемах ваккха оттаргьяцар[*]+.

5Ахашвераш паччахьо хаьттар Эстарга:

– Ва малав из? Мала вихьав из хьаде?

6Эстаро аьлар:

– Духьалхо[*] а моастагӀа а – ер бӀеха Хьаман ва кх.

Цигга Хьаман оагавелар паччахьаи паччахьа сесагаи кхерама хьалха+. 7Паччахь эгӀазе айвелар вагӀачара, чхьагӀар латтийта́, паччахьа цӀен сомий беша ваьлар. ХӀаьта Хьаман, паччахьо хӀанззе а ший кхел йирах кхийтта висар, ше дийна вутавалара аьнна, паччахьа сесага Эстара хьоаставалар духьа. 8Паччахьа цӀен сомий бешара той долча зале паччахь юхавеча, Хьаман, паччахьа сесаг Эстар оагӀоръяьннача тӀакхийтта гора отта гӀерташ воаллар.

Паччахьо цӀогӀа техар:

– Ва фуд ер да, ер м кхы а паччахьа сесаг хьувзае а дага ма вий, са паччахьа цӀен юккъе?!

Из дош паччахьа бертера доаллашехь а, Хьамана юхь къайлар. 9Паччахьа гӀулакх деча цхьан евнухо Харбона аьлар:

– Шовзткъеи итт дол лакха бӀоагӀа ба Хьамана цӀен юхе латташ; ший дешо паччахь кӀалхарваьккхача Мордахайна укхо кечбаь.

Паччахьо аьлар:

– ГӀаьххьа цунах хьал а олла из!+

10Хьаман хьалъэллар Мордахайна кечбаьча бӀоагӀах. Цул тӀехьагӀа паччахьа эгӀазал йижар+.

8

Паччахьо бокъо лу жугташта шоаш лорабе

8^1Ахашвераш паччахьо жугтий моастагӀчун Хьамана ков карт цу дийннахье дӀаделар ший сесага Эстара́. ХӀаьта Мордахай паччахьа юхьа духьал а эттар, хӀана аьлча, ший из фу хул Эстаро дӀадийцандаь. 2Хьаманагара хьаяьккха хинна ший чӀуг Ӏояьккхар паччахьо, хӀаьта из Мордахайна совгӀата дӀа а елар. ХӀаьта Эстаро урхал де оттавир из Хьамана ков карта́+.

3Юха дехаре яьлар Эстар паччахьага, цунна когех а хьерчаш, елха а елхаш. Из цунга текъар, Агага тӀехьено Хьамана жугтешта духьала кечъяь къиза план юхаяккха яхаш+. 4ТӀаккха паччахьо дошо скипетр дӀатӀахьекхар Эстаргахьа, из хьалгӀаьтта, цунна духхьал дӀаэттар+.

5– Нагахь санна паччахьана лойя, – аьлар цо, – цун раьзал сона кораяьяле, цунна из нийса хета уйла яле, со цунна езаш яле, амар кхайкадолда, массе паччахьа мехкашка жугтий хӀалакбе аьнна Агага тӀехьен Хьаммедата воӀо Хьамана яьздаь каьхаташ юхадехаш. 6Мишта могаргда сона, сай къам хӀалакхиларга бе́ а доацаш хьежа? Мишта а хьежалургьяр со, сай гаргарача́р Ӏоажалга?

7Ахашвераш паччахьо жоп делар Эстара а, жугтечоа Мордахайна а:

– ХӀанз Хьаман жугташта тӀехьалеларах аз цун ков карт Эстара́ дӀаденнад, из ше бӀоагӀах хьал эллав. 8ХӀаьта оаш кхы амар яьзде паччахьа цӀерагӀа, шоашта товчча бесса жугташта пайде, паччахьа мухарца из дӀакъовла, хӀана аьлча, паччахьа цӀерагӀа яьздаь, паччахьа мухарца къайла каьхат юхадаккха йиш яц+.

9Цу хана – кхоалагӀча сиван оалача бетта ткъаь кхоалагӀча дийнахьа[*] – тӀабийха бар паччахьа йоазанчий. Цар дӀаяьздир Мордахайа деррига амараш жугташка, паччахьа доалахошка а, мехкий даьшка а, Индера Хушага кхоачача бӀаь ткъаь ворхӀ мехкий аьлашка а. Цун амараш яьздир хӀара мехка йоазонца, хӀара къаман меттала, жугташка – цар йоазонца а, цар меттал а+. 10Ахашвераш паччахьа цӀерагӀа Мордахайс яьздаь каьхаташ, паччахьа мухарца чӀоагӀдир, лаьрххӀа паччахьан кхедаьча, сихача говраш тӀа багӀача баьрей паччахьа почтага гӀолла дӀа хьа дахьийтар+.

11Паччахьа амаро хӀара шахьарера жугташта бокъо лора гулбала а, шоаш лорабе а: шоашта тӀалета́ бола хӀара халкъан е мехкан массе а нах вӀашагӀкхетар хӀалакйе, уж боабе, фу хоададе, бераш а кхалнах а тӀехьа, шоай моастагӀий доалахьара хӀама дӀадахьа а. 12Ахашвераш паччахьа мел болча мехкий жугташта цу гӀулакха оттадаь ди дар шийтталагӀча адар оалача бетта кхойттлагӀа ди[*] . 13Амара копи закон мо хӀара мехка дӀахьийна хила а дезар, моллагӀча къаман массе а наха́ хозаш дӀакхайкаде а дезар, моастагӀашта цу денна шоай бекхам бе жугтий кийча хилийта.

14Из Шушан гӀале хьакхоачашехь а, паччахьа амарах сихонца наькъа бахар паччахьа почтага гӀолла нах+.

15Мордахай дӀавахар паччахь волчара, сийна кӀай паччахьий дувхарца, боккха дошо хоза гӀоз а туллаш, гета́ цӀе кхоллар а кхоллаш. ХӀаьта Шушан шахьаре сакъердара цӀей доладелар+. 16Жугташта сийрдеи, сакъердамеи, гӀозеи, сийдолаши яр из ха. 17Паччахьа амар дӀа мел кхаьчача хӀара мехка а, хӀара шахьаре а сакъердам, гӀозле, тойш, цӀейш дар жугтий. ХӀаьта, кхыча халкъий дуккхачар жугтий дин а тӀаийцар, царех болча кхерамо шоаш лийцандаь.

9

Жугтий котало

9^1ШийтталагӀча адар оалача бетта кхойтталагӀча дийнахьа[*] кхоачашдаь хила дезар паччахьа амар. Цу дийнахьа царна тӀа лакхале йоаккхилга сатессар жугтий моастагӀаша, амма, нийсса юхмаччахь хилар, жугтий коталонца шоаш тӀаэйттар шоай гоамахошта[*]+ . 2Ахашвераш паччахьа массе мехкашка жугтий гулбелар шой шахьарашка, шоашта зулам де ловчарна тӀалатара́. Цхьаккхе а вацар царна духьал отта могаш, хӀана аьлча, массе а кхы къамий нах кхерар царех. 3Беррига мехкий аьлаша, доалахоша, мехка даьша, паччахьа урхалхоша а га лоацам бора жугтий, Мордахайх болча кхерамо шоаш хьоарчабаь хиларагӀа. 4Мордахай айвелар паччахьа цӀене: массе а мехка ухар цох бола хоастам – низ низзе хулаш ма варий из.

5Жугташа тураца тедар шоай моастагӀий, боабора, фу хоададора, шой хьашт дарра шоай гоамахоех хьадора. 6Шушан гӀала жугташа боа а бир, фу а хоададир пхи бӀаь сага. 7Паршандата, Далфон, Аспата, 8Пората, Адали, Аридата, 9Пармашта, Арисай, Аридай, Вайзата – 10жугтий моастагӀчун Хьаммедата виӀий Хьамана итте а воӀ вийр. Амма, боабаьрий доалахьар дар шоашта хьаэца м овттанзар уж.

11Шушан гӀалий тӀа боабаьраш масса саг ва цу дийннахье а хоам бир паччахьага.

12Паччахьо аьлар ший сесагага Эстарга:

– Шушан гӀалий тӀа жугташа боабаьб пхи бӀаь саги, Хьамана итте воӀи. Фу даь хур те цар юхебисача паччахьа мехкашка? ХӀаьта хӀанз деха хьай безам бар, лургда хьона. МоллагӀа тайпа мара ца хиларах, из кхоачаш а хургда хьона+.

13– Нагахьа паччахьа́ лойя, – жоп делар Эстара, – таханара амар кхоана Шушане кхоачашде бокъо ле́ жугташта, хӀаьта Хьамана къонгаш бӀоагӀех хьал охкийта.

14ТӀаккха паччахьо лоӀам белар Эстаро аьннача бесса из кхоачашде. Шушане из амар арадаьлар, Хьамана итте виӀий дакъий хьал а эхкар. 15Шушанера жугтий цхьан гулбелар адар бетта дийтталагӀча дийнахьа[*] , тӀаккха Шушане кхо бӀаь саг Ӏоажалга а велар. Амма, боабаьрий доалахьара хӀама шоашта хьаэца а овттанзар.

16Цу ханна паччахьа мехкашка хинна, вож жугтий гулбелар, шоай моастагӀашта духьаловтта а кӀалхарбовла а. Царех кховзткъе пхийтта эзар боабир цар, бакъда боабаьрий доалахье хиннар шоашта хьаэцанзар. 17Адар бетта кхойттлагӀча дийнахьа[*] хилар из, хӀаьта тӀехьадоагӀача дийнахьа уж салоӀаш бар, цох тойнеи гӀозалеи ди а дир цар.

18Амма Шушанера жугтий гулалора кхойттлагӀчеи дийттлагӀчеи деношка, хӀаьта пхийтлагӀча денна салоӀар, цох а дир тойнеи гӀозалли ди. 19Цудухьа юрташкарча жугташа, – чӀоагӀъянза шахьарашка бахачар, – адар бетта дийтталагӀа ди лоархӀ, гӀозаллеи тойний ди мо, цӀей санна, шойла дуъа шунаш дӀа юха а кхухьийташ.

Пурима цӀей оттадар

20Мордахайс уж хилламаш[*] дӀаяьздир, гаьна гарга Ахашвераш паччахьа́ массе а мехкий жугташка каьхаташ дӀа хьа дахьийтар, 21хӀара шера адар бетта дийтталагӀи пхийтталагӀи денош цар дездергдолаш, 22жугтий шоай моастагӀех кӀалхарабаьнна ха санна а, цар гӀайгӀах гӀозал хинна бутт санна а, хӀаьта цар белхамах – цӀей а. Царга яьздир цо, уж денош лерхӀалда тойнеи гӀозаллеи денош санна, шойла дӀа хьа шунаш а кхухьийталда, торо йоацача наха́ совгӀаташ а телалда.

23Цу хана жугташа деш хиннар цар лаьрхӀар дӀахо дахьа. Иштта хьахилар цар Ӏадат – Мордахайс яьздаьр кхоачаш а деш. 24Массе жугтий моастагӀ волча Агага тӀехьено, Хьаммедата воӀо Хьамана «пур» (вешта аьлча, кхадж) ма тийссабарий, уж боабе а, цар фу хоададе а дагахьа+. 25Бакъда, Эстар паччахьа духьал эттача, цо йоазонца лоӀам белар, жугтешта духьала Хьамана дагалаьца зулам, шийна духьала даргдолаш, из ше а, цун къонгаш а бӀоагӀех хьалъохкаргболаш а. 26(Иштта цу денойх Пурим цӀи тиллар, «пур» дешах)[*] . Каьхата тӀа мел хиннар а шоашта мел дайнар, мел хезар а бахьан долаш жугташа шоай Ӏадат дир, 27жугташа ца хилча даргдоацачох лаьрхӀар из шоашта а, шоай тӀехьенна а, моллагӀ царех хьакхетарашта а, хӀара шера уж ши ди лерххӀаме теркал де, дӀаяьздаьчча бесса, ший оттаяьча ханна. 28Уж денош хӀара ноахале, хӀара дезале, массе а мехка, массе а шахьаре а диц ца деш, дезде доагӀа. Уж Пурима денош дӀадоахилга яц жугтий, иштта царех дагалоацам цар тӀехьений дӀабов а йиш яц.

29Авихаила йоӀо, паччахьа сесага Эстаро, Мордахай жугтеца цхьана, беррига а шоай Ӏаьдал низаца, Пуримах дола шоллагӀа каьхат бакъдеш тӀатовжам а яьзбир+. 30ХӀаьта, Ахашвераш паччахьалкхен бӀаь ткъаь ворхӀ мехкарча жугташка, машар а тешам а царна бехаш каьхаташ дӀа хьа ахийтар,+
31цу Пурима деной шой ханнахьа оттам[*] хилийта, Мордахайс а паччахьа сесага Эстаро а жугташка ма яьздарра а, шоашта а, шой тӀехьенашта а мархий ханех а, леткъамий хьа́къе а оттадарах тарра+. 32Эстара лоӀамо чӀоагӀдир уж Пуримах оттамаш, хӀаьта из каьхат хьоарчам[*] тӀа дӀа а яьздир.

10

Мордахайа возалле

10^1Йоал техар Ахашвераш паччахьо еррига паччахьалкхе, эггара гаьнагӀча форда йистошка кхоачаш. 2Мордахайа гӀулакхех, возаллах дола бӀарчча дувцар а, паччахьо цунга кхоачадаьча Ӏаьдалах а, низах а, дӀаяьздаьд «Миде а Персаьний а паччахьий исторе массо йола оагӀонаш тӀайолча кинижка тӀа»+. 3Жугте Мордахай Ахашвераш паччахьа́ тӀехьа шоллагӀа хиннав; из жугташта юкъе сийлахь а хиннав, дуккхача ший къаманхоша[*] кӀоаргга лерхӀам беш а хиннав, хӀана аьлча, цо ший халкъа́ диканна духьа къахьийгад, оалар а берригача жугташта диканна яьхад+.

* 1:3 Йоккха че́ дуккхача наха той оттадаь моттиг.

* 1:4 Возалле «возал» яхача деша тӀара.

* 1:6 Айме лакхера моттиг.

* 1:6 Вужийла саг оагӀора ваьнна Ӏовужа моттиг (южийла – кхалсаг оагӀора яьнна Ӏоюжа моттиг).

* 1:10 Евнух кхалнахага хьожаш вола веӀаь маӀасаг.

* 1:18 Кхоардам «кхарда» яхача деша тӀара.

* 2:2 ГӀулакхча гӀулакх ду саг.

* 2:10 Къовлам «къовла» яхача деша тӀара.

* 2:16 Вай зама тӀаяле 479 ча шера Ӏан юххье.

* 2:17 Паччахьа хоза гӀоз паччахьа керта тӀа тулла кий.

* 2:18 Гонахье паччахьа уллувра гӀулакхера нах.

* 3:2 ГӀулакххо гӀулакхера саг.

* 3:7 Вай зама тӀаяле 474 ча шера бӀаьстан юхье.

* 3:7 Вай зама тӀаяле 473 ча шера Ӏан юххе.

* 3:9 Итт эзар талант 345 тонн.

* 3:9 Паччахьалкхен рузкъа ахча леладу моттиг.

* 3:12 Вай зама тӀаяле 474 ча шера 17 ча апреле.

* 3:13 Вай зама тӀаяле 473 ча шера 7 ча марта.

* 5:8 Раьзал «раьза» яхача деша тӀара.

* 5:14 Шовзткъе итт дол 22 25 метр гаргга лакхал.

* 7:4 Е иштта: «...моастагӀчо паччахьанна даь зе юхаметта оттадергдеце а».

* 7:6 Духьалхо духьал латта саг.

* 8:9 Вай зама тӀаяле 474 ча шера 25 ча июне.

* 8:12 Вай зама тӀаяле 473 шера 7 марта.

* 9:1 Вай зама тӀаяле 473 ча шера 7 ча марта.

* 9:1 Гоамахо гоама вола саг.

* 9:15 Вай зама тӀаяле 473 ча шера 8 ча марта.

* 9:17 7 ча марта.

* 9:20 Хиллам «хиннад», «хилар» яхача дешаш тӀара.

* 9:26 Пур (цхьоален таьрахь) кхадж; пурим – (дукхален таьрахь) кхажамаш.

* 9:31 Оттам «оттадаьд» яхача деша тӀара.

* 9:32 Каьхат хьоарчам йоазув даь каьхат хьоарчадаь хилар.

* 10:3 Къаманхо ший къамах вола саг.

+ 1:1 Эстар 8:9, Эстар 9:30
+ 1:10 Эстар 7:9
+ 1:19 Эстар 8:8,
+ 2:1 Эстар 1:19-20
+ 2:15 Эстар 9:29
+ 2:23 Эстар 6:2, Эстар 10:2
+ 3:7 Эстар 9:24, Эстар 9:26,
+ 3:10 Доладалар 41:42, Эстар 8:2
+ 3:12 Эстар 8:9
+ 3:13 Эстар 8:10,
+ 3:15 Эстар 8:14
+ 4:7 Эстар 3:9
+ 4:8 Эстар 3:14
+ 5:1 Эстар 4:16
+ 5:2 Эстар 4:11
+ 5:3 Эстар 7:2,
+ 5:8 Эстар 7:3
+ 5:9 Эстар 3:1
+ 5:10 Эстар 6:13
+ 5:11 Эстар 9:7-10, Эстар 3:1
+ 5:14 Эстар 6:4, Эстар 7:9-10
+ 6:1 Эстар 2:23, Эстар 10:2
+ 6:2 Эстар 2:21-22
+ 6:4 Эстар 5:14, Эстар 7:9-10
+ 6:13 Эстар 5:10
+ 7:1 Эстар 5:3,
+ 7:3 Эстар 5:8
+ 7:4 Эстар 3:9
+ 7:6 Эстар 3:10

+ 7:9 Эстар 1:10, Эстар 5:14, Эстар 6:4, Сулейма-пайхамара кицаш 11:5,

+ 7:10 Доладалар 40:22
+ 8:2 Доладалар 41:42, Эстар 3:10
+ 8:3 Эстар 3:1
+ 8:4 Эстар 5:2
+ 8:8 Эстар 3:12
+ 8:9 Эстар 1:1, Эстар 3:12, Эстар 1:22

+ 8:10 Доладалар 41:42, Эстар 3:10, Эстар 3:13

+ 8:14 Эстар 3:15
+ 8:15 Сулейма-пайхамара кицаш 11:10
+ 9:1 Эстар 3:13
+ 9:12 Эстар 5:6, Эстар 7:2
+ 9:24 Эстар 3:7
+ 9:29 Эстар 2:15
+ 9:30 Эстар 1:1, Эстар 8:9
+ 9:31 Эстар 4:3
+ 10:2 Эстар 2:23, Эстар 6:1-2
+ 10:3 Доладалар 41:40,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ING

Эстарах Долча Йоазон Тӏара Цӏераши, Дувцар Хиннача Мехкарча Моттигий Цӏераши

Эстарах Долча Йоазон Тӏара Цӏераши, Дувцар Хиннача Мехкарча Моттигий Цӏераши

1. Агага Тӏехье

2. Бабил (Эрсий Меттала – Город Вавилон)

3. Йахӏуде (Ӏарбий Метталара)

4. Небухаднесар II

5. Хуш

Агага тӀехье – Амалик наькъан паччахь хиннача Агага тӀехьенах вола саг. Амалик наькъан даиммара моастагӀий хиннаб исраилхой.

Бабил (эрсий меттала – город Вавилон) – Бабила импере паччахьалкхен керттера шахьар. Вай зама тӀаяле, пхи бӀаьи дезткъеи ворхӀлагӀча шера (587) Бабила паччахьо жугташкара котало а яьккхай Ерсалим йоха а яьй. Цу хана дукха жугтий есералла бигаб, хӀаьта цигача есаралла Ӏеш кховзткъеи итт шу а даьккхад цар.

ЙахӀуде (Ӏарбий метталара) – къаьнара Иудея. Ерсалим шахьар латта жугтий лаьттан къулбехьара моттиг.

Небухаднесар II – Бабила Кердача паччахьалкхен эггара сийлахьвола паччахь. Доал деш хиннав вай зама тӀаяле 605 ча шера денз 562 ча шерага кхаччалца йолча хана. Небухаднесар эрсий меттала Навуходоносор ва.

Хуш – Эфиопи оала мохк. Цу хана цо чулоацаш хиннай къулбаседа Эфиопии, Судани, къулбехьен Мисари.

Картш (Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш)

Картш (Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш)

1. Ассире Паччахьалкхе

2. Персаьний Паччахъалкхе

3. Руфих Долча Йоазон Тӏа Белгалъю Моттигаш

КАРТАШ

Ассире паччахьалкхе (вай зама тӀаяле 650-ча шера)

Персаьний паччахъалкхе (вай зама тӀаяле 500-ча шера)

Руфих долча йоазон тӀа белгалъю моттигаш

Table of Contents

- Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш: Эстар

- Дешхьалхе

- Эстар

- Эстарах Долча Йоазон Дешхьалхе
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10

- Эстарах Долча Йоазон Тӏара Цӏераши, Дувцар Хиннача Мехкарча Моттигий Цӏераши

- Агага тӀехье
- Бабил (эрсий меттала – город Вавилон)
- ЙахӀуде (Ӏарбий метталара)
- Небухаднесар II
- Хуш

- Картш (Юнус-пайхамарах • Руфих • Эстарах Дола Йоазонаш)

- Ассире паччахьалкхе
- Персаьний паччахъалкхе
- Руфих долча йоазон тӀа белгалъю моттигаш