Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-10-14T11:00:19.260445+00:00

Доладалар • Сулейма-пайхамара Кицаш: Сулейма-пайхамара Кицаш

Доладалар • Сулейма-пайхамара Кицаш: Сулейма-пайхамара Кицаш

1. Дешхьалхе

1. Сулейма-пайхамара Кицаш

1. Сулейма-пайхамара Кицай Темаш

Доладалар

Сулейма-пайхамара кицаш

Библена таржам дара Институт

Москва, 2015

Доладалар

Сулейма-пайхамара кицаш

Укх кинижка аудиозаписаш шоана короргья Библена таржам дара института сайта тӀа укх адресагӀа:

http:
ibt.org.ru/ru/media?id=ING

Шоашта хетар ала: ibt_inform ibt.org.ru

9-чеи, 135-чеи, 243-чеи оагӀонаш тӀара сурташ © BFBS, 1994

245-ча оагӀон тӀара карта © UBS, 1999

ISBN 978-5-93943-249-8

© Институт перевода Библии, 2018

Дешхьалхе

Дешхьалхе

Хьамсара кинижка дешархой!

Шоана хьалхашка дадараш цхьана кепатеха арахийца Дезача Йоазоний ши кинижка да: Доладалари Сулейма-пайхамара кицаши. Ер дуне хьа мишта хиннад, къа мишта даьннад укх дунен тӀа, мишта волавеннав Даьла наха Ше вовзийта яхача хаттарашта жоп луш да Доладалар яха кинижка. ХӀаьта Кицаш яха кинижка нах, къаьстта кагийнах, укх дунен тӀа баха а лела а Ӏомабеш да. Цун хьехамашка ладийгӀачар вахар гӀоза а аьттув болаш а хургда, Даьла раьза волаш а хургда.

Дезача Йоазонаш – из укх дунен тӀа эггара дукхагӀа дешаш а чӀоагӀагӀа лоархӀаш а долча кинижкайх цаӀ да, цудухьа хӀаравар таро йолаш хила веза ший меттала ер йоазонаш деша, укх дунен тӀа моллагӀча моттиге из вахе а, моллагӀа ди цо лелабой а, моллагӀча къамах из вале а. Мичара хьадоагӀа вай, сенна дах вай, укх дунен тӀа сел дукха эгӀазло хӀаний, фу хургда саг венначул тӀехьагӀа, яхараш мо долча массехана наха дагадаьхкача хаттарашта жоп луш да Деза Йоазонаш. Уж Деза Йоазонаш – кераста дина керттера кинижка да, цхьабакъда, из духхьала кераста ди лелабеча наха лаьрхӀа яздаьд аьнна хетараш гӀалат ба. Дезача Йоазоний дуккха доакъош бусалба наха а деза лоархӀаш да. i

Кераста дин йоазонаш тӀа жугтий халкъан Деза Йоазонех Шира Васкет оал. Цу Ширача Васкете чудоагӀаш да тайп-тайпарча автораша яьздаь дукха тайп-тайпара кинижкаш. Царех дукхагӀдараш жугтий къаьнарча меттала яьздаь да. Ширача Васкета цхьадола доакъош яьздаь 3 эзар шу совггӀа ха я. Ширача Васкете чудоагӀаш да исторехи бокъонехи дола кинижкаш, поэзи, хьаькъал долча наьха хьехамаш, хургдар дувцаш дола кинижкаш. Уж кинижкаш шоайла чӀоагӀа эргаш дале а, цу йоазонаш тӀа долаш да юкъара дешаш а: Даллеи жугтий халкъаи юкъера гӀулакхаш, царна юкъе Дала леладаь хӀамаш, деррига халкъаш даькъалде Даьла лоӀам хилар, халкъ Шийх тешаш а Ше яхар деш а хиларга догдоахаш Из хилар.

Укх издане чудоагӀача хӀара кинижка тӀа я лоацца дешхьалхле, хӀаьта цу дешхьалхе тӀа дувц кинижка керттерча чулоацамах, из вӀашагӀдоллара бахьанех, цу тӀа яздеча хӀамай исторе оагӀонех. Йоазув йистедоаллаш ширача ханашка хиннача доазоний карта да, ширача ханашка укх дуненах хиннача кхетама диаграмма я, цхьаццайолча лоархӀамеча Даьла цӀерий список я, Кицай кинижкий темаш я белгалъяьха.

Дезача Йоазонашта тайп-тайпарча къамий меттала таржам дара болх дӀахьош йолча Библена таржам деча Институто хоза а хеташ таро лу гӀалгӀай дешархошта Деза Йоазонаш тӀа дувцар шоай наьна меттала деша.

2005 шера Библена таржам деча Институто гӀалгӀай меттала арахийцар «Лукас бена хоза кхаъ» яха кинижка (юхакепатехад 2007-ча шера). 2015-ча шера кепатехад Юнус-пайхамарахи, Руфихи, Эстарахи дола кинижкаш. Электронни форматах дола цу кинижкай таржамаш Библена таржам дара йолча Института сайта чу да укх адресах: http:
ibt.org.ru/ru/media?id=ING. Цу кинижкай аудиозапись а я цу сайта чу. ТӀехьа тӀайоагӀача хана кхы таржам деш ара мел доала кинижка а цу адресагӀа корадоагӀаргда.

Укх кинижка аудиозапись е лерхӀ оаха. Из кийча йолча хана из хургья Библена таржам дара института сайта тӀа.

Библена таржам дара йолча Институто баркал оал таржам даьрашта, редакторашта, Деза Йоазоний ер ши кинижка гӀалгӀай меттала арадаккха новкъостал мел даьрашта.

Библена таржам дара Институт

Сулейма-пайхамара Кицаш

Сулейма-пайхамара Кицаш

1. Сулейма-пайхамара Киций Дешхьалхе

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

Сулейма-пайхамара Киций Дешхьалхе

Сулейма-пайхамара киций дешхьалхе

«Сулейма-пайхамара кицаш» Дезача Йоазоний цхьа дакъа да, кераста нахеи жугташеи деза лоархӀаш дола. Жугтий меттала яьздаь дола из кинижка бӀаьш долча тайп-тайпарча къамий метташка таржам даь да. ХӀанз Ӏа а хьадийлад из кинижка, гӀалгӀай меттала таржам даь дола.

Исраьил-халкъа зиракаш из кинижка вӀашагӀдолла болабеннаб ши эзари ах эзари шу совггӀа хьалха. Цунна чудоагӀача дуккхача хьаькъале долча кицай автор Дауд-пайхамара воӀ Сулейма лоархӀар. Сулейма Исраьил-мехка паччахь хиннав вай зама йолаялалехьа Х-ча бӀаьшере. Из чӀоагӀа кӀоарга хьаькъал долаш саг ва аьнна цӀихеза хиннав, хӀаьта ер кинижка цун цӀераца дувзаденна хиннад массаза а. Цхьабакъда, цхьадола кицаш кхыча авторий а да: зиракий (22:17), АгӀура (30:1), Лемуил-паччахьа (31:1).

Ер кинижка – вахара тайп-тайпарча оагӀоний хьакъехьа долча, хьаькъале долаш аьннача дешайи хьехамийи гуллам ба, цхьабакъда, керттера цун чулоацам Даллеи сагаи юкъера гӀулакхаш да. Дезача Йоазонашка диллача, хьаькъал – духхьал хар хинна Ӏац; хьаьнала, эздий, дика, аьттув болаш вахара эшаш мел дар чулоац хьаькъало. Кинижка дӀадолалуш дешархочунга йоах: «ХӀама кхетадеш хилар духьа эггара хьалха Веза Аьла лоархӀаш хила веза». Цул тӀехьагӀа цу кинижка тӀа дукха дувц дина эзделахи наха юкъерча эзделахи.

Кинижка кхаь даькъах латт. Хьалхарча даькъе (1 – 9 кортош) чудоагӀа хьаькъалахи хьаьналча вахарахи йола уйлаш. Уж дас ший виӀийна деш дола хьехар санна оттаяь я. Шийца гӀулакх леладе безам мел бар ший хьоалчагӀ долча тӀахьеха дика паччахь санна хьекхад укхаза хьаькъал. ХӀаьта Ӏовдалал хьекхай, кхетам боаца зӀамига саг шийна мутӀахьа ве гӀерташ йола харцахьа лела кхалсаг санна.

«Сулеймий кицай боккха гуллам» яха укх кинижкий шоллагӀа дакъа (10:1–22:16) вахара тайп-тайпарча оагӀоний хьакъехьара хьехамаш чудоагӀаш да. Къаьстта теркам тӀабохийт укхаза наха юкъерча гӀулакхашта, боахам лелабара хьакъехьарча хьехарашта, хӀана аьлча, хьаькъал вахарца бувзам боацаш дац, дезала вахаре хӀара дийнахьа а дезаш да из.

Тайп-тайпара массехк гуллам чубоагӀаш да укх кинижка кхоалагӀдола дакъа (22:17–31:31). Уж Сулеймий хинна а Ӏец, царца да жугтий къамах боацача зиракий кицаш а. Кинижка чакхдоалаш я дика сесаг хоастаеш акростиха кеп йолаш яьзъяь ода (31:10-31). Укх кинижка тӀа дувцаш дола хьаькъал хӀара дийнахьа гойташ я цу тайпара кхалсаг, цул совгӀа, ший маьра сийдоаккхаш а цунна гӀо деш, из хьаллоацаш а я из.

Кицай кинижка яьздаь дуккха бӀаьшераш дале а, цу тӀа хьоахадаь дешаш тахан а тӀехьа боккха лоархӀам болаш да.

Чулоацам
Дешхьалхе | (1:1-7)
Хьаькъале хьехамаш | (1:8–9:18)
Сулейма-паччахьий кицаш | (10:1–22:16)
Ткъаь итт кица | (22:17–24:22)
Кхы а хьаькъале кицаш | (24:23-34)
Сулейма-паччахьа кхыдола кицаш | (25:1–29:27)
АгӀура дешаш | (30:1-33)
Лемуил-паччахьа хьаькъале дешаш | (31:1-9)
Дика сесаг | (31:10-31)

1

Сулейма-пайхамара кицаш

Дешхьалхе

1^1Дауда виӀий, Исраьил-мехка паччахьа Сулеймий кицаш,+

2ладувгӀачоа цар хьаькъал[*] лургдолаш, цунна царех хьехам хургболаш,
хьаькъале дари Ӏовдала дари къоастаде цунна гӀо дергдолаш цо дийца.

3Иман долаш, нийсхо йолаш, тешаме волаш аьттонца вахара
дедезараш хьалхадоахалда акхар+.

4ХӀаман хьисап доацачарна хӀама го таро лойла акхар,
хӀаьта къоначарна – хари сакхетами лулба акхар+.

5Хьаькъал долчар ла а дийгӀа шоашта ховр совдоаккхалда,
сакхетам болчарна хьаькъале хьехам хилба;
6кхетадолда цар кицаши кӀоанолгаши[*],
хьаькъал долчар дешаши цу дешай къайленаши.

7Везача Аьлах[*] кхераш хилар – хьаькъала юхьиг,

Ӏовдалчар мара дог-кхоардадац хьаькъалахи хьехамахи+.

Хьаькъале хьехамаш Ӏаьсача наха гаьнавала

8Са воӀ, ладувгӀа хьай дас беча хьехамга,
тессе ма дита хьайна нанас Ӏомадер+.

9Уж хоза зизай гом хургба хьа керта тӀа,
хьона качъохка хоза гизгаш а хургья+.

10Са воӀ, къинош долча наха хье дӀатӀаувзавой,
цар яхачоа тӀехьа ма валалахь+.
11Цар ала тарлу хьога: «Волле тхоца,
цӀий Ӏодахийта кӀийлен ховшаргда вай,
бехк боацар кӀалвутаргва вай, бахьан ца лехаш,

12дийна боллаше дӀакхоахкаргба вай уж, Ӏаьхартено кхоахкаш мо,
бӀарчча болчча тайпара, Ӏела[*] болхараш мо;

13воай вӀаштӀехь мел доалла мах бола хӀамаш хьайоахаргья вай,
воай цӀенош фосах[*] хьалдузаргда вай.
14Тхоца баккха хьай кхадж,
юкъа хургья вай фос»;

15иштта хьайга оале а, ма гӀолахь царца, са воӀ,
цар наькъ тӀа ма валалахь+.
16ХӀана аьлча, цар когаш вонгахьа удаш ба,
цӀий Ӏодахийта сиха ба уж+.
17Шоашта гуш оттаяьча боанга[*] чу
оалхазараш а лелхац,

18цхьабакъда, цу наха шоай цӀий Ӏодахийтар духьа кӀийле ю,
шоаш шоашта кӀийлен хувш уж!

19Иштта да харцонца шоашта фос яккхара тӀакхувш мел болчар наькъаш;
цу фосо ше караяхачун вахар дӀадоаккх+.

Хьаькъала тӀахьехар

20Хьаькъал кхайкаш да урамашка[*],
ший оаз ийъеш да пхьегӀашка[*];+
21гӀараш йоахкача урамашка кхайк из,
шахьаре чувоалача наӀарашта юххе къамаьл деш да из:

22«Мел хургда шо, ва хьисап доаца нах, иштта долаш?

Мел хургба тӀехбеттамаш бераш цу тӀехбеттамех шоашта гӀозал еш,
хӀаьта Ӏовдалаш – хӀама хар гоама долаш+?

23Аз шоайх боаккха бехк кхета а баь, шо хьатӀадерзаре,
аз сай дог шоана хьаделаргдар,
сай дешаш довзийтаргдар.

24Цхьабакъда, шо дӀадийрзар, аз шоаш тӀахьийхача,
оаша ладийгӀанзар, аз шоашка кулг дӀакховдадича;

25шоана дош хийтанзар аз шоашта даьча хьехамех,
оаш тӀаийцанзар аз баьккха бехк,

26цудухьа, сай аргӀагӀа со а деларгда шоах, шуга бала кхаьчача,
аз а тӀехбеттамаш дергда шоана, шо унзардайлача,

27дуӀа[*] мо болча кхерамо шо унзардаьхача,
шайтӀай-мух мо бола бала шуга кхаьчача,
гӀайгӀанои белхамои шо тоӀадича.

28ТӀаккха кхайкаргда шо сога, цхьабакъда, аз жоп лургдац,
чӀоагӀа лехаргда оаша со, цхьабакъда, со короргдац шоана.

29ХӀама хар шоана гоамденнадале,
Везча Аьлах кхерар шо тӀаийца деце,
30аз хьехар дӀатӀаэцаш шо деце,
аз баьккхача бехках дашаш шо деце –

31оашош леладаьча хӀамай къахьа сом баа безаргба шун,
оашош дагакхаьбача уйлайх дузаргда шо.

32ХӀана аьлча, шоаш яхачоа тӀера ца бовларо боабергба хьисап доацараш,
шоаш хӀаман сагота ца хиларо хӀалакбергба Ӏовдалбараш,

33хӀаьта сога ладийгӀар кхерам боацаш паргӀатта вахаргва,
балах-зуламах кхера ца везаш».

2

Хьаькъала дикалаш

2^1Са воӀ, са къамаьл Ӏа дӀа тӀа эце,
аз хьайна тӀадиллар Ӏа лорадой,+
2хьай лерг хьаькъалгахьа а хьекха,
хьай дог кхетамгахьа а дерзадаь,
3сакхетамга хьо кхайке,
кхетам Ӏа тӀабехе,
4дотув лехаш санна Ӏа из лехе,
ганз[*] лохаш санна Ӏа из лохе,+

5тӀаккха кхетадергда Ӏа, Везча Аьлах кхерар яхилга фуд,

Даьла вовзаргва хьона+.

6ХӀана аьлча, Везча Аьлано лу хьаькъал,

Цун багара доагӀа хар а кхетам а.

7Иман долчарна лаьрхӀа толам лелабу Цо;
геттара цӀена бахараш лорабеш ва Из+.

8Нийсхонца бахарий лостамаш лораду Цо,

Шийна мутӀахьа болчар наькъаш лораду Цо.

9ТӀаккха кхетадергда Ӏа, имане хилар яхилга фуд,
нийсхо яхилга, бакълер яхилга – моллагӀа дика никъ яхилга фуд+.

10Хьаькъал дужаргда хьа дег чу,
хӀама хар тоам беш дезалургда хьа сина.

11Сакхетамо[*] лоравергва хьо,
кхетамо[*] ха дергда хьона.

12Хьаькъало кӀалхарвоаккхаргва хьо зуламеча наькъех,
багара доагӀа хӀара дош харцдолча зуламхой наькъах,

13баьдеча гӀолла лелар духьа
нийса наькъаш дутачарех;
14шоаш во деча хана сакъердалуш,
вонца дог-гӀоздувлаш болчарех,+
15шоай наькъаш нийса доацачарех,
шоай наькъашка хӀиллал[*] лелаечарех+.

16Хьаькъало лоравергва хьо наьха сесагах,
хьа дог дошадеш хоза дешаш долча кхычун сесагах,+

17ше къона йолча хана ший мар хиннар витача,

Далла хьалхашка ше ший мараца баь барт бицбеннача.

18Цун цӀа Ӏоажалга вугаш да,
цун наькъаш байнарий синош долча вугаш да+.

19Из йолча ухараш байна дӀабовргба, кхы вахара наькъ тӀа а бовргбац.

20Цудухьа дикачар новкъа гӀолла лела,
имане болчар наькъ тӀара ма вувла,

21имане бараш бахарг ма бий укх Даьла лаьтта тӀа,
во хӀама доацараш а бусарг ма бий цу тӀа;
22амма, Ӏаьса нах хӀалакьхургба лаьтта,
хӀаьта тийшача балха дай фу хоададергда+.

3

Хьаькъала кхыдола дикаш

3^1Са воӀ, биц ма белахь са хьехам,
дега чу леладелахь аз тӀадиллар:+
2хьа вахара денош дӀаьхдергда цар,
хьа вахар маьрша дергда цар+.

3Дег тӀара безами тешами ма къастийталахь хьайх;
хьай фоартах хьоарчабелахь уж,
хьай дега тӀа дӀаяьзбелахь уж+.

4ТӀаккха Даьла а нах а раьза хургба хьона, царна хьалхашка дика цӀи а хургья хьа.

5Дег чура тешаш хилалахь Везача Аьлах,
хьай хьаькъалах тийше ма Ӏелахь;

6хьай дерригача наькъашка Из вовза гӀерташ хилалахь,
тӀаккха Цо нийса хулийтаргда хьа наькъаш+.

7Хьайх къоаргача хьаькъала да ма хеталахь[*],

Везча Аьлах кхералахь, зулама юстарвувлалахь+.

8Хьа дегӀа могашал лургья цу хӀамо,
хьа тӀехкаш чӀоагӀъергья цу хӀамо.

9Везча Аьлан сий делахь хьай дерригача рузкъаца,
хьай моллагӀча хьувкъама хьалхарча ялтаца сий делахь Цун.

10ТӀаккха хьалбузаргба хьа хӀара доа[*],
къонача чхьагӀаро хьалъюзаргья хьа пхьегӀаш.

11Са воӀ, Везча Аьлано хьайна дайта Ӏазап тӀа ца эцаш ма Ӏелахь,
хьай харцахьдар Цо хьайна довзийтача, из хала ма хеталахь,

12Везча Аьлано шийна везачун гӀалат гучадоаккх,
дас ше раьза волча ший виӀий гӀалат мо.

13Даькъалхинна ба хьаькъал корадераш,
кхетам караберзабераш,
14хӀана аьлча, хьаькъал дотол дикагӀа да,
дошос лучул дукхагӀа пайда луш а да+.
15Махболча кхерел дезагӀа да из;

Ӏа лехаш дола цхьаккха хӀама а нийслургдац цунца+.

16Дукха вахар цун аьтта бе доалл,
хӀаьта аьрда бе рузкъеи сийи доалл+.
17Цун наькъаш – тоам беш дола наькъаш да,
машарга вуга наькъаш да уж дерригаш.
18Из карадерзадаьчоа вахара га я из;
даькъал хургба из ший доалахьа соцаде мегараш+.

19Везча Аьлано хьаькъалца кхеллад лаьтта,
хьаькъалца чӀоагӀъяьй сигаленаш;+

20Цун говзалца мукъадаьннад лаьттан кӀалара хиш а,
догӀашха елха морхаш а+.

21Са воӀ, лорадеш леладелахь хӀаман кхетам хилар а сакхетам а,
уж ши хӀама къайла ма далийталахь хьайна.

22Хьона вахар хургда царех,
хьа фоартах яда гизгаш санна хьона къахетам хургба царех.

23ТӀаккха кхерам боацаш гӀоргва хьо хьай новкъа гӀолла,
ког а дӀакхетаргбац хьа;+
24вижача кхераш хургвац хьо,
тхьайсача, наб мерза хургья хьа.
25Ма кхералахь цӀаьхха бенача балах,
е Ӏаьсача наха тӀакхаьчача хӀалакьхиларах,

26хӀана аьлча, Везча Аьлага догдоахилга хургда хьа;
хьа когаш боангах лора а бергба Цо.

27ДоагӀачунна дика ца деш ма Ӏелахь,
хьай кара из долча хана.

28Ма алалахь гаргарча сагага[*]: «ТӀехьагӀа юхавола, аз кхоана лургда хьона»,
цо дехар хьайга долча хана.

29Хьайх ца кхераш хьайна уллув вахача гаргарча сага
зулам де дага ма дохалахь.

30Ма эгӀалахь цхьаннецара а бахьан доацаш,
хьайна даь зулам доацаш.

31Къизача сага вахарах ма хьегалахь,
цун наькъех цхьаккха никъ а ма харжалахь,+

32хӀана аьлча, Везча Аьланна дегаза ва хӀиллал йоалла саг,
хӀаьта имане волчох теш Из.

33Ӏаьсача сага цӀен тӀа Везча Аьлан наӀалт делх,
цхьабакъда, иман долча наьха фусам даькъалъювц Цо+.

34Кхычарех дог кхоардадеш белачарех вел Из,
цхьабакъда, аьсала саг[*] даькъалву Цо.

35Хьаькъал долчар тӀехьале сийдолаш хургья,
хӀаьта Ӏовдалчар тӀехьале – юхьӀаьржо хургья.

4

Хьаькъалал дезагӀа хӀама дац

4^1ЛадувгӀалаш, са къонгаш, шоай даь хьехамга;
теркам белаш, шоашка кхетам хургболаш+.

2Аз шоана лу хьехам дика хьехам ба;
ма биталаш са хьехам.

3Со а хиннав сай даь цӀагӀа зӀамига кӀаьнк волаш,
сай наьна цаӀ мара а воацаш, чӀоагӀа дукха а везаш.

4Сона хьехар деш дас сога оалар:

«Са дешаш хьа дего леладолда;
аз хьайна тӀадиллар лора а деш вахалахь.

5Хьаькъал лехалахь, сакхетам лехалахь;
са дешаш диц ма делахь, цар тӀара а ма валалахь.

6Хьаькъала юстар ма валалахь, цо лоравергва хьо;
хьаькъал дезаш хилалахь, цо лоравергва хьо.

7Шеддолчун корта ба хьаькъал,
цудухьа хьаькъал лохаш хилалахь.

Хьайга мел дар дӀаделе а
сакхетам эцалахь.

8Хьаькъала лакха мах белахь, цо лакха мах болаш вергва хьо;
цо сий айдергда хьа, хьо цун мархӀавоаллаш хуле.

9Цо хозбергба хьа корта,
цо сий айдергда хьа керта, паччахьа гомо санна»+.

10ЛадувгӀа, са воӀ, тӀаэца са дош,
тӀаккха йӀаьха хургья хьа вахара ха+.

11Аз хьаькъала новкъа воаккх хьо,
нийссача наькъа-такех вуг хьо.

12Водача хана озаденна хургдац хьа борал,
ведача когаш чоал лелхаргдац хьа+.

13Хьайна даьча хьехар тӀара ма валалахь, из хьехар ма диталахь;
лораделахь из хьехар, хӀана аьлча, цунца да хьа вахар+.

14Ӏаьсача наьха наькъа-така тӀа ма валалахь,
зулама новкъа ма лелалахь+.

15Лоралелахь цу наькъах, ма валалахь цу тӀа;
дӀа а вийрзий, тӀехваьле дӀагӀолахь.

16Уж тхьовсарг мичаб, зулам ца дича;
наб кхетац царна, цаӀ вожа ца вича.

17Цар кхача Ӏоасал[*] я,
цар чхьагӀар къизал я.

18Иман долчар никъ сахилара сердалонна тара ба;
тӀехь-тӀехьагӀа сийрдайоалаш я из, бокъонца сийрдадаьнна ди айдаллалца.

19Цхьабакъда, Ӏаьсача наьха никъ боадонна тара ба;
царна ха а хац, шоай когаш дӀа сенах бетталу+.

20Са воӀ, са къамаьла теркам белахь,
са дешашка дика ладувгӀалахь.
21БӀарга кӀалара ма далийталахь уж,
хьай дег чу леладелахь уж,
22уж корадаьчунна вахар ма дий уж дешаш,
дерригача дегӀа – могашал ма йий уж+.
23Эггара чӀоагӀагӀа лораделахь хьай дог,
хӀана аьлча, вахара хьаст ба из.
24Гаьнадаккхалахь хьай багенна харцлер,
лорабелахь хьай мотт оапех+.
25Хьай бӀаргаш нийсса хьежийталахь,
хьай бӀарахьажар хьалхашкахьа дийрза хилийталахь.

26Хьай наькъа уйла а еш, нийсача новкъа лелалахь,
гӀа чӀоагӀа хургба хьа.

27Е аьттехьа а е аьрдехьа а ма верзалахь;
зулама гаьнавалалахь.

5

Харцахьлелача кхалнахах лоравалар

5^1Са воӀ, са хьаькъала теркам беш хилалахь,
са кхетамга дика ладувгӀалахь,+
2хӀаман хьисап долаш хургволаш хье,
хьай къамаьл массаза а наха пайдане хургдолаш.

3Наьха сесага багара доагӀа дош модз мо мерза хул,
цун багара доагӀа къамаьл даьттал кӀаьдагӀа хул;+

4цхьабакъда, юххера а сим мо къахьа хул из,
ши дитт[*] дола довт[*] мо ира хул из.

5Цун когаша Ӏоажалга вуг,

Ӏаьхарте вуг цун борало+.

6Вахара наькъа уйла йиц цо;
гоама да цун наькъаш, шийна а ца ховш.

7ЛадувгӀалахь, са воӀ, сога;
аз хьайга яхачу тӀара ма валалахь.
8Наьха сесага гаьнагӀа хилалахь,
цун цӀен наӀара гарга ма гӀолахь,

9хьай доалахьдар кхычарна дӀадала дезаргдоацаш,
дуккхача шерашка гулдаьр – къа ца хетарашта кхоачаргдоацаш,

10хьа рузкъаца хийрабараш бузаргбоацаш,
хьа низаца хийрача цӀен рузкъа алсамдаргдоацаш[*].

11Ӏа ла ца дувгӀе, вахара чаккхе гаргаеча
хьа дулх а дегӀ а вӀашкадаха долча хана, узамаш дергда Ӏа.

12Яхаргда Ӏа: «ХӀана бар сона хьехам гоама?

Сайх баьккхача бехках хӀана дашацар са дог?

13Хьехархошка ладувгӀацар аз,
хьехам бечар теркам бицар са.

14ХӀаьта хӀанз хӀалакьхилара наӀарга латт со,
дерригача халкъанна а гуш».

15Хьай Ӏама чура хий малар дикагӀа да-хьона,
хьай гӀув чура доагӀар мела хий.

16Хьа хьасташ урамашка гӀолла дӀа хӀана дарж,
хьа хиш майданашка[*] гӀолла хӀана дарж?

17Хьай мара ма хилийта уж,
хийрача нахаца ма декъа уж.

18Хьаст даькъалхилба хьа.

ГӀозал телийла хьона хье къона волча хана Ӏайха йоалаяьча сесаго,

19тӀеххозача лийго, куц долча мосаро[*].

Цун накхо Ӏобавовла хьо моллагӀча хана,
цун безамо вохаваь хилва хьо массаза а.

20Санна деза хьона, са воӀ, кхычо хье вохавар,
наьха сесага дегӀ хьай мархӀа хьерчар?

21Везча Аьланна гуш ма дий сага наькъаш,
Из хьожаш ма вий сага боралга.
22Ӏаьсача сага къиноша боанг йогӀ цунна;
ший къиноша дӀа ца хецаш, чӀоагӀа лоац из.
23ХӀалакьхул[*] из, бе хьехам ца хиларах,
нийсача новкъара а воал ше сов Ӏовдала хилар бахьан долаш.

6

Ӏовдала хиларах лоравар

6^1Са воӀ, кхыча сага хьалхара жоп дала Ӏа дош деннадале,
хийрача сага декхараш дӀатакхар Ӏа хьайна хьатӀаийца дале,

2деша тӀа лаьца ва хьо,
хьай дешай боангас лаьца ва хьо.

3ТӀаккха, са воӀ, кӀалхарвалар духьа Ӏа де дезар ер да,
хье кхычун кара ваха вале:

дӀа а гӀо, сих а ле,
дехарца юхаваккха из!

4Хьай бӀаргашка наб ма яйталахь,
бӀарганогӀараш ӀотӀа ма къовлалахь.

5КӀалхарвалалахь, чарахьа карарбоала сай санна,
оалхазараш лувцачун цхаралара мукъадоала оалхазар санна.

6Зунгат долча гӀо, мекъий,
хьажа цун къахьегамга, хьаькъале хила!+
7Хьаким вац цун, тӀахьожаш саг вац цунна,
оалал деш саг вац цунна,
8цхьабакъда, аьхки шийна кхача кийчбу цо,
хьувкъам чуэцача хана шийна яа хӀама гулъю цо+.

9Мел уларгва хьо, мекъий?

Маца сомаваргва хьо набарах+?

10КӀеззига наб еш уларгва хьо, кӀеззига тар[*] етталуш уларгва хьо,
кӀеззига ши кулг вӀашка а дилла уларгва хьо,

11тӀаккха йоагӀаргья хьога къел, къу[*] воагӀаш мо,
эшам кхоачаргба хьога, гӀаьрахо[*] мо+.

12ХӀиллал йоалла зуламхо
оапаш бувцаш лел,+
13бӀарг теӀабу цо,
когашца хьокхам бу цо,
пӀелг тӀахьувкх цо+.
14Харцлер да цун дага;
зулам да цун уйлашца,
наьха барт бохабеш ва из массаза а.

15Цу тайпарча сагага вӀалла дага а боацаш кхоачаргба бала;
цӀаьхха хӀалакьхургва из, де дарба доацаш.

16Ялх хӀама да Везча Аьланна гоама долаш,
боккъала аьлча, ворхӀ да уж, Цунна дегаза дараш:+

17сонта бӀаргаш,
оапаш бувца мотт,
бехк боацаш цӀий Ӏоухийта кулгаш,+
18Ӏаьса уйлаш кхоаба дог,
воча хӀаманга хьо вига сиха дола когаш,+
19оапаш бувца харцтешал деш вар,
вежарашта юкъе цӀур бехкаш вар.

Наьха сесагаца леларах лоравар

20Са воӀ, лораделахь хьай дас хьайна тӀадиллар,
тӀа ца эцаш ма диталахь хьай наьна хьехамаш.+
21Массаза хьай дега чу хилийта уж;
хьай фоарта гонахьа хьарчийта уж+.
22Хьо водача хана цар вугаргва хьо,
хьо тхьайсача цар лоравергва хьо,
хьо гӀеттача цар хьехар лургда хьона.
23Уж тӀадехкараш – бусйоагорг я,
уж хьехамаш – сердал я,
хӀаьта, боаггӀача бехкбаккхар – вахарга бода никъ ба,+

24воча кхалсагах хьо лораву цар,
наьха сесага мерзача къамаьлех хьо лораву цар+.

25Ма езаялийталахь хьай дега цун хозал;
ший бӀаргцкъазамашца цунга хье кара ма вигийталахь,

26кхахьпай мах маькха чӀегилг мара мичаб,
амма наьха сесага хьо караводе хьай вахарах вала а тарлу хьо.

27Йоага цӀи че чу еллача
барзкъа ца доагаш дусаргдий?

28ЙӀайхача товнаш тӀа гӀолла лелаш хилча
когаш цадоагадеш дусаргдий?

29Иштта ва кхычун сесагаца вижа улар а:

наьха сесагах хьокхавенна цхьаккхе а Ӏазап доацаш вусаргвац.

30Моцалла кӀалвиса, шийна визар духьа
хӀама лочкъаяьча къунах догкхардац вай.

31Цхьабакъда, из цу хана лоаций, ворххӀаза дукхагӀа мах лургба цо,
ший цӀагӀа мел долчох а воалаш.

32Цхьабакъда, наьха сесагаца Ӏовужаш вар чӀоагӀа Ӏовдала ва;
из дечо ше хӀалакву ше.
33Еттар а эхь а кхоачаргда цунга,
цун юхьӀаьржо а дӀаяргьяц;

34цу харцахьа лелача сесага мар даьрлург ма вий,
тӀаккха бекхам беча дийнахьа цо къахетам а бергбац+.

35Цхьаккха гӀод теха а хьо кӀалхарвалийта раьза хургвац из,
моллагӀа Ӏа лой а, цхьаккха совгӀат а дезаргдац цунна хьогара.

7

Харцахьа лелача кхалсагах лоравар

7^1Са воӀ, леладелахь са дешаш,
мах бола хӀама мо аз хьайна тӀадиллар лораделахь+.

2Цар яхар делахь – вахаргва хьо;
лорабелахь са хьехам, хьай бӀарг мо+.
3ПӀелгах хьоарчаделахь из,
хьай дега тӀа яьзделахь из+.
4Хьаькъалга ала: «Сона йиша я хьо» –
хӀаьта кхетамах хьай кхоаччара гаргалсаг[*] ва ала.

5Цар лоравергва хьо наьха сесагах,
кхычун сесагах, цун мерзача дешаех+.

6Цхьан дийнахьа сай цӀагӀара Ӏарахьежаш вагӀар со
корах гӀолла.
7Хьисап доацача наха юкъе вайра сона,
къоначарна юкъе зийр аз
кхетам боацаш вола зӀамсаг+.
8УрамагӀа ӀовоагӀар из цун саьн йисте гӀолла,
цун цӀенгахьа бар цун никъ,
9маьркӀижа ханна, садовш латташ,
бийсан боадо южаш латташ.

10ЦӀаьхха цунна духьала хьаараяьлар кхалсаг,
кхахьпай дувхар дувхаш,
дагахьа тийша болх болаш+.
11(ГӀаре я из, ше яхачун тӀера ялац из;
цӀагӀа Ӏоховш яц из, –
12урамаш тӀа, майданаш тӀа,
карта са мел бийннача кӀийленна ягӀа из.)+

13Катеха, хьалаьцар цу кхалсаго из, барт баьккхар цунна,
юхьа тӀа эхьах хӀама доацаш аьлар цунга:

14«Аз тахан барт хилийтара тӀера сагӀа даьккхад, сайна тӀадиллар кхоачаш а деш.

Со йолча цу сагӀах диса цхьа дакъа дулх да[*].

15ТӀаккха хьона духьала араяьннай со;
хьо лехаш лийлар со, хӀаьта хӀанз хьо кораваьв сона!

16Мисарерча тайп-тайпара бос болча
кисешца сай мотт кийчбаьб аз.

17Мирра оалача а, алоэ оалача а, корица оалача а
хоза хьадж йоагӀача даьтташца а хӀамашца а кийчъяьй аз се йижа ула моттиг.

18Волле, сахиллалца мерза безам буаргба вай,
аз хьо хьесташ, Ӏа со хьесташ воаш Ӏаббалца Ӏергда вай!

19Мар цӀагӀа вац са –
бӀаьхача новкъа вахав из.
20Дото чудоалла бохча дихьад цо шийца –
сиглара бутт хьалбузача дийнахьа мара цӀавоагӀаргвац из».

21Дукхача тешавеча дешашца харцновкъа ваьккхар цо из зӀамсаг,
из хьесташ деча къамаьлашца Ӏехавир цо из зӀамсаг+.

22Цу сахьате цунна тӀехьа вахар из,
урс хьакха бугаш бола уст санна,
пхона духьала бода сай санна,
23ший дихках тӀаьск[*] чакхдаллалца.

Цхарала-боанге дода оалхазар санна ва из, хац цунна, цигача ший Ӏоажал йолга.

24ХӀанз, са къонгаш, ладувгӀалаш;
теркам белаш аз шоашка оалачун.

25Цу кхалсага наькъагахьа ма дерзийталаш шоай дог,
ма лелалаш цун наькъашка гӀолла.

26Дукхабараш боабеш хӀалакбаьб цо,

Ӏалаьмате дукха ба цун карах лийгараш.

27Цун цӀа – Ӏоажала фусам я,

Ӏаьхарте вуга никъ ба из+.

8

Хьаькъала тӀахьехам

8^1Хьаькъал деций из кхайкар?

Кхетам беций из оаз иййер+?

2Наькъа юхерча лакхаленашка,
наькъаш вӀаший къастача дӀаотт хьаькъал;

3шахьара пхьегӀаш тӀа,
чувоагӀача наӀарашка кхайкаш латт из:

4«Ва нах, шуга кхайк со,
адамашка кхайкаш да са цӀогӀа.

5Хьисап доацараш, согара Ӏомале шоашта сакхетаме хила;

Ӏовдалаш, кхетаме хила+.

6ЛадувгӀа, хӀана аьлча, лоархӀам болаш да аз яхар,
бакъдар дувцар духьа ел аз баге.

7Са метто дӀаоалар бакъдар да,

Ӏаьсадар дегаза да са дега.

8Са багара арадувла деррига дешаш бакъахьара да,
хӀиллал а яц царца, оапаш а бац.

9Кхетам болчарна дийла да уж дерригаш а,
ховш вар тӀакхоачаргволаш а да уж.

10ДӀаэца са хьехам дотон метта,
дӀаэца са хар цӀенача дошон метта+.

11ХӀана аьлча, хьаькъал жовхьарел[*] а дикагӀа да,
хьона дезачарех цхьаккха а дац цунца нийсде йиш йолаш+.

12Со, хьаькъал, кхетамца да,
хар а хӀама къоастадар а да сога.

13Везча Аьлах кхераш хилар –
во гоама хилар да.

Гоама да сона сонтал а, наха лакхера Ӏотахьежар а,
къинош дола никъ а, харц къамаьл а+.
14Дика хьехар а вахара хьаькъал а сога да;
кхетам а низ а сога ба.
15Са гӀонца ду паччахьаша шоай доал,
са гӀонца яьзду доалахоша нийсхо йола амараш,

16са гӀонца нийсхо йолаш урхал ду аьлаша, хьакимаша,
кхелахоша.

17Се дезар вез сона;
со тӀатеӀӀа лехачоа со корадергда+.

18Аз вӀаьхий ву саг, аз йоаккхийт цун дика цӀи,
аз лу сага талхаргдоаца рузкъа а имане хилар а+.

19Са сом дикагӀа ба цӀенача, дикагӀдолча дошол,
хержача дотос лучул дукхагӀа лу аз пайда+.
20Имана наькъашка гӀолла лел со,
бакъ-кхела наькъашка гӀолла лел со,
21се дезачарна кхоачалургдоаца рузкъа луш,
цар рузкъан-тӀоаргацаш хьалдузаш.

22Везча Аьлано кхеллад со Ший гӀулакхаш дӀадоладеш,
эггара хьалхарча Ший гӀулакхел хьалхагӀа;
23азалехьа[*] кхеллад со,
дуне кхоллалехьа кхеллад со.
24Со кхеллад фордаш кхоллалехьа,
шортта хий тела хьасташ кхоллалехьа;
25лоамаш хьалъоттадалехьа,
гувнаш кхоллалехьа кхеллад со,
26е лаьтта а, е кхаш а,
е укх дунен дома буртиг[*] а
Цо кхоллалехьа.

27Цунна уллув дар со, Цо сигаленаш кхоллача хана,
фордашкарча хин шаьрал тӀа ане[*] Цо оттаеча хана,+

28лакхе морхаш дӀачӀоагӀъеча хана,
лаьтта кӀала хьасташ дохкача хана,+
29Цо форда доазув оттадеча хана,
хиш Цо аьннача тӀара даргдоацаш,
лаьттан кӀийленаш белгалъеча хана+.

30Цу хана Цунна уллув дар со, говза пхьар санна;
хӀара ди гӀозалах диза дар са,
массаза а дог ловзар са Цунна хьалхашка,

31наха баха аьнна Цо кхеллача укх дунено дог-гӀоздоахар са,
дог гӀоздувлар са адамаш бахьан долаш.

32ТӀаккха, са къонгаш, ладувгӀа сога:

даькъалхургба са наькъаш лорадераш.

33ЛадувгӀалаш са хьехамга, хьаькъале хилалаш;
ма биталаш из хьехам.

34Даькъалхургва сога ладийгӀар,
хӀара дийнахьа са коа-наӀарашка латтар,
са наӀарга хьежаш латтар.

35Со корадаьчунна вахар кора ма дергдий,

Веза Аьла къахетаме ма хургвий цунца+.

36Цхьабакъда, со карардалийтачо шийна зе дергда;
со гоама долаш мел вар Ӏоажал езаш ва».

9

Хьаькъалеи Ӏовдалалеи тӀахьехамаш

9^1Хьаькъало цӀа дир шийна,
цу гӀулакха ворхӀ бӀоагӀа а хьаькха.
2Ший хьайбаех долча хьайбашта урс а хьаькха,
мерза хӀамаши чхьагӀари вӀашагӀ а эдаь,
шу[*] оттадир цо.
3Ший Ӏуй бола мехкарий[*] бахийтар цо,
шахьара айъеннача моттигашкара кхайка, аьнна,+

4хьисап доацарашка ала, аьнна:

«Кхетам боацар укхазахьа хьачуверзалва!

5Хьадувла, баа са кхача,
мала са чхьагӀар, аз кийчдаь+.

6Дита цахар – дахаргда шо;
кхетама новкъа довла.

7ТӀехбеттамаш дер кхетаве воаллар сийдоацача варгва;

Ӏаьсача сагах бехк баьккхар нахалваргва.

8Кхардаш волчох[*] бехк ма баккха, хье цунна гоам ма валийта;
хьаькъал долчох бехк баккха – цунна хьо везалургва.

9Хьаькъал дар Ӏомаве – цун хьаькъал алсамдаргда;
бакъахьа волчоа хьехар де – цун говзал алсамъяргья.

10Везча Аьлах кхераш хилар – хьаькъала юхьиг я,

Веза Аьла вовзаш хилар – кхетам ба+.

11Сога гӀолла дукхагӀа хургда хьа денош,
хьа вахара шераш дӀаьхлургда+.

12Хьо хьаькъал долаш вале – хьай хьаькъалах воаккхийвергва хьо;
хьо тӀехбеттамаш беш вале – хьайна цхьаннена бала бергба Ӏа».

13Ӏовдал – гӀарага яьнна кхалсаг санна я;
цхьаккха хӀаман хьисап дац цун+.
14Ший цӀен наӀар тӀа ягӀа из,
шахьара айъеннача моттигашкара кхайк из,
15юхе гӀолла тӀехбувлараш тӀахьехаш,
нийсса шоай новкъа болхараш тӀахьехаш:
16«Хьисап доацаш мел вар со йолча вола!»
йоах цо кхетам боацарашка;
17«Мерза да лочкъадаь хий;
чам болаш я къайлагӀа юа маькх!»+

18ХӀаьта царна хац шоаш байнарий синош долча бехалга,
цун хьаьший Ӏаьхартен къоаргаленашка болга.

10

Сулейма-паччахьий кицаш

10^1Ераш да Сулейма-паччахьий кицаш:

хьаькъал дола воӀ – ший даь гӀозал,
хӀаьта Ӏовдала воӀ – ший наьна бала.+

2Хьарама наькъашка гулдаьча рузкъах беркат хилац,
хьаьналча вахаро Ӏоажалах воаккх+.

3Хьаьналча нахага моцал Ӏовшийтаргьяц Везча Аьлано,
хӀаьта Ӏаьсача наха шоай хьашташ кхоачашде таро а лургьяц+.

4Мекъача кулгаша къеле вуг,
хьинар долчар рузкъа хьаду+.

5Аьхкий сом гулбер – кхетам бола воӀ ва,
хьувкъам чуэцача хана вижа улар – дезала эхь да.

6Хьаьналча нахаца даькъалхилар да,
хӀаьта Ӏаьсача наха шоай дега чу къизал лечкъаю.

7Хьаьнала нах диканца дагалаттаргба,
хӀаьта Ӏаьсача наьха цӀи йохкалургья.

8Хьаькъала дог долчо шийга яхачунга ладувгӀ,
амма дукха къамаьл ду Ӏовдал хӀалакьхургва.

9Нийссача новкъа лелараш кхера безаш бац,
цхьабакъда, шоай никъ галбоахараш гучабовргба+.

10БӀарг а теӀабеш, кӀалгӀолла воаллачо бала бу,
хӀаьта дукха къамаьл ду Ӏовдал хӀалакьхургва+.

11Хьаьналча сага къамаьл – вахара хьаст,
амма Ӏаьсача наха шоай дега чу къизал лечкъаю+.

12Гоамало довнаш ийду,
хӀаьта безамо деррига къинош дӀахьулду.

13Кхетам болчун бага хьаькъал доалл,

Ӏовдалчун букъа саьрг ба+.

14Хьаькъал долчар ховшдар Ӏоаду,
цхьабакъда, Ӏовдал волчун багено хӀалакьхилар гаргадоаладу+.

15ВӀаьхийчун боахам – цунна йола чӀоагӀъяь шахьар,
къечар къел – цар хӀалакьхилар+.

16Хьаьналчарна дола совгӀат – вахар да,

Ӏаьсача наьха наькъаша уж къиношка буг+.

17Хьехамга ладувгӀар – вахара новкъа воалл,
баьккхача бехкага ла ца дувгӀар наькъах тул+.

18Гоамал дег чу хьулаяь лелаечун баге харцлувш хул,
хӀаьта аьлдиташ[*] дӀа-хьа кхухьар Ӏовдала ва.

19Дукха лувш хьо вале къа ца дича Ӏергвац хьо,
цхьабакъда, ший метта доал дер – кхеташ ва+.

20Хьаьналча сага къамаьл – дикагӀдола дотув,
цхьабакъда, Ӏаьсача наьха кхетама шай мах бац.

21Хьаьналча наьха къамаьлаша дуккхабараш кхоаб,
амма Ӏовдалбараш кхетам ца хиларах бов.

22Везча Аьлано къоабалваьр хьал долаш хургва,
цу хьалаца бала а лац Цо.

23Харцахьа лелар – Ӏовдалча сага ловзар,
амма хьаькъал – кхетам болчун гӀозал+.

24Шоаш кхерар кхоачаргда Ӏаьсача нахага,
амма хьаьналча наьха хьашташ кхоачашхургда.

25ДуӀан кӀалвисача воацаш дӀаваргва Ӏаьса саг,
амма хьаьналбараш дуне мел латта чӀоагӀа латтаргба+.

26ЧхьагӀаркъанз[*] царгашта санна, кӀур бӀаргашта санна
ва мекъа саг из гӀулакха вахийтачоа+.

27Везча Аьлах кхераш хиларо вахар дӀаьхдергда,
амма Ӏаьсача сага вахар лоацлургда+.

28Хьаьналча наьха догдоахилго гӀозалга вуг,
амма Ӏаьсача наьха хьашт кхоачашхургдац+.

29Веза Аьла харцбоацача наьха гӀала я,
зуламеча наха Ӏоажал я.

30Хьаьналча наьха овла хадаргбац цӀаккха а,
цхьабакъда, Ӏаьса нах дуне тӀа бусаргбац+.

31Хьаьналча наьха багара хьаькъал доагӀа,
хӀаьта харц мотт хадаргба+.

32Хьаьналча наьха метта доагӀ-доагӀар хов,
амма Ӏаьсача наьха багара харцдар доагӀа.

11

11^1Нийса доаца тараз дегаза да Везча Аьланна,
хӀаьта нийса оза тараз Цунна тоам беш да+.

2Сонтала тӀехьа юхь-Ӏаьржо йоагӀа,
хӀаьта аьсала хилара тӀехьа – хьаькъал.+

3Дог-цӀена дараш шоай дикало буг,
хӀаьта тийшаболх боаллараш шоай дега хӀиллало хӀалакбу+.

4Рузкъо бе пайда бац къемата дийнахьа,
амма хьаьнала хиларо Ӏоажалах воаккх+.

5Дог цӀена нах хьаьнала хиларо цар наькъаш нийсду,
хӀаьта Ӏаьса нах шоаш Ӏаьса хиларо хӀалакбу+.

6Иман дола нах шоаш хьаьнала хиларо кӀалхарбоах,
амма тийшаболх боаллараш зуламеча лоӀамий[*] кара болх.+

7Къинош дола саг кхелхача цо догдаьхар а дов;

Ӏаьсача наха сатувсар чакхдаргдац+.

8Хьаьнала саг кӀалхарвоалл баланах,
цунна хьалхара Ӏаьса саг вода цу балане+.

9Шоай дагахьа Даьла воацачар шоай багенца гаргара нах хӀалакбу,
цхьабакъда, хьаьнала нах шоаш ховш хиларца кӀалхарбовл.

10Хьаьналча наьха аьттув хилча шахьар гӀадъяхий хул;

Ӏаьса нах хӀалакьхулача хана гӀоза цӀогӀарч хул+.

11Хьаьналча наьха даькъало шахьара сий айду,
цхьабакъда, Ӏаьсача наьха хабараша из йохаю+.

12Ший гаргарча сага юхьъӀаьржъеш вола саг кхетам боацаш ва,
амма хьаькъал долчо ший метта доал ду.

13Йоахараш дувцачо шийх бола тешам бохабу,
хӀаьта тешамеча саго лораю къайле+.

14Хьаькъале урхал доацача халкъ хӀалакьхул,
амма хьехам бе дуккха бола халкъ котдоал+.

15Хийрача сага кӀалаэттача моллагӀчо а шийна бала бу,
наха кӀала ца отта гӀертар кхера везаш вац.

16Дикача кхалсаго шийх дика цӀи йоаккхийт,
хӀаьта къизача маӀача наха рузкъа мара гулдац.

17Къахетамеча саго ше шийна пайда бу,
хӀаьта къизача саго ше шийна во ду.

18Ӏаьсача сага къахьегамах цунна левеш дола совгӀат[*] хургда,
хӀаьта хьаьнала вахар наха юкъе доаржадеча саго хьега къа совгӀат доацаш дусаргдац.

19Хьаьналдар леладер вахаргва,
хӀаьта зулам лехар лергва+.

20Везача Аьланна дегаза ва дега чу хӀилал йола саг,
цхьабакъда, Цунна тоам беш ба цӀенача новкъа лелараш.

21Ховш хилалахь: Ӏаьса саг Ӏазап доацаш вусаргвац,
хӀаьта хьаьнала бахарий тӀехье кӀалхаръяргья+.

22Хьакхий мерех боалла дошо гӀоз санна я
хоза а йолаш Ӏовдала йола кхалсаг.

23Хьаьналча наьха догдоахилгаша беркатага буг уж,
хӀаьта Ӏаьсача наьха догдоахилгаша уж эгӀазлонга буг.

24Цхьаволчо камаьрша дӀалу, цхьабакъда, вӀаьхийгӀа хул,
вож тӀехваьнна цӀаьрмата ва, амма, къеле вода из+.

25Камаьрша са дӀаьхий хургда;
хьога волчоа хий деннар ше хьога вусаргвац.

26Ялат юхаувзадечоа наха наӀалт оал,
хӀаьта из дохкаш вар даькъалвувц+.

27Диканга кхача гӀертар наха везаш хургва,
хӀаьта во ше лийхар волча доагӀаргда+.

28Рузкъах тийша ваьгӀар вожаргва,
хӀаьта хьаьнала ваьхар зиза теха баьццара га санна хургва.

29Дезала балийна ваьнначоа да велча мух мара кхоачаргбац,
хӀаьта Ӏовдалвар хьаькъалдолчоа гӀулакх деш хургва.

30Хьаьнала бахачар сом вахара га я,
хьаькъал долчо шийгахьа доах наьха дегаш+.

31Хьаьнала бахачарна укх лаьтта доаггӀар лой,

Ӏаьса болчарнеи къинош дечарнеи хӀаьта а лу доаггӀар.

12

12^1Хьехам безачоа хӀама хар а деза,
амма, шийх боаккха бехк гоамабар хӀама цахов саг ва+.

2Дикавар Везча Аьлано даькъалвергва,
хӀаьта хӀиллал йолчунна Цо кхел ергья.

3Зуламца чӀоагӀвала могаргдац сага,
амма, хьаьналча наьха овла меттахбаргбац+.

4Дика сесаг – маьра сий,
маьра сийдоаду сесаг – тӀехках лета у[*]+.

5Хьаьналча наьха уйлаш нийсхо йолаш я,
амма, Ӏаьсача наха дагакхоабараш хӀилал йолаш да.

6Ӏаьсача наьха дешаш – Ӏоажал яхьа кӀийле,
цхьабакъда, хьаьналча наьха къамаьло кӀалхарбоах уж+.

7Ӏаьса саг вожаргва – вайна дӀаваргва из,
хьаьналча наьха цӀа латтаргда.

8Хьаькъалга хьежжа хеставу саг,
амма, телхача сагах дог кхоардаду.

9Наха эсала лоархӀе а, шийна къахьега таро хилар тол,
маькха чӀегилг а йоацаш хьал долаш хетийта гӀертачул.

10Хьаьнала саг ший бежанца а къахетаме ва,
амма Ӏаьсача сага къахетам а къиза ба.

11Ший лаьттан тӀа къахьегачо сискал виззалца юаргья,
амма даьссача догдоахилгашта[*] тӀехьалелар – Ӏовдала ва+.

12Ӏаьса саг кхыча зуламхой рузкъийга сатувсаш хул,
цхьабакъда, хьаьналча наьха овла тӀабаргба.

13Ӏаьса саг цун ший къаьрача дешаша лоац,
цхьабакъда, хьаьнала саг балашта гаьнаваргва+.

14Ше даьча къамаьлий сомо диканца вузавергва саг,
ший кулгашца къахьегачунна а беркат хургда+.

15Ӏовдалча сага ший никъ нийсса хет,
цхьабакъда, хьаькъал долчо шийна деча хьехарга ладувгӀаргда.+

16Ӏовдалча саго ше эгӀазвахар цу сахьате гучадоаккх,
цхьабакъда, хьаькъал долчо шийна яь вас гучаяккхац+.

17Тешамеча тешо бакъдар аргда,
амма харцлувш волчо оапаш бувцаргба+.

18Уйла ца еш къамаьл дечун дешаша довто санна чов ю,
амма хьаькъал долчун къамаьло дарба ду+.

19Бакъдар дувцар массаза хургва,
амма харцлув мотт бӀаргацкъазам тоххал юкъ мара бахац+.

20Зуламхой дегашка оапаш ба,
амма гӀозал – машар бечарга я.

21Хьаьналча сагага бала боагӀаргбац,
амма Ӏаьсача наьха вахар вонах дизза да.

22Везча Аьланна дегаза ба харцлув мотт,
цхьабакъда, тешам бараш Цунна чӀоагӀа дукха без+.

23Хьаькъал дола саг шийна ховр дӀагойта сихлац,
амма Ӏовдалча сага дего ший Ӏовдал дӀакхайкаю+.

24Къахьега ховш вар доал деш хургва,
амма мекъа вар ший кара хӀама а доацаш къахьегаш хургва.

25Дег чу сагото хилча, цо саг тоӀаву,
амма, дикача дешо цунна сакъердам бу.

26Хьаьналча саго ший гаргара саг нийсача новкъа воаккх,
амма Ӏаьсача наьха наькъаша харцахьа вуг.

27Мекъача сага вӀаштӀехьдаргдац цӀера тӀа фос ятта,
амма къахьегачо мах бола рузкъа гулдергда.

28Хьаьналча наькъашка вахар да,
цу наькъашка хьо леле Ӏоажал кхетаргьяц хьох.

13

13^1Хьаькъал долча воӀо ший даь хьехар дӀаэц,
амма кхардаш волчо шийх баьккха бехк а дӀатӀаэцац+.

2Ше даьча къамаьлий сомо диканца вузавергва саг,
амма тийша болх боаллараш къизала тӀера хул+.

3Ший багенна доал дечо ший вахар лораду,
амма уйла ца еш къамаьл дечо ше шийна Ӏоажал лохаргья+.

4Мекъачун хьашташ кхоачаш ца хулаш дус,
амма къахьега ховчун хьашташ дизза кхоачаш хул+.

5Хьаьналча наха гоама ба оапаш,
амма Ӏаьсача саго шийна юхь-Ӏаьржо а эхь а тӀадайт.

6Хьаьнала хиларо никъ цӀена бола нах лорабу,
амма Ӏаьса хиларо къинош дола саг хӀалакву+.

7Цхьавар вӀаьхий ва со, яхаш, хул, вӀалла хӀама а доацаш,
вож къе ва со, яхаш, хул, ше Ӏалаьмате вӀаьхий воллаше+.

8Хьал долча сага йиш я шийна вахар эца,
цхьабакъда, къечунна дов тӀатетташ цхьаккхе а вац.

9Хьаьнала вахар сийрда йоагача сердалонна тара да,
амма Ӏаьсача наьха вахар – бовш латта чиркхат[*].

10Сонтало довнаш доах,
амма хьаькъал долчар шоашта деча хьехарашка ладувгӀ+.

11ЦӀаьхха хьатӀадена рузкъа деший дӀадоал,
амма кӀезиг-кӀезига гулдечо дуккха гулдергда.

12Кхоачаш ца хулча догдоахилго дега Ӏоткъам бу,
амма кхоачаш хинна догдахар – вахара га+.

13Хьехамах ца вашачо ше шийна зулам ду,
амма амара лоархӀам бечоа совгӀат хургда.

14Хьаькъал долчар хьехам – вахара хьаст,

Ӏоажала мазашта гаьнавоаккхаш бола+.

15Хьаькъал долча сага наьха безам корабоагӀа,
амма тийшаболх боаллача наьха никъ лоаца ба.

16МоллагӀча хьаькъал долчо ше дер фуд а ховш ду,
амма Ӏовдалчо ший эгӀор гойт.

17Тешаме воаца хоамахо балийга кхоач,
тешаме волча хоамахочо дарба дахь+.

18Хьехамах ца вашачоа къели эхьи эшаргдац,
амма шийх баьккха бехк кхетабер наха лоархӀаргва+.

19Кхоачашхинна хьашт сина мерза да,
цхьабакъда, Ӏовдалчарна дегаза хет зулам тӀара бовла.

20Хьаькъал долчарца лелар хьаькъал долаш хургва,

Ӏовдалчарца лелачо шийна бала бергба.

21Къинош дечунна тӀехьа лел бала,
амма беркат да хьаьналча наха дола совгӀат.

22Дикача саго тӀехьале ют ший берий берашта а,
амма Ӏаьсача наьха рузкъа хьаьналчарга кхоачаргда+.

23Дукха ялат дала тарлу къечун кхай тӀара а,
цхьабакъда, харцоно дӀабоаккх цунгара хьувкъам.

24Саьрг кхобечунна ший воӀ везац,
везачо-м доаггӀа таӀазар ду цунна+.

25Хьаьналча саго виззалца юаргья сискал,
амма Ӏаьса саг меца леларгва+.

14

14^1Хьаькъал долча кхалсаго ший цӀа леладергда,

Ӏовдалчо ший кулгашца дохадергда из.

2Нийсача новкъа лелар Везча Аьлах кхераш ва,
амма харцнаькъашка лелараш Цох башаш бац+.

3Ӏовдалча сага къамаьлаш – цун сонтало цунна еттийта шод я,
амма хьаькъал долча сага багено из лораву+.

4Шерч[*] доацача хьай[*] цӀена хул,
цхьабакъда, шерч низ болаш долча хьувкъам[*] дика хул.

5Бакълувш вола теш харцлургвац,
харцлувш вола теш оапашца садоахаш ва+.

6Кхардаш волча саго лех хьаькъал, цхьабакъда, цунна из корадагӀац,
кхетам болча саго атта хьатӀаэц хар+.

7Ӏовдалча сага гаьнагӀа хила;
цун дешашка хар короргдац хьона.

8Кхетам болча наьха хьаькъал – ший никъ бовзар,
амма Ӏовдалча наьха Ӏовдалал – ше Ӏехавар.

9Ӏовдала нах бел шоай къиношта гештдар дехаш сагӀа даккхарах,
амма хьаьналча наха Веза Аьла раьза ва.

10Дега хов ший бала,
хӀаьта цун гӀозал хийрача сагага[*] кхоачаргьяц.

11Ӏаьсача наьха цӀа харцаргда,
хьаьналча наьха чаьтар тоалургда+.

12Цхьабола никъ хул, сага нийсса а хеташ,
амма из чаккхбоалача Ӏоажал а йолаш+.

13Саг велача хана а лазаш хила тарлу дог,
гӀозал бохамца чакхйоалаш а хул.

14Хьаьналча новкъара ваьнначоа доаггӀар хургда,
хӀаьта дикача сага – цун гӀулакхашка хьежжа.

15Хьисап доаца саг хӀара дешах теш,
цхьабакъда, хьаькъал долча саго уйла а еш боаккх гӀа.

16Хьаькъал дола саг лоралу, зулама гаьна вувл,

Ӏовдала сага сонта а ва шийх бӀубенна[*] а ва.

17Сиха эгӀазводачо шийгара Ӏовдал гойт,
хӀаьта хӀиллал йоаллар наха гоама хул.

18Ӏовдалал – хьисап доацача наьха дакъа да,
амма кхетам болчар харо цар сий айду.

19Во нах дикача наха хьалхашка сужне ухаргба,

Ӏаьса нах хьаьналча наьха коа-наӀарга сужне ухаргба+.

20Къе саг ший гаргарча наха а везац,
амма вӀаьхийчун дукха хул доттагӀий+.

21Гаргарчох догкхоардадар къа да,
цхьабакъда, къечунца дика хиннар даькъалхургва+.

22Зулам дага кхоабараш наькъ тӀара баьннабеций?

Нигат цӀена долчарна дег тӀара безам а тешам а короргба.

23МоллагӀча халача къахьегамо пайда бу,
даьссача къамаьло къел яхь+.

24Хьаькъал дараш хозбу рузкъо,

Ӏовдалвар Ӏовдало кхы а йоккхагӀча Ӏовдалалга вуг.

25Бакълувча тешо синош кӀалхардоах,
амма оапаш бувцача тешо тийша болх бу.

26Везча Аьлах кхераш хиларо дика лораву шеддолчох,
цунна шийна а цун берашта а дӀахьуладала моттиг лу.

27Везча Аьлах кхераш хилар – вахара хьаст ба,

Ӏоажала мазашта гаьнавоаккхаш бола+.

28Паччахьа сий – халкъ дукха хиларца латт,
амма халкъ доацаш висар – доалахочун Ӏоажал.

29Сатохача сагага кхетам ба,
амма сиха эгӀазводачо Ӏовдал гойт+.

30Сабаре дог – дегӀа унахцӀено,
амма хьагӀо тӀехкаш йохкаю+.

31Къечарна тӀатӀеӀар – уж Кхеллачох ца вашар ва,
хӀаьта кӀалвисачунца дика вар Из лоархӀаш ва+.

32Ӏаьса нах шоай зуламо боабу,
амма хьаьнала саг Ӏоажалах а кхера везаш вац.

33Хьаькъал кхетам болча наьха дегашка да,
цхьабакъда, Ӏовдалча наха юкъе довзаш дац из.

34Хьаьналча вахаро халкъ айду,
амма къинош дар эхь да халкъа.

35Паччахь раьза хул Ӏу кхетам болаш хилча,
цхьабакъда, паччахьа эгӀазло ӀотӀаелхаргья цун юхьӀаьржъечоа.

15

15^1Аьсала деннача жопо эгӀазло южаю,
амма кӀомача дешо дорхал сомайоаккх.

2Хьаькъалдолча наьха мотт хар хестадеш хул,

Ӏовдалча наьха багар йоккха Ӏовдалал йоагӀа.

3Везча Аьлан бӀаргашта деррига а гу,
вобараш а гу царна, дикабараш а гу.

4Дарба деш бола мотт – вахара га,
оапаш бувцача метто дог дохаду+.

5Ӏовдалвар вашац дас беча хьехамах,
амма шийх бехк баьккхача ладувгӀар кхетам болаш ва.

6Хьаьналча наьха цӀагӀа дукха рузкъа да,

Ӏаьсача наьха рузкъа – царна бала беш да.

7Хьаькъал долча наьха къамаьлаша хӀама хар доаржаду,

Ӏовдала нах иштта бац.

8Везча Аьланна дегаза да Ӏаьсача наьха сагӀа а,
амма хьаьналча наьха дуӀа Из раьза волаш да+.

9Везча Аьланна дегаза да Ӏаьса саг лела наькъаш,
цхьабакъда, хьаьналча вахарга водар дукхавеза Цунна.

10Наькъ тӀара ваьнначоа къиза таӀазар хургда;
шийх баьккха бехк ца безар кхалхаргва+.

11Ӏаьхарте а Ӏоажала паччахьалкхе а дийла да Везча Аьланна хьалхашка, –
мел чӀоагӀагӀа дийла да Цунна хьалхашка наьха дегаш!+

12Кхардаш вар раьза хилац, шийх бехк баьккхача;
хьаькъалдар волча гӀоргвац из.

13Дог иразе хилча юхь къегаш хул,
амма дег чу бала хилча са деха хул+.

14Кхетам болча наьха дего хар лех,
амма Ӏовдалчар багенаш Ӏовдалах юз+.

15Бала болчар деррига денош – белхам,
амма гӀозача дега – массаза а той.

16КӀезига рузкъа а долаш Везча Аьлах кхераш хилар дикагӀа да,
дукха рузкъа а цунца сагото а хулчул+.

17Нах шоайла безача оттадаь баьцадаараш дикагӀа да,
уж шоайла гоама болча оттадаьча дерстача Ӏасилга дулхал+.

18Сиха эгӀазводачо дов гӀоттаду,
сатохочо гӀар южаю+.

19Мекъачун наькъа тӀа кӀарцхалаш яьннай,
хьаьначар никъ-м шаьра ба+.

20Хьаькъал долча воӀо да велаву, Ӏовдалвар наьнах вашаш хилац+.

21Ӏовдалал – кхетам боацачар гӀозал,
кхетам бар-м нийсача наькъ тӀа гӀолла вода+.

22Хьехар доацаш хилча дагалоацамаш харц,
хьехар де дукха хулий уж чакхдоал+.

23ДоаггӀача жоп далар – моллагӀчоа гӀозал я,
мел дика а да доаггӀача аьнна дош!+

24Вахара наькъо кхетам бараш лакхаленга буг,
лохерча Ӏаьхартенна уж гаьнабахар духьа.

25Сонтачар цӀенош дохаду Везча Аьлано,
цхьабакъда, тӀа да воацарий[*] доазонаш-м лораду.

26Везча Аьланна дегаза я воча наьха уйлаш,
цхьабакъда, дика дешаш цӀена хет Цунна+.

27Хьарама рузкъанна сутарволчо ший дезалла бала бергба,
кхааш гоама дар вахаргва+.

28Хьаьналча сага кхетамо эза лу жоп,

Ӏаьсача наьха багара во доагӀа+.

29Веза Аьла гаьна ва воча наха,
амма хьаьналча наьха дуӀашка ладувгӀ Цо.

30ГӀозача бӀарахьажаро дега товр ду,
хӀаьта дика кхаъ дегӀа могашал луш ба+.

31Вахарга вугаш бола бехк баьккхача ладувгӀа ховш вар
хьаькъал долча наха юкъе хургва.

32Хьехамга ла ца дувгӀар шийх дог кхоардадеш ва,
амма шийх баьккха бехк тӀаэцачо ший кхетам алсамбоаккх+.

33Везча Аьлах кхераш хиларо хьаькъал лу,
аьсала хиларо вуг сийленга+.

16

16^1Саго цхьацца хӀама де лерхӀ,
цхьабакъда, цо лерхӀар чакхдаккхар Везча Аьла кара да[*]+.

2Ший мел дола наькъаш цӀена хет сага,
цхьабакъда, Веза Аьла наьха дегашка хьеж+.

3Хьай гӀулакх Везча Аьлийга дӀале,

Ӏа дагалаьцар кхоачашхургда хьа тӀаккха.

4Везча Аьло хьа мел кхеллар цхьацца хӀаман духьа кхеллад,
кхыметтел Ӏаьса нах а – дехача денна лаьрхӀа.

5Везча Аьланна дегаза ба беррига сонта нах.

Дог-тийша хилалахь: таӀазар доацаш бусаргбац уж+.

6Дег тӀарча безамои тешамои цӀенву къинойх,

Везча Аьлах кхераш хиларо вонна гаьнавоаккх.

7Сага наькъаш Веза Аьла раьза волаш хуле
цун моастагӀий а цунца бартабоалабу Цо+.

8Хьаьнала дар кӀезига дале а дикагӀа да
хьарама дуккха долчул+.

9Саго уйла ю ший наькъа,
цхьабакъда, лела-м Везча Аьлано ву из+.

10Паччахьа ший къамаьл Даьла цӀерагӀа ду;
цун метто е йиш яц харцкхел.

11Нийса таразаш Везча Аьлийгара да;

Цунгара я тӀорме чура еррига геракаш а+.

12Паччахьашта дегаза да зуламхой гӀулакхаш,
хьаьнала хиларца чӀоагӀлуш ма дий паччахьал+.

13Паччахьаш чӀоагӀа раьза хул бакълувча метта;
царна дукхабеза бакъдар дувцараш+.

14Паччахь эгӀазвахар – Ӏоажала хоамахо,
цхьабакъда, хьаькъал долчо из дужадергда+.

15Паччахьа юхь сийрдаялар – из вахар да;
цун къахетам бӀаьстен догӀа дахьаш йоагӀача морха тара ба.

16Дошо гулдечул дуккха дикагӀа да хьаькъал гулдича,
хӀаьта дото лехачул дикагӀа да кхетам лийхача+.

17Хьаьналча наьха наькъо вона гаьнавоаккх,
ший никъ лорабечо ший вахар лораду.

18Сонтала тӀехьа хӀалакьхилар доагӀа,
догкхоардора тӀехьа – вожар+.

19Къечарна юкъе а аьсала хилар тол,
сонтача нахаца фос екъачул.

20Хьехара теркам беш вар хьалваргва,

Везча Аьлах тийша вар даькъалхургва+.

21Хьаькъале дог дар кхеташ ва оал,
тоам болча къамаьло дикагӀа тешаву.

22Хьаькъал – ше долчарна вахара хьаст ба,
амма Ӏовдалал – Ӏовдалчарна дола таӀазар+.

23Хьаькъал долча дего кхетам болаш а хулийт сага къамаьл,
цун дешаш тешавеш а хулийт.

24Хоза дешаш – меза улхаш[*],
сина мерза а да, дегӀа дарбане а да+.

25Цхьабола никъ хул, сага нийса а хеташ,
цхьабакъда, из чакхбоаллача Ӏоажал а йолаш+.

26Болхло юача хӀаманна сутара хилар болх бе цунна гӀо деш да;
хӀана аьлча, ший гийго байт цунга болх.

27ХӀиллал йолчун дагахьа во уйлаш хул;
цун къамаьло цӀеро мо воагаву+.

28Питамеча саго наха юкъе юкъ ехк,
йоахарий дувцачо дика доттагӀий эгӀабу+.

29Къизал езача саго Ӏехаву ший гаргара саг,
дика боацача новкъа воаккх цо из+.

30Питаме бӀарг теӀабер хьо Ӏехаве гӀерт;
бордаш вӀашкатеӀадечо зулам ду.

31КӀайбенна корта – сийлен гойтам ба,
хьаьналча новкъа корабоагӀаш бола+.

32ЦӀихезача бӀухочул[*] дикагӀа ва сатохаш вар,
ший син доал дер дикагӀа ва шахьар яьккхачул+.

33Кхадж тосс,
цхьабакъда, кхадж божар-м Везча Аьлагара да.

17

17^1Сатеми машари болча цӀагӀара йокъаенна маькха чӀегилг дикагӀа я,
бежана дулхах диззача цӀенал, цу цӀагӀа цабезам бале+.

2Хьаькъал долча лайво доал дергда фусам-даь воӀ ший да юхьъӀаьржъоттавеш хуле,
хӀаьта цун вежарех цаӀ волаш санна тӀехьален дакъа а доаккхаргда шийна+.

3Када чу лоала а дий, цӀен а дий, хьож дотувга,
аьшка пхьара пишка чу лоаладий хьож дошувга,
цу тайпара Везача Аьлано наьха дегаш цӀен а ду зе а зув+.

4Воча саго ладувгӀ Ӏаьсача сага къамаьлашка;
оапаш бувцачо ладувгӀ аьлдиташка.

5Къеча сагага бала бахьачо из Кхеллар лархӀац,
наха хатар хилча гӀадводар таӀазар доацаш вусаргвац+.

6ВиӀий къонгаш – боккхийча наьха сий,
амма дай – шоай къонгий курал.

7Ӏовдалчунга тац кура къамаьл,
кхы а вогӀа тов баьччага[*] харцкъамаьл!+

8Кхаъ[*] бозбуачала[*] хӀама да аьнна хет из лучоа:

из беннар тол, миччахьа из дӀаверзе а!+

9Даьча халахетара къинтӀера воалар безам лохаш ва,
амма из халахетар дувцачо дика доттагӀ а гаьнавоах.

10Хьаькъал долчунна шийх баьккха бехк чӀоагӀагӀа хет,

Ӏовдалчоа шийна бӀаьзза теха гӀадж хетачул а.

11Во саг нах гӀовттабе гӀертаргва,
къахетам боаца кхаъ ийца кхаахо вохийтаргва цунна духьала.

12Ший тонгех[*] яьнна ча кхетар дикагӀа да
ший Ӏовдалал а тӀехьа Ӏовдала саг кхетачул.

13Шийна даьча диканна духьала во деш саг вале
цун цӀагӀара во хадаргдац.

14Дов доладар – соцабаь латта боккха Ӏам Ӏохецар;
юхавала, дов далалехьа+.

15Харцвар бакъвер а, бакъвар харцвер а –
шаккхе а дегаза ва Везча Аьланна+.

16Сенна деза Ӏовдалча сага хьаькъал эца ахча,

Ӏомавала цун безам ца хилча?

17ДоттагӀчунна массаза а вез хьо,
воша а ваьв хьоца бала бекъа+.

18Кхетам боаца саг мара оттаргвац
кхыча саго деннача деша кӀала.

19Довнаш дезачоа къинош дез;
шийх доккхал дечо ший вожар лех+.

20Питаме дог дар котваргвац;
харцлув мотт балена боал.

21Ӏовдал малха ваьккхачунна бала хургба;
кхетам боацача виӀий даьна гӀозал яц+.

22Сакъердамеча дего дарба ду, молхаша санна,
амма теӀача сино тӀехкаш йокъаю+.

23Ӏаьсача саго къайлагӀа кхаъ эц
кхел нийсача новкъара яккхара духьа+.

24Кхетам болчо бӀарг тӀера баккхац хьаькъала,
амма Ӏовдалчун бӀаргаш дунен йисте гӀолла лел.

25Ӏовдала воӀ даьна бала ба,
нанна бохам ба+.

26Дика дац бехк боацачун гӀод тохар а,
сийдолчунна, цо бакъдар аларах, шод еттар а.

27Ховш волчо лораду ший дешаш,
кхетам болаш вар сихлац эгӀазваха+.

28Ший баге шийга кхоабар, из Ӏовдала вале а, хьаькъал долаш хет,
хӀаьта ший метта цо доал деш хуле из кхетам болаш ва аьнна хетадала а мег.

18

18^1Нахах къаьста вахар ший хьаштдар леладеш хул,
хьаькъалечунца къовсам лоаттабеш.

2Ӏовдала саг хӀама кхетаде ловш хилац,
шийна хетар дӀаала ловш хул из.

3Ӏаьсалча сага тӀехьа наьха догкхоардам боагӀа,
эхь тӀакхачарца сий дов.

4Сага багара доагӀа дош – къоарга хиш мо да,
хьаькъала хьаст – дода хиш мо да+.

5Дика дац зуламхочун кхел еш цхьаккха озабезам бар а,
бехк боацар нийсача кхелах ваккхар а+.

6Ший метто довна вуг Ӏовдала саг,
ший багено еттийт цунна хӀамаш+.

7Ӏовдалча сага баге я из хӀалаквер,
цун ший мотт ба цунна йола боанг+.

8Хьа гийгача Ӏочуйолха мерза чӀегилгаш санна
чам болаш да къоаргга хьа дег чу дувша йоахархочун дешаш+.

9Ший белха тӀа мекъа вар
хӀама херцадечун воша ва.

10Везча Аьлан цӀи – чӀоагӀъяь вӀов я:

цу чу лечкъа хьаьнала саг кӀалхарваргва.

11ВӀаьхийчун хьал – чӀоагӀъяь шахьар я цунна;
лакха пен санна хет цунна из+.

12Вожара хьалха – сонтал,
сийленна хьалха – аьсала хилар+.

13Ла ца а дувгӀаш жоп телар

Ӏовдала а да эхь а да.

14Са долча саго лазар ловргда,
цхьабакъда, деха са мишта ловргда+?

15Кхетам болчун дега хӀама хар корадоагӀа,
хьаькъал долчун лергаша а лех из.

16СовгӀато бел сага хьалхашка моллагӀбола никъ,
аьлашта тӀа а вуг из+.

17Ший лоткъам хьалхагӀа хьабаьр бакъ хет,
вокхо хьа а вена ший хаттараш цунна даллалца.

18Кхадж тассаро къоастаду къовсамаш,
низбола довхой дӀахьакъоастабу.

19ЭгӀазваха воша чӀоагӀъяьча шахьара тара ва;
гӀапа[*] коа-наӀараш къувлача гӀоврашта[*] тара да къовсамаш.

20Хозача къамаьлаца ший гийг юзае вӀаштӀехьдоал сага,
ший дешашца шийна виззалца хӀама яа а вӀаштӀехьдоал цун+.

21Вахара а Ӏоажала а низ ба меттага,
къамаьла тӀера волчо ший хабарех хьахинна сом буаргба.

22Сесаг кораяьчоа беркат а корадаьд,

Веза Аьла раьза вар а корадаьд+.

23Къеча саго миско сагӀа дех,
амма вӀаьхийчо гӀожа[*] лу жоп.

24Цхьабола доттагӀий хул зе мара хьадаргдоацаш,
цхьабакъда, цхьавола доттагӀ вешийла гаргагӀа хул+.

19

19^1Вахара никъ цӀена бола къе саг дикагӀа ва
питаме къамаьл долча Ӏовдалча сагал+.

2Цаховр де гӀертар дика дац,
сихвеннар гӀалатваргва+.

3Саго ший Ӏовдалалца хӀалакду ший вахар,
хӀаьта цун дог Везча Аьланна эгӀазъух+.

4Рузкъо шийца дукха новкъостий боалабу,
къевар ший доттагӀчо а вут+.

5Харцтешал даь теш таӀазар доацаш вусаргвац,
оапаш бувцар а бекхам боацаш кӀалхарваргвац+.

6Доалахочунна хьесталуш дукха хул,
совгӀаташ телачун доттагӀ хул моллагӀвар+.

7Къевар гоама ва берригача ший гаргалча наха а,
доттагӀий-м хӀаьта а удар цох!

Из царга кхайкача хилац уж цхьаннахьа а+.

8Хьаькъал гулдер ший са дезар ва;
кхетам лорабечунна дика короргда+.

9Харцтешал даь теш таӀазар доацаш вусаргвац,
оапаш бувцар хӀаьта а хӀалакьхургва.

10ДоагӀаш дац Ӏовдала саг вӀаьхий вахар а,
аьлашта доал де лай оттар хӀаьта а+.

11Сага хьаькъало дужаду из эгӀазвахар,
тӀехтохам теркал ца беш битар сага сий да+.

12Паччахьа эгӀазвахар лома цӀогӀанна тара да,
хӀаьта цун раьза хилар – баьца тӀарча тхира[*] тара да+.

13Ӏовдала воӀ – да хӀалакьхилар,
багенна во йола сесаг – ца соццаш лега тӀадамаш+.

14ЦӀеноши рузкъеи – даьшкара юса тӀехьале я,
кхетам бола сесаг – Везча Аьлагара я+.

15Мекъало къоарга наб тӀагӀортийт;
деш хӀама доацар меца леларгва+.

16Шийна тӀадиллар дечо ший вахар лораду,
амма ший наькъа уйла ца ер хӀалакьхургва+.

17Къеча нахаца къахетаме вар Везча Аьлага декхар доаллар ва,
хӀаьта Цо совгӀат а дергда цунна из бахьан долаш+.

18ТаӀазар деш кхетаве хьай воӀ, из кхетаве хьайна могаргдолча хана,
хьай воӀ хӀалакьхилара хье бехке хургвоацаш+.

19Сиха эгӀазъухачоа таӀазар де деза;
цох къахийтта Ӏа из вуте а, тӀехьагӀа цӀаькхаза а таӀазар де дезаргда хьа цунна.

20Хьехарга ладувгӀа, хьехам хьатӀаэца,
тӀехьагӀо хьаькъал хургда хьа.

21Саго ше лерхӀаш дукха да сага дег чу,
цхьабакъда, хургдар-м Везча Аьлано лаьрхӀар мара дац+.

22Дег тӀара безам дика тов сагага,
оапаш бувцаш хулачул тешаме а волаш къе хилар тол.

23Везча Аьлах кхераш хилар вахарга вугаш да:

наб паргӀата ю цу саго,
хӀаьта во а хьокхалургдац цох+.

24Мекъа саг оаркхинга чу Ӏочу-м кховд,
цхьабакъда, кулг ший бата бихье хьалтӀадахьа-м вӀаштӀехьдалац цун+.

25Кхардаш волчоа Ӏа таӀазар дой, хьисап доаца нах хьаькъал чу боагӀаргба;
кхетам болчох бехк боаккхий цун хар совдаргда+.

26Даьца къиза вар, нана арайоаха воӀ –
даьна-нанна эхь тӀадахьар а, цар сийдоадер а ва.

27Хьехамга ла ца дувгӀаш хьо соций, са воӀ,
хара дешашта гаьнаваргва хьо.

28Ӏаьса теш бакъ-кхелах вел,

Ӏаьса саг харцонах шийна кхача баь саг ва.

29Кхардача наха таӀазар кийчдаьд,

Ӏовдалча наьха бовкъамашта гӀадж кийчъяьй+.

20

20^1ЧхьагӀар меннар нахах кхардаш хул, къаракъ меннар гӀаре хул;
царга ше Ӏехавайта моллагӀвар хьаькъал долаш вац+.

2Паччахьа эгӀазвахаро ломан цӀогӀо санна унзарвоаккх;
цунна цатоам баьр вахарах къастаргва+.

3Довна юкъе цавахар сийдолаш да сага,
амма моллагӀвола Ӏовдалвар эгӀа сиха ва.

4Мекъача саго ший ханна гота[*] йоллац,
цудухьа хьувкъам чуэцача хана хӀама кораягӀац цунна+.

5Саго ший дега чу лерхӀаш дар – кӀоарга хиш да,
цхьабакъда, кхетаме волчун вӀаштӀехьдоал уж хьалъэца+.

6Дуккханеша йоах шоаш тешаме нах ба,
цхьабакъда, теша мегаргвар хьанна короргва?

7Хьаьнала саг харцахьа хӀама доацаш вах;
цун тӀехье даькъалхул.

8Паччахь кхеле хайча,
ший бӀаргашта гу цунна деррига а, къоаставу цо дикавари вовари.

9Хьанна могаргда «Аз сай дог цӀендаьд;
со къинойх цӀена а ва» ала.

10Нийса доаца тараз а нийса йоаца геракаш[*] а –
из а вож а дегаза да Везча Аьланна+.

11Кхыметтел бер а цун карагӀдувлача гӀулакхашца довз,
цо дер цӀена хиларца, нийса хиларца.

12ХӀама хозаш дола лергаш а, хӀама гуш дола бӀаргаш а –
уж шаккъе кхеллар Веза Аьла ва.

13Набара тӀера ма хила, хье къелургвоацаш,
сома хила, виззалца сискал юаргья Ӏа+.

14«Во, во», яхаш хул эцархо,
цхьабакъда, дӀахо ваьлча ше ийцача хӀамах доккхал деш хул из.

15Дошо а да дукха махбола жовхьараш а да,
цхьабакъда, хьаькъале къамаьл – наггахьа мара нийслуш доаца жовхьар.

16Цавовзача сага кӀалъэттачунгара майрра барзкъа хьадаккхалахь;
из дӀа а ца луш соцаделахь, хӀана аьлча цавовзачун кӀалъэттав из+.

17Харцонца баьккха кхача мерза хул сага,
цхьабакъда, из биачул тӀехьагӀа баге-м жагӀах хьалъюзаргья+.

18Хье де гӀертар нахаца дага а воалаш кийчде;
хье тӀом беш вале хьаькъале хьехар леха+.

19Йоахар дувцаш лелачо наьха къайленаш ювц,
цудухьа дукха къамаьл деча сага гаьна вувла+.

20Даьна е нанна наӀалт яхаш волча сага вахар сиха чакхдаргда,
баьдеча бус йовш йола чиркхат санна+.

21Сихвенна тахан хьаяьккхача тӀехьленах
кхоана беркат хургдац+.

22«Сайна баьча бохамах бекхам бергба аз», – ма яха,

Везча Аьлага дӀале кхел – Цо кӀалхарвоаккхаргва хьо+.

23Везча Аьланна дегаза я харцахьйола геракаш,
нийсадоаца тараз а Из раьза веш дац+.

24Сага никъ нийсбер Веза Аьла ва.

Мишта къоастабергба саго ший никъ+?

25Сага йола боанг я сихвенна Везча Аьланна совгӀаташ дала чӀоагӀо яр,
цул тӀехьагӀа мара ше яхачун уйла а ца еш.

26Хьаькъал долча паччахьо дӀакъестабу Ӏаьса нах, ялатацар дӀакъоастаю нувхаш санна,
тӀаккха ший эгӀазло ӀотӀайохийт царна, ялат оардаш йола чарх санна.

27Сага са – Везча Аьлан чиркхат я,
сага дега еррига къоаргаленаш гойташ йола.

28Дег тӀара безами тешами ба паччахь лоравеш;
цахадача дег тӀарча безамца чӀоагӀду цо ший доал.

29Къоначар сий цар низаца да,
кӀайбенна чо – къоанала хозал+.

30Лозавеш тохача хӀамо вонах цӀенву,
еттаро – дог цӀенду.

21

21^1Паччахьа дог Везча Аьла бе доалл, дода хий санна:

Шийна ловччахьа дӀадерзаду Цо из.

2Ший деррига наькъаш нийса хет сага,
цхьабакъда, Веза Аьла дегашка хьеж+.

3Ше дер хьаьнала а нийсхо йолаш а дер
дукхагӀвеза Везча Аьланна, сагӀа дечул.

4Цавашаш бӀарахьажари сонта доги

Ӏаьсача сага чиркхат санна да, – никъ хьех цар цунна, цхьабакъда, уж къинош да+.

5ТӀатеӀӀа къахьегачун дагалаттараш беркате хургда,
амма моллагӀа сиха вар къелургва.+

6Харцлувча меттаца гулдаь рузкъа –
багара дӀайода Ӏы санна а да, Ӏоажала боанг а я из+.

7Воча наьха къизало уж шоаш хӀалакбергба,
нийсхо лелае тугаш мичаб уж.

8Бехке болча наьха наькъаш гоама да,
бехк боацачар хьадер нисса да.

9Тхов тӀа вахар тол,
баге йеттача сесагаца вахачул+.

10Ӏаьса саг вона тӀехьа хул;
цунгара къахетам корабоагӀаргбац кхыметтел гаргарча сага а.

11Кхардаш волчоа таӀазар дича, хьисап доацараш хьаькъал чу боагӀа;
хьаькъал долчунна хьехар дича цунна хар совдоал+.

12Ӏаьсача сага цӀа белгал а даьккхе,
из хӀалакву Бакъволчо.

13Къечар цӀогӀа ца хазар духьа ший лергаш дӀакъувлачунга
ха йоагӀаргья, из ше кхайкаш, цхьабакъда, цун цӀогӀа сага хозаргдац.

14КъайлагӀа деннача совгӀато эгӀазло южаю,
кхоллара кӀала гӀолла беннача кхао чурваьннар теву+.

15Бакъ-кхел яр хьаьналча наха гӀозал я,
воча наха унзара туржаӀ да.

16Кхетама наькъ тӀара ваьннар
байнарий синошта юкъе меттавоагӀаргва.

17Сакъердам безар къелургва,
чхьагӀари дегӀа хьекха деза даьтташи дезар вӀаьхий хургвац.

18Хьаьналчоа хургдац таӀазар, Ӏаьсачоа хургда,
тешаме волчоа хургдац, тийшаболх боаллачоа хургда+.

19Баге еттача, воча сесагаца вахачул
яьссача аренца вахар тол+.

20Деза жовхьареи даьттеи хьаькъал долчо ший цӀагӀа леладу,
амма, Ӏовдал волчо дӀакхоалл.

21Хьаьналеи дегчура нах безаши нахаца хила гӀертачоа
короргда вахар а, хьаьна хилар а, сий а.

22Хьаькъалдолча цхьан сага могаргда бӀухойх йизза йола шахьар хьаяккха а,
цар йоакхо еш хинна чӀоагӀа пенаш дохаде а.

23Ший багенна а ший метта а доал дечо
ше лораву хатарах+.

24Сонта волаш, нахах ца вашар, «кхардаш вар» я цун цӀи;
сов сонталца ду цо ше мел дер+.

25Ший хьашташа вувргва мекъа саг,
хӀана аьлча, цун кулгаша къахьега тигац+.

26Ӏура денз сарралца хьегаш вагӀа из, ший сутарало са а дуаш,
амма хьаьналча саго дӀалу, кхо а ца деш.

27Воча саго лу сагӀа а дегаза да,
воча уйлаца луш хилча хӀаьта а+.

28Харцлувш вола теш хӀалакьхургва,
амма, шийна деррига хезачо деш дола тешал оттаргда+.

29Ӏаьсача сага бат шийх бӀубенна из хилар гуш хул,
амма хьаьналча саго уйла ю ший наькъа.

30Цхьаккха хьаькъал а, кхетам а, хьехар а дац

Везча Аьланна духьала отталургдолаш.

31ТӀема денна лаьрхӀа говр кийчъю,
амма толам лур Веза Аьла ва.

22

22^1ТӀехдоккхача рузкъал дикагӀа я дика цӀи,
дотол а дошол а дикагӀа да наха юкъе сийдолаш хилар.

2ВӀаьхийвар а къевар а шоайла нийсву
уж шаккъе а Везча Аьлано кхелла хиларо+.

3Кхетаме вар юхаваргва кхерам бола хӀама бӀаргадайча,
амма хьисап доаца нах дӀахогӀоргба, тӀаккха царна доккха халахетар хургда+.

4Аьсала хиларахи Везча Аьлах кхераш хиларахи дола совгӀат да
рузкъеи, сийи, вахари.+

5Тийшаболх боаллача наьха наькъаш тӀа кӀарцхалаши боангаши я:

ший вахара хам беш вар юхе а гӀоргвац царна+.

6Бакъахьарча новкъа даккха бер,
къавелча а цу наькъ тӀара варгвац из тӀаккха.

7Къечарна оалал деш ба бӀаьхийбараш,
хӀаьта декхар хьаьрчар цу декхара даь лай ва.

8Харцо дӀайийначо бала чуэцаргба,
тӀаккха цун къиза оалал а чакхдаргда.

9Камаьрша саг даькъалхургва,
ший кхача къечунца цо бекъандаь+.

10Кхардаш вар эккхавоя дов а дӀагӀоргда,
наха юкъера эгӀамаш а дӀадаргда, вӀашкалер а соцаргда+.

11Дега цӀенал езачун, хоза къамаьл долчун
доттагӀ хургва паччахь+.

12ХӀама хар лораду Везча Аьлан бӀаргаша,
хӀаьта тийшаболх боаллачун дош дохаду Цо.

13Мекъачо оал: «Ара лом да!

Со аравоале сога хьежаш са Ӏоажал я цига!»+

14Наьха сесага багара доагӀа тоам беш дола хабар – къоарга кӀоаг;

Веза Аьла эгӀазвигар вожаргва цу чу+.

15Бера дегах лаьта йоалл Ӏовдалал,
цхьабакъда, хаьннахьа техача саьрго эккхаергья из+.

16Ший рузкъа алсамдаккхар духьа къечарна низ бери,
бӀаьхийчарна совгӀаташ телари къелургва.+

Ткъаь итт кица

17Хьаькъал долча наьха дешашка ла а дувгӀа, цар зем а баккха;
са хьехама хьатӀаверза хьай дегаца+.

18Хьона тоам хург ма бий, Ӏа уж дешаш хьай дег чу леладой,
уж дерригаш а хьа бага доахкаш хуле.

19Везча Аьланга Ӏа догдоахаргдолаш,

Ӏомадергда аз тахан уж кицаш, хьона.

20Ткъаь итт кица дӀаяьздаьдеций аз хьона лаьрхӀа,
хьехар а хар а шоашца долаш дола,
21бакъдолчун тешаме дешаш Ӏа Ӏомадергдолаш,
хье хьавайтачарна нийса жоп Ӏа дӀахьоргдолаш?

1

22Къечаргара хӀамаш хьа ма яха, уж къе ма бий аьле,
пхьегӀа тӀа кхел еча метте даькъазчунга гӀелал а ма я:

23цар гӀулакх Везча Аьло ше лора ма дергдий,
царгара хӀамаш хьаяьхачунгара вахар дӀа а ма доаккхаргдий+.

2

24Дорхачунца доттагӀал ма леладе,
сиха эгӀазводачунца гӀулакх ма леладе,
25цун наькъаш Ӏа хьаӀомадергдоацаш,
боанга чу хье эккхаргвоацаш.

3

26Кхыча сага кӀалъэтте дош а ма ле,
цун декхараш хьайна хьатӀа а ма ийде;
27уж дӀатакха хӀама доацаш хьо вусе
хьо вижа ула мотт а дӀахьоргба хьа+.

4

28Наьха лаьттана тӀакхувш ма хила,
хьай даьша оттадаь шира доазув дӀачу а тетташ+.

5

29Ший гӀулакх дика ховр гой хьона?

Цо гӀулакх дергда паччахьашта,
аьлий боацачарна гӀулакх дергдац цо.

23

6

23^1Доалахочунца хье шуна ховш
дикка хьажалахь, хьайца вагӀар малув;
2хье юача хӀаманна сутара вале,
урс оттаделахь хьай къамаргашка.

3Цун чам болча юача хӀама тӀакхувш ма хилалахь,
хӀана аьлча, чам болаш хилац из.

7

4Рузкъан тӀехьа удаш хье кӀал ма виталахь;
саца хьаькъал тоъаш хилалахь+.
5Рузкъанна бӀарахьожжаше доацаш хургда из,
хӀана аьлча, ший ши ткъам боаржа а баь,
аьрзи мо сигала гӀоргда из+.

8

6ЦӀаьрмата[*] волча сага цӀагӀа сискал ма яалахь,
цун чам болча кхачанга са ма тувсалахь,

7хӀана аьлча, цу тайпарча сага массаза а дагадоалл шийна хула зе.

«Яа, мала», – аргда цо хьога,
амма дагахьа-м кхыдар хургда.

8ХьалӀеттдергда Ӏа Ӏайха диа кӀезигдар,
пайда боацаш довргда Ӏа даьха ловцаш.

9

9Ӏовдалчунца къамаьл де ма отталахь:

хьа дешай хьаькъалах вашаргвац из.

10

10Шира[*] доазув дӀачу а тетташ,
бой кхашта тӀа ма кхувда,+
11хӀана аьлча, Гадаккхархо чӀоагӀа ва цар;
цар гӀулакха хьона духьала оттаргва Из+.

11

12Хьехама тӀадерзаде хьай дог,
хӀама хара дешашта тӀадерзаде хьай лергаш.

12

13ДоагӀаш дола таӀазар ца деш ма диталахь бер;
саьрг Ӏа бетте из лергвац+.

14Саьргаца таӀазар делахь цунна –
байнарий Ӏаьхартенах лоравергва Ӏа из.

13

15Са воӀ, хьа дог хьаькъале хуле,
са дог а гӀозадаргда;
16са деррига са гӀозадаргда,
хьа багара нийса дош даьлча.

14

17Къинош дечарех хьай дог ма хьегийталахь,
цхьабакъда, Везча Аьлах кхераш хилалахь массаза а+.

18Шеко яц: тӀехьале я хьа,
сатувсилга а дийна хургда хьа+.

15

19ЛадувгӀалахь, са воӀ, хьаькъале а хилалахь,
нийсача новкъа даккхалахь хьай дог.

20ТӀехдаьккха чхьагӀар мелачарнеи сов дукха дулх дуачарнеи
юкъе ма хилалахь,+

21малара тӀехьабаьннараши юача хӀаманна сутара бараши къелургба,
набара уж тӀерахиларо царна тӀолхаш тӀаювхаргья.

16

22Хьайна вахар деннача даьга ладувгӀалахь,
из къаелча, хьай наьнах догкхоардош а ма хилалахь+.

23Бакъдар ийделахь, дохка а ма дохкалахь,
хьаькъал, хьехам, кхетам гулбелахь.
24Хьаьналча сага да чӀоагӀа гӀоза хургва,
хьаькъале воӀ дунен чу ваьккха да цунца сакъердалуш хургва.

25Хьа даи нанеи гӀоза хилба,
хьо ваьр хьоца сакъердалуш хийла.

17

26Дикка са теркам беш хилалахь, са воӀ;
са наькъашка хьожаш хилийта хьай бӀаргаш.
27Нахаца лела кхалсаг – къоарга кӀоаг ба,
наьха сесаг – йиткъа гӀув я+.
28КӀийлен вагӀа гӀаьрахо мо хьежаш ягӀа из,
тӀаккха маӀача наха юкъе харцахьбаьннараш совбувл+.

18

29Хьанийга ба бала? Хьанига я гӀайгӀа?

Хьанийга ба къовсам? Хьанийга ба кодам?

Хьан дегӀ да бахьан доацаш Ӏаьрждаь?

Хьан бӀаргаш да цӀе?

30ЧхьагӀар молаш багӀаш дукха говчар,
чӀоагӀдаьча чхьагӀарах чам баха Ӏаьмачар.

31Ма хьежа, чхьагӀар цӀе хиларга,
када чу лепаш хиларга,
молаш атта хиларга!+

32ТӀехьагӀо царг тох цо, текхарго мо,
дохьаж тох цо, лихьо мо.

33Тамашийна хӀамаш гуш хургда хьа бӀаргаш,
керта чу акха уйлаш ухаргья хьа.

34Форда юкъе ула саг мо хургва хьо,
мачтан биххье тхьайса ула саг мо хургва хьо.

35«ХӀама техар сона, – яхаргда Ӏа, – амма со лозавинзар;
чӀоагӀа йийттар, амма аз из зийнзар!

Сома маца варгва со,
цӀаькхаза а чхьагӀар маргдолаш?».

24

19

24^1Хьаьнала боацача нахах хьогаш ма хилалахь,
царна уллуввала ма гӀерталахь,+
2наха низбар мара мичад цар керта чу,
зулам мара мичад цар дувцар.

20

3Хьаькъалца дотт цӀа,
кхетамца чӀоагӀду из;
4харо хьалъюз цун че
тайп-тайпарча езача а хозача а хӀамашца.

21

5Хьаькъал дола саг чӀоагӀа ва,
ховш вола саг чӀоагӀлу ший низах,+

6тӀом бе хьо воалле, хьона хьаькъале урхал деза,
толам баккхара – дукха хьехар дераш беза+.

22

7Хьаькъал сов лакха да Ӏовдалча наха;
шахьара коа-наӀарашка пхьегӀа тӀа ала хӀама дац цар.

23

8Во дар де уйла йолчох
питаме саг аьнна цӀи йоаккхаргья.

9Ӏовдалча саго питамаш де лерхӀар а къа да,
кхардаш вар наха дегаза ва+.

24

10Бала бенача дийнахьа Ӏа эсалал гойтаяле
хьа низ а низ хинна бац.

25

11Бехк боацаш боабе бугараш мукъабаха,

Ӏоажалга болхараш кӀалхарбаха.

12«Ай, тхона из хайнадац», – ала йиш я хьа,
цхьабакъда, дегаш Увзачо зувргдеций?

Хьа вахар Лорадечунна ховргдеций?

ХӀаранена цун гӀулакхашка хьежжа цунна доагӀар дӀалургдеций Цо+?

26

13Модз даалахь, са воӀ, из дика ма дий;
улха модз[*] мерза да хьона.
14Халахь, хьа сина иштта мерза да хьаькъал;
хьона из корадоагӀе – тӀехьале я хьа,
сатувсилга а йовргьяц хьа+.

27

15ГӀаьрахо санна хьаьналча сага цӀенна юхе кӀийлен ма хувшалахь,
цун фусам ма йохаелахь,

16хьаьнала саг, ворхӀазза воже а, гӀоттарг ма вий,
амма зуламхой балано хӀалакбергба.

28

17Хьай моастагӀ вежача гӀад ма гӀолахь,
цун ког дӀакхийтача хьай дог дела ма делийталахь;

18хӀана аьлча, из бӀаргагургда Везча Аьланна, Из раьза хургвац цу гӀулакха,
тӀаккха Цо юхайоаккхаргья Ший цунна йола эгӀазал.+

29

19Зуламхой бахьан долаш эгӀаз ма ахалахь,
Ӏаьсача нахах хьега ма хьегалахь,+
20зуламхочун тӀехьале мичай,
хӀаьта Ӏаьсача наьха вахар – йовш латта чиркхат санна ма дий+.

30

21Са воӀ, кхералахь Везча Аьлахи паччахьахи,
хӀаьта Ӏаьдала духьалболчарех дӀа а ма ветталелахь,

22цу шиннегара цӀаьхха бала боагӀаргба Ӏаьдала духьалболчарга,
хӀаьта хьанна хов, малагӀа хатараш цар царна дахьаргда?

Кхы а хьаькъале кицаш

23Кхы а ераш а да хьаькъал долчар яьхараш:

Кхел еча озабезам бар дика дац+.

24Бехк болчунга «Хьо бехке вац» аьнначоа
халкъаша наӀалт кхайкадергда,
къамаш чӀоагӀа раьза хургдац+.

25Амма бехк болчоа таӀазар хьожадаьрашта дика хургда,
даькъала а хургба уж.

26Бакъдола жоп –
бордаш тӀа баьккха барт.

27Арара болх чакхбаккха хьай,
кхаш тӀа лостам бе хьай,
тӀаккха мегаргда Ӏа хьай цӀа дотта а.

28Хьай гаргарча сага духьала тешал ма де бахьан доацаш,
хьай багара оапаш ара ма бовлийта+.

29Ма алалахь: «Цо сайна даьрра дергда-кх аз цунна а;
цо даьр юхадекхаргда аз цунна»+.

30Юххе гӀолла тӀехвоалаш мекъача сага кха дайра сона,
цу Ӏовдалча сага комсий беш яйра сона:

31массанахьа тӀадаьннад кӀарцхалаш,
кха хьалдизад оасарах,
кхерий карт хаьрцай.

32Из бӀаргадайра сона, уйлане вахар со,
хьежаш латтар со, тӀаккха кхетадир аз:

33кӀеззига наб ергья Ӏа, кӀеззига тар кхийтта уларгва хьо,
кӀеззига, кулгаш вӀашка а дехка, уларгва хьо,

34тӀаккха йоагӀаргья хьо волча къел, къу воагӀаш мо,
эшам боагӀаргба хьо волча, гӀаьрахо воагӀаш мо+.

25

Сулейма-паччахьа кхыдола кицаш

25^1Ераш да кхы а Сулейма-паччахьа кицаш, цул тӀехьагӀа ЯхӀуд-мехка паччахь волча Хьизкхийс наха гулдаь+.

2Везча Аьлан сий да гӀулакхаш къайладахар,
паччахьа сий да гӀулакхаш тахкар.

3Сигалений лакхалах, лаьттан къоаргаленах цакхеташ мо мара,
паччахьа дега чу доаллачох а кхетаргвац.

4ТӀера бӀехал дӀакъоаста а йий, ӀоцӀенде дотув,
тӀаккха говзанчоа пхьегӀа хьае гӀирс хургба;
5дӀаваккха Ӏаьса саг паччахьа юхера,
тӀаккха паччахьал иманаца чӀоагӀлургда+.

6Паччахьа хьалхашка мераж урагӀа ма ахийталахь,
сийдолчарна юкъе чу ма гӀерталахь;

7паччахьо ше хьога «Укхаза хьалвала» оале дикагӀа да,
сийдолча наха хьалхашка цо хьа юхь йоагаечул.

Хьай бӀаргашца хьайна фуннагӀа дайнадале а,
8саг кхеле веха сих ма лелахь.
Фу дергда Ӏа, кхел чакхъяьлча,
из бакъ а хинна, хьай гаргарча саго хьайх бехк боаккхе? Эхь хетарг ма дий хьона.

9Хьай гаргарча сагаца хьай къовсам бале, хьайна болча аьттонна
наьха къайле гуча ма яха,
10наха дӀахозе, бехк боаккхаргба хьох,
тӀаккха во цӀи тӀехьара яргьяц хьона.

11ДоаггӀача аьнна дош тара да
дото гома[*] юкъебоахкача дошо Ӏажашта+.

12Дошо гӀалкха, е моллагӀйола цӀенча дошон хозале я ладувгӀа ховча лерга
хьаькъал долча саго бехк боаккхаш аьнна дош.

13Хьувкъам чуэцача хана латтача йӀовхала юкъе гӀолла
хьекха шийло мух санна ва тешаме хоамахо:

цӀендаь са ураоттаду цо+.

14ДогӀа а доацаш хьекха мух а морхаш а санна ва
совгӀаташ лургда аз аьнна из ца дер.

15Сатохарца тешаве могаргда аьла,
хӀаьта аьсалча метто тӀехк кагью.

16Модз корадаьдий хьона – дегӀа деззар мара ма даалахь,
дуэ халаргда хьона[*], тӀаккха хьалӀеттдергда Ӏа из+.

17Иштта да доттагӀчунцара гӀулакх а: кӀеззигагӀа аха цун цӀагӀа,
дукха ухе, Ӏа кӀаьдвергва из, тӀаккха хьо цунна гоамлургва.

18Чхьонкар[*], довт е ира тӀаьск санна ва
ший гаргарча сага духьала харцтешал деш вола саг+.

19Йохкаенна царг, е астагӀа ког санна да
бала бенача дийнахьа тийшаболх боаллача сагага Ӏа догдахар.

20Шийлача дийнахьа тӀера барзкъа Ӏодоаккхар,
е човна тӀа чхьагӀаркъанз дувттар морг ва
бала болча дега сакъердаме ашараш лекхар.

21Хьай моастагӀ меца вале вузаве из,
из хьога вале хий ле цунна.
22Из Ӏа дой, цунна эхь хеттийтаргда Ӏа,
цу эхьхетаро воагавергва из[*],
хӀаьта хьона Везча Аьлано совгӀат лургда.

23Къулбаседехьара боагӀача михо шийла догӀа дахьаш санна,
йоахардувцарий метто шийла бӀарахьажар дахь.

24Баге еттача сесагаца цхьан цӀагӀа вахачул
тхов тӀа вахар тол+.

25Гаьнарча мехкара дика кхаъ
чӀоагӀа хьогвеннача сага шийла хий санна ба+.

26Ӏаьсача наха калуш вола хьаьнала саг
бӀеха шовда санна ва е бӀехбенна хьаст санна ва.

27Сов дукха модз даар дика дац,
массаза ше хеставар лехар а дика дац.

28Пенаш хаьрцача шахьара тара ва
шийна доал де ца хов саг.

26

26^1Ахкан юкъе лоа мо мара, хьувкъам чуэцача хана догӀа мо мара
тац Ӏовдалча сагага дика цӀи а+.

2Карардаьнна хьазилг санна, гӀетта дӀа-хьа лела чӀагарг санна
байна дӀабаргба цабоагӀаш баьккха сардам.

3Шод говра еза, дирст вира еза,
хӀаьта саьрг Ӏовдалча наьха бовкъамашта беза+.

4Ӏовдалча сага Ӏовдалча къамаьла Ӏа жоп лой,
хьо а иззаморг хетаргва.

5ХӀаьта Ӏовдалча сага Ӏовдалча дешашта Ӏа жоп ца лой,
цунна ше хьаькъал долаш хетаргва.

6Ше ший когаш дӀадахар е ше шийна низ бар санна да

Ӏовдалча сагага гӀолла хоам бар.

7АстагӀчун когаш чоалдувл[*],
иштта хул кица а Ӏовдалча сага багара доагӀаш дале.

8Ӏовдалча сага сий дар
ширдолгах кхертӀо дӀатӀабехкар санна да+.

9Ӏовдалча сага бага доалла кица
вехача сага бе йоалла кӀарцхала ткъовролг санна да.

10Ӏовдалча сага е эггара хьалха хьакхийтача сага гӀулакх дӀатӀадулар
ший вари наьха вари къоаста ца веш Ӏадсакх деттача сага тара ва.

11Ший Ӏеттора юхатӀадоагӀа жӀали санна
ше даь Ӏовдала хӀама цӀаькхаза а ца дича Ӏец Ӏовдала саг.

12Ше доккхача хьаькъала да хеташ вола саг гой хьона?

Ӏовдала саг цул чехкагӀа воагӀаргва хьаькъалча+.

13Мекъачо оал: «Наькъа тӀа лом да!

Лом лел урамашка гӀолла!»+

14Ший алтамашта гонахьа гобоах наӀаро,
хӀаьта мекъа саг ший метта керч.

15Оаркхингача Ӏочу-м кховд мекъа саг,
тӀаккха из бата бихье хьалдахьа могаргдоацаш кӀаьдлу+.

16Шийга хаьттача мекъа саг хьаькъал долашагӀа ва,
кхетаме жоп луча ворхӀнел.

17Ший доацача довна юкъеухар
жӀале лергех каеттачоа тара ва.

18Шийна гонахьа доагаш дола тӀаьскаш кхувсаш,
Ӏоажал яхьаш вола эгӀаваь саг санна ва,
19ший гаргарча сага оапаш а бийце,
тӀаккха «Аз-м бегаш ма баьбарий» оала саг.

20Дахча ца хилча цӀи ягац;
йоахараш ца хилча цатоам а дӀабоал+.

21ЙӀовхала кӀора эшаш мо, йоагача цӀера дахча эшаш мо,
цатоам лотабара къувсара тӀера вола саг а эш.

22Хьа гийгача Ӏочуйолха мерза чӀегилгаш санна
чам болаш да йоахараш+.

23Во дог а долаш хоза къамаьл дола саг
тӀехьанахьа дото хий хьаькхаь лоабата пхьегӀа санна ва.

24МоастагӀчо хоза дувц,
амма дега чу тийшаболх кхоаб.

25Мел тоам беш дале а цун къамаьл – ма тешалахь цунах;
ворхӀ бӀеха уйла йоалл цун дег чу;

26шийна нах гоама хилар лечкъаду цо,
цхьабакъда, цун вол нах вӀашагӀкхийттача гучаяргья.

27КӀоаг боаккхаш воаллар ше Ӏочувожаргва цу чу;
кхера лоамах урагӀхьош воаллачун юхачубоагӀаргба из кхера+.

28Ше хӀалакбу нах гоама хул харцлувчоа;
хозача къамаьлаша хӀалакьхилар кийчду.

27

27^1Кхоанара ди ма хестаделахь,
цо шийца фу дахьаргда хац хьона.

2Кхычунга хеставайталахь хье, Ӏайха ца а хеставеш,
хийрача сагага хеставайталахь, хьай меттага ма хеставайталахь.

3Беза ба кхера, аййе ма могга я гӀум,
цхьабакъда, Ӏовдалча саго бахьа бала цу шиннел а безагӀа ба.

4Дорхал къиза я, хьийдда доагӀа хий санна соца ца луш я эгӀазал,
хӀаьта а хьанна могаргда энгарал ла+?

5Гучахьа бехк баккхар дикагӀа да
лочкъабаь лелабеча безамал.+

6ДоттагӀчо дика ду хьона, цо хьона чов еш дош оале а,
хӀаьта моастагӀчун барташ тийшаболх болаш да.

7Визачунна улха тӀара модз а дика хетац,
амма мецачунна къахьа дар а мерза хет+.

8ЦӀагӀара дӀаваха саг –
ший бӀы бита оалхазар.

9Даьтташа а хоза хьадж йоагӀача хӀамаша а дог гӀоздоаккхаш санна
тоам болаш хул доттагӀчо дег тӀара деш долча хьехарга ладувгӀа.

10Хьай доттагӀ а хьай даь доттагӀ а дӀа ма кховсалахь;
бала беча гаргалнах болча вада сих ма лелахь,
гаьнарча вешел юхера лоалахо ма толий+.

11Хьаькъале хилалахь, са воӀ, са дог гӀоздаккхалахь;
тӀаккха ховргда сона сайх бехк баьккхачунга фу ала деза.

12Кхетам бар кхераме хӀама бӀаргадайча юхаваргва,
амма хьисап доаца нах дӀахогӀоргба, тӀаккха царна доккха халахетар хургда+.

13Шийна цавовзача сага кӀалъэттачунгара майрра барзкъа хьадаккхалахь;
из дӀа а ца луш соцаделахь, хӀана аьлча, цавовзачун кӀалъэттав из+.

14Геттара Ӏуйрийна ший гаргара саг чӀоагӀача оазаца даькъалвувца
эттар цунна сардамаш доахаш воалл моттаргда.

15Йоачан йолча дийнахьа вӀалла ца соцаш делхача тӀадамашта тара я
массаза бартбетташ йола сесаг[*];+

16из соцае гӀортар – мух соцабе гӀортара тара да,
е даьтта тӀаьр-юкъе[*] тоӀаде гӀортара тара да из.

17Аьшко аьшк ирдеш санна,
саго сага аьрхӀал[*] а дӀайоаккх.

18Инжира га лелаечо инжир юаргья,
ший аьлага хьожар сийдолаш хургва.

19Хи чу сага юхь гуш мо
сага дег чу гуш хул саг ше а.

20Ӏаьхарте, Ӏоажала паччахьалкхе хьалъюзаш яц;
иштта мара Ӏабац сага бӀаргаш а+.

21Када чу лоала а дий, цӀен а дий, хьож дотувга,
аьшка пхьара пишка чу лоаладий хьож дошувга,
хеставеш хьож сагага+.

22Ӏовдала саг келхьар чу ялатаца цхьана охье а,
цун Ӏовдалал цох дӀакъастаргьяц.

23Хьай жа миштад хьежа,
хьай Ӏулашта тӀахьожаш хила,
24рузкъа дуне мел латта хург мичад,
оалал а ерригача тӀехьенашка хург мичад+.

25Цонашкара[*] йол араяьккхача, керда тов[*] гучаяьлча,
лоаман босенашкара[*] буц гулъе болабелча,
26тӀаккха Ӏоахараша[*] барзкъаш лургда хьона,
божлой[*] ехка кхаш эца а таро хургья хьа.
27Тоъалла газа шура хургья хьога,
хьайна яа а хьай дезалла юае а,
чулаттача кхалнахага яийта а.

28

28^1Ӏаьса саг удаш ва, шийна тӀехьаудаш саг веций а,
амма хьаьнала саг лом мо майра хул.

2Харцо сов дукха йолча мехка дукха хул доалахой,
амма кхеташ вола доалахо волча мохк дукха а чӀоагӀа а латт.

3Къе-миска болчарга бала бахьа къе саг
ялат тӀадаьнна лаьтта Ӏохьо чӀоагӀа догӀа санна ва.

4Товрата духьалболчар Ӏаьса нах могабу,

Товрат леладераш духьаллат царна.

5Воча наха кхетаяц нийсхо,
амма Веза Аьла лехачар кхетаю из еррига.

6ЦӀенача наькъ тӀа лела къесаг тол
харцахьча новкъа лелача вӀаьхийча сагал+.

7Товрат лорадер кхетам бола воӀ ва,
воча нахаца доттагӀал леладер ший даьна эхь тӀадахьаш ва.

8Йоккха йоал а йоахаш рузкъа гулдеш воаллачо
из гулду къеча нахаца къамаьрша волчоа+.

9Товратага ладувгӀа ца ловчун
дуӀаш а дегаза да+.

10Хьаьнала саг воча новкъа ваккха гӀертар
ше ший боанга чу эккхаргва,
хӀаьта дикача нахага беркат кхоачаргда+.

11ВӀаьхийча сага ше хьаькъал долаш хета тарлу,
цхьабакъда, кхетам болча къечоа чакх са доагӀаш санна гу цун чухье+.

12Хьаьналча наьха гӀозал йолча хана массанахьа цӀей латт,
хӀаьта Ӏаьса нах котбаьлча берригаш дӀалачкъ+.

13Ший къинош лечкъадер хьалваргвац,
амма ший уж долга а хайна уж дитача сага къахетам корабоагӀаргба.

14Даькъалхинна ва Везча Аьлах массаза кхерар,
амма дог чӀоагӀденна шийчун тӀара ца воалар бала боацаш вусаргвац.

15Мискача наха доал деш вола Ӏаьса саг
цӀогӀа хьекха лом морг ва е корзагӀъяьнна лела ча морг ва+.

16Кхетам боацача паччахьо ший халкъага гӀелал яхь,
амма хьарама рузкъа ца дезачун вахар дӀаьхлургда.

17ЦӀий хьаьрча саг
венна дӀаваллалца удаш хургва;
гӀо-новкъастал ма хилда цунна+.

18Харцахьа хӀама доацаш вахар кӀалхарваргва,
амма, питамеча новкъа лелар цӀаьхха вожаргва+.

19Ший лаьтта къахьегар виззалца кхача болаш хургва,
хӀаьта даьссача сатувсамашта тӀехьаваьнна лелар къелах кхувргва+.

20Тешаме саг дуккхаза даькъала хургва,
амма вӀаьхий хила сиха вар таӀазар доацаш вусаргвац+.

21Озабезам бар дика дац,
цхьабакъда, цхьабараш кийча хул маькха чӀегилг бахьан долаш а зулам де+.

22ЦӀаьрмата саг сиха хул вӀаьхий хила гӀерташ,
цунна ховш хилац, шийга къел хьежалга+.

23ТӀехьагӀо гучадоал, нийсхонца бехк баьккхар дикагӀволга,
дикахетийтар духьа хьо хеставаьчул+.

24Ший даьгареи-наьнагареи рузкъа дӀа а доахаш,

«Из-м къа дацар» яхар
гӀаьрахойх цаӀ ва.

25ЦӀаьрмата саг къовсамаш даха сиха хул,
цхьабакъда, Везча Аьлах тийша вар дикахьегаш ва+.

26Ший кхетамах тийша лелар Ӏовдала саг ва,
хьаькъала наькъашка гӀолла лелар кӀалхарваргва.

27Къечарна каракхувдаш вар хӀама эшаш вахаргвац,
амма, царех ший бӀаргаш лечкъадечун сардам эшаргбац+.

28Доал Ӏаьсача нахага кхаьчача нах лечкъа болалу,
хӀаьта уж хӀалакьхилча хьаьнала нах совбовл+.

29

29^1Дуккхаза бехк баьккхача а дог чӀоагӀденна ший чу тӀара ца воалар
цӀаьхха хӀалакьхургва, де дарба а доацаш+.

2Хьаьнала нах совбаьлча нах гӀадболх,

Ӏаьсача нахага доал кхаьчача нахага гӀайгӀа хул+.

3Хьаькъала тӀакхувш волча саго ший даьна гӀозал яхь,
амма харцахьа лелача кхалнаьха новкъост волчо рузкъа доаду+.

4Нийсхонца кхел лелаеча паччахьо ший мохк чӀоагӀбу,
хӀаьта кхаашта сутара волчо из боабу.

5Дика хетийтар духьа ший гаргарча сагага харцдар дувцача саго
цун когашта боанг кечъю+.

6Во саг ший къиноша лоац,
хӀаьта хьаьнала саг сакъердаш а гӀозваьнна а ва.

7Хьаьналча саго йоакхо ю къеча наьха бокъонашта,
амма Ӏаьса саг уж йовза ловш а хилац.

8Кхардача наха шахьар корзагӀйоах,
хӀаьта хьаькъал долчар эгӀазал южаю+.

9Хьаькъалдар Ӏовдалча сагаца кхеле воде,
цигача эгӀазали тӀехбеттамаши мара хургдац, сатем а хургбац.

10Къизача наха гоама ба цӀена нах,
хӀаьта хьаьнала нах боабе а гӀерт уж+.

11Ӏовдалча саго кортамукъа дӀахец ший эгӀазал,
амма хьаькъал долчо доал ду шийна+.

12Доалахо оапашка ладувгӀаш хуле,
цун мел вола Ӏу Ӏаьса хургва.

13Къечун а цунна низ бечун а цхьa хӀама да цхьатарра:

царна шиннена а вахар деннад Везча Аьлано+.

14Паччахьо ше къеча наьха кхел еча хана нийсхо лелайой,
цун доал чӀоагӀа а дукха а латтаргда+.

15Саьргои бехк баккхарои хьаькъал лу,
хӀаьта бӀарг ца локхаш дитача беро ший нанна эхь тӀадахь+.

16Ӏаьса нах совбаьлча къинош алсамдовл,
цхьабакъда, хьаьналча наха гургда уж хӀалакьхилар.

17ТаӀазар лоаттаде воӀа, тӀаккха цо сатем хулийтаргба хьа;
хьа сина гӀозал ергья цо+.

18Пайхамарал доацача метте нах чурабовл;
цхьабакъда, даькъала ба Товратаца бахараш.

19Лай саг тоаве могаргдац духхьал дешашца:

яхар кхета-м ду цо, ладувгӀац-кх.

20Уйла а ца еш сиха дош оалаш вола саг вайнавий хьона?

Ӏовдала саг цул чехкагӀа меттавоагӀаргва+.

21ЗӀамига волча хана денз лай боча Ӏомаваь вале,
цо юххера а бала бергба хьона.

22Сиха эгӀазъухачо цатоамаш доах,
каст-каста эгӀазъухачо дукха къинош ду+.

23Сага сонтало цун корта чубохийт,
хӀаьта аьсалча сага сий айлу+.

24Къушца лела саг ше шийна моастагӀ ва;
цунна хоз, тешашка боккъала шоашта дайнар хьадувца, яхаш, дехар деш, ца дувце шоана Даьла наӀалт хургда, яхаш, цхьабакъда, цо хӀама алац.

25Сагах бола кхерам – боанг я,
хӀаьта Везча Аьлага догдоахар хӀамах кхера везаш вац.

26Доалахочун дика лехаш ба дуккхабараш,
цхьабакъда, нийсхо Везча Аьлага я+.

27Нийсхо йоацараш дегаза ба хьаьналча наха,
хӀаьта нийсача новкъа лелараш дегаза ба Ӏаьсача наха.

30

АгӀура дешаш

30^1Ер Якха виӀий АгӀура дешаш да, цун хьехам ба ер.

Итиилага а, Итиилага а, Ухалага а аьннад цо[*]:

2«Наха юкъе эггара ӀовдалагӀа ва со;
адама кхетам бац сога.

3Хьаькъал Ӏомадаь дац аз;

Везча Даьлах дар ховш а вац со.

4Малув сигала хьалтӀаваьнна юха кӀалаваьннар?

Хьан гулбаьб мух ший коанашка?

Хьан мегад хий Ший ферта[*] юкъехьоарчаде?

Малув лаьттан доазонаш чӀоагӀдаьр?

Фуй цун цӀи? Фуй цун виӀий цӀи?

Хой хьона+?

5Везча Аьлан хӀара дош цӀена да;
Шийх тийшаболчарна гӀал[*] я Из+.
6Цун дешаш тӀа дош ма тоха,
Цо бехк боаккхаргба хьох,
харцлувр а хургва хьох.

7Ши хӀама дех аз Хьогара, Веза Аьла,
ак ма ала[*] сона, со дийна волча хана:
8гаьнадаккха сона даьсса хабари харцкъамаьли,
ма я сона къел а е хьал а,
цхьабакъда, сискал хилийта сона,
9со тӀехвузаргвоацаш,
„Малув из Веза Аьла?“ – аьнна,
со Хьайх варгвоацаш, со къело лоацаргвоацаш, къоал де волалургвоацаш,
цу къоалаца сай Даьла цӀи бӀехъеш.

10Лай даьга цу лайх доацар ма дувца,
цу лай наӀалт хьайх латаргдоацаш, хьай бехках хьайна бала хургбоацаш.

11Болаш ба, шоай даьшта сардамаш доахараш,
шоай ноаной даькъал ца бувцараш+.

12Болаш ба шоаш цӀена хетараш,
шоай бӀехалах шоаш цӀенбеннабоаццаше+.

13Болаш ба уж – ма сонта хьеж цар бӀаргаш,
ма догкхоардош да цар бӀарахьажар!

14Болаш ба къиза нах, шоай цергаш довташ мо яраш,
шоай мочхалаш урсаш мо дараш,
лаьттан букъ тӀа мискаш баар духьа,
наха юкъера къебараш баар духьа.

15Докхорга ши йоӀ я.

„Хьада! – цӀогӀа хьекх цар. – Хьада!“

Ераш я вӀалла хьал ца юза кхо хӀама,
нийсагӀа аьлча, йиъ хӀама, вӀалла а „тоъаргда“ аргдоаца:

16Ӏаьхарте,
бер ца хула че,
массаза а хих хьегаш латта лаьтта,
цӀи, „тоъаргда“ аргдоаца.

17Ший даьх цавашачун бӀарг,
наьнага ладувгӀарах догкхоардош волчун бӀарг,
аренца лелача къайгаша буаргба,
аьрзе кӀоригаша дӀакхоалларгба+.

18Ер кхо хӀама да, аз кхета ца деш,
нийсагӀа аьлча, диъ хӀама да, со цецвоаккхаш:+

19сигала гӀолла аьрзе бу никъ,
лоаман чхара тӀа гӀолла лихьо бу никъ,
форда тӀа гӀолла кемо бу никъ,
къонах йоӀ йолча вода никъ.

20Харцахьлелача сесага никъ иштта ба:

хӀама диар, бат цӀенйир, тӀаккха аьлар:

„Цхьаккха во хӀама даьдац-кх аз“.

21Кхо хӀама да лаьтта оагадеш,
нийсагӀа аьлча, диъ да уж лаьттана ла ца могаш дола хӀамаш:

22паччахьа дарж[*] кхаьча лай,
сискалах виза Ӏовдал,+
23наха дегаза йолаш маьре йода кхалсаг,
ший фусамнаьна когаметта этта чулатта кхалсаг.

24Диъ дийнат да укх лаьтта зӀамига кхелла,
цхьабакъда, хьаькъал долча нахал хьаькъалдолашагӀа:

25зунгатий – низа чӀоагӀа дац уж,
амма аьхки кийчбу цар шоашта Ӏай баа кхача;+
26лоаман пхьагалаш – низ чӀоагӀа бац цар,
амма фусамаш чхараш[*] тӀа я цар;
27цӀодз[*] – паччахь вац цун,
цхьабакъда, царех хӀараяр нийссача мугӀарех йода;

28шалкъа – кулгаца лаца йиш я из,
цхьабакъда, паччахьа цӀеношка а хул из.

29Боаккхаш бола гӀа кура болаш я ер кхо хӀама,
нийсагӀа аьлча, йиъ я уж, борал кура долаш:

30лом, оакхарашта юкъе чӀоагӀагӀа дола, цхьаннена а тӀехьашкахьа даргдоаца,

31кура йоагӀа боргӀал;
бодж,
бӀуна[*] керте латта паччахь.

32Нагахьа санна сонтаваллал хье Ӏовдала хинна вале,
е дагахьа во уйла кхоабаш хье хиннавале, –
кулг тӀа а оттадай дӀакъовла хьай баге!
33Шура лийсача даьтта ма хургдий,
мерех хӀама техача цӀий Ӏо ма гӀоргдий,
хӀаьта эгӀазло Ӏа лотайой – дов ма хургдий».

31

Лемуил-паччахьа хьаькъале дешаш

31^1Ераш да паччахьа Лемуила хьаькъале дешаш, цунна нанас хьийха дола:

2«Ва са воӀ, са че чура ваьнна воӀ;
ва са воӀ, са дуӀашта денна жоп!

3Ма телалахь хьай низ кхалнаха,
ма лелалахь цу паччахьаш хӀалакбечарца+.

4Паччахьаш бац, Лемуил,
паччахьаш бац чхьагӀар меладезараш,
доалахой бац къаракъага дог оттадезараш,+
5маларах беха, царна Ӏадаташ дицлургдоацаш,
берригача мискашкара бокъонаш цар дӀайоахаргйоацаш.

6ДӀале къаракъ бовш латтачарна,
дӀале чхьагӀар къиза гӀайгӀа кхаьчарашта.

7ДӀамалийта царга – шоай къел йицлургья царна,
шоай балаш кхы дагадохаргдац царна.

8Ала бокъо йоацачарна хьалхара дӀаала,
берригача даькъазча наьха бокъонаш лораергйолаш.

9ДӀаала, нийсхо лоаттаеш;
къеболчари мискайи бокъонаш лорае».

Дика сесаг

10Дика сесаг – хьанна короргья из?

Жовхьарел лакхагӀа ба цун мах+.

11Догтийша ва цох мар;
цунца зе хургдац цунна.

12Дика дахь цо цунна, дахьац во,
ший вахара хӀара денна.

13Тха[*] доаккх цо, гета[*] Ӏалашду цо,
ший кулгашца гӀоза къахьег цо.

14Базархой кемашта тара я из –
гаьнара Ӏалашъю цо ший сискал.

15Сатассалехьа гӀотт из,
ший дезалла кхача кийчбу цо,
чулаттачарна болх хулийт цо+.

16Мегаргдола кха лаха а из эца а вӀаштӀехьдоал цун;
ше хьадаьчох цу тӀа комсаш дӀаюв цо.

17Эзза юкъ а йийхкий кадай бу моллагӀа а болх;
моллагӀча балхан низ тоъ цун кулгий.

18Ший базар пайда бахьаш йолга хов цунна;
бийсан йовц цун чиркхат.

19Ший кулгаш тха оалхача ехка тӀа дохк цо,
йоачӀиг хьабе долл цо.

20Таро йоацачун йийла я цун тӀаьр-юкъ,
къеболчарна новкъостал ду цо+.

21Лоа делх аьнна кхера езац цун, дезал дагабоахкаш;
дӀайха барзкъаш дувх цун хӀара дезалхочунна.

22Ший метта кхоллараш ше хьаду цо,
диткъача гетеи дезача цӀеча кӀадахи[*] барзкъаш дувхаду цо.

23Цун мар лоархӀаш ва шахьара коа-наӀарашкарча пхьегӀа тӀа –
мехка къоаношта юкъе я цун моттиг.

24Гета барзкъаш хьа а деш, дувхк цо,
базархошта тӀехкараш лоаттаду цо.

25Низи сийлеи да цун барзкъаш, кхерам боацаш,
гӀозалца хьеж из кхоанарча денга.

26Хьаькъал долаш да цун къамаьл,
дика хила хьех цо.

27Ший фусама гӀулакхашта тӀахьожам лоаттабу цо;
деш хӀама доацаш юац цо сискал.

28Цун бераш хьалгӀовт, «даькъалъяр» оал цар цох,
иштта мара а хоастаю из:

29«Дукха ба дика истий,
цхьабакъда, хьо цу массарел а тӀех я».

30Тоамболаш хилар Ӏехавеш хул, хозал сиха йода,
цхьабакъда, Везча Аьлах кхераш йола кхалсаг хоастае мегаргйолаш я.

31Цунна доагӀаш дола совгӀат дӀале цунна:

шахьара коа-наӀарашка пхьегӀа тӀа сийленца дувцалда цун гӀулакхаш+.

* 1:2 Хьаькъал – мудрость.

* 1:6 КӀоаолгаш – притчи, баси, побасеки.

* 1:7 Веза Аьла – Вечый; Господь.

* 1:12 Ӏел – мир мертвых.

* 1:13 Фос – добыча.

* 1:17 Боаг – капка, ловушка, западя.

* 1:20 Урам – улица.

* 1:20 ПхьегӀа – здесь: собраие у городских ворот.

* 1:27 ДуӀа – буря.

* 2:4 Газ – клад.

* 2:11 Сакхетам – рассудительость.

* 2:11 Кхетам – поимаие.

* 2:15 ХӀиллал – хитрость, лукавство, плутовство.

* 3:7 Хьайх къоаргача хьаькъала да ма хеталахь – е считай себя обладателем глубокой мудрости.

* 3:10 Доа – сапетка, амбар.

* 3:28 Гаргара саг – ближий.

* 3:34 Аьсала саг – смиреый, кроткий человек.

* 4:17 Ӏоасал – порочость.

* 5:4 Дитт – лезвие меча, сабли, других видов холодого оружия.

* 5:4 Довт – меч.

* 5:10 Хьа изаца хийрача цӀе рузкъа алсамдаргдоацаш – чтобы твоей силой е уможилось богатство чужого дома.

* 5:16 Майдаашка – а площадях.

* 5:19 Мосар – сера.

* 5:23 ХӀалакьхул – гибет, погибает.

* 6:10 Тар – дремота.

* 6:11 Къу – вор.

* 6:11 ГӀаьрахо – разбойик, грабитель.

* 7:4 Гаргала саг – родствеик.

* 7:14 Укхаза дувцаш дола сагӀа да сагаи Даллеи юкъерча гӀулакхеи машареи хьисап гойташ дола сагӀа. Из цхьа сагӀа мара хиадац цу сагӀа белгалдаь цхьа дакъа из сагӀа доаккхачу ший даа йиш йолаш.

* 7:23 ТӀаьск – стрела.

* 8:11 Жовхьар – сокровище.

* 8:23 Азале – вечость без ачала.

* 8:26 Буртиг – пылика, зерышко.

* 8:27 Ае, ааюх – горизот.

* 9:2 Шу – здесь: угощеие.

* 9:3 Ӏуй бола мехкарий – служаки.

* 9:8 Кхардаш вар – глумливый, презирающий.

* 10:18 Аьлдиташ – клевета, аветы.

* 10:26 ЧхьагӀаркъаз – уксус.

* 11:6 Зуламе лоӀамаш – злые желаия.

* 11:18 Левеш дола совгӀат – обмачивая, е астоящая аграда.

* 12:4 ТӀехках лета у – здесь: еизлечимая болезь, порок.

* 12:11 Даьсса догдоахилгаш – пустые мечты.

* 13:9 Чиркхат – светильик.

* 14:4 Шерч – волы.

* 14:4 Хьай – ясли, кормушка.

* 14:4 Хьувкъам – урожай.

* 14:10 Хийра саг – чужой человек.

* 14:16 Шийх бӀубеа ва из – о самоувере.

* 15:25 ТӀа да воацар – вдова.

* 16:1 Долчча тайпара таржам дича: «Ший дагалоацамаш сага да, цхьабакъда, цо луш дола жоп Везча Аьлагара да»

* 16:24 Меза улхаш – медовые соты.

* 16:32 БӀухо – вои.

* 17:7 Баьчча – вождь.

* 17:8 Кхаъ – здесь: взятка.

* 17:8 Бозбуачал – гипотическое или магическое воздействие, волшебство.

* 17:12 Тог – детеыш. Здесь – медвежоок.

* 18:19 ГӀап – крепость, укреплеие.

* 18:19 ГӀовраш – засовы.

* 18:23 ГӀожа – грубо, евежливо.

* 19:12 Тхир – роса.

* 20:4 Гота – плуг со всеми еобходимыми для пахоты агрегатами.

* 20:10 Герак – гирька.

* 23:6 ЦӀаьрмата саг – жадый, скупой человек, скаред.

* 23:10 Шира – древий.

* 24:13 Улха модз – сотовый мед.

* 25:11 Дото гом – здесь: серебряая оправа.

* 25:16 Халаргда хьоа – ты объешься.

* 25:18 Чхьокар – дубиа, булава.

* 25:22 Оригиала тӀа «цу керта тӀа йӀайха товаш йохкаргья Ӏа» яьздаьд.

* 26:7 Когаш чоалдувл – оги спотыкаются.

* 27:15 Бартбетташ йола сесаг – сварливая жеа.

* 27:16 ТӀаьр-юкъ – ладоь.

* 27:17 АьрхӀал – тупость.

* 27:25 Цо – место покоса.

* 27:25 Тов – отава, трава, выросшая в тот же год а месте скошеой.

* 27:25 Босеаш – склоы.

* 27:26 Ӏоахарий – ягята.

* 27:26 Божлой – козлы.

* 30:1 Ер дешаш кыча тайпара кхетаде мегаш а да: «КӀаьдвеав со, са Даьла, кӀаьдвеав со, са Даьла, из мичахьара бахьаргба аз?»

* 30:4 Ферта – войлочая бурка.

* 30:5 ГӀал – щит.

* 30:7 Ак ма ала – е говори «ет», е отказывай.

* 30:22 Дарж – раг, должость, чи.

* 30:26 Чхараш – скалы.

* 30:27 ЦӀодз – сарача.

* 30:31 БӀу – войско.

* 31:13 Тха – шерсть овцы, руо.

* 31:13 Гета – лё.

* 31:22 КӀада – ткаь.

+ 1:1 Сулейма-пайхамара кицаш 10:1, Сулейма-пайхамара кицаш 25:1,

+ 1:3 Сулейма-пайхамара кицаш 2:9

+ 1:4 Сулейма-пайхамара кицаш 8:5

+ 1:7 Сулейма-пайхамара кицаш 8:13, Сулейма-пайхамара кицаш 9:10, Сулейма-пайхамара кицаш 16:6

+ 1:8 Сулейма-пайхамара кицаш 6:20
+ 1:9 Сулейма-пайхамара кицаш 4:9
+ 1:10 Сулейма-пайхамара кицаш 16:29

+ 1:15 Сулейма-пайхамара кицаш 4:14, Сулейма-пайхамара кицаш 24:1

+ 1:16 Сулейма-пайхамара кицаш 6:18,

+ 1:19 Сулейма-пайхамара кицаш 15:27

+ 1:20 Сулейма-пайхамара кицаш 8:1, Сулейма-пайхамара кицаш 9:3

+ 1:22 Сулейма-пайхамара кицаш 8:5, Сулейма-пайхамара кицаш 21:24

+ 2:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:8
+ 2:4 Сулейма-пайхамара кицаш 3:14
+ 2:5 Сулейма-пайхамара кицаш 1:7
+ 2:7 Сулейма-пайхамара кицаш 30:5
+ 2:9 Сулейма-пайхамара кицаш 1:3

+ 2:14 Сулейма-пайхамара кицаш 10:23, Сулейма-пайхамара кицаш 15:21,

+ 2:15 Сулейма-пайхамара кицаш 14:2

+ 2:16 Сулейма-пайхамара кицаш 6:24, Сулейма-пайхамара кицаш 7:5, Сулейма-пайхамара кицаш 23:27

+ 2:18 Сулейма-пайхамара кицаш 5:5, Сулейма-пайхамара кицаш 7:27

+ 2:22 Сулейма-пайхамара кицаш 10:30

+ 3:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:8

+ 3:2 Сулейма-пайхамара кицаш 3:16, Сулейма-пайхамара кицаш 4:10, Сулейма-пайхамара кицаш 9:11, Сулейма-пайхамара кицаш 10:27

+ 3:3 Сулейма-пайхамара кицаш 6:21, Сулейма-пайхамара кицаш 7:3

+ 3:6 Сулейма-пайхамара кицаш 11:5

+ 3:7 Сулейма-пайхамара кицаш 12:15,

+ 3:14 Сулейма-пайхамара кицаш 8:19, Сулейма-пайхамара кицаш 16:16

+ 3:15 Сулейма-пайхамара кицаш 8:11

+ 3:16 Сулейма-пайхамара кицаш 3:2, Сулейма-пайхамара кицаш 4:10, Сулейма-пайхамара кицаш 9:11, Сулейма-пайхамара кицаш 10:27, Сулейма-пайхамара кицаш 8:18, Сулейма-пайхамара кицаш 22:4

+ 3:18 Доладалар 2:9, Доладалар 3:22, Сулейма-пайхамара кицаш 11:30, Сулейма-пайхамара кицаш 13:12, Сулейма-пайхамара кицаш 15:4

+ 3:19 Сулейма-пайхамара кицаш 8:27,

+ 3:20 Доладалар 7:11,

+ 3:23 Сулейма-пайхамара кицаш 10:9, Сулейма-пайхамара кицаш 4:12

+ 3:31 Сулейма-пайхамара кицаш 23:17, Сулейма-пайхамара кицаш 24:1, Сулейма-пайхамара кицаш 24:19

+ 3:33 Сулейма-пайхамара кицаш 14:11
+ 4:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:8
+ 4:9 Сулейма-пайхамара кицаш 1:9

+ 4:10 Сулейма-пайхамара кицаш 3:2, Сулейма-пайхамара кицаш 3:16, Сулейма-пайхамара кицаш 9:11, Сулейма-пайхамара кицаш 10:27

+ 4:12 Сулейма-пайхамара кицаш 3:23
+ 4:13 Сулейма-пайхамара кицаш 3:18
+ 4:14 Сулейма-пайхамара кицаш 1:15
+ 4:19 Яхья 12:35
+ 4:22 Сулейма-пайхамара кицаш 14:30
+ 4:24 Сулейма-пайхамара кицаш 6:12
+ 5:1 Сулейма-пайхамара кицаш 4:20
+ 5:3 Сулейма-пайхамара кицаш 2:16,

+ 5:5 Сулейма-пайхамара кицаш 2:18, Сулейма-пайхамара кицаш 7:27

+ 6:6 Сулейма-пайхамара кицаш 10:26, Сулейма-пайхамара кицаш 18:9

+ 6:8 Сулейма-пайхамара кицаш 30:25

+ 6:9 Сулейма-пайхамара кицаш 19:15

+ 6:11 Сулейма-пайхамара кицаш 13:4, Сулейма-пайхамара кицаш 24:33-34,

+ 6:12 Сулейма-пайхамара кицаш 16:27
+ 6:13 Сулейма-пайхамара кицаш 10:19
+ 6:16 Сулейма-пайхамара кицаш 30:18

+ 6:17 Сулейма-пайхамара кицаш 16:5, Сулейма-пайхамара кицаш 21:4, Сулейма-пайхамара кицаш 12:22, Сулейма-пайхамара кицаш 17:7,

+ 6:18 Доладалар 6:5, Сулейма-пайхамара кицаш 15:26, Сулейма-пайхамара кицаш 1:16,

+ 6:20 Сулейма-пайхамара кицаш 1:8
+ 6:21 Сулейма-пайхамара кицаш 3:3
+ 6:23 Сулейма-пайхамара кицаш 10:17
+ 6:24 Сулейма-пайхамара кицаш 2:16
+ 6:34 Сулейма-пайхамара кицаш 27:4,
+ 7:1 Сулейма-пайхамара кицаш 2:1
+ 7:2 Сулейма-пайхамара кицаш 4:4
+ 7:3 Сулейма-пайхамара кицаш 3:3
+ 7:5 Сулейма-пайхамара кицаш 2:16
+ 7:7 Сулейма-пайхамара кицаш 1:4
+ 7:10 Доладалар 38:14-15
+ 7:12 Сулейма-пайхамара кицаш 23:28

+ 7:21 Сулейма-пайхамара кицаш 5:3, Сулейма-пайхамара кицаш 6:24

+ 7:27 Сулейма-пайхамара кицаш 2:18, Сулейма-пайхамара кицаш 5:5

+ 8:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:20-21, Сулейма-пайхамара кицаш 9:3

+ 8:5 Сулейма-пайхамара кицаш 1:4, Сулейма-пайхамара кицаш 1:22

+ 8:10 Сулейма-пайхамара кицаш 3:14

+ 8:11 Сулейма-пайхамара кицаш 3:15

+ 8:13 Сулейма-пайхамара кицаш 1:7, Сулейма-пайхамара кицаш 9:10, Сулейма-пайхамара кицаш 16:6, Сулейма-пайхамара кицаш 4:24, Сулейма-пайхамара кицаш 6:17

+ 8:17 Яхья 14:21,

+ 8:18 Сулейма-пайхамара кицаш 3:16, Сулейма-пайхамара кицаш 22:4

+ 8:19 Сулейма-пайхамара кицаш 3:14, Сулейма-пайхамара кицаш 16:16

+ 8:27 Сулейма-пайхамара кицаш 3:19
+ 8:28 Доладалар 1:6
+ 8:29 Доладалар 1:9, Доладалар 1:10,

+ 8:35 Сулейма-пайхамара кицаш 3:18, Сулейма-пайхамара кицаш 4:22, Сулейма-пайхамара кицаш 18:22

+ 9:3 Сулейма-пайхамара кицаш 1:20, Сулейма-пайхамара кицаш 8:1

+ 9:5 Яхья 7:37

+ 9:10 Сулейма-пайхамара кицаш 1:7

+ 9:11 Сулейма-пайхамара кицаш 3:2, Сулейма-пайхамара кицаш 3:16, Сулейма-пайхамара кицаш 4:10, Сулейма-пайхамара кицаш 10:27

+ 9:13 Сулейма-пайхамара кицаш 7:11

+ 9:17 Сулейма-пайхамара кицаш 5:15, Сулейма-пайхамара кицаш 20:17

+ 10:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:1, Сулейма-пайхамара кицаш 25:1, Сулейма-пайхамара кицаш 15:20, Сулейма-пайхамара кицаш 29:3, Сулейма-пайхамара кицаш 17:21, Сулейма-пайхамара кицаш 17:25

+ 10:2 Сулейма-пайхамара кицаш 11:4, Сулейма-пайхамара кицаш 11:6

+ 10:3 Сулейма-пайхамара кицаш 13:25

+ 10:4 Сулейма-пайхамара кицаш 21:5

+ 10:9 Сулейма-пайхамара кицаш 3:23, Сулейма-пайхамара кицаш 28:18

+ 10:10 Сулейма-пайхамара кицаш 6:13

+ 10:11 Сулейма-пайхамара кицаш 13:14, Сулейма-пайхамара кицаш 14:27, Сулейма-пайхамара кицаш 16:22

+ 10:13 Сулейма-пайхамара кицаш 19:29, Сулейма-пайхамара кицаш 26:3

+ 10:14 Сулейма-пайхамара кицаш 18:7
+ 10:15 Сулейма-пайхамара кицаш 18:11
+ 10:16 Сулейма-пайхамара кицаш 11:19
+ 10:17 Сулейма-пайхамара кицаш 6:23
+ 10:19 Сулейма-пайхамара кицаш 17:27,
+ 10:23 Сулейма-пайхамара кицаш 2:14,
+ 10:25 Сулейма-пайхамара кицаш 12:3
+ 10:26 Сулейма-пайхамара кицаш 6:6

+ 10:27 Сулейма-пайхамара кицаш 3:2, Сулейма-пайхамара кицаш 3:16, Сулейма-пайхамара кицаш 4:10, Сулейма-пайхамара кицаш 9:11,

+ 10:28 Сулейма-пайхамара кицаш 11:7
+ 10:30 Сулейма-пайхамара кицаш 2:21-22
+ 10:31 Сулейма-пайхамара кицаш 15:28

+ 11:1 Сулейма-пайхамара кицаш 16:11, Сулейма-пайхамара кицаш 20:10, Сулейма-пайхамара кицаш 20:23,

+ 11:2 Сулейма-пайхамара кицаш 16:18, Сулейма-пайхамара кицаш 18:12, Сулейма-пайхамара кицаш 29:23

+ 11:3 Сулейма-пайхамара кицаш 13:6

+ 11:4 Сулейма-пайхамара кицаш 10:2

+ 11:5 Сулейма-пайхамара кицаш 3:6, Эстар 7:9,

+ 11:6 Сулейма-пайхамара кицаш 13:6
+ 11:7 Сулейма-пайхамара кицаш 10:28
+ 11:8 Сулейма-пайхамара кицаш 21:18

+ 11:10 Эстар 8:15, Сулейма-пайхамара кицаш 29:2

+ 11:11 Сулейма-пайхамара кицаш 29:8

+ 11:13 Сулейма-пайхамара кицаш 20:19

+ 11:14 Сулейма-пайхамара кицаш 15:22, Сулейма-пайхамара кицаш 20:18, Сулейма-пайхамара кицаш 24:6

+ 11:19 Сулейма-пайхамара кицаш 10:16
+ 11:21 Сулейма-пайхамара кицаш 16:5,
+ 11:24 Сулейма-пайхамара кицаш 13:7,
+ 11:26 Доладалар 42:6

+ 11:27 Эстар 7:9, Сулейма-пайхамара кицаш 26:27,

+ 11:30 Доладалар 2:9, Доладалар 3:22, Сулейма-пайхамара кицаш 3:18, Сулейма-пайхамара кицаш 13:12, Сулейма-пайхамара кицаш 15:4

+ 12:1 Сулейма-пайхамара кицаш 15:10

+ 12:3 Сулейма-пайхамара кицаш 10:25

+ 12:4 Руфи 3:11, Сулейма-пайхамара кицаш 18:22, Сулейма-пайхамара кицаш 31:10, Сулейма-пайхамара кицаш 14:30

+ 12:6 Сулейма-пайхамара кицаш 14:3

+ 12:11 Сулейма-пайхамара кицаш 28:19

+ 12:13 Сулейма-пайхамара кицаш 18:7, Сулейма-пайхамара кицаш 21:23

+ 12:14 Сулейма-пайхамара кицаш 13:2, Сулейма-пайхамара кицаш 18:20,

+ 12:15 Сулейма-пайхамара кицаш 3:7
+ 12:16 Сулейма-пайхамара кицаш 29:11
+ 12:17 Сулейма-пайхамара кицаш 14:5
+ 12:18 Сулейма-пайхамара кицаш 4:22
+ 12:19 Сулейма-пайхамара кицаш 19:9
+ 12:22 Сулейма-пайхамара кицаш 6:17
+ 12:23 Сулейма-пайхамара кицаш 13:16
+ 13:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:22,

+ 13:2 Сулейма-пайхамара кицаш 12:14, Сулейма-пайхамара кицаш 18:20

+ 13:3 Сулейма-пайхамара кицаш 12:13, Сулейма-пайхамара кицаш 21:23

+ 13:4 Сулейма-пайхамара кицаш 6:9-11, Сулейма-пайхамара кицаш 21:25

+ 13:6 Сулейма-пайхамара кицаш 11:6, Сулейма-пайхамара кицаш 11:3, Сулейма-пайхамара кицаш 19:3

+ 13:7 Сулейма-пайхамара кицаш 11:24

+ 13:10 Сулейма-пайхамара кицаш 28:25

+ 13:12 Доладалар 2:9, Доладалар 3:22, Сулейма-пайхамара кицаш 3:18, Сулейма-пайхамара кицаш 11:30, Сулейма-пайхамара кицаш 15:4

+ 13:14 Сулейма-пайхамара кицаш 10:11
+ 13:17 Сулейма-пайхамара кицаш 25:13
+ 13:18 Сулейма-пайхамара кицаш 15:31-32,
+ 13:22 Сулейма-пайхамара кицаш 28:8

+ 13:24 Сулейма-пайхамара кицаш 19:18, Сулейма-пайхамара кицаш 22:15, Сулейма-пайхамара кицаш 23:13, Сулейма-пайхамара кицаш 29:17

+ 13:25 Сулейма-пайхамара кицаш 10:3
+ 14:2 Сулейма-пайхамара кицаш 2:15
+ 14:3 Сулейма-пайхамара кицаш 12:6
+ 14:5 Сулейма-пайхамара кицаш 12:17
+ 14:6 Сулейма-пайхамара кицаш 15:14
+ 14:11 Сулейма-пайхамара кицаш 3:33
+ 14:12 Сулейма-пайхамара кицаш 16:25
+ 14:19 Доладалар 42:6,

+ 14:20 Сулейма-пайхамара кицаш 19:7, Сулейма-пайхамара кицаш 19:4

+ 14:21 Сулейма-пайхамара кицаш 29:7

+ 14:23 Сулейма-пайхамара кицаш 21:5

+ 14:27 Сулейма-пайхамара кицаш 10:11, Сулейма-пайхамара кицаш 13:14

+ 14:29 Сулейма-пайхамара кицаш 15:18, Сулейма-пайхамара кицаш 16:32, Сулейма-пайхамара кицаш 19:11,

+ 14:30 Сулейма-пайхамара кицаш 4:22, Сулейма-пайхамара кицаш 12:4

+ 14:31 Сулейма-пайхамара кицаш 17:5

+ 15:4 Доладалар 2:9, Доладалар 3:22, Сулейма-пайхамара кицаш 3:18, Сулейма-пайхамара кицаш 11:30, Сулейма-пайхамара кицаш 13:12

+ 15:8 Сулейма-пайхамара кицаш 21:27, Сулейма-пайхамара кицаш 28:9,

+ 15:10 Сулейма-пайхамара кицаш 12:1

+ 15:11 Сулейма-пайхамара кицаш 27:20,

+ 15:13 Сулейма-пайхамара кицаш 17:22, Сулейма-пайхамара кицаш 18:14

+ 15:14 Сулейма-пайхамара кицаш 14:6
+ 15:16 Сулейма-пайхамара кицаш 16:8,
+ 15:17 Сулейма-пайхамара кицаш 17:1

+ 15:18 Сулейма-пайхамара кицаш 28:25, Сулейма-пайхамара кицаш 29:22, Сулейма-пайхамара кицаш 14:29

+ 15:19 Сулейма-пайхамара кицаш 19:24, Сулейма-пайхамара кицаш 22:5, Сулейма-пайхамара кицаш 22:13

+ 15:20 Сулейма-пайхамара кицаш 10:1, Сулейма-пайхамара кицаш 29:3

+ 15:21 Сулейма-пайхамара кицаш 2:14, Сулейма-пайхамара кицаш 10:23,

+ 15:22 Сулейма-пайхамара кицаш 11:14, Сулейма-пайхамара кицаш 20:18, Сулейма-пайхамара кицаш 24:6

+ 15:23 Сулейма-пайхамара кицаш 25:11

+ 15:26 Сулейма-пайхамара кицаш 6:18, Сулейма-пайхамара кицаш 16:24

+ 15:27 Сулейма-пайхамара кицаш 1:19, Сулейма-пайхамара кицаш 23:4, Сулейма-пайхамара кицаш 17:23

+ 15:28 Сулейма-пайхамара кицаш 10:31
+ 15:30 Сулейма-пайхамара кицаш 25:25
+ 15:32 Сулейма-пайхамара кицаш 13:18,

+ 15:33 Сулейма-пайхамара кицаш 18:12, Сулейма-пайхамара кицаш 29:23

+ 16:1 Сулейма-пайхамара кицаш 16:9, Сулейма-пайхамара кицаш 19:21,

+ 16:2 Сулейма-пайхамара кицаш 21:2, Сулейма-пайхамара кицаш 24:12

+ 16:5 Сулейма-пайхамара кицаш 6:17, Сулейма-пайхамара кицаш 11:21, Сулейма-пайхамара кицаш 28:20

+ 16:7 Доладалар 26:28

+ 16:8 Сулейма-пайхамара кицаш 15:16

+ 16:9 Сулейма-пайхамара кицаш 16:1, Сулейма-пайхамара кицаш 19:21, Сулейма-пайхамара кицаш 20:24

+ 16:11 Сулейма-пайхамара кицаш 11:1, Сулейма-пайхамара кицаш 20:10, Сулейма-пайхамара кицаш 20:23,

+ 16:12 Сулейма-пайхамара кицаш 25:5, Сулейма-пайхамара кицаш 29:14

+ 16:13 Сулейма-пайхамара кицаш 22:11

+ 16:14 Сулейма-пайхамара кицаш 19:12, Сулейма-пайхамара кицаш 20:2

+ 16:16 Сулейма-пайхамара кицаш 3:14, Сулейма-пайхамара кицаш 8:19

+ 16:18 Сулейма-пайхамара кицаш 11:2, Сулейма-пайхамара кицаш 18:12, Сулейма-пайхамара кицаш 29:23

+ 16:20 Сулейма-пайхамара кицаш 19:8,

+ 16:22 Сулейма-пайхамара кицаш 10:11, Сулейма-пайхамара кицаш 13:14, Сулейма-пайхамара кицаш 14:27

+ 16:24 Сулейма-пайхамара кицаш 15:26
+ 16:25 Сулейма-пайхамара кицаш 14:12
+ 16:27 Сулейма-пайхамара кицаш 6:12,
+ 16:28 Сулейма-пайхамара кицаш 26:20
+ 16:29 Сулейма-пайхамара кицаш 1:10
+ 16:31 Сулейма-пайхамара кицаш 20:29
+ 16:32 Сулейма-пайхамара кицаш 14:29
+ 17:1 Сулейма-пайхамара кицаш 15:17
+ 17:2 Сулейма-пайхамара кицаш 19:26
+ 17:3 Сулейма-пайхамара кицаш 27:21,

+ 17:5 Сулейма-пайхамара кицаш 14:31, Сулейма-пайхамара кицаш 24:18

+ 17:7 Сулейма-пайхамара кицаш 6:17

+ 17:8 Сулейма-пайхамара кицаш 18:16, Сулейма-пайхамара кицаш 21:14

+ 17:14 Сулейма-пайхамара кицаш 20:3, Сулейма-пайхамара кицаш 25:8,

+ 17:15 Сулейма-пайхамара кицаш 24:24,

+ 17:17 Сулейма-пайхамара кицаш 18:24, Сулейма-пайхамара кицаш 27:10

+ 17:19 Сулейма-пайхамара кицаш 29:23

+ 17:21 Сулейма-пайхамара кицаш 10:1, Сулейма-пайхамара кицаш 19:13

+ 17:22 Сулейма-пайхамара кицаш 15:13
+ 17:23 Сулейма-пайхамара кицаш 15:27,
+ 17:25 Сулейма-пайхамара кицаш 10:1
+ 17:27 Сулейма-пайхамара кицаш 10:19,
+ 18:4 Сулейма-пайхамара кицаш 20:5
+ 18:5 Сулейма-пайхамара кицаш 24:24,

+ 18:6 Сулейма-пайхамара кицаш 10:13, Сулейма-пайхамара кицаш 19:29, Сулейма-пайхамара кицаш 26:3

+ 18:7 Сулейма-пайхамара кицаш 10:14, Сулейма-пайхамара кицаш 12:13,

+ 18:8 Сулейма-пайхамара кицаш 26:22

+ 18:11 Сулейма-пайхамара кицаш 10:15

+ 18:12 Сулейма-пайхамара кицаш 11:2, Сулейма-пайхамара кицаш 16:18, Сулейма-пайхамара кицаш 15:33, Сулейма-пайхамара кицаш 29:23

+ 18:14 Сулейма-пайхамара кицаш 15:13

+ 18:16 Сулейма-пайхамара кицаш 17:8

+ 18:20 Сулейма-пайхамара кицаш 12:14, Сулейма-пайхамара кицаш 13:2

+ 18:22 Сулейма-пайхамара кицаш 12:4, Сулейма-пайхамара кицаш 19:14, Сулейма-пайхамара кицаш 8:35

+ 18:24 Сулейма-пайхамара кицаш 17:17

+ 19:1 Сулейма-пайхамара кицаш 28:6

+ 19:2 Сулейма-пайхамара кицаш 21:5, Сулейма-пайхамара кицаш 28:20

+ 19:3 Сулейма-пайхамара кицаш 13:6

+ 19:4 Сулейма-пайхамара кицаш 14:20

+ 19:5 Сулейма-пайхамара кицаш 21:28, Сулейма-пайхамара кицаш 24:28, Сулейма-пайхамара кицаш 25:18

+ 19:6 Сулейма-пайхамара кицаш 29:26
+ 19:7 Сулейма-пайхамара кицаш 14:20
+ 19:8 Сулейма-пайхамара кицаш 16:20
+ 19:10 Сулейма-пайхамара кицаш 26:1,
+ 19:11 Сулейма-пайхамара кицаш 14:29

+ 19:12 Сулейма-пайхамара кицаш 16:14, Сулейма-пайхамара кицаш 20:2, Сулейма-пайхамара кицаш 28:15

+ 19:13 Сулейма-пайхамара кицаш 17:21, Сулейма-пайхамара кицаш 21:9, Сулейма-пайхамара кицаш 27:15

+ 19:14 Сулейма-пайхамара кицаш 12:4, Сулейма-пайхамара кицаш 18:22

+ 19:15 Сулейма-пайхамара кицаш 6:9, Сулейма-пайхамара кицаш 20:4, Сулейма-пайхамара кицаш 20:13

+ 19:16 Сулейма-пайхамара кицаш 13:13

+ 19:17 Сулейма-пайхамара кицаш 22:9, Сулейма-пайхамара кицаш 28:27,

+ 19:18 Сулейма-пайхамара кицаш 13:24

+ 19:21 Сулейма-пайхамара кицаш 16:1, Сулейма-пайхамара кицаш 16:9,

+ 19:23 Сулейма-пайхамара кицаш 10:16, Сулейма-пайхамара кицаш 11:19

+ 19:24 Сулейма-пайхамара кицаш 15:19, Сулейма-пайхамара кицаш 22:13, Сулейма-пайхамара кицаш 26:15

+ 19:25 Сулейма-пайхамара кицаш 21:11

+ 19:29 Сулейма-пайхамара кицаш 10:13, Сулейма-пайхамара кицаш 18:6, Сулейма-пайхамара кицаш 26:3

+ 20:1 Доладалар 9:21, Сулейма-пайхамара кицаш 23:29-32, Сулейма-пайхамара кицаш 31:4,

+ 20:2 Сулейма-пайхамара кицаш 16:14, Сулейма-пайхамара кицаш 19:12

+ 20:4 Сулейма-пайхамара кицаш 19:15

+ 20:5 Сулейма-пайхамара кицаш 18:4

+ 20:10 Сулейма-пайхамара кицаш 11:1, Сулейма-пайхамара кицаш 16:11, Сулейма-пайхамара кицаш 20:23,

+ 20:13 Сулейма-пайхамара кицаш 19:15

+ 20:16 Сулейма-пайхамара кицаш 22:26-27, Сулейма-пайхамара кицаш 27:13

+ 20:17 Сулейма-пайхамара кицаш 9:17

+ 20:18 Сулейма-пайхамара кицаш 11:14, Сулейма-пайхамара кицаш 15:22, Сулейма-пайхамара кицаш 24:6

+ 20:19 Сулейма-пайхамара кицаш 11:13

+ 20:20 Сулейма-пайхамара кицаш 30:11, Сулейма-пайхамара кицаш 30:17

+ 20:21 Сулейма-пайхамара кицаш 13:11

+ 20:22 Сулейма-пайхамара кицаш 24:29,

+ 20:23 Сулейма-пайхамара кицаш 11:1, Сулейма-пайхамара кицаш 16:11, Сулейма-пайхамара кицаш 20:10,

+ 20:24 Сулейма-пайхамара кицаш 16:1, Сулейма-пайхамара кицаш 16:9, Сулейма-пайхамара кицаш 19:21

+ 20:29 Сулейма-пайхамара кицаш 16:31

+ 21:2 Сулейма-пайхамара кицаш 16:2, Сулейма-пайхамара кицаш 24:12,

+ 21:4 Сулейма-пайхамара кицаш 6:17

+ 21:5 Сулейма-пайхамара кицаш 14:23, Сулейма-пайхамара кицаш 10:4

+ 21:6 Сулейма-пайхамара кицаш 20:21

+ 21:9 Сулейма-пайхамара кицаш 19:13, Сулейма-пайхамара кицаш 21:9, Сулейма-пайхамара кицаш 25:24, Сулейма-пайхамара кицаш 27:15

+ 21:11 Сулейма-пайхамара кицаш 19:25
+ 21:14 Сулейма-пайхамара кицаш 17:8
+ 21:18 Сулейма-пайхамара кицаш 11:8

+ 21:19 Сулейма-пайхамара кицаш 19:13, Сулейма-пайхамара кицаш 25:24, Сулейма-пайхамара кицаш 27:15

+ 21:23 Сулейма-пайхамара кицаш 12:13, Сулейма-пайхамара кицаш 13:3

+ 21:24 Сулейма-пайхамара кицаш 1:22
+ 21:25 Сулейма-пайхамара кицаш 13:4
+ 21:27 Сулейма-пайхамара кицаш 15:8,
+ 21:28 Сулейма-пайхамара кицаш 19:5
+ 22:2 Сулейма-пайхамара кицаш 29:13
+ 22:3 Сулейма-пайхамара кицаш 27:12

+ 22:4 Сулейма-пайхамара кицаш 3:16, Сулейма-пайхамара кицаш 8:18

+ 22:5 Сулейма-пайхамара кицаш 15:19
+ 22:9 Сулейма-пайхамара кицаш 19:17
+ 22:10 Сулейма-пайхамара кицаш 26:20
+ 22:11 Сулейма-пайхамара кицаш 16:13

+ 22:13 Сулейма-пайхамара кицаш 15:19, Сулейма-пайхамара кицаш 19:24, Сулейма-пайхамара кицаш 26:13

+ 22:14 Сулейма-пайхамара кицаш 2:16, Сулейма-пайхамара кицаш 23:27,

+ 22:15 Сулейма-пайхамара кицаш 13:24

+ 22:16 Сулейма-пайхамара кицаш 28:22

+ 22:17 Сулейма-пайхамара кицаш 5:1, Сулейма-пайхамара кицаш 24:23

+ 22:23 Сулейма-пайхамара кицаш 23:11
+ 22:27 Сулейма-пайхамара кицаш 20:16
+ 22:28 Сулейма-пайхамара кицаш 23:10
+ 23:4 Сулейма-пайхамара кицаш 28:20,
+ 23:5 Сулейма-пайхамара кицаш 27:24,
+ 23:10 Сулейма-пайхамара кицаш 22:28

+ 23:11 Сулейма-пайхамара кицаш 19:25, Сулейма-пайхамара кицаш 22:23

+ 23:13 Сулейма-пайхамара кицаш 13:24, Сулейма-пайхамара кицаш 19:18, Сулейма-пайхамара кицаш 22:15

+ 23:17 Сулейма-пайхамара кицаш 3:31, Сулейма-пайхамара кицаш 24:1

+ 23:18 Сулейма-пайхамара кицаш 24:14
+ 23:20 Сулейма-пайхамара кицаш 20:1,
+ 23:22 Сулейма-пайхамара кицаш 1:8

+ 23:27 Сулейма-пайхамара кицаш 22:14, Сулейма-пайхамара кицаш 2:16,

+ 23:28 Сулейма-пайхамара кицаш 7:12

+ 23:31 Сулейма-пайхамара кицаш 20:1

+ 24:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:15, Сулейма-пайхамара кицаш 3:31, Сулейма-пайхамара кицаш 4:14, Сулейма-пайхамара кицаш 23:17, Сулейма-пайхамара кицаш 24:19

+ 24:5 Сулейма-пайхамара кицаш 21:22

+ 24:6 Сулейма-пайхамара кицаш 11:14, Сулейма-пайхамара кицаш 15:22, Сулейма-пайхамара кицаш 20:18

+ 24:9 Сулейма-пайхамара кицаш 3:34, Сулейма-пайхамара кицаш 21:24

+ 24:12 Сулейма-пайхамара кицаш 16:2, Сулейма-пайхамара кицаш 21:2,

+ 24:14 Сулейма-пайхамара кицаш 23:18

+ 24:18 Сулейма-пайхамара кицаш 17:5

+ 24:19 Сулейма-пайхамара кицаш 23:17, Сулейма-пайхамара кицаш 24:1

+ 24:20 Сулейма-пайхамара кицаш 13:9

+ 24:23 Сулейма-пайхамара кицаш 18:5, Сулейма-пайхамара кицаш 28:21

+ 24:24 Сулейма-пайхамара кицаш 17:15,

+ 24:28 Сулейма-пайхамара кицаш 19:5, Сулейма-пайхамара кицаш 25:18

+ 24:29 Сулейма-пайхамара кицаш 20:22

+ 24:34 Сулейма-пайхамара кицаш 6:10-11,

+ 25:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:1, Сулейма-пайхамара кицаш 10:1,

+ 25:5 Сулейма-пайхамара кицаш 16:12
+ 25:11 Сулейма-пайхамара кицаш 15:23
+ 25:13 Сулейма-пайхамара кицаш 13:17
+ 25:16 Сулейма-пайхамара кицаш 27:7

+ 25:18 Сулейма-пайхамара кицаш 12:18, Сулейма-пайхамара кицаш 19:5, Сулейма-пайхамара кицаш 24:28

+ 25:24 Сулейма-пайхамара кицаш 19:13, Сулейма-пайхамара кицаш 21:9, Сулейма-пайхамара кицаш 21:19

+ 25:25 Сулейма-пайхамара кицаш 15:30

+ 26:1 Сулейма-пайхамара кицаш 17:7, Сулейма-пайхамара кицаш 19:10, Сулейма-пайхамара кицаш 26:8

+ 26:3 Сулейма-пайхамара кицаш 10:13, Сулейма-пайхамара кицаш 19:29

+ 26:8 Сулейма-пайхамара кицаш 26:1

+ 26:12 Сулейма-пайхамара кицаш 28:11, Сулейма-пайхамара кицаш 29:20

+ 26:13 Сулейма-пайхамара кицаш 22:13

+ 26:15 Сулейма-пайхамара кицаш 15:19, Сулейма-пайхамара кицаш 19:24

+ 26:20 Сулейма-пайхамара кицаш 16:28, Сулейма-пайхамара кицаш 22:10

+ 26:22 Сулейма-пайхамара кицаш 18:8
+ 26:27 Эстар 7:9,
+ 27:4 Сулейма-пайхамара кицаш 6:34
+ 27:5 Сулейма-пайхамара кицаш 28:23
+ 27:7 Сулейма-пайхамара кицаш 25:16
+ 27:10 Сулейма-пайхамара кицаш 17:17
+ 27:12 Сулейма-пайхамара кицаш 22:3
+ 27:13 Сулейма-пайхамара кицаш 20:16

+ 27:15 Сулейма-пайхамара кицаш 19:13, Сулейма-пайхамара кицаш 21:9, Сулейма-пайхамара кицаш 25:24

+ 27:20 Сулейма-пайхамара кицаш 15:11,
+ 27:21 Сулейма-пайхамара кицаш 17:3
+ 27:24 Сулейма-пайхамара кицаш 23:5,
+ 28:6 Сулейма-пайхамара кицаш 19:1
+ 28:8 Сулейма-пайхамара кицаш 13:22
+ 28:9 Сулейма-пайхамара кицаш 15:8
+ 28:10 Сулейма-пайхамара кицаш 26:27
+ 28:11 Сулейма-пайхамара кицаш 26:12

+ 28:12 Сулейма-пайхамара кицаш 11:10, Сулейма-пайхамара кицаш 28:28, Сулейма-пайхамара кицаш 29:2

+ 28:15 Сулейма-пайхамара кицаш 19:12
+ 28:17 Доладалар 4:12, Доладалар 9:6
+ 28:18 Сулейма-пайхамара кицаш 10:9
+ 28:19 Сулейма-пайхамара кицаш 12:11

+ 28:20 Сулейма-пайхамара кицаш 19:2, Сулейма-пайхамара кицаш 21:5, Сулейма-пайхамара кицаш 23:4

+ 28:21 Сулейма-пайхамара кицаш 18:5, Сулейма-пайхамара кицаш 24:23,

+ 28:22 Сулейма-пайхамара кицаш 22:16

+ 28:23 Сулейма-пайхамара кицаш 29:5, Сулейма-пайхамара кицаш 27:5

+ 28:25 Сулейма-пайхамара кицаш 13:10, Сулейма-пайхамара кицаш 15:18

+ 28:27 Сулейма-пайхамара кицаш 19:17

+ 28:28 Сулейма-пайхамара кицаш 28:12

+ 29:1 Сулейма-пайхамара кицаш 1:25, Сулейма-пайхамара кицаш 6:15

+ 29:2 Сулейма-пайхамара кицаш 11:10, Сулейма-пайхамара кицаш 28:12, Сулейма-пайхамара кицаш 28:28

+ 29:3 Сулейма-пайхамара кицаш 10:1, Сулейма-пайхамара кицаш 15:20,

+ 29:5 Сулейма-пайхамара кицаш 28:23
+ 29:8 Сулейма-пайхамара кицаш 11:11
+ 29:10 Доладалар 4:5, Доладалар 4:8
+ 29:11 Сулейма-пайхамара кицаш 12:16
+ 29:13 Сулейма-пайхамара кицаш 22:2
+ 29:14 Сулейма-пайхамара кицаш 16:12

+ 29:15 Сулейма-пайхамара кицаш 10:1, Сулейма-пайхамара кицаш 17:25

+ 29:17 Сулейма-пайхамара кицаш 13:24
+ 29:20 Сулейма-пайхамара кицаш 26:12
+ 29:22 Сулейма-пайхамара кицаш 15:18

+ 29:23 Сулейма-пайхамара кицаш 11:2, Сулейма-пайхамара кицаш 16:18, Сулейма-пайхамара кицаш 18:12, Сулейма-пайхамара кицаш 15:33, Сулейма-пайхамара кицаш 18:12

+ 29:26 Сулейма-пайхамара кицаш 19:6
+ 30:4 Яхья 3:13,
+ 30:5 Сулейма-пайхамара кицаш 2:7
+ 30:11 Сулейма-пайхамара кицаш 20:20
+ 30:12 Сулейма-пайхамара кицаш 16:2

+ 30:17 Доладалар 9:22, Сулейма-пайхамара кицаш 20:20

+ 30:18 Сулейма-пайхамара кицаш 6:16
+ 30:22 Сулейма-пайхамара кицаш 19:10
+ 30:25 Сулейма-пайхамара кицаш 6:6-8
+ 31:3 Сулейма-пайхамара кицаш 7:26
+ 31:4 Сулейма-пайхамара кицаш 20:1,

+ 31:10 Руфи 3:11, Сулейма-пайхамара кицаш 12:4, Сулейма-пайхамара кицаш 3:15

+ 31:15 Сулейма-пайхамара кицаш 20:13
+ 31:20 Сулейма-пайхамара кицаш 22:9
+ 31:31 Сулейма-пайхамара кицаш 11:16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ING

Сулейма-пайхамара кицай темаш

Сулейма-пайхамара кицай темаш

1 | аьлдиташ; йоахараш | сплетни | 10:18; 11:13; 16:28; 17:4; 18:8; 20:19; 25:23; 26:20; 26:22
2 | аьсалал | смирение | 3:34; 11:2; 15:1, 33; 16:19; 18:12; 22:4; 25:15; 29:23
3 | бакъдар | истинность | 8:6-8; 9:9; 12:17; 12:19; 14:5; 16:13; 17:26; 18:17; 23:23; 24:26

4

бала, балаш

беда, несчастья

1:26; 1:27; 1:33; 3:25; 6:15; 9:12; 10:1; 10:10; 10:22; 11:8; 11:15; 12:13; 12:21; 13:20; 13:21; 14:10; 15:6; 15:13; 15:15; 15:27; 17:5; 17:15; 17:2; 17:25; 22:8; 23:29; 24:10; 24:16; 24:22; 25:19; 25:20; 27:3; 27:10; 28:3; 28:14; 29:21; 30:10; 31:7

5 | безам | любовь | 3:3; 5:19; 7:18; 10:12; 13:15; 14:22; 16:6; 17:9; 19:22; 20:28; 27:5
6 | бекхам, пхьа | месть | 6:34; 20:22; 24:29

7

болх, къахьегам

работа

6:6-11; 10:4; 10:5; 10:26; 11:18; 12:11; 12:14; 12:24; 12:27; 13:4; 14:23; 15:19; 16:26; 18:9; 19:15; 19:24; 20:4; 20:13; 21:5; 21:25; 22:13; 24:27; 24:30-34; 26:13-16; 28:19; 31:15; 31:17

8

вахар

жизнь

1:3; 1:19; 1:33; 1:19; 3:1-2; 3:16; 3:18; 3:21-22; 3:31; 4:4; 4:10; 4:13; 4:20-22; 4:23; 5:6; 5:11; 6:23; 6:26; 7:2; 8:14; 8:35; 9:11; 10:2; 10:11; 10:16; 10:17; 10:27; 11:18; 11:19; 11:28; 11:30; 12:21; 12:28; 13:3; 13:8; 13:9; 13:12; 13:14; 14:27; 14:34; 15:4; 15:9; 15:24; 15:27; 15:31; 16:15; 16:17; 16:22; 18:1; 18:21; 19:1; 19:3; 19:10; 19:16; 19:23; 20:2; 20:20; 21:9; 21:19; 21:21; 22:4; 22:5; 22:23; 23:22; 24:12; 24:20; 25:24; 28:16; 28:18; 28:27; 29:13; 31:12

9 | вежарий | братья | 6:19; 17:2; 17:17; 18:19; 18:24; 27:10

10

гӀадвахар, гӀозал, сакъердам

радость

1:22; 10:1; 10:23; 10:28; 11:10; 12:20; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 15:21; 15:23; 15:30; 17:5; 17:21; 17:22; 21:15; 21:17; 23:15-16; 23:24-25; 24:17; 28:12; 29:2; 29:3; 29:17; 31:25

11 | гӀайгӀа, сагото | горе, переживание | 1:27; 10:1; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 15:16; 17:22; 23:29; 24:10; 25:20; 29:2; 31:6
12 | Дала йоакхо яр, Дала лорадар | забота Бога (о ком-то) | 2:7-8; 3:25-26; 10:3; 10:29; 14:26; 14:27; 15:25; 16:6; 18:10; 19:23; 22:12; 22:22-23; 23:10-11; 30:5

13

Даьла низ

сила, могущество Бога

5:21; 8:22-31; 15:3; 15:11; 16:1; 16:2; 16:4; 16:9; 16:33; 17:3; 19:21; 20:12; 20:24; 21:1; 21:2; 21:12; 21:30; 21:31; 24:11-12

14 | Даьла эгӀазал | гнев Бога | 3:32-33; 6:16-19; 10:3; 11:1; 11:20; 12:2; 12:22; 15:8-9; 15:25; 15:26; 15:29; 16:2; 17:15; 20:10; 20:23; 24:18

15

Даьлагара даькъалдар

благословение от Бога

2:7; 3:1-2; 3:13-18; 3:33-34; 8:18; 8:32; 8:34; 10:22; 10:24; 11:1; 11:20; 11:28; 12:2; 12:22; 12:24; 13:4; 13:13; 13:21; 14:9; 14:21; 15:6; 15:8; 15:9; 15:22; 15:26; 16:3; 16:20; 18:22; 19:8; 20:7; 21:3; 21:21; 22:9; 25:21-22; 28:13; 28:14; 28:20; 29:18

16

Даьлах кхерар

страх перед Богом

1:7; 1:29; 2:5; 3:7; 8:13; 9:10; 10:27; 14:2; 14:26; 14:27; 15:16; 15:33; 16:6; 19:23; 22:4; 23:17; 24:21; 28:14; 29:25; 31:30

17 | Даьлах тийша хилар, догдоахилга | надежда на Бога | 3:5-6; 16:20; 20:22; 28:25; 29:25; 29:26; 30:5
18 | дегабуамбар | ревность | 6:34-35; 27:4

19

дезал, бераш

семья, дети

3:11-12; 10:1; 10:5; 11:29; 12:4; 13:1; 13:22; 13:24; 14:1; 14:11; 14:26; 15:20; 17:6; 17:21; 17:25; 18:22; 19:13; 19:14; 19:18; 19:26; 20:7; 20:11; 20:20; 21:9; 21:19; 22:6; 22:15; 23:13-14; 23:22-25; 25:24; 27:8; 27:11; 27:15-16; 28:7; 28:24; 29:3; 29:15; 29:17; 30:11; 30:17; 31:10-31

20 | Деррига а Даьла кара хилар | Божье всевластие | 16:1; 16:3-4; 16:9; 16:33; 19:21; 20:24; 21:2
21 | дика дагалоацамаш, аьттув бола дагалоацамаш | хорошие планы, успешные планы | 14:12; 14:16; 16:2; 16:25; 16:33; 18:18; 22:3; 27:12

22

...дикагӀа да...

...лучше, чем...

12:9; 15:16; 15:17; 16:8; 16:16; 16:19; 16: 32; 17:1; 17:12; 19:1; 19:22; 21:9; 21:19; 22:1; 25:7; 25:24; 27:5; 27:10; 28:6

23

дог, са

сердце, душа

2:10; 3:1; 3:3; 4:4; 4:23; 6:14; 6:18; 6:21; 7:3; 7:25; 11:20; 12:20; 12:25; 13:12; 14:10; 14:13; 14:30; 14:33; 15:4; 15:11; 15:13; 15:14; 15:15; 15:30; 16:24; 17:3; 17:20; 17:22; 18:14; 20:5; 20:9; 21:1; 21:2; 22:15; 23:19; 24:12; 24:13-14; 24:17; 25:20; 26:23; 26:24-25; 27:9; 27:19

24

догдоахилга, хьашташ

надежды, мечты, нужды

3:26; 10:3; 10:24; 10:28; 11:6; 11:7; 11:23; 12:5; 12:11; 13:4; 13:19; 14:22; 15:22; 16:1; 16:3; 19:21; 20:5; 20:18; 21:5; 21:25; 24:14; 28:19

25 | доттагӀал | дружба | 13:20; 14:7; 14:20; 17:9; 17:17; 18:24; 19:4; 19:6; 19:7; 20:6; 22:24-25; 25:17; 27:6; 27:10; 28:7
26 | дугӀа, сагӀа | молитва, жертвоприношение | 14:9; 15:8; 15:29; 20:25; 21:3; 21:27; 28:9
27 | зер | испытание | 17:3; 27:21
28 | иман; иман дола саг, нах | праведность, праведник(и) | 1:3; 2:7; 2:9; 2:20; 2:21; 3:32; 3:33; 4:18; 8:18; 8:20; 11:6; 25:5
29 | камаьршал | щедрость | 11:25-26; 14:21; 14:31; 19:6; 19:17; 21:26; 22:9; 28:27; 31:20
30 | кхааш | взятки | 15:27; 17:8; 17:23; 21:14; 28:21; 29:4
31 | кхетамца кхевар | воспитание, образование | 3:11-12; 13:24; 19:18; 20:30; 22:6; 22:15; 23:13-14; 29:15; 29:17; 29:19; 29:21
32 | кхыча сага декхара кӀалъоттар | поручительство | 6:1-5; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26-27; 27:13

33

къамаьлаш

слова уст

2:12; 2:16; 5:3-4; 8:6-9; 10:6; 10:8; 10:10; 10:11; 10:13; 10:14; 10:19; 10:20; 10:21; 10:31; 10:32; 11:9; 11:11; 11:12; 12:6; 12:13; 12:14; 12:18; 12:19; 12:22; 12:25; 13:2; 13:3; 13:5; 14:3; 14:23; 15:1; 15:2; 15:4; 15:7; 15:23; 15:26; 15:28; 16:21; 16:23; 16:24; 16:27; 17:4; 17:7; 17:27; 17:28; 18:2; 18:4; 18:6; 18:7; 18:13; 18:20; 18:21; 19:13; 20:15; 20:19; 21:9; 21:19; 21:23; 22:11; 22:14; 24:26; 25:11; 25:15; 26:7; 26:9; 28:23; 29:5; 29:19; 29:20

34 | къахетам, йоакхо | милосердие забота | 11:17; 12:10; 14:21; 14:31; 19:17; 20:28; 21:10; 25:21-22; 28:27

35

къел

нищета

6:10-11; 10:3; 10:4; 10:15; 11:24; 12:9; 12:11; 13:7; 13:8; 13:18; 13:23; 13:25; 14:20; 14:21; 14:23; 14:31; 15:16; 15:17; 17:5; 18:23; 19:1; 19:4; 19:7; 19:17; 19:22; 20:13; 21:5; 21:13; 21:17; 22:2; 22:7; 22:22-23; 23:20-21; 28:3; 28:6; 28:11; 28:19; 28:22; 28:27; 29:7; 29:13; 29:14; 30:8-9; 30:14; 31:8-9

36

ладувгӀар

слушание, послушание

1:2; 1:8; 1:24; 1:33; 4:1; 4:10; 4:20; 5:1; 5:7; 5:13; 7:24; 8:6; 8:32; 8:33; 8:34; 10:8; 10:17; 12:15; 13:10; 15:5; 15:29; 15:31; 17:4; 19:20; 23:19; 23:22; 25:12; 27:9; 28:9; 29:12; 29:19; 30:17

37 | лазараши могашали | болезни и здоровье | 3:8; 4:22; 15:30; 18:14

38

лоралуш хилар

осторожность, осмотрительность

4:23; 4:25-27; 12:13; 13:14; 14:15; 14:16; 14:27; 18:7; 19:2; 19:16; 20:25; 21:20; 21:29; 22:3; 22:5; 22:25; 23:1-3; 27:12; 29:6; 29:25

39 | малар, къаракъ мелар | спиртной напиток, пьянство | 20:1; 23:20-21; 23:29-35; 31:4-7
40 | маьре яхар, саг йоалаяр; дика сесаг | брак, хорошая жена | 5:15-20; 11:16; 12:4; 14:1; 18:22; 19:13; 19:14; 21:9; 21:19; 25:24; 27:15-16; 31:10-31
41 | мекъал | лень | 6:6-11; 10:4; 10:5; 10:26; 12:24; 12:27; 19:15; 20:13; 21:25-26
42 | наьха сесагаца лелар | прелюбодеяние | 2:16-19; 5:1-23; 6:20-35; 7:1-27; 9:13-18; 22:14; 23:27-28; 29:3; 30:20; 31:3

43

никъ (вахара никъ, даькъала никъ, имане никъ, Ӏоажалга бода никъ)

путь (путь жизни, благословенный путь, праведный путь, путь к смерти)

1:31; 2:9; 2:12-15; 2:20; 3:5-6; 3:17; 3:31-32; 4:11-12; 4:14-15; 4:18-19; 4:26-27; 5:21; 6:23; 7:25-27; 8:32; 9:6; 10:9; 10:17; 11:5; 11:20; 12:15; 12:26; 12:28; 13:15; 14:2; 14:8; 14:12; 14:22; 15:9; 15:10; 15:19; 15:21; 15:24; 16:7; 16:9; 16:17; 16:25; 16:29; 19:1; 20:24; 21:8; 21:16; 22:5; 22:6; 23:19; 28:6; 28:10; 28:18; 29:18

44 | низ бар, къизал | насилие, жестокость | 1:11-19; 3:31; 4:17; 6:12-15; 10:6; 10:11; 13:2; 16:29; 21:7; 26:6
45 | нийсхо | справедливость | 8:15-16; 12:5; 21:3; 21:7; 24:25; 28:5; 28:23; 29:4; 29:7; 29:14; 29:26; 29:27; 31:8-9

46

оалал, паччахьал, паччахьаш

правление, власть, цари

8:15-16; 11:14; 14:28; 14:35; 16:10; 16:12; 16:13; 16:14; 16:15; 19:10; 19:12; 20:2; 20:8; 20:16; 20:26; 20:28; 21:1; 22:8; 22:11; 22:29; 24:21-22; 25:2; 25:3; 25:5: 25:6-7; 28:2; 28:15; 28:16; 28:28; 29:2; 29:4; 29:12; 29:14; 29:26; 30:22; 30:27; 30:28; 30:31; 31:3; 31:4-5

47

оапаш

ложь

2:12; 2:16; 3:32; 4:24; 6:16-19; 6:24; 7:5; 8:13; 10:18; 11:3; 11:20; 12:13; 12:17; 12:19; 12:20; 12:22; 13:5; 13:15; 14:5; 14:25; 16:28; 17:4; 17:7; 17:20; 19:1; 19:5; 19:9; 19:22; 20:17; 21:6; 22:12; 24:28; 25:14; 25:18; 25:19; 26:18-19; 26:28; 29:12; 30:8

48 | Оахаш аьннар оардаш корадаьд. | “Что посеешь, то и пожнешь” | 11:27; 11:31; 12:14; 13:2; 14:3; 14:14; 18:20; 18:21; 21:13; 22:8; 24:12; 26:27; 27:18; 28:10

49

рузкъа

достаток, богатство

3:9-10; 3:16; 5:7-10; 8:18; 10:2; 10:4; 10:15; 10:22; 11:4; 11:16; 11:18; 11:24; 11:25; 11:28; 12:9; 13:7; 13:8; 13:11; 13:22; 14:20; 14:24; 15:6; 15:16; 15:17; 15:27; 16:8; 16:16; 16:19; 17:8; 17:23; 18:11; 18:16; 18:23; 19:4; 19:6; 19:10; 19:14; 20:21; 21:6; 21:20; 22:1; 22:2; 22:4; 22:7; 22:16; 23:4-5; 27:23-27; 28:6; 28:8; 28:11; 28:16; 28:20; 28:22; 30:8-9

50 | сабар | терпение | 12:16; 14:29; 14:30; 15:18; 16:32; 17:27; 19:11; 20:3; 25:15; 29:22
51 | сабаре хилар, цавохар | самоконтроль | 13:3; 15:28; 17:28; 21:23; 25:28; 29:11

52

сий

уважение, почет

1:8-9; 3:16; 3:35; 4:7-9; 8:18; 10:7; 11:11; 11:16; 11:26; 12:4; 12:8; 13:18; 14:18; 14:19; 14:28; 15:33; 16:31; 17:6; 17:26; 18:12; 19:11; 20:3; 20:29; 21:21; 22:1; 22:4; 25:2; 25:6-7; 25:27; 26:1; 26:8; 27:18; 27:21; 29:23; 31:25; 31:30-31

53

сийдоадар, сийдовр, юхьӀаьржо, эхь

бесчестие, позор, стыд

3:35; 6:33; 7:13; 9:7; 10:5; 10:7; 11:26; 12:4; 12:8; 13:5; 13:18; 14:34; 14:35; 18:3; 18:13; 19:26; 25:7; 25:8; 25:9-10; 25:22; 28:7; 29:15

54

сонтал

гордость, надменность

3:7-8; 6:16-17; 8:13; 11:2; 13:10; 16:5; 16:18; 16:19; 17:19; 18:12; 21:4; 21:24; 25:6-7; 26:12; 27:1-2; 28:11; 29:23; 30:32

55 | таӀазар | наказание | 10:13; 11:21; 13:24; 15:10; 16:5; 17:5; 17:10; 17:11; 19:5; 19:19; 19:25; 19:29; 20:22; 20:30; 21:11 26:3
56 | тешал, теш | свидетельство, свидетель | 12:17; 14:5; 14:25; 19:5; 19:9; 19:28; 21:28; 24:28; 25:18
57 | тешам | верность | 1:3; 3:3-4; 11:13; 12:17; 12:22; 13:17; 14:22; 16:6; 19:22; 20:6; 20:28; 21:18; 22:21; 25:13; 28:20

58

тоадар, гӀалаташ гучадахар, бехк баккхар

исправление, обличение, упрек

1:23; 1:25; 1:30; 3:11-12; 5:12-13; 6:23; 9:7-8; 10:8; 10:17; 12:1; 13:1; 13:18; 15:5; 15:10; 15:12; 15:31; 15:32; 17:10; 19:25; 20:30; 21:11; 25:12; 27:5; 27:6; 28:23; 29:1; 29:19; 30:5-6

59

хар, довзар

знание

1:4-5; 2:6; 2:10; 8:9; 8:10; 8:12; 10:14; 12:1; 12:23; 13:16; 14:6; 14:18; 15:2; 15:7; 15:14; 17:27; 18:15; 19:27; 22:12; 22:20; 23:12; 24:4

60

харцо, харцдар

несправедливость

10:2; 11:1; 13:23; 14:34; 15:25; 15:27; 16:8; 16:19; 17:15; 17:23; 17:26; 18:5; 20:10; 20:17; 20:23; 22:22-23; 22:28; 23:10-11; 24:11-12; 24:15-16; 24:23-24; 28:21; 29:4

61 | хоамахой (дика а, во а) | вестники (хорошие и плохие) | 13:17; 16:14; 25:13; 25:25; 26:6
62 | хоаставар, ца доагӀаш хоаставар | лесть | 6:24; 26:28; 28:23; 29:5
63 | хьагӀ | зависть | 3:31; 14:30; 23:17; 24:1; 24:19

64

хьаькъал

мудрость

1:1-2; 1:5-6; 1:7; 1:20-33; 2:1-6; 2:10; 2:12; 2:16; 3:5; 3:7; 3:13-18; 3:19; 3:35; 4:5-19; 5:1; 6:6; 7:4; 8:1-36; 9:1-6; 9:8-9; 9:10-12; 10:1; 10:8; 10:13; 10:14; 10:23; 10:31; 11:2; 11:12; 11:14; 11:29; 11:30; 12:8; 12:15; 12:16; 12:18; 12:23; 13:1; 13:10; 13:14; 13:15; 13:16; 13:20; 14:1; 14:3; 14:6; 14:8; 14:15; 14:16; 14:24; 14:33; 15:2; 15:7; 15:12; 15:20; 15:31; 15:33; 16:14; 16:16; 16:21; 16:22; 16:23; 17:2; 17:10; 17:16; 17:24; 17:28; 18:1; 18:4; 18:15; 19:8; 19:11; 19:20; 19:25; 20:1; 20:15; 20:18; 20:26; 21:11; 21:20; 21:22; 21:30; 22:17; 23:4; 23:9; 23:15; 23:19; 23:23; 23:24; 24:3-4; 24:5-6; 24:7; 24:14; 24:23; 25:12; 26:5; 26:12; 26:16; 27:11; 28:11; 28:26; 29:3; 29:8; 29:9; 29:11; 29:15; 30:3; 30:24; 31:1; 31:26

65

хьаьналал, хьаьнала вар, хьаьнала бараш

непорочность, непорочный, непорочные

10:2; 10:3; 10:6; 10:7; 10:11; 10:16; 10:20; 10:21; 10:24; 10:25; 10:28; 10:30; 10:31; 10:32; 11:4; 11:5; 11:6; 11:8; 11:9; 11:10; 11:11; 11:18; 11:19; 11:21; 11:23; 11:28; 11:30; 11:31; 12:3; 12:5; 12:6; 12:7; 12:10; 12:12; 12:13; 12:21; 12:26; 12:28; 13:5; 13:6; 13:9; 13:21; 13:22; 13:25; 14:9; 14:11; 14:14; 14:19; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:28; 15:29; 16:8; 16:12; 16:17; 16:31; 18:10; 20:7; 21:3; 21:15; 21:18; 21:21; 21:26; 21:29; 23:24; 24:1; 24:15; 24:16; 25:26; 28:1; 28:10; 28:12; 28:28; 29:2; 29:6; 29:7; 29:10; 29:16; 29:27

66

хьехам

наставление

1:2; 1:7; 1:8-9; 1:25; 3:1-2; 4:1; 4:2; 5:12; 5:13; 5:23; 6:20; 6:23; 7:2; 8:10; 8:33; 10:17; 11:14; 12:1; 13:13; 13:14; 13:18; 15:5; 15:32; 19:20; 19:27; 22:17; 23:12; 23:23; 30:1

67

хьехар

совет

1:30; 8:14; 4:4; 4:13; 5:13; 6:22; 8:14; 9:9; 12:15; 13:1; 13:10; 15:22; 16:20; 19:20; 20:18; 21:11; 21:30; 22:20; 24:6; 27:9

68

хӀалакьхилар

гибель

1:32; 2:18-19; 3:25-26; 5:3-5; 5:22-23; 7:25-27; 8:36; 9:17-18; 10:2; 10:7; 10:8; 10:10; 10:14; 10:15; 10:21; 11:3; 11:4; 11:5; 11:7; 11:9; 11:14; 11:19; 12:6; 12:7; 12:28; 13:3; 13:6; 13:9; 13:14; 14:11; 14:12; 14:27; 14:28; 14:32; 15:10; 15:11; 15:24; 16:18; 16:25; 17:19; 18:7; 18:12; 19:3; 19:9; 19:16; 19:18; 20:20; 21:6; 21:7; 21:16; 21:25; 21:28; 23:13-14; 24:11; 24:16; 26:28; 27:20; 28:18; 29:1; 29:5; 29:16; 31:3

69 | хӀиллал | коварство | 2:15; 3:32; 6:12; 8:8; 11:3; 12:2; 14:17; 16:27
70 | цабезам, гоамал | ненависть | 1:22; 1:29; 5:13;6:16; 8:13; 8:36; 9:8; 10:12; 10:18; 12:1; 13:5; 15:17; 15:27; 19:7; 25:17; 26:26; 26:28; 29:10
71 | цӀаьрматал | жадность | 11:24; 11:26; 15:27; 21:26; 23:6-8; 27:20; 28:8; 28:20; 28:22; 28:25; 30:15-16
72 | ше ше Ӏехавар | самообман | 12:11; 12:15; 14:12; 16:2; 16:25; 18:11; 18:17; 20:6; 21:2; 30:12
73 | ше ше хеставар | самовосхваление | 17:19; 27:1; 27:2
74 | ше яхар мара ца дар, ший оамал хилар | своеволие, своенравность | 1:24-32; 10:17; 12:1; 12:15; 13:1; 13:13; 14:16; 15:5; 15:10; 15:32; 18:1; 18:2; 19:27; 28:9; 28:14; 29:1
75 | чӀоагӀа низ тӀабахийтар | усердие, трудолюбие | 10:4; 10:5; 12:11; 12:24; 12:27; 13:4; 14:23; 28:19

76

эгӀазал

гнев

12:16; 14:17; 14:29; 14:35; 15:1; 15:18; 16:14; 19:11; 19:12; 19:19; 20:2; 21:14; 22:24-25; 25:23; 27:4; 29:8; 29:11; 29:22; 30:33

77

эгӀар, дов

кофликт, ссоры, споры

3:30; 10:12; 13:10; 15:18; 16:28; 17:1; 17:11; 17:14; 17:19; 18:18; 18:19; 20:3; 22:10; 26:17; 26:21; 28:25; 29:8; 29:9; 29:22; 30:33

78

Ӏоасал

недостойное поведение

1:10-19; 2:12-15; 2:21-22; 3:29; 3:33; 3:34; 4:14-17; 4:19; 5:22-23; 6:12-15; 9:7-8; 9:12; 10:3; 10:7; 10:10; 10:16; 10:19; 10:24; 10:27; 10:28; 10:29; 10:30; 10:32; 11:3; 11:5; 11:6; 11:7; 11:8; 11:10; 11:18; 11:19; 11:20; 11:21; 11:23; 11:27; 11:31; 12:2; 12:3; 12:5; 12:7; 12:20; 12:21; 12:26; 13:1; 13:2; 13:5; 13:6; 13:9; 13:15; 13:21; 13:22; 13:25; 14:6; 14:9; 14:11; 14:17; 14:19; 14:21; 14:22; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:12; 15:26; 15:28; 15:29; 16:4; 16:27; 16:29; 16:30; 17:4; 17:5; 17:11; 17:19; 17:20; 19:25; 19:28; 19:29; 21:4; 21:7; 21:10; 21:11; 21:12; 21:18; 21:24; 21:27; 22:5; 22:8; 22:10; 22:12; 24:1-2; 24:9; 24:16; 24:19-20; 26:23; 26:24-26; 28:1; 28:12; 28:13; 28:28; 29:2; 29:6; 29:8; 29:16; 29:22; 29:27

79

Ӏовдалал

глупость

1:2; 1:7; 1:22; 1:32; 3:35; 5:23; 6:32; 8:5; 9:6; 9:13-18 10:1; 10:8; 10:10; 10:13; 10:14; 10:18; 10:21; 10:23; 11:22; 11:29; 12:11; 12:15; 12:16; 12:23; 13:16; 13:19; 13:20; 14:1; 14:3; 14:7; 14:8; 14:9; 14:16; 14:17; 14:18; 14:24; 14:29; 14:33; 15:2; 15:5; 15:7; 15:14; 15:20; 15:21; 16:22; 17:7; 17:10; 17:12; 17:16; 17:18; 17:21; 17:24; 17:25; 17:28; 18:2; 18:6; 18:7; 18:13; 19:1; 19:3; 19:10; 19:13; 19:29; 20:3; 21:20; 22:15; 23:9; 24:7; 24:9; 24:30; 26:1; 26:3; 26:4; 26:5; 26:6; 26:7; 26:8; 26:9; 26:10; 26:11; 26:12; 27:3; 27:22; 28:26; 29:9; 29:11; 29:20; 30:2; 30:22; 30:32

Сулейма-пайхамара кицай темаш

аьлдиташ; йоахараш (сплетни) 10:18; 11:13; 16:28; 17:4; 18:8; 20:19; 25:23; 26:20; 26:22

аьсалал (смирение) 3:34; 11:2; 15:1, 33; 16:19; 18:12; 22:4; 25:15; 29:23

бакъдар (истинность) 8:6-8; 9:9; 12:17; 12:19; 14:5; 16:13; 17:26; 18:17; 23:23; 24:26

бала, балаш (беда, несчастья) 1:26; 1:27; 1:33; 3:25; 6:15; 9:12; 10:1; 10:10; 10:22; 11:8; 11:15; 12:13; 12:21; 13:20; 13:21; 14:10; 15:6; 15:13; 15:15; 15:27; 17:5; 17:15; 17:2; 17:25; 22:8; 23:29; 24:10; 24:16; 24:22; 25:19; 25:20; 27:3; 27:10; 28:3; 28:14; 29:21; 30:10; 31:7

безам (любовь) 3:3; 5:19; 7:18; 10:12; 13:15; 14:22; 16:6; 17:9; 19:22; 20:28; 27:5

бекхам, пхьа (месть) 6:34; 20:22; 24:29

болх, къахьегам (работа) 6:6-11; 10:4; 10:5; 10:26; 11:18; 12:11; 12:14; 12:24; 12:27; 13:4; 14:23; 15:19; 16:26; 18:9; 19:15; 19:24; 20:4; 20:13; 21:5; 21:25; 22:13; 24:27; 24:30-34; 26:13-16; 28:19; 31:15; 31:17

вахар (жизнь) 1:3; 1:19; 1:33; 1:19; 3:1-2; 3:16; 3:18; 3:21-22; 3:31; 4:4; 4:10; 4:13; 4:20-22; 4:23; 5:6; 5:11; 6:23; 6:26; 7:2; 8:14; 8:35; 9:11; 10:2; 10:11; 10:16; 10:17; 10:27; 11:18; 11:19; 11:28; 11:30; 12:21; 12:28; 13:3; 13:8; 13:9; 13:12; 13:14; 14:27; 14:34; 15:4; 15:9; 15:24; 15:27; 15:31; 16:15; 16:17; 16:22; 18:1; 18:21; 19:1; 19:3; 19:10; 19:16; 19:23; 20:2; 20:20; 21:9; 21:19; 21:21; 22:4; 22:5; 22:23; 23:22; 24:12; 24:20; 25:24; 28:16; 28:18; 28:27; 29:13; 31:12

вежарий (братья) 6:19; 17:2; 17:17; 18:19; 18:24; 27:10

гӀадвахар, гӀозал, сакъердам (радость) 1:22; 10:1; 10:23; 10:28; 11:10; 12:20; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 15:21; 15:23; 15:30; 17:5; 17:21; 17:22; 21:15; 21:17; 23:15-16; 23:24-25; 24:17; 28:12; 29:2; 29:3; 29:17; 31:25

гӀайгӀа, сагото (горе, переживание) 1:27; 10:1; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 15:16; 17:22; 23:29; 24:10; 25:20; 29:2; 31:6

Дала йоакхо яр, Дала лорадар (забота Бога (о ком-то)) 2:7-8; 3:25-26; 10:3; 10:29; 14:26; 14:27; 15:25; 16:6; 18:10; 19:23; 22:12; 22:22-23; 23:10-11; 30:5

Даьла низ (сила, могущество Бога) 5:21; 8:22-31; 15:3; 15:11; 16:1; 16:2; 16:4; 16:9; 16:33; 17:3; 19:21; 20:12; 20:24; 21:1; 21:2; 21:12; 21:30; 21:31; 24:11-12

Даьла эгӀазал (гнев Бога) 3:32-33; 6:16-19; 10:3; 11:1; 11:20; 12:2; 12:22; 15:8-9; 15:25; 15:26; 15:29; 16:2; 17:15; 20:10; 20:23; 24:18

Даьлагара даькъалдар (благословение от Бога) 2:7; 3:1-2; 3:13-18; 3:33-34; 8:18; 8:32; 8:34; 10:22; 10:24; 11:1; 11:20; 11:28; 12:2; 12:22; 12:24; 13:4; 13:13; 13:21; 14:9; 14:21; 15:6; 15:8; 15:9; 15:22; 15:26; 16:3; 16:20; 18:22; 19:8; 20:7; 21:3; 21:21; 22:9; 25:21-22; 28:13; 28:14; 28:20; 29:18

Даьлах кхерар (страх перед Богом) 1:7; 1:29; 2:5; 3:7; 8:13; 9:10; 10:27; 14:2; 14:26; 14:27; 15:16; 15:33; 16:6; 19:23; 22:4; 23:17; 24:21; 28:14; 29:25; 31:30

Даьлах тийша хилар, догдоахилга (надежда на Бога) 3:5-6; 16:20; 20:22; 28:25; 29:25; 29:26; 30:5

дегабуамбар (ревность) 6:34-35; 27:4

дезал, бераш (семья, дети) 3:11-12; 10:1; 10:5; 11:29; 12:4; 13:1; 13:22; 13:24; 14:1; 14:11; 14:26; 15:20; 17:6; 17:21; 17:25; 18:22; 19:13; 19:14; 19:18; 19:26; 20:7; 20:11; 20:20; 21:9; 21:19; 22:6; 22:15; 23:13-14; 23:22-25; 25:24; 27:8; 27:11; 27:15-16; 28:7; 28:24; 29:3; 29:15; 29:17; 30:11; 30:17; 31:10-31

Деррига а Даьла кара хилар (Божье всевластие) 16:1; 16:3-4; 16:9; 16:33; 19:21; 20:24; 21:2

дика дагалоацамаш, аьттув бола дагалоацамаш (хорошие планы, успешные планы) 14:12; 14:16; 16:2; 16:25; 16:33; 18:18; 22:3; 27:12

...дикагӀа да... (...лучше, чем...) 12:9; 15:16; 15:17; 16:8; 16:16; 16:19; 16: 32; 17:1; 17:12; 19:1; 19:22; 21:9; 21:19; 22:1; 25:7; 25:24; 27:5; 27:10; 28:6

дог, са (сердце, душа) 2:10; 3:1; 3:3; 4:4; 4:23; 6:14; 6:18; 6:21; 7:3; 7:25; 11:20; 12:20; 12:25; 13:12; 14:10; 14:13; 14:30; 14:33; 15:4; 15:11; 15:13; 15:14; 15:15; 15:30; 16:24; 17:3; 17:20; 17:22; 18:14; 20:5; 20:9; 21:1; 21:2; 22:15; 23:19; 24:12; 24:13-14; 24:17; 25:20; 26:23; 26:24-25; 27:9; 27:19

догдоахилга, хьашташ (надежды, мечты, нужды) 3:26; 10:3; 10:24; 10:28; 11:6; 11:7; 11:23; 12:5; 12:11; 13:4; 13:19; 14:22; 15:22; 16:1; 16:3; 19:21; 20:5; 20:18; 21:5; 21:25; 24:14; 28:19

доттагӀал (дружба) 13:20; 14:7; 14:20; 17:9; 17:17; 18:24; 19:4; 19:6; 19:7; 20:6; 22:24-25; 25:17; 27:6; 27:10; 28:7

дугӀа, сагӀа (молитва, жертвоприношение) 14:9; 15:8; 15:29; 20:25; 21:3; 21:27; 28:9

зер (испытание) 17:3; 27:21

иман; иман дола саг, нах (праведность, праведник(и)) 1:3; 2:7; 2:9; 2:20; 2:21; 3:32; 3:33; 4:18; 8:18; 8:20; 11:6; 25:5

камаьршал (щедрость) 11:25-26; 14:21; 14:31; 19:6; 19:17; 21:26; 22:9; 28:27; 31:20

кхааш (взятки) 15:27; 17:8; 17:23; 21:14; 28:21; 29:4

кхетамца кхевар (воспитание, образование) 3:11-12; 13:24; 19:18; 20:30; 22:6; 22:15; 23:13-14; 29:15; 29:17; 29:19; 29:21

кхыча сага декхара кӀалъоттар (поручительство) 6:1-5; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26-27; 27:13

къамаьлаш (слова уст) 2:12; 2:16; 5:3-4; 8:6-9; 10:6; 10:8; 10:10; 10:11; 10:13; 10:14; 10:19; 10:20; 10:21; 10:31; 10:32; 11:9; 11:11; 11:12; 12:6; 12:13; 12:14; 12:18; 12:19; 12:22; 12:25; 13:2; 13:3; 13:5; 14:3; 14:23; 15:1; 15:2; 15:4; 15:7; 15:23; 15:26; 15:28; 16:21; 16:23; 16:24; 16:27; 17:4; 17:7; 17:27; 17:28; 18:2; 18:4; 18:6; 18:7; 18:13; 18:20; 18:21; 19:13; 20:15; 20:19; 21:9; 21:19; 21:23; 22:11; 22:14; 24:26; 25:11; 25:15; 26:7; 26:9; 28:23; 29:5; 29:19; 29:20

къахетам, йоакхо (милосердие забота) 11:17; 12:10; 14:21; 14:31; 19:17; 20:28; 21:10; 25:21-22; 28:27

къел (нищета) 6:10-11; 10:3; 10:4; 10:15; 11:24; 12:9; 12:11; 13:7; 13:8; 13:18; 13:23; 13:25; 14:20; 14:21; 14:23; 14:31; 15:16; 15:17; 17:5; 18:23; 19:1; 19:4; 19:7; 19:17; 19:22; 20:13; 21:5; 21:13; 21:17; 22:2; 22:7; 22:22-23; 23:20-21; 28:3; 28:6; 28:11; 28:19; 28:22; 28:27; 29:7; 29:13; 29:14; 30:8-9; 30:14; 31:8-9

ладувгӀар (слушание, послушание) 1:2; 1:8; 1:24; 1:33; 4:1; 4:10; 4:20; 5:1; 5:7; 5:13; 7:24; 8:6; 8:32; 8:33; 8:34; 10:8; 10:17; 12:15; 13:10; 15:5; 15:29; 15:31; 17:4; 19:20; 23:19; 23:22; 25:12; 27:9; 28:9; 29:12; 29:19; 30:17

лазараши могашали (болезни и здоровье) 3:8; 4:22; 15:30; 18:14

лоралуш хилар (осторожность, осмотрительность) 4:23; 4:25-27; 12:13; 13:14; 14:15; 14:16; 14:27; 18:7; 19:2; 19:16; 20:25; 21:20; 21:29; 22:3; 22:5; 22:25; 23:1-3; 27:12; 29:6; 29:25

малар, къаракъ мелар (спиртной напиток, пьянство) 20:1; 23:20-21; 23:29-35; 31:4-7

маьре яхар, саг йоалаяр; дика сесаг (брак, хорошая жена) 5:15-20; 11:16; 12:4; 14:1; 18:22; 19:13; 19:14; 21:9; 21:19; 25:24; 27:15-16; 31:10-31

мекъал (лень) 6:6-11; 10:4; 10:5; 10:26; 12:24; 12:27; 19:15; 20:13; 21:25-26

наьха сесагаца лелар (прелюбодеяние) 2:16-19; 5:1-23; 6:20-35; 7:1-27; 9:13-18; 22:14; 23:27-28; 29:3; 30:20; 31:3

никъ (вахара никъ, даькъала никъ, имане никъ, Ӏоажалга бода никъ) (путь (путь жизни, благословенный путь, праведный путь, путь к смерти)) 1:31; 2:9; 2:12-15; 2:20; 3:5-6; 3:17; 3:31-32; 4:11-12; 4:14-15; 4:18-19; 4:26-27; 5:21; 6:23; 7:25-27; 8:32; 9:6; 10:9; 10:17; 11:5; 11:20; 12:15; 12:26; 12:28; 13:15; 14:2; 14:8; 14:12; 14:22; 15:9; 15:10; 15:19; 15:21; 15:24; 16:7; 16:9; 16:17; 16:25; 16:29; 19:1; 20:24; 21:8; 21:16; 22:5; 22:6; 23:19; 28:6; 28:10; 28:18; 29:18

низ бар, къизал (насилие, жестокость) 1:11-19; 3:31; 4:17; 6:12-15; 10:6; 10:11; 13:2; 16:29; 21:7; 26:6

нийсхо (справедливость) 8:15-16; 12:5; 21:3; 21:7; 24:25; 28:5; 28:23; 29:4; 29:7; 29:14; 29:26; 29:27; 31:8-9

оалал, паччахьал, паччахьаш (правление, власть, цари) 8:15-16; 11:14; 14:28; 14:35; 16:10; 16:12; 16:13; 16:14; 16:15; 19:10; 19:12; 20:2; 20:8; 20:16; 20:26; 20:28; 21:1; 22:8; 22:11; 22:29; 24:21-22; 25:2; 25:3; 25:5: 25:6-7; 28:2; 28:15; 28:16; 28:28; 29:2; 29:4; 29:12; 29:14; 29:26; 30:22; 30:27; 30:28; 30:31; 31:3; 31:4-5

оапаш (ложь) 2:12; 2:16; 3:32; 4:24; 6:16-19; 6:24; 7:5; 8:13; 10:18; 11:3; 11:20; 12:13; 12:17; 12:19; 12:20; 12:22; 13:5; 13:15; 14:5; 14:25; 16:28; 17:4; 17:7; 17:20; 19:1; 19:5; 19:9; 19:22; 20:17; 21:6; 22:12; 24:28; 25:14; 25:18; 25:19; 26:18-19; 26:28; 29:12; 30:8

Оахаш аьннар оардаш корадаьд. (“Что посеешь, то и пожнешь”) 11:27; 11:31; 12:14; 13:2; 14:3; 14:14; 18:20; 18:21; 21:13; 22:8; 24:12; 26:27; 27:18; 28:10

рузкъа (достаток, богатство) 3:9-10; 3:16; 5:7-10; 8:18; 10:2; 10:4; 10:15; 10:22; 11:4; 11:16; 11:18; 11:24; 11:25; 11:28; 12:9; 13:7; 13:8; 13:11; 13:22; 14:20; 14:24; 15:6; 15:16; 15:17; 15:27; 16:8; 16:16; 16:19; 17:8; 17:23; 18:11; 18:16; 18:23; 19:4; 19:6; 19:10; 19:14; 20:21; 21:6; 21:20; 22:1; 22:2; 22:4; 22:7; 22:16; 23:4-5; 27:23-27; 28:6; 28:8; 28:11; 28:16; 28:20; 28:22; 30:8-9

сабар (терпение) 12:16; 14:29; 14:30; 15:18; 16:32; 17:27; 19:11; 20:3; 25:15; 29:22

сабаре хилар, цавохар (самоконтроль) 13:3; 15:28; 17:28; 21:23; 25:28; 29:11

сий (уважение, почет) 1:8-9; 3:16; 3:35; 4:7-9; 8:18; 10:7; 11:11; 11:16; 11:26; 12:4; 12:8; 13:18; 14:18; 14:19; 14:28; 15:33; 16:31; 17:6; 17:26; 18:12; 19:11; 20:3; 20:29; 21:21; 22:1; 22:4; 25:2; 25:6-7; 25:27; 26:1; 26:8; 27:18; 27:21; 29:23; 31:25; 31:30-31

сийдоадар, сийдовр, юхьӀаьржо, эхь (бесчестие, позор, стыд) 3:35; 6:33; 7:13; 9:7; 10:5; 10:7; 11:26; 12:4; 12:8; 13:5; 13:18; 14:34; 14:35; 18:3; 18:13; 19:26; 25:7; 25:8; 25:9-10; 25:22; 28:7; 29:15

сонтал (гордость, надменность) 3:7-8; 6:16-17; 8:13; 11:2; 13:10; 16:5; 16:18; 16:19; 17:19; 18:12; 21:4; 21:24; 25:6-7; 26:12; 27:1-2; 28:11; 29:23; 30:32

таӀазар (наказание) 10:13; 11:21; 13:24; 15:10; 16:5; 17:5; 17:10; 17:11; 19:5; 19:19; 19:25; 19:29; 20:22; 20:30; 21:11 26:3

тешал, теш (свидетельство, свидетель) 12:17; 14:5; 14:25; 19:5; 19:9; 19:28; 21:28; 24:28; 25:18

тешам (верность) 1:3; 3:3-4; 11:13; 12:17; 12:22; 13:17; 14:22; 16:6; 19:22; 20:6; 20:28; 21:18; 22:21; 25:13; 28:20

тоадар, гӀалаташ гучадахар, бехк баккхар (исправление, обличение, упрек) 1:23; 1:25; 1:30; 3:11-12; 5:12-13; 6:23; 9:7-8; 10:8; 10:17; 12:1; 13:1; 13:18; 15:5; 15:10; 15:12; 15:31; 15:32; 17:10; 19:25; 20:30; 21:11; 25:12; 27:5; 27:6; 28:23; 29:1; 29:19; 30:5-6

хар, довзар (знание) 1:4-5; 2:6; 2:10; 8:9; 8:10; 8:12; 10:14; 12:1; 12:23; 13:16; 14:6; 14:18; 15:2; 15:7; 15:14; 17:27; 18:15; 19:27; 22:12; 22:20; 23:12; 24:4

харцо, харцдар (несправедливость) 10:2; 11:1; 13:23; 14:34; 15:25; 15:27; 16:8; 16:19; 17:15; 17:23; 17:26; 18:5; 20:10; 20:17; 20:23; 22:22-23; 22:28; 23:10-11; 24:11-12; 24:15-16; 24:23-24; 28:21; 29:4

хоамахой (дика а, во а) (вестники (хорошие и плохие)) 13:17; 16:14; 25:13; 25:25; 26:6

хоаставар, ца доагӀаш хоаставар (лесть) 6:24; 26:28; 28:23; 29:5

хьагӀ (зависть) 3:31; 14:30; 23:17; 24:1; 24:19

хьаькъал (мудрость) 1:1-2; 1:5-6; 1:7; 1:20-33; 2:1-6; 2:10; 2:12; 2:16; 3:5; 3:7; 3:13-18; 3:19; 3:35; 4:5-19; 5:1; 6:6; 7:4; 8:1-36; 9:1-6; 9:8-9; 9:10-12; 10:1; 10:8; 10:13; 10:14; 10:23; 10:31; 11:2; 11:12; 11:14; 11:29; 11:30; 12:8; 12:15; 12:16; 12:18; 12:23; 13:1; 13:10; 13:14; 13:15; 13:16; 13:20; 14:1; 14:3; 14:6; 14:8; 14:15; 14:16; 14:24; 14:33; 15:2; 15:7; 15:12; 15:20; 15:31; 15:33; 16:14; 16:16; 16:21; 16:22; 16:23; 17:2; 17:10; 17:16; 17:24; 17:28; 18:1; 18:4; 18:15; 19:8; 19:11; 19:20; 19:25; 20:1; 20:15; 20:18; 20:26; 21:11; 21:20; 21:22; 21:30; 22:17; 23:4; 23:9; 23:15; 23:19; 23:23; 23:24; 24:3-4; 24:5-6; 24:7; 24:14; 24:23; 25:12; 26:5; 26:12; 26:16; 27:11; 28:11; 28:26; 29:3; 29:8; 29:9; 29:11; 29:15; 30:3; 30:24; 31:1; 31:26

хьаьналал, хьаьнала вар, хьаьнала бараш (непорочность, непорочный, непорочные) 10:2; 10:3; 10:6; 10:7; 10:11; 10:16; 10:20; 10:21; 10:24; 10:25; 10:28; 10:30; 10:31; 10:32; 11:4; 11:5; 11:6; 11:8; 11:9; 11:10; 11:11; 11:18; 11:19; 11:21; 11:23; 11:28; 11:30; 11:31; 12:3; 12:5; 12:6; 12:7; 12:10; 12:12; 12:13; 12:21; 12:26; 12:28; 13:5; 13:6; 13:9; 13:21; 13:22; 13:25; 14:9; 14:11; 14:14; 14:19; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:28; 15:29; 16:8; 16:12; 16:17; 16:31; 18:10; 20:7; 21:3; 21:15; 21:18; 21:21; 21:26; 21:29; 23:24; 24:1; 24:15; 24:16; 25:26; 28:1; 28:10; 28:12; 28:28; 29:2; 29:6; 29:7; 29:10; 29:16; 29:27

хьехам (наставление) 1:2; 1:7; 1:8-9; 1:25; 3:1-2; 4:1; 4:2; 5:12; 5:13; 5:23; 6:20; 6:23; 7:2; 8:10; 8:33; 10:17; 11:14; 12:1; 13:13; 13:14; 13:18; 15:5; 15:32; 19:20; 19:27; 22:17; 23:12; 23:23; 30:1

хьехар (совет) 1:30; 8:14; 4:4; 4:13; 5:13; 6:22; 8:14; 9:9; 12:15; 13:1; 13:10; 15:22; 16:20; 19:20; 20:18; 21:11; 21:30; 22:20; 24:6; 27:9

хӀалакьхилар (гибель) 1:32; 2:18-19; 3:25-26; 5:3-5; 5:22-23; 7:25-27; 8:36; 9:17-18; 10:2; 10:7; 10:8; 10:10; 10:14; 10:15; 10:21; 11:3; 11:4; 11:5; 11:7; 11:9; 11:14; 11:19; 12:6; 12:7; 12:28; 13:3; 13:6; 13:9; 13:14; 14:11; 14:12; 14:27; 14:28; 14:32; 15:10; 15:11; 15:24; 16:18; 16:25; 17:19; 18:7; 18:12; 19:3; 19:9; 19:16; 19:18; 20:20; 21:6; 21:7; 21:16; 21:25; 21:28; 23:13-14; 24:11; 24:16; 26:28; 27:20; 28:18; 29:1; 29:5; 29:16; 31:3

хӀиллал (коварство) 2:15; 3:32; 6:12; 8:8; 11:3; 12:2; 14:17; 16:27

цабезам, гоамал (ненависть) 1:22; 1:29; 5:13;6:16; 8:13; 8:36; 9:8; 10:12; 10:18; 12:1; 13:5; 15:17; 15:27; 19:7; 25:17; 26:26; 26:28; 29:10

цӀаьрматал (жадность) 11:24; 11:26; 15:27; 21:26; 23:6-8; 27:20; 28:8; 28:20; 28:22; 28:25; 30:15-16

ше ше Ӏехавар (самообман) 12:11; 12:15; 14:12; 16:2; 16:25; 18:11; 18:17; 20:6; 21:2; 30:12

ше ше хеставар (самовосхваление) 17:19; 27:1; 27:2

ше яхар мара ца дар, ший оамал хилар (своеволие, своенравность) 1:24-32; 10:17; 12:1; 12:15; 13:1; 13:13; 14:16; 15:5; 15:10; 15:32; 18:1; 18:2; 19:27; 28:9; 28:14; 29:1

чӀоагӀа низ тӀабахийтар (усердие, трудолюбие) 10:4; 10:5; 12:11; 12:24; 12:27; 13:4; 14:23; 28:19

эгӀазал (гнев) 12:16; 14:17; 14:29; 14:35; 15:1; 15:18; 16:14; 19:11; 19:12; 19:19; 20:2; 21:14; 22:24-25; 25:23; 27:4; 29:8; 29:11; 29:22; 30:33

эгӀар, дов (кофликт, ссоры, споры) 3:30; 10:12; 13:10; 15:18; 16:28; 17:1; 17:11; 17:14; 17:19; 18:18; 18:19; 20:3; 22:10; 26:17; 26:21; 28:25; 29:8; 29:9; 29:22; 30:33

Ӏоасал (недостойное поведение) 1:10-19; 2:12-15; 2:21-22; 3:29; 3:33; 3:34; 4:14-17; 4:19; 5:22-23; 6:12-15; 9:7-8; 9:12; 10:3; 10:7; 10:10; 10:16; 10:19; 10:24; 10:27; 10:28; 10:29; 10:30; 10:32; 11:3; 11:5; 11:6; 11:7; 11:8; 11:10; 11:18; 11:19; 11:20; 11:21; 11:23; 11:27; 11:31; 12:2; 12:3; 12:5; 12:7; 12:20; 12:21; 12:26; 13:1; 13:2; 13:5; 13:6; 13:9; 13:15; 13:21; 13:22; 13:25; 14:6; 14:9; 14:11; 14:17; 14:19; 14:21; 14:22; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:12; 15:26; 15:28; 15:29; 16:4; 16:27; 16:29; 16:30; 17:4; 17:5; 17:11; 17:19; 17:20; 19:25; 19:28; 19:29; 21:4; 21:7; 21:10; 21:11; 21:12; 21:18; 21:24; 21:27; 22:5; 22:8; 22:10; 22:12; 24:1-2; 24:9; 24:16; 24:19-20; 26:23; 26:24-26; 28:1; 28:12; 28:13; 28:28; 29:2; 29:6; 29:8; 29:16; 29:22; 29:27

Ӏовдалал (глупость) 1:2; 1:7; 1:22; 1:32; 3:35; 5:23; 6:32; 8:5; 9:6; 9:13-18 10:1; 10:8; 10:10; 10:13; 10:14; 10:18; 10:21; 10:23; 11:22; 11:29; 12:11; 12:15; 12:16; 12:23; 13:16; 13:19; 13:20; 14:1; 14:3; 14:7; 14:8; 14:9; 14:16; 14:17; 14:18; 14:24; 14:29; 14:33; 15:2; 15:5; 15:7; 15:14; 15:20; 15:21; 16:22; 17:7; 17:10; 17:12; 17:16; 17:18; 17:21; 17:24; 17:25; 17:28; 18:2; 18:6; 18:7; 18:13; 19:1; 19:3; 19:10; 19:13; 19:29; 20:3; 21:20; 22:15; 23:9; 24:7; 24:9; 24:30; 26:1; 26:3; 26:4; 26:5; 26:6; 26:7; 26:8; 26:9; 26:10; 26:11; 26:12; 27:3; 27:22; 28:26; 29:9; 29:11; 29:20; 30:2; 30:22; 30:32

Table of Contents

- Доладалар • Сулейма-пайхамара Кицаш: Сулейма-пайхамара Кицаш

- Дешхьалхе

- Сулейма-пайхамара Кицаш

- Сулейма-пайхамара Киций Дешхьалхе
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

- Сулейма-пайхамара кицай темаш