Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T12:17:35.380664+00:00

Eni Baalantı: Matfey

Eni Baalantı: Matfey

1. Eni Baalantı

1. Sözlük (Eni Baalantı)

2. Geografiya Kartaları

Eni Baalantı

Eni Baalantı

1. Eni Baalantı

2. Gi̇ri̇ş

1. Matfey

İi Haber

İisus Hristos için

Bibliyayı çevirän İnstitut

Moskva

2006

Eni Baalantı

Eni Baalantı
gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

Gi̇ri̇ş

GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

Matfey

Matfey

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

1

İİ HABER MATFEYDÄN

İisusun senselesi

1^1•İisus Hristozun, Davidin oolunun hem Avraamın oolunun senselesi budur:+

2Avraamdan duuma İsaak. İsaaktan duuma İakov. İakovdan duuma İuda hem onun kardaşları+.

3İudadan duuma Fares hem Zara, angıların anası Famar. Farestän duuma Esrom. Esromdan duuma Aram+.

4Aramdan duuma Aminadav. Aminadavdan duuma Naasson. Naassondan duuma Salmon+.

5Salmondan duuma Vooz, Voozun anası Raav. Voozdan duuma Ovid, angısının anası Ruf. Ovidtän duuma İessey.

6İesseydän duuma padişah David. Davidtän duuma Solomon, angısı Uriyanın dulundan duudu.

7Solomondan duuma Rovoam. Rovoamdan duuma Aviya. Aviyadan duuma Asa.

8Asadan duuma İosafat. İosafattan duuma İoram. İoramdan duuma Oziya.

9Oziyadan duuma İoafam. İoafamdan duuma Ahaz. Ahazdan duuma Ezekiya.

10Ezekiyadan duuma Manassiya. Manassiyadan duuma Amon. Amondan duuma İosiya.

11İosiyadan duuma İehoniya hem onun kardaşları, taa İzrail milleti geçmediynän Vavilon esirliinä.

12Vavilona geçtiktän sora: İehoniyadan duuma Salafiil. Salafiildän duuma Zorovavel.

13Zorovaveldän duuma Aviud. Aviudtan duuma Eliakim. Eliakimdän duuma Azor.

14Azordan duuma Sadok. Sadoktan duuma Ahim. Ahimdän duuma Eliud.

15Eliudtan duuma Eleazar. Eleazardan duuma Matfan. Matfandan duuma İakov.

16İakovdan duuma İosif, Mariyanın kocası. Mariyadan duuma İisus, Angısına dener Hristos+.

17Ölä ki, Avraamdan Davidä kadar ondört evlat boyu; Davidtän Vavilon esirliinä kadar ondört evlat boyu; Vavilon esirliindän Hristoza kadar hep ondört evlat boyu.

İisusun duuması

18•İisus Hristozun duuması bölä oldu: açan Onun anası Mariya İosiflän yavklu olduydu, ama taa yaşamardılar barabar, annaşıldı, ani Mariya Ayoz Duhtan gebä kaldı+.

19Onun yavklusu İosif, çünkü dooru bir adamdı da istämärdi utandırsın Mariyayı aalemin önündä, kararladı saklıdan ondan atılmaa.

20Bunu düşünärkän, Saabidän bir angil düşündä ona göründü da dedi: «İosif, Davidin oolu! Korkma Mariyayı kendinä karı almaa, zerä onun gebä kalması Ayoz Duhtan.

21Mariya bir ool duuduracek. Onun adını İisus koyacan, zerä O Kendi insanını günahlarından kurtaracek»+.

22Bunnar hepsi oldu, ki tamannansın, ne Saabi söledi proroklan, angısı deer:+

23«Tä kız gebä kalacek da bir ool duuduracek. Onun adını koyaceklar „Emmanuil“, annaması „Allah bizimnän“».

24Açan İosif uyandı, yaptı nicä Saabinin angili sımarladı, da Mariyayı karı kendinä kabletti.

25Ama onunnan birleşmedi, taa Mariya duudurmayınca oolunu, da duuan uşaan adını İisus koydu.

2

Yıldız bilgiçleri İisusa baş iilderlär

2^1Açan İisus duudu İudeyanın Vifleem kasabasında, padişah İrodun vakıdında, geldilär günduusundan İerusalimä yıldız bilgiçleri da dedilär:+

2«Neredä İudeylerin Padişahı, ani duudu? Zerä biz gördük günduusunda Onun yıldızını da geldik Ona baş iiltmää».

3Açan padişah İrod bunu işitti, o kasavetlendi. Onunnan bilä bütün İerusalimi kahır bastı.

4İrod topladı büük popazları hem bilgiçleri da sordu onnara: «Neredä lääzım duusun Hristos?»

5«İudeyanın Vifleem kasabasında, zerä bölä proroktan yazılı», – cuvap ettilär onnar:

6«Sän, Vifleem, İudanın eri, hiç diilsin en küçük İudanın öndercilerin önündä, zerä sendän çıkacek Önderci, Angısı güdecek Benim insanımı – İzraili».

7Ozaman İrod yıldız bilgiçlerini saklıdan çaardı da, annayıp vakıdı, nezaman yıldız peydalandı,

8yolladı onnarı Vifleemä, deyip: «Gidin da islää aarayın Uşaa. Açan bulacenız, haber verin bana, ki bän dä gideyim da Ona baş iildeyim».

9Onnar, padişahı sesleyip, gittilär. Yıldız, ani gördüydülär günduusunda, yolu gösterärdi onnara. Açan etişti orayı, neredä Uşak bulunurdu, durgundu.

10Görüp yıldızı, onnar pek sevindilär.

11Açan onnar girdilär içyanına, gördülär Uşaa anasınnan, Mariyaylan. Yıldız bilgiçleri diz çöktülär da baş iilttilär Ona. Açıp haznalarını, baaşladılar Ona altın, günnük hem smirna yaayı+.

12Çünkü Allah düşlerindä haberledi, geeri İroda dönmesinnär, onnar kendi memleketlerinä gittilär başka yoldan+.

Mısıra kaçmak

13Açan yıldız bilgiçleri gittilär, Saabidän bir angil İosifä düşündä göründü da dedi: «Kalk, al Uşaa hem Onun anasını da kaç Mısıra[*]. Orada durasın, bän sana söleyincä, zerä İrod aarayacek öldürsün Uşaa».

14İosif kalktı gecä, aldı Uşaa hem anasını da gitti Mısıra.

15Orada durdu İrodun ölümünä kadar, ki tamannansın, ne proroklan Saabi sölediydi: «Mısırdan Bän çaardım Oolumu»+.

İrod öldürer uşakları

16İrod annadı, ani yıldız bilgiçleri onu aldattılar. O pek üfkelendi da yolladı askerleri Vifleemä, öldürsünnär deyni hepsi uşakları iki yaşından aşaa, taman o vakıda görä, nicä annadıydı yıldız bilgiçlerindän.

17Ozaman tamannandı, ne sölendiydi prorok İeremiyadan, angısı deer:+

18«Bir ses işidiler Ramada, aalayış hem acı baarış. Rahilä aalêêr kendi uşaklarını da istämeer hoşlanmaa, zerä onnar yok».

İisus döner Mısırdan Nazaretä

19Açan İrod öldü, Saabidän bir angil Mısırda İosifä düşündä göründü

20da dedi: «Kalk, al Uşaa hem anasını da git İzrail memleketinä, zerä öldülär onnar, angıları aarardılar Uşaan yaşamasını almaa».

21İosif kalktı, aldı Uşaa hem Onun anasını da gitti İzrail memleketinä.

22Ama işidip, ani İudeyada Arhelay padişahlık eder kendi bobasının, İrodun, erinä, korktu orayı gitmää. Düşündä haber kabletti da Galileya erlerinä gitti.

23Geldi, erleşti Nazaret kasabasında, ki tamannansın, ne sölenmişti proroklardan, ani Ona Nazaretli denecek+.

3

İoan Vaatizedicinin nasaadı

3^1•O vakıt geler İoan Vaatizedici İudeyanın çoluna da nasaat eder,+

2deyip: «Dönün Allaha günahlarınızdan, zerä yaklaştı Gök Padişahlıı!»+

3İoan odur, kimin için haberlediydi prorok İsaya: «Baaranın sesi çol erdä işidiler: „Saabiyä yolu hazırlayın, yolcaazları uzladın“».

4İoan giiyimniydi devä yapaasından rubaylan hem kuşanıktı deridän kayışlan. Onun imeesi – çekirgelär hem kır arı balı.

5İnsannar İerusalimdän, bütün İudeyadan hem İordanın dolaylarından çıkardılar ona.

6Vaatiz olardılar ondan İordan deresindä, açıklayarak kendi günahlarını+.

7Açan İoan gördü çok farisey hem sadukey, ani ona gelärdilär, vaatiz olsunnar deyni, o dedi onnara: «Yılan yavruları, kim üüretti sizi, kaçasınız Allahın gelär üfkesindän+?

8Yapın yakışıklı meyva, görünsün, ani döndünüz Allaha günahlarınızdan.

9Boşuna düşünmeyin, deyip: „Bizim bobamız – Avraam“, zerä söleerim sizä, ani Allah bu taşlardan var nasıl yapsın uşak Avraama+.

10Artık nacak fidannarın kökündä saplı durêr. Herbir fidan, ani getirmeer ii meyva, kesilecek da ateşä atılacek+.

11Bän sizi suylan vaatiz ederim, gösterilsin, ani döndünüz Allaha günahlarınızdan, ama bendän sora gelän – bendän taa kaavi. Bän diilim yakışıklı taşımaa Onun ayak kaplarını. O sizi Ayoz Duhlan hem ateşlän vaatiz edecek+.

12Onun elindä kürek, O paklayacek tınazını. Boodayı toplayacek ambara, ama plävayı yakacek süünmäz ateştä»+.

İisus vaatiz olêr

13•O vakıt İisus geldi Galileyadan İordan deresinä İoana, vaatiz olsun ondan deyni.

14İoan durgudardı Onu, deyip: «Bän lääzım Sendän vaatiz olayım, Sän sa bana gelersin?»

15Ama İisus ona cuvap etti: «Brak şindi, zerä bölä düşer, tamannayalım hepsini, ne dooru». Ozaman İoan braktı Onu, vaatiz olsun.

16Açan İisus vaatiz oldu da çıktı su içindän, gök açıldı da İoan gördü Allahın Duhunu, Angısı inärdi bir guguş gibi hem konardı İisusun üstünä+.

17Göktän işidildi bir ses, ani dedi: «Budur Benim sevgili Oolum, Onda Benim isleeliim»+.

4

Şeytan deneer İisusu

4^1•Ozaman İisus Ayoz Duhlan çola götürüldü, ki diavoldan[*] denenilmiş olsun.

2İisus kırk gün hem kırk gecä oruç tuttu da sonda acıktı+.

3Deneyici, Ona yaklaşıp, dedi: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, sımarla bu taşlara, ekmek olsunnar»+.

4İisus cuvap etti: «Yazılı, ani „Adam yaşamêêr salt ekmeklän, ama herbir sözlän, ani çıkêr Allahın aazından“».

5Sora alêr Onu diavol ayoz kasabaya da koyêr Ayoz bina saçaana,

6da deer Ona: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, atıl erä, zerä yazılı: „Allah Kendi angillerinä sımarlayacek, Seni baksınnar“ hem „Seni kucak alaceklar, urulmayasın ayaannan bir taşa deyni“»+.

7İisus dedi: «Hep ölä yazılı var: „Denämä senin Saabi Allahını“».

8Sora diavol Onu bir pek üüsek bayır üstünä götürdü. Gösterdi Ona dünneyin hepsi padişahlıklarını hem onnarın metinniini da dedi:

9«Bunnarı hepsini Sana verecäm, eer, düşüp, bana baş iildärsän».

10Ozaman İisus cuvap etti ona: «Çekil Bendän, şeytan, zerä var yazılı: „Baş iilt Senin Saabi Allahına hem salt Ona izmet et“»+.

11Ozaman diavol Onu braktı. Angillär, gelip, izmet etmää İisusa başladılar+.

İisus başlêêr nasaat etmää

12•İisus açan işitti, ani İoan kapana koyuldu, döndü geeri Galileyaya+.

13Brakıp Nazareti, geldi da erleşti Kapernaum kasabasında, göl boyunda, Zavulon hem Neffalimin erlerindä,+

14ki tamannansın, ne haberlenmişti prorok İsayadan, angısı deer:+

15«Zavulonun hem Neffalimin erleri göl boyunda, İordan aşırı, Galileya, neredä yabancılar yaşêêrlar!

16Karannıkta yaşayan insan gördü büük şafk. Ölüm gölgesinin memleketindä yaşayannara şafk duudu».

17Ondan sora İisus başladı nasaat etmää hem demää: «Dönün Allaha günahlarınızdan, zerä yaklaştı Gök Padişahlıı».

İisusun ilk üürenicileri

18•Açan İisus geçärdi Galileya gölün boyundan, gördü iki kardaş: Simonu, angısına deyärdilär Petri, hem Andreyi, onun kardaşını, angıları atardı süzmeyi su içinä, çünkü onnar balıkçıydı+.

19İisus dedi onnara: «Gelin Benim ardıma, sizi insan tutannarı yapacam»+.

20Onnar çabuk braktı süzmeleri da gitti Onun ardına+.

21Gidip oradan taa ileri, gördü başka iki kardaş: İakovu, Zevedeyin oolunu, hem İoanı, onun kardaşını, angıları kendi bobalarınnan, Zevedeylän, kayık içindä süzmelerini tertiplärdi. Onnarı da çaardı.

22Onnar çabuk braktı kayıı hem bobalarını da gitti Onun ardına.

İisus için haber daalêr

23•İisus gezärdi bütün Galileyada hem üüredärdi insanı sinagogalarda, nasaat ederäk Gök Padişahlıı için İi Haberi. Alıştırardı hertürlü hastalıktan hem derttän insanı+.

24Onun için haber daaldı bütün Siriya erlerindä. Ona getirärdilär hepsini, kim zeetlenärdi hertürlü hastalıktan, aarıdan, fena duhlardan, kara hastalıktan hem paraliç hastalıından. Onnara saalık verärdi+.

25Onun ardına gidärdi çok insan Galileyadan, Dekapolistän, İerusalimdän, İudeyadan hem İordanın öbür tarafından+.

5

Hakına mutluluklar

5^1İisus açan gördü insanı, pindi bayır üstünä da, oturduktan sora, Ona yaklaştılar Onun üürenicileri.

2O sora başladı lafetmää da butürlü üüretmää:

3•«Mutlu duhlan fukaara olannara, zerä Allahın Padişahlıı onnarın olacek!

4Mutlu aalayannara, zerä onnar iilendirilecek!+

5Mutlu yavaş olannara, zerä onnar erin mirasçıları olacek!

6Mutlu aaç hem susuz olannara dooruluk için, zerä onnar doyunacek!+

7Mutlu acıyannara, zerä onnar acıyanılmış olacek!+

8Mutlu temiz üreklilerä, zerä onnar Allahı görecek!+

9Mutlu barıştırıcılara, zerä onnara denecek Allahın oolları!+

10Mutlu dooruluk için koolanmış olannara, zerä Gök Padişahlıı onnarın olacek!

11Mutlu sizä, açan sizi insan fena lafeder hem koolêêr hem hertürlü yalan laflarlan Benim için kötüleer!+

12Sevinin hem şennenin, zerä büüktür sizin ödeeniz göklerdä. Hep ölä koolardılar prorokları, sizdän ileri+.

Erin tuzu hem dünneyin aydınnıı

13•Sizsiniz erin tuzu. Ama eer tuz kaybedärseydi dadını, nesoy var nasıl onu enidän tuzlu yapmaa? Ozaman bişey için yaramaz. Kalêr sade atılsın dışarı, ki insan onu ayaklan çiinesin.

14Sizsiniz – dünneyin aydınnıı. Kasaba, ani durêr bayır üstündä, yok nasıl saklansın+.

15İnsan tutuşturmêêr şafkı, ki koysun onu bir kap altına, ama koyêrlar kandillik üstünä, ki aydınnık etsin hepsinä, kim içerdä+.

16Hep ölä şafk etsin sizin dä aydınnıınız insanın önündä, ki onnar, görüp ii işlerinizi, metinnesinnär sizin Gökteki Bobanızı+.

İisus tamannadı Ayoz Zakonu

17Sanmayasınız, ani Bän geldim yok etmää Ayoz Zakonu eki prorokları. Gelmedim yok edeyim, ama tamannayım+.

18Zerä dooru söleerim sizä: okadar vakıt, nekadar gök hem er geçmeyecek, geçmeyecek bir dä nokta, bir dä çizgi Zakondan, hepsi tamannanmayınca+.

19Ölä ki, kim bunnardan en küçük sımarlamayı basacek da ölä başkasını da üüredecek, ona denecek en küçük Gök Padişahlıında. Ama hepsi, kim tamannayacek hem başkasını da ölä üüredecek, ona en büük Gök Padişahlıında denecek+.

20Zerä sizä söleerim: eer sizin dooruluunuz geçmärseydi bilgiçlerin hem fariseylerin dooruluklarını, ozaman hiç birtürlü bilä girmeyeceniz Gök Padişahlıına+.

Kincilik için

21İşittiniz, ani evel vakıttan insannara sölendi: „Öldürmeyäsin. Herkez, kim öldürecek, daavalanmış olacek“.

22Ama Bän deerim sizä, ani herkez, kim üfkelener kardaşına, daavalı olacek. Kim deer kardaşına: „Raka“[*], Sinedriondan[*] daavalanacek, ama kim deer: „Ahmak“, daavalanacek ateştä yanmaa cendemdä+.

23Ölä ki, açan sän kurbannaa getirersin baaşışını da orada aklına getirärseydin, ani senin kardaşın küsülü sana,

24brak kurbannıın önündä baaşışını, ilkin git da barış kardaşınnan, sora gel da getir baaşışını.

25Annaş senin karşı duranınnan nekadar tez, onunnan taa yolda bulunarkan, ki karşı duranın vermesin seni daavacının elinä, daavacı da zındancıya, da kapamasınnar seni birtürlü zındana+.

26Dooru söleerim sana, ani çıkamayacan oradan, ödämeyincä bitki kodrantı[*].

Karı-koca yaşaması

27İşittiniz, ne sölendi /evel vakıttan insannara/: „Orospuluk yapmayasın“.

28Ama Bän deerim sizä: kim bakêr bir karıya mayıllıklan, artık üreendä orospuluk yapêr onunnan.

29Eer saa gözün günaha düşürärsä seni, çıkar onu da sıbıt. Taa islää kaybedäsin bir ek güüdendän, nekadar bütün güüdännän cendemä atılasın.

30Eer saa elin günaha düşürärsä seni, kes onu da sıbıt. Taa islää kaybedäsin bir ek güüdendän, nekadar bütün güüdännän cendemä gidäsin+.

31•Hep ölä sölenmiş: „Herkez, kim ayırılêr karısından, ona ayırılmak kiyadı versin“.

32Ama Bän deerim: herkez, kim ayırılêr karısından hayırsızlıktan başka beterä, verer kolaylık ona orospuluk yapsın. Hem herkez, kim evlener kocasından ayırılmış karıya, orospuluk yapêr+.

Emin etmeyin

33Hep ölä işittiniz, ne sölendi evel vakıttan insannara: „Yalan emin etmeyäsin, ama tamannayasın Allahın önündä, ne emin ettin“.

34Ama Bän sizä deerim: hiç emin etmeyin, ne göklän, zerä o Allahın çorbacılık skemnesi,+

35ne erlän, zerä o Allahın ayak skemnesi, ne dä İerusalimnän, zerä o büük Padişahın kasabası.

36Emin etmä kendi başına, zerä yapamêêrsın bir dä saçını kara yada biyaz.

37Ko olsun sizin lafınız: „Eer öläysä – ölä. Eer olmazsa – olmaz“. Ne bunnardan zeedä, o yaramazdan geler+.

Duşmannık için

38•İşittiniz, ne sölendi: „Göz – göz için, diş – diş için“.

39Ama Bän sizä deerim: durmayın karşı fena yapannara, ama kim urêr senin saa yanaana, çevir ona sol yanaanı da+.

40Kim seninnän daavalaşmaa isteer, ki alsın gölmeeni, ver ona üst rubanı da.

41Zorlarsaydı birkimsey seni, gidäsin onunnan bin adım, git iki bin.

42Kim isteer sendän, ver ona. Dönmä arkanı ona, kim isteer ödünç sendän.

43İşittiniz, ne sölendi: „Seväsin yakın olanını, ama duşmanından azetmeyäsin“.

44Ama Bän sizä deerim: duşmannarınızı sevin, /betva edenneri iisözleyin. Yapın iilik onnara, kim azetmeer sizdän,/ dua edin onnar için, kim /gücendirer hem/ koolêêr sizi,+

45Gökteki Bobanın oolları olasınız deyni. Zerä O yapêr, ki gün duusun nicä ii olannara, hep ölä fena olannara da. Verer yaamur dooru olannara, hep ölä kötü olannara da+.

46Eer sevärseydiniz salt onnarı, kim sizi sever, ne ödek bekleersiniz? Yapmêêr mı bunu harççılar da?

47Eer seläm verärseydiniz sade kendi kardaşlarınıza, ne üstün iş yapêrsınız? Acaba tayfännar[*] da hep bölä yapmêêrlar mı?

48Onuştan, olun taman, nicä sizin Gökteki Bobanız taman+.

6

İilik yapmak için

6^1Bakın, yapmayasınız iilik insannarın önündä göstermäk için, zerä olmayacek sizä ödek Gökteki Bobanızdan+.

2Ölä ki, açan yapêrsın bir yardım, ötmä, nicä yapêrlar ikiüzlülär sinagogalarda hem sokaklarda, insan onnarı metetsin deyni. Dooru söleerim sizä, onnar şindän sora kabletti ödeklerini+.

3Açan sän iilik yapêrsın, bilmesin sol elin, ne yapêr saa elin.

4Senin iiliin saklı yapılsın, da Boban, ani görer, ne yapılı saklıda, ödeyecek sana /açıkta/.

Dua için

5•Açan dua edersin, olma nicä ikiüzlülär, angıları beenerlär dua etmää ayakça sinagogalar içindä hem sokak köşelerindä, insan görsün deyni. Dooru söleerim sizä, onnar şindän sora kabletti ödeklerini+.

6Ama sän, açan dua edersin, gir kendi içerinä, kapa kapuyu, dua et Bobana, ani saklı erdä, da Boban, ani görer, ne yapılêr saklıda, ödeyecek sana /açıkta/.

7Açan dua edersiniz, sölämeyiniz zeedä laflar, nicä yapêrlar tayfännar, angıları sanêr, ani çok laflar beterinä seslenmiş olaceklar.

8Benzämeyin onnara, zerä sizin Bobanız biler, ne lääzım sizä taa siz istämediynän.

9Tä nesoy lääzım dua edäsiniz:

Ey, göklerdä olan Bobamız:

Ko ayozlansın Senin adın.

10Ko gelsin Senin Padişahlıın.

Ko olsun Senin istediin, nicä göktä, ölä erdä dä+.

11Ver bizä büün hergünkü ekmeemizi.

12Baaşla bizim borçlarımızı:

Nicä biz dä baaşlêêrız bizä borçlu olannarı.

13Götürmä bizi denemeyä:

Ama kurtar kötü olandan:

/Zerä Senindir Padişahlık, kudret hem metinnik

Diveçtän divecä. Amin./+

14Eer siz baaşlarsaydınız insanın kabaatlarını, Gökteki Bobanız da baaşlayacek sizin kabaatlarınızı+.

15Ama eer siz baaşlamarsaydınız insanın kabaatlarını, Gökteki Bobanız da baaşlamayacek sizin kabaatlarınızı+.

Oruç için

16Açan oruç tutêrsınız, gücenik durmayın, nicä ikiüzlülär. Onnar güçlendirerlär üzlerini, ki insana gösterilsinnär, ani oruç tutêrlar. Dooru söleerim sizä, ani onnar şindän sora kablettilär ödeklerini.

17Ama sän, açan oruç tutêrsın, yaala başını hem yıka üzünü,

18gösteriläsin oruç tutan diil insanın, ama Bobanın önündä, ani saklı erdä bulunêr. Boban, ani görer, ne yapılı saklıda, sana ödek verir /açıkta/.

Zenginnik için

19•Toplamayın zenginnik bu er üstündä, neredä küf hem güvä iyer hem neredä hırsızlar kazıp-çalêr+.

20Toplayın zenginnik göktä, neredä güvä hem küf imeer, hem neredä hırsızlar kazıp çalmêêr+.

21Zerä neredä sizin zenginniiniz, orada sizin üreeniz dä olacek.

22Göz – güüdenin aydınnıı. Eer senin gözün saa olarsaydı, bütün güüdän aydınnıkta olacek.

23Ama senin gözün kötüseydi, bütün güüdän karannıkta kalacek. Ölä ki, eer aydınnık, ani var sendä, karannık olarsaydı, ne büüktür bu karannık!

24Kimsey yok nasıl izmet etsin iki çorbacıya. Zerä birisini beenärseydi, öbürünü beenmäz. Birisi için çalışkan olarsaydı, öbürü için kasavetsiz olur. Yok nasıl izmet edäsiniz hem Allaha, hem zenginnää+.

Kahırlanmayın

25Onuştan deerim sizä: kahırlanmayın yaşamanız için, düşünmeyin, ne iyeceniz, ne içeceniz hem ne güüdenizä giiyeceniz. Diil mi yaşamak taa paalı, nekadar imäk, hem güüdä taa paalı, nekadar ruba+?

26Bakın gök kuşlarına. Onnar ne eker, ne biçer, ne dä ambara toplêêr, ama Gökteki Bobanız onnarı doyurêr. Acaba diil misiniz siz taa paalı onnardan+?

27Hem kim sizdän, artık kahırlanıp, var nasıl eklesin baarlem bir endezä kendi boyuna[*]?

28Ruba için neçin kahırlanêrsınız? Ya bakın, nesoy büüyer kır zambakları. Onnar ne zaametlener, ne dokuyêr.

29Ama deerim sizä: artık Solomon bütün donaklıında giinämedi, nicä onnarın birisi.

30Çünkü Allah bölä giidirer kır otunu, ani büün var, ama yaarın ateşä atılacek, acaba taa çok giidirmeyecek mi sizi, az inancılar+?

31Kahırlanmayın hem demeyin: „Ne iyecez?“ hem „Ne içecez?“ eki: „Ne giiyecez?“

32Zerä hepsini bunnarı tayfännar aarêêr. Gökteki Bobanız biler, ani hepsi bunnar lääzım sizä.

33Hepsindän öncä aarayın Allahın Padişahlıını hem Onun dooruluunu, hepsi kalan işlär dä verilecek sizä.

34Kahırlanmayın yaarınkı gün için, zerä yaarınkı gün geler kendi kahırlarınnan. Etär büünkü günün zaametleri.

7

Maanalamayın başkasını

7^1•Daava kesmeyin, da Allah sizä daava kesmeyecek+.

2Ne daavaylan daavalayacenız, o daavaylan daavalanmış olacenız. Ne ölçüylän ölçeceniz, o ölçüylän Allahtan ölçülmüş olacenız+.

3Neçin görersin kıymıı senin kardaşının gözündä, ama kendi gözündä kazıı esap almêêrsın?

4Nesoy var nasıl sän deyäsin kardaşına: „Brak çıkarayım kıymıı senin gözündän“, açan kendi gözündä kazık durêr?

5İkiüzlü, ilkin çıkar kazıı kendi gözündän da sora açık görecän, nesoy çıkarmaa kıymıı kardaşının gözündän.

6Vermeyin köpeklerä ayoz işleri. Atmayın sedeflerinizi domuzlar önünä, ki çiinämesinnär onnarı, sora dönüp, sizi paralamasınnar+.

İsteyin, aarayın, urun

7•İsteyin, da sizä verilecek; aarayın, da bulacenız; urun, da açılacek.

8Zerä kim isteer – edener, kim aarêêr – bulêr, hem kim urêr – ona açılêr+.

9Kim sizin aranızdan, oolu ekmek istärsä, verer ona taş?

10Eki balık istärsä, verer ona yılan?

11Eer siz, ani fenaysınız, bilirseniz uşaklarınıza ii baaşışlar vermää, nekadar taa çok sizin Gökteki Bobanız verecek ii işlär onnara, kim Ondan isteyecek!+

12Nesoy isteersiniz, insan sizinnän götürsün kendini, ölä götürünüz siz dä kendinizi insannan. Bundan tutunêr Zakon hem proroklar+.

Dar tokat

13•Girin dar tokattan, zerä geniştir tokat hem meydannıdır yol, ani kayıplaa götürer, da çok insan ondan gider.

14Ama dardır tokat hem sıkınçtır yol, ani yaşamaya götürer, hem az insan onu bulur.

Fidan tanınêr meyvalarından

15•Korunun yalancı proroklardan. Onnar gelerlär sizä giiyimni koyun derisinnän, ama içyandan paralayan yabanılar+.

16Onnarı tanıyacenız onnarın meyvalarından. Acaba toplêêrlar mı üzüm salkımı tikenni gümedän eki incir çökelektän+?

17Ölä ki, herbir ii fidan yapêr ii meyva, ama yaban fidanı yapêr yaban meyvası+.

18İi fidan yok nasıl yapsın yaban meyvası. Hep ölä yaban fidanı da yok nasıl yapsın ii meyva.

19Herbir fidan, ani yapmêêr ii meyva, kesiler da ateşä atılêr+.

20Ölä ki, meyvalarından tanıyacenız onnarı.

21Diil onnar, kim Bana deer „Saabi, Saabi!“, girecek Gök Padişahlıına, ama onnar, kim tamannêêr Benim Gökteki Bobamın istediini.

22Çoyu o günü Bana deyeceklär: „Saabi, Saabi! Prorokluk etmedik mi biz Senin adınnan? Senin adınnan çıkarmadık mı biz fena duhları? Yapmadık mı Senin adınnan çok kudretli işlär?“+

23Ozaman açık cuvap edecäm onnara: „Bir sıra bilä sizi tanımadım, hepsiniz Bendän uzaklanın, kim zakonsuzlukta yaşadı!“+

İki ev

24•Onuştan herkezi, kim işider Benim sözlerimi dä tamannêêr, benzedecäm aarif adama, angısı yaptı evini taş üstündä.

25Yaadı yaamur, aktı sellär, esti lüzgerlär, evin üstünä üüştülär, ama ev yıkılmadı, zerä temeli taş üstündä koyuluydu.

26Ama kim işider Benim bu sözlerimi dä tamannamêêr, benzär fikirsiz adama, ani yaptı evini kum üstündä.

27Yaamur yaadı, sellär aktı, lüzgär esti da evin üstünä üüştülär. Ev yıkıldı, da bir büük yıkıntılık oldu».

28İisus lafettiktän sora, insan şaşardı Onun üüretmesinä.

29Zerä İisus üüredärdi onnarı nicä bir adam, angısında var zaabitlik, diil, nicä onnarın bilgiçleri /hem fariseylär/.+

8

Lepralı hasta paklanêr

8^1•Açan İisus indi bayır üstündän, Onun ardına gitti çok insan.

2Bir lepralı hasta yaklaştı Ona, baş iiltti da dedi: «Saabi, eer istärseydin, var nasıl beni paklayasın»+.

3İisus uzattı elini, diidi ona da dedi: «İsteerim, paklan!» Hemen hasta lepradan paklandı.

4Sora İisus dedi ona: «Bak, sölämeyäsin kimseyä, ama git da gösteril popaza. Getir baaşış, ne Moisey sıraladı, ki şaatlık olsun insana»+.

İisus alıştırêr üzbaşının izmetkerini

5•Açan İisus girdi Kapernaum kasabasına, yaklaştı Ona asker üzbaşı, angısı yalvardı:

6«Saabi, benim izmetkerim yatêr içerdä kötürüm[*] da pek çok zeetlener».

7İisus dedi: «Gidecäm alıştırayım onu».

8«Saabi, bän etmeerim, ki Sän giräsin benim evimä. Sade de bir laf, da benim izmetkerim alışacek, – dedi asker üzbaşı. –

9Zerä bän dä zaabitlik altındayım, benim dä elim altında var askerlär. Açan birisinä deerim: „Git“, o gider. Başkasına deerim: „Gel“, o geler. Çıraama deerim: „Yap bu işi“, o yapêr».

10Açan İisus işitti bu lafları, şaştı da dedi onnara, kim gelärdi Onun ardına: «Dooru söleerim sizä, ani bütün İzrail içindä bulmadım bölä büük inan+.

11Söleerim sizä, ani geleceklär çoyu günduusundan hem günbatısından da oturaceklar sofraya Avraamnan, İsaaklan hem İakovlan Gök Padişahlıında+.

12Ama Padişahlıın oolları uuradılmış olaceklar dışarı, karannaa, neredä olacek aalamak hem diş gıcırdatması»+.

13Sora dedi asker üzbaşına: «Git, da olsun senin inanına görä». Asker üzbaşın izmetkeri osaat alıştı+.

İisus alıştırêr Petrinin kaynanasını

14•Sora İisus geldi Petrinin evinä, onun kaynanasını patta hasta buldu, sıtmadan tutulmuş+.

15Diidi onun elinä, da sıtma karıyı braktı. Karı kalktı da başladı izmet etmää İisusa+.

16Avşamnen getirdilär Ona çok insan, fena duhtan zeetlenmiş. O sade bir sözünnän onnardan fena duhları çıkarardı hem hepsi hastaları alıştırardı,

17ki tamannansın, ne sölendi prorok İsayadan: «O aldı bizim yufkalıklarımızı Kendi üstünä hem taşıdı bizim dertlerimizi».

İisusun izleyicileri

18•Açan İisus gördü çok insan Kendi dolayında, sımarladı üürenicilerinä, kayıklan gölün öbür tarafına geçsinnär+.

19Ozaman Ona yaklaştı birisi bilgiçlerdän da dedi: «Üüredici, gidecäm Senin ardına, nereyi da Sän gitsän».

20İisus cuvap etti: «Tilkilerin inneri, kuşların yuvaları var, ama Adam Oolu yok nereyi başını koysun».

21Başka birisi üürenicilerin arasından dedi: «Saabi, brak, ilkin gideyim, bobamı gömeyim».

22«Gel Benim ardıma, brak, ölülär ölülerini gömsün», – dedi İisus.

İisus boranı uslandırêr

23•İisus girdi kayık içinä, üürenicileri dä girdilär Onun ardına.

24Birdän göldä çeketti bir büük boran, ölä pek sert, ani dalgalar kayıı gömärdi, ama İisus uyuyardı.

25Üürenicilär yaklaştılar, uyandırdılar Onu da dedilär: «Saabi! Kurtar bizi, kaybeleriz!»

26İisus dedi onnara: «Neçin korkêrsınız, az inancılar?» Sora kalktı, azarladı lüzgeri hem dalgaları, da birdän bir büük usluluk oldu+.

27İnsannar şaştılar da dedilär: «Kimdir Bu, Angısını lüzgerlär dä, deniz dä sesleerlär?»

İisus koolêêr fena duhları Gadarada

28•Açan İisus etişti gölün öbür tarafına, Gadara erlerinä, karşıladı Onu iki adam, fena duhtan tutulu, angıları mezar laamnarından çıktılar. Onnar ölä titsiydilär, ani kimsey geçämärdi o yoldan.

29Onnar başladılar baarmaa: «Neyin var bizimnän, /İisus,/ Allahın Oolu? Geldin burayı vakıtsız zeetlemää mi bizi?»+

30Onnardan uzak büük bir sürü domuz otlardı.

31Fena duhlar yalvardılar İisusa: «Eer uuradarsaydın bizi, yolla, girelim domuz sürüsü içinä».

32«Gidin», – dedi İisus. Onnar çıktılar da girdilär domuzlar içinä. Birdän bütün sürü hızlandı dik yamaçtan, atladı göl içinä da buuldu su içindä.

33Domuzçular kaçtılar, da kasabaya gelip, söledilär hepsinä, ne oldu fena duhtan tutulu adamnarlan.

34Bütün kasabadan insan çıktı karşı İisusa. Görüp Onu, yalvardılar, gitsin onnarın erlerindän+.

9

İisus alıştırêr kötürüm adamı

9^1•İisus girdi bir kayık içinä, geçti gölü da geldi Kendi kasabasına+.

2Getirdilär Ona bir kötürüm hasta, angısı yatardı döşek üstündä. İisus, görüp onnarın inanını, dedi kötürüm adama: «Girginnän, oolum! Günahların baaşlandı»+.

3Bilgiçlerdän kimisi kendi-kendinä deyärdilär: «Bu adam Allahı kötüleer!»+

4İisus tanıyardı onnarın neetlerini, onuştan dedi: «Neçin kötü neetlär peydalanêr sizdä?

5Ne taa kolay: demää „Günahların baaşlandı“ mı osa demää „Kalk, da gez“ mi?

6Ama ki biläsiniz, ani Adam Oolunun var kuvedi er üstündä günahları baaşlasın...», – sora kötürüm adama dedi: «Kalk, al döşeeni da git evä!»

7Kötürüm adam kalktı da evä gitti.

8İnsan, açan bunu gördü, korktu da Allahı metinnedi, ani adamnara bölä kuvet verer.

İisus çaarêr Matfeyi

9•Geçeräk oradan, İisus gördü bir adam, ani oturardı erdä, neredä harç toplanardı, adı Matfey. İisus dedi ona: «Gel ardıma». Matfey kalktı da Onun ardına gitti.

10Açan İisus Matfeyin evindä sofrada bulunardı, geldi çok harççılar hem günahkerlär, sofraya erleştilär İisuslan hem üürenicilerinnän barabar.

11Fariseylär, görüp bunu, üürenicilerä dedilär: «Neçin sizin Üüredici iyer harççılarlan hem günahkerlärlän barabar?»+

12İisus işitti bu lafları da dedi: «Doftor lääzım diil saa olannara, ama hastalara.

13Gidin da üürenin, ne annaması var bu sözlerin: „Acıyannık isteerim, diil kurban“. Bän gelmedim, çaarayım dooruları, ama günahkerleri, /Allaha dönsünnär/»+.

Oruç için soruş

14•Ozaman gelerlär Ona İoanın üürenicileri da deerlär: «Neçin biz hem fariseylär sık oruç tutêrız, ama Senin üürenicilerin oruç tutmêêrlar?»+

15İisus dedi onnara: «Var mı nasıl düüncülär aalasınnar okadar vakıt, nekadar güvää yannarında? Gelecek vakıt, açan güvää alınacek onnardan, ozaman onnar oruç tutacek+.

16Kimsey eski rubaya eni yama yamamêêr, zerä o yama taa pek yırtêr rubayı. Sonda yırtık taa büük olêr.

17Hep ölä insan eni şarabı eski tulumnar içinä doldurmaz, zerä tulumnar patlêêr. Şarap döküler, tulumnar da zän olêr. Eni şarabı eni tulumnar içinä doldurêrlar, butürlü ikisi dä korunêr».

Kız diriler, hasta karı alışêr

18•Açan İisus sölärdi bu sözleri, bir sinagoga öndercisi geldi, Ona baş iiltti da dedi: «Benim kızım şindi öldü. Gel da koy ellerini onun üstünä, da o yaşasın».

19İisus kalktı da üürenicilerinnän onun ardına gitti.

20Bir karı, oniki yıldan beeri hasta kan akmasından, yaklaştı İisusa ardından da diidi Onun rubasının eteenä.

21O aklınca deyärdi: «Sade diisäm Onun rubasına, alışacam»+.

22İisus döndü geeri, gördü onu da dedi: «Girginnän, kızım! Senin inanın seni alıştırdı». O karı hemen saa oldu+.

23Açan İisus etişti öndercinin evinä, gördü kavallarlan çalannarı hem insan baarışını.

24Ozaman dedi onnara: «Olun bir tarafa, zerä kız ölmedi, sade uyuyêr!» Onnar gülmää aldılar Onu+.

25Açan insan çıkarıldı dışarı, İisus girdi içyanına, tuttu kızı elindän, da kız kalktı+.

26Bu oluşun haberi daaldı bütün o erä.

İki köör saa olêr

27Açan İisus yollandı oradan, Onun ardına takıştı iki köör adam. Onnar baarardılar: «/İisus,/ Davidin oolu, acı bizi!»+

28Açan girdi içeri, bu köör adamnar yaklaştılar Ona. İisus sordu onnara: «İnanêrsınız mı, ani var nicä yapayım bunu?» «Var nicä, Saabi», – cuvap ettilär onnar.

29Ozaman diidi onnarın gözlerinä da dedi: «Olsun inanınıza görä!»+

30Da açıldı onnarın gözleri. İisus sıkıdan sımarladı onnara: «Bakın, bilmesin kimsey!»+

31Ama onnar, çıkıp dışarı, bütün o erä daattılar haberi İisus için+.

Bir mutu saa olêr

32Açan gittilär bu köör adamnar, İisusa getirdilär bir mutu, tutulmuş fena duhtan.

33Açan fena duh çıkarıldı ondan, mutu başladı lafetmää. İnsan şaştı da dedi: «Hiç bir sıra bölä iş görünmedi İzraildä».

34Ama fariseylär deyärdilär: «O fena duhları çıkarêr fena duhların öndercisinin kuvedinnän!»+

Güdücüsüz koyunnar

35İisus gezärdi küüdän küüyä hem kasabadan kasabaya. Üüredärdi insanı sinagogalar içindä. Nasaat edärdi İi Haberi Gök Padişahlıı için. Alıştırardı hertürlü hastalıkları hem dertleri.

36Görüp alay-alay insan, canı acıdı onnara, zerä onnar zeetlenmişti hem daalmıştı, nicä güdücüsüz koyunnar+.

37Ozaman üürenicilerinä dedi: «Bereket büük, ama işçi az!

38Onuştan dua edin bereket Çorbacısına, çıkarsın işçi ekinnerini toplamaa»+.

10

Oniki apostol giderlär işä

10^1•Sora İisus çaardı oniki üürenicisini, verdi onnara zaabitlik, çıkarsınnar fena duhları, alıştırsınnar hertürlü hastalıkları hem dertleri.

2Oniki apostolun adları bunnardır: ilkinkisi Simon, angısına deyärdilär Petri, hem kardaşı Andrey; İakov, Zevedeyin oolu, hem kardaşı İoan;

3Filip hem Varfolomey; Foma hem Matfey, harççı; İakov, Alfeyin oolu, hem /Levvey, angısına deerlär/ Faddey;

4Simon Kananit hem İuda İskariot, angısı sattı İisusu.

5Bunnar onikisi, angılarını İisus yolladı, sımarlayıp: «Gitmeyin yabancıların yollarından, girmeyin Samariyalıların kasabalarına,

6İlkin gidin İzrail milletin kayıp koyunnarına+.

7Yolda nasaat edin: „Yaklaştı Gök Padişahlıı!“+

8Alıştırın hastaları, dirildin ölüleri, paklayın lepralı olannarı, çıkarın fena duhları. Parasız kablettiniz, parasız verin+.

9Almayın kuşaanıza altın, gümüş, bakır,

10hiybä yol için, iki kat ruba, ayak kabı yada sopa. Zerä işçi yaraşêr doyurulsun+.

11Her kasabaya hem küüyä, nereyi gireceniz, bakın, kim orada uygun adam, da oradan gidincä, onda kalın.

12Girip ev içinä, deyin: „Usluluk bu evä!“

13Eer o ev hak edärseydi seläminizi, usluluk kalsın o evdä, ama hak etmärseydi, usluluk dönsün sizä.

14Eer sizi kabletmärseydilär hem seslämärseydilär laflarınızı, çıkıp o evdän eki kasabadan, artık tozları da ayaklarınızdan silkin+.

15Dooru söleerim sizä, ani daava günündä taa ilin olacek Sodom hem Gomorra kasabalarına, nekadar o kasabaya+.

Dünnä kabletmeer

16•Tä, yollêêrım sizi nicä kuzuları yabanılar içinä. Olun aarif yılan gibi, ama kabaatsız guguş gibi+.

17Korunun insandan, zerä vereceklär sizi daavacılara, düüyeceklär sinagogalarda,

18Benim beterimä çıkaraceklar kullanıcıların hem padişahların önünä, ki şaatlık edäsiniz onnara hem tayfännara.+

19Açan vereceklär sizi daavaya, kahırlanmayın, ne hem nesoy lafedeceniz, zerä ozaman verilecek sizä, ne lafedäsiniz.

20Zerä lafetmeyeceniz siz, ama lafedecek Bobanızın Duhu sizin içinizdän.

21Kardaş kardaşını hem boba uşaanı ölümä verecek. Uşaklar kendi bobalarına hem analarına karşı kalkaceklar, da onnarı öldürdeceklär+.

22Benim adım için sizdän hepsi azetmeyecek, ama kim bitkiyädän dayanacek, o kurtulacek+.

23Açan sizi koolayaceklar bir kasabadan, kaçın başka kasabaya, zerä dooru söleerim sizä, ani Adam Oolu gelincä, siz İzrailin kasabalarını dolaylamaa etiştirmeyeceniz+.

24Üürenici diil taa büük üüredicisindän, hep ölä çırak diil taa büük çorbacısından+.

25Etär, ki üürenici üüredicisi gibi olsun, hem çırak olsun çorbacısı gibi. Eer ev çorbacısına Veelzevul[*] dediysedilär, nekadar taa çok evdekilerinä deyeceklär!+

Kimdän korkalım?

26Onuştan korkmayın onnardan, zerä yok bişey örtülü, ani açılmasın, hem yok bişey saklı, ani annaşılmasın+.

27Ne Bän sizä söleerim karannıkta, onu siz bildirin aydınnıkta. Ne fisirdenildi kulaanıza, onu haberleyin evlerin örtüleri üstündän.

28Korkmayın onnardan, kim güüdeyi öldürer, ama canı öldürämeer. Taa pek korkun Allahtan, Angısı var nasıl kaybetsin güüdeyi, hep ölä canı da cendemdä.

29Satılmêêr mı iki saçak kuşu bir assariyä[*]? Onnarın birisi bilä düşmeer erä, olmayınca izin Bobanızdan.

30Sizin artık saçlarınız da başınızda sayılı.

31Onuştan korkmayın. Siz taa paalıysınız saçak kuşlarının çoyundan+.

32Ölä ki, kim şaatlık edecek Beni insanın önündä, onu Bän dä şaatlık edecäm Benim Gökteki Bobamın önündä+.

33Ama kim atılacek Bendän insanın önündä, ondan Bän dä atılacam Benim Gökteki Bobamın önündä+.

Gelmedim, getireyim usluluk

34•Sanmayın, ani geldim, getireyim usluluk bu erä. Geldim, getireyim diil usluluk, ama kılıç+.

35Zerä Bän geldim ayırayım oolu bobadan, kızı anadan hem gelini kaynanasından.

36Adamın duşmannarı onun evdekileri.

37Kim sever bobasını hem anasını Bendän taa çok, o Bana yakışık diildir. Kim sever oolunu eki kızını Bendän taa çok, Bana yakışık diildir.

38Kim almêêr stavrozunu da gelmeer Benim ardıma, Bana yakışık diildir+.

39Kim koruyacek yaşamasını, o kaybedecek onu. Ama kim kaybedecek yaşamasını Benim için, o yaşamak edenecek+.

Ödeklär

40Kim kableder sizi, o kableder Beni. Kim kableder Beni, o kableder Onu, Kim Beni yolladı+.

41Kim kableder bir proroku, ki prorok deyni, o kabledecek prorok ödää. Kim kableder bir dooru adamı, ki dooru deyni, o kabledecek dooru adam ödää.

42Eer birkimsey verärseydi salt bir çölmek suuk su bu küçüklerin birisinä, ki üüreniciyim deyni, dooru söleerim sizä, ani o ödeksiz kalmayacek»+.

11

İoan Vaatizedicidän yollanmışlar

11^1•Açan İisus verdi bu nasaatları oniki üürenicisinä, gitti oradan, ki üüretsin insanı hem nasaat etsin onnarın kasabalarında.

2İoan Vaatizedici kapandaykan işitti Hristozun işleri için+.

3Yolladı kendi üürenicilerini[*] sorsunnar Ona: «Sänsin mi O, Kim lääzım gelsin, osa başkasını mı bekleyelim?»

4İisus cuvap etti onnara: «Gidin da söleyin İoana, ne işidersiniz hem ne görersiniz:

5köörlar görerlär, topallar gezerlär, lepralılar paklanêrlar, saarlar işiderlär, ölülär dirilerlär, fukaaralara ii haber nasaat olêr.

6Mutlu o, kimin için Bän köstek olmayacam»+.

İisus şaatlık eder İoan için

7Açan onnar gittilär, İisus başladı sölemää insana İoan için: «Ne çıktınız görmää çolda? Bir saaz mı, ani lüzgerdän sallanar+?

8Ne çıktınız görmää? Bir adam mı, yımışak rubaylan giiyimni? Onnar, kim giiyimni yımışak rubaylan, padişah binalarında yaşêêrlar.

9Ozaman neçin çıktınız? Bir prorok mu görmää? Aslı, hem deerim sizä, ani o taa büük, nekadar bir prorok+.

10Odur, kimin için yazılı: „Tä Bän yollêêrım Senin önün sora habercimi, angısı hazırlayacek yol Sana“+.

11Dooru söleerim sizä, ani onnardan, kim karıdan duudu, yok başka birkimsey taa büük İoan Vaatizedicidän. Hep okadar en küçüü Gök Padişahlıında taa büük ondan+.

12İoan Vaatizedicinin vakıdından büünkü günä kadar Gök Padişahlıı için kuvet koyulur. Bir boyu kuvetlän bakêr ona el koymaa+.

13Hepsi proroklar hem Zakon İoana kadar öncä söledilär, ne olacek.

14İstärseydiniz bunu kabletmää, odur İliya, angısı lääzımdı gelsin+.

15Kimin var kulaa /işitsin deyni/, ko işitsin+.

16Kimä benzedeyim bu boy insanı? Onnar benzeerlär uşaklara, angıları oturêrlar meydannarda da baarêrlar kafadarlarına:

17„Çaldık sizä kavallan, oynamadınız; çaldık sizä gamnı türkü, aalamadınız“.

18Geldi İoan, ne iyärdi, ne içärdi, deerlär: „Onda var fena duh“+.

19Geldi Adam Oolu, hem iyer hem içer, deerlär: „Hobur hem içkici, harççıların hem günahkerlerin dostu!“ Hep okadar aariflik gösterer işlerindän, ani o doorudur»+.

Vay inansız kasabalara!

20•Ozaman İisus başladı azarlamaa kasabaları, neredä en çok kudretli işlär yaptı, zerä günahlarından Allaha dönmedilär:

21«Vay sana, Horazin! Vay sana, Vifsaida! Zerä, eer bu kudretli işlär, ani sizdä yapıldı, Tir hem Sidon kasabalarında yapılaydı, çoktan çuvallan giiyimni hem kül üstündä oturup, günahlarından Allaha döneceydilär+.

22Ama sizä söleerim, ani daava günündä taa ilin olacek Tir hem Sidon kasabalarına, nekadar sizä+.

23Sän, Kapernaum, gökä kadar mı üüseklenecän? Diil, sän ölülär erinä düşecän. Zerä, eer bu kudretli işlär, ani sendä yapıldı, Sodom kasabasında yapılaydı, o ayakça duraceydı büünkü günä kadar.

24Ama sizä söleerim, ani daava günündä taa ilin olacek Sodom kasabasına, nekadar sana».

Boba hem Ool

25•Ozaman İisus dedi: «Şükür ederim Sana, Boba, gökün hem erin Saabisi, ani sakladın bunnarı aarif hem fikirli olannardan da açtın evlatlara.

26Hakına, Boba, budur Senin istediin!

27Hepsini Bobam Benim elimä verdi. Kimsey heptän annamêêr Oolu, Bobadan kaarä, hem kimsey heptän annamêêr Bobayı, Ooldan kaarä, hem onnardan, kimä Ool isteer açmaa+.

Bendä bulacenız raatlık canınıza

28Gelin Bana, hepsi yorgunnar hem üklü olannar! Bän sizä raatlık veririm+.

29Alın üstünüzä Benim boyunduruumu, Bendän üürenin, zerä Bän yavaşım hem usluyum üreemdän, da siz canınıza raatlık bulacenız.

30Boyunduruum Benim iidir, hem üküm Benim ilin»+.

12

Ne düşer cumertesi yapmaa?

12^1•O vakıt İisus geçärdi bir cumertesi günü ekinnär içindän. Onun üürenicileri acıktıydılar, yolardılar başakları da teneleri iyärdilär.

2Açan fariseylär gördülär bunu, dedilär Ona: «Bak, Senin üürenicilerin yapêrlar ne düşmeer cumertesi günü».

3İisus cuvap etti onnara: «Okumadınız mı, ne yaptı David hem kafadarları, açan acıktılar?

4Nicä o girdi Allahın evinä da idi o ekmeklerdän, ani Allahın önünä koyulardı, angılarını düşmärdi isin ne o, ne dä onun kafadarları, ama sade popazlar.

5Osa okumadınız mı Zakonda, ani popazlar cumertesini basêrlar Ayoz bina içindä, ama kabaatsız kalêrlar?

6Ama Bän sizä söleerim, ani burada bulunêr O, Kim taa büük Ayoz binadan+.

7Olaydı biläsiniz, ne annaması var: „Acıyannık isteerim, ama diil kurban“, ozaman maana bulmayaceydınız kabaatsız insannara.

8Zerä Adam Oolu – artık cumertesinin dä Saabisi».

Bir adam kuru ellän

9•İisus oradan gitti da onnarın sinagogalarına girdi.

10Orada bulunardı bir adam kuru ellän. Fariseylär, ki kabaatlandırsınnar İisusu, sordular: «Düşer mi cumertesi günü alıştırmaa?»+

11O cuvap etti: «Kim var sizin aranızda, angısının bir koyunu cumertesi günü kuyu içinä düşer, da tutup çıkarmêêr onu?

12Nekadar taa paalı adam bir koyundan! Onuştan cumertesi günü düşer iilik yapmaa»+.

13Sora dedi bu adama: «Uzat elini!» O uzattı, da eli enidän saa oldu, nicä öbür eli.

14Fariseylär çıktılar dışarı da annaştılar, nesoy öldüräbilsinnär İisusu.

Seçili izmetkär

15Ama İisus, bunu bileräk, gitti oradan. Onun ardına çok insan izledi. O saalık verärdi hepsi hastalara.

16O sert sımarladı onnara, açıklamasınnar Onu başkalarına,+

17ki tamannansın, ne haberlendiydi prorok İsayadan:

18«Tä, Benim izmetkerim, Angısını Bän ayırdım, Benim sevdiim, Angısını pek beenerim! Benim Duhumu koyacam Onun üstünä, da O dooruluu haberleyecek milletlerä.

19O kavga yapmayacek hem baarmayacek. Kimsey Onun sesini sokakta işitmeyecek.

20Kırık saazı yolmayacek, hem tütän fitili süündürmeyecek, sonda doorulaa ensemäk verecek.

21Milletlär Onun adına umutlanaceklar».

İisus hem Veelzevul (şeytan)

22•Sora getirdilär bir köör hem mutu adam, fena duhtan tutulu. İisus alıştırdı onu ölä, ani adam başladı görmää hem lafetmää.

23Hepsi insan şaştı da dedi: «Diil mi acaba bu /Hristos/, Davidin oolu?»+

24Fariseylär, işidip bunu, dedilär: «O çıkarêr fena duhları Veelzevulun – fena duhların öndercisinin – kuvedinnän!»+

25İisus, ani bilärdi onnarın neetlerini, dedi: «Herbir padişahlık, neredä bölünmäk olêr, daalêr. Hep ölä herbir kasaba yada ev, neredä bölünmäk olêr, ayakça duramêêr.

26Eer şeytan çıkararsaydı şeytanı, ozaman onda bölünmäk olêr. Nesoy var nasıl dursun onun padişahlıı?

27Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Veelzevulun kuvedinnän, ozaman sizin adamnar kimin kuvedinnän çıkarêrlar? Bu iştä onnar sizä daava keseceklär+.

28Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Allahın Duhunnan, elbetki, ozaman Allahın Padişahlıı etişti sizädän.

29Nesoy var nasıl birkimsey girsin kaavi olanın evinä da çalsın onun varlıını, eer ilkin baalamarsaydı onu? Salt ondan sora var nasıl soysun onun evini.

30Kim diil Benimnän, o karşı Bana. Kim toplamêêr Benimnän, o daadêr+.

31Onuştan söleerim sizä, ani her günah hem her kötülemäk baaşlanacek insana, ama kötülemäk Ayoz Duhu baaşlanmayacek+.

32Kim lafedecek Adam Ooluna karşı, baaşlanacek. Ama kim lafedecek Ayoz Duha karşı, o baaşlanmayacek ne bu zamanda, ne gelän zamanda.

33Kayıl olun, ani ii fidan yapêr ii meyva, ama yaban fidanı yapêr yaban meyvası, zerä fidan tanınêr meyvasından+.

34Yılan yavruları, nesoy var nicä siz söleyäsiniz ii laflar, açan kendiniz kötüysünüz? Zerä adamın aazı lafeder ürään taşkınnıından+.

35İi adam çıkarêr ii işlär ii ürään haznasından. Kötü adam çıkarêr kötü işlär kötü ürään haznasından.

36Söleerim sizä, ani daava günündä insan cuvap edecek herbir boşuna laf için, ani söledi+.

37Zerä senin laflarından dooru çıkacan hem senin laflarından kabaatlı kalacan»+.

Prorok İonanın nışanı

38•Bundan sora bilgiçlerdän hem fariseylerdän kimisi dedilär: «Üüredici, isteeriz gösteräsin bir nışan!»+

39O cuvap etti onnara: «Kötü hem orospu senselä isteer bir nışan, ama ona verilmeyecek başka nışan, prorok İonanın nışanından kaarä+.

40Zerä nicä İona durdu üç gün hem üç gecä koca balıın şkembesindä, hep ölä Adam Oolu da duracek üç gün hem üç gecä erin koynusunda+.

41Nineviya kasabasından insannar daava günündä kalkaceklar bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıraceklar onnarı, zerä onnar, İonanın nasaadını işidip, kendi günahlarından Allaha döndülär, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük İonadan+.

42Üülendän padişahka kalkacek daava günündä bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıracek onnarı, zerä o geldi dünneyin kenarından, ki işitsin Solomonun aarifliini, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük Solomondan.

Fena duh döner geeri

43•Açan fena duh çıkêr adamdan, o gezer susuz erlerdä da raatlık aarêêr, ama bulamêêr.

44Ozaman deer: „Döneyim evimä, neredän çıktım“. Geldii zaman, bulêr onu boş, süpürülmuş hem donaklı.

45Sora gidip, alêr kendisinnän başka edi duh, taa fena, nekadar kendisi. Girerlär içyanına da orada erleşerlär. Butakım, adamın son halı olêr taa kötü, nekadar baştakı. Butürlü olacek bu fena senseleylän dä»+.

İisusun anası hem kardaşları

46•Açan İisus nasaat edärdi insana, Onun anası hem kardaşları, dışarda durup, bakardılar Onunnan lafetmää+.

47Birkimsey dedi Ona: «Bak, Senin anan hem kardaşların, dışarda durup, isteerlär Seninnän lafetsinnär».

48İisus cuvap etti haber verenä: «Kim Benim anam hem kim Benim kardaşlarım?»

49Sora, gösterip elinnän üürenicilerinä, dedi: «Tä Benim anam hem kardaşlarım!

50Kim tamannêêr Gökteki Bobamın istediini, onnar Bana kardaş, kızkardaş hem ana»+.

13

Ekici için örnek

13^1•O günü İisus çıktı evdän da gidip otururdu göl boyunda.

2Çok insan toplandı Ona, ölä ani lääzım oldu girsin da otursun bir kayık içindä, ama insan kaldı kenarda.

3O lafetti onnara örneklärlän çok işlär için da dedi: «Tä ekici çıktı toom ekmää.

4Açan ekärdi, toomnardan birazı düştü yol boyuna. Kuşlar kondular da idilär onnarı.

5Başka toomnar taşlık erlerä düştülär, neredä az toprak vardı. Toomnar tez filizlendilär, zerä toprak diildi derin.

6Ama açan güneş çıktı, onnar sörpeştilär da kurudular, zerä kökleri suvadaydı.

7Taa başka toomnar çalılar içinä düştülär. Çalılar büüdülär da buulttular filizleri.

8Ama kalan toomnar ii topraa düştülär da bereket getirdilär: birisi üz, başkası altmış, taa başkası otuz katına.

9Kimin var kulaa /işitmää deyni/, ko işitsin»+.

10•Üürenicilär yaklaştılar da dedilär Ona: «Neçin lafedersin onnara örneklän?»

11İisus cuvap etti: «Çünkü sizä verildi, annayasınız Gök Padişahlıın saklılıklarını, ama onnara verilmedi+.

12Zerä kimdä var, ona taa çok verilecek hem zeedelenecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var+.

13Onun için onnara lafederim örneklärlän. Zerä, onnar bakarkan, görmeerlär, seslärkän, işitmeerlär hem annamêêrlar.

14Onnarlan tamannanêr prorok İsayanın sözleri, angısı dedi: „İşideceniz kulaklarınızlan, ama annamayacenız. Bakacenız gözlerinizlän, ama görämeyeceniz.

15Zerä bu halkın ürekleri uyvaşık oldu. Kulaklarından aar işiderlär, gözlerini kapadılar, ki gözleri görmesin, kulakları işitmesin hem ürekleri annamasın. Başka türlü Bana döneceydilär, da Bän onnarı alıştıraceydım“+.

16Mutlu sizin gözleriniz, ani görerlär, hem kulaklarınız, ani işiderlär!+

17Dooru söleerim sizä, ani çoyu proroklardan hem dooru adamnardan istedilär görmää, ne siz görersiniz, hem işitmää, ne siz işidersiniz, ama görmedilär hem işitmedilär+.

18•Sesleyin da annayın, ne annaması var bu örnään ekici için.

19Kim Gök Padişahlıı için sözü işider da annamêêr, ona şeytan geler da toomu onun üreendän çalêr. Bunnar o toomnar, ani düştülär yol boyuna.

20Toomnar, ekilmiş taşlık erlerä, onnardır, kim, işidip sözü, kableder sevinmäklän,

21ama kökleşämeerlär hem az vakıt tutunêrlar. Açan geler zorluk eki koolamak Allahın sözü için, onnar tez atılêrlar+.

22Toomnar, ekilmiş çalılar içinä, onnardır, kim işider sözü, ama bu zamanın kahırları hem zenginnik aldangaçlıı buuldêrlar, da onnar bereket getirämeerlär+.

23Toomnar, ekilmiş ii topraa, onnardır, kim, işidip sözü, annêêr da bereket getirer: bir toom üz, başkası altmış, taa başkası otuz katına»+.

Booday hem ayırık otu

24İisus söledi taa bir örnek da dedi: «Gök Padişahlıı benzeer bir adama, angısı ekti ii toomnarı kendi tarlasına.

25Ama açan insan uyuyardı, geldi onun duşmanı da ekti ayırık toomu boodaylar içinä, sora gitti.

26Açan peydalandı booday filizleri da başak salverdi, üzä çıktı ayırık otları da.

27Ev çorbacısının çırakları geldilär da dedilär: „Çorbacı, ekmedin mi sän islää toomnarı senin tarlana? Neredän çıktı bu ayırık otları?“

28O dedi onnara: „Bunu bir duşman yaptı“. Ozaman çıraklar dedilär: „İstärseydin, gidelim da onnarı yolalım?“

29„Olmaz, zerä yolarkan ayırık otlarını, yolmayasınız birerdä boodayları da.

30Brakın, barabar büüsünnär biçmäk vakıdına kadar. Biçmäk vakıdı deyecäm orakçılara: ilkin yolun ayırık otlarını da demet onnarı baalayın, ateşä yakmaa deyni. Ama boodayı toplayın benim ambarıma“»+.

Hardal toomu hem hamur mayası

31•İisus söledi bir başka örnek: «Gök Padişahlıı benzeer hardal toomuna, ani adam eker kendi tarlasına.

32Bu toom, makar, ani taa küçük hepsi toomnardan, ama açan büüyer, eşilliklerdän taa üüsek, bir aaç gibi, olêr ölä, ki kuşlar konêrlar onun dallarına da yuva yapêrlar»+.

33Başka bir örnek söledi: «Gök Padişahlıı benzeer bir parça hamur mayasına, ani alêr bir karı da karıştırêr üç ölçü unnan, bütün hamuru kabartsın»+.

34İisus hepsini bunnarı insana örneklän sölärdi. Bişey örneksiz onnara sölämärdi,

35tamannansın deyni, ne sölediydi prorok: «Lafedecäm örneklärlän, dünnä kurulmasından saklı işleri annadacam».

Ayırık toomun açıklaması

36Ondan sora İisus salverdi insanı da girdi bir ev içinä. Onun üürenicileri yaklaştılar Ona da dedilär: «Açıkla bizä bu örnää ayırık toomu için».

37O dedi onnara: «Ekici ii toomu – Adam Oolu.

38Tarla – dünnä. İi toom – Gök Padişahlıın oolları. Ayırık toomnar – yaramazın oolları+.

39Duşman, ayırık toomunu ekän – diavol. Biçmäk vakıdı – zaman bitkisi. Orakçılar – angillär+.

40Nicä ayırık otu yolunêr da atılêr ateşä, ölä olacek zaman bitkisindä dä.

41Adam Oolu yollayacek Kendi angillerini da toplayaceklar Onun Padişahlıından hepsini, ne günaha düşürer hem kim zakonsuzluk yapêr,+

42da kızgın fırına atılaceklar, neredä aalamak hem diş gıcırdatması+.

43Ozaman dooru olannar şafk edeceklär, gün gibi, Bobanın Padişahlıında. Kimin var kulaa /işitmää deyni/, ko işitsin!+

Saklı hazna hem sedef

44Gök Padişahlıı benzeer bir haznaya, ani gömülü bir tarlada. Bir adam, ani bulêr onu, enidän saklêêr da sevinmektän gidip satêr bütün varlıını da o tarlayı satın alêr.

45Hem da Gök Padişahlıı benzeer bir bezirgenä, ani aarêêr gözäl sedef.

46Açan pek paalı sedef bulêr, gider da satêr, neyi var, da satın alêr sedefi.

Balıkçılık

47Hem da Gök Padişahlıı benzeer bir süzmeyä, ani salvererlär su içinä balık tutmaa deyni, ani tutêr hertürlü balık+.

48Açan dolêr süzmä balıklan, balıkçılar çıkarêrlar kenara da oturup ayırêrlar kaplar içinä ii balıkları, ama inmäz balıkları sıbıdêrlar+.

49Hep ölä olacek dünneyin bitkisindä dä. Angillär çıkaceklar da ayıraceklar kötüleri dooruların içindän+.

50Kötüleri ataceklar yanar fırına, neredä olacek aalamak hem diş gıcırdatması»+.

51«Şindi annadınız mı hepsi bu işleri?» – sordu İisus. «Annadık», – cuvap etti onnar.

52O dedi onnara: «Onuştan herbir bilgiç, angısı üürendi, ne lääzım Gök Padişahlıı için, benzeer bir ev çorbacısına, angısı çıkarêr haznasından hem eni, hem eski işlär».

İisus paasızlanêr Kendi memleketindä

53•İisus, açan durgundu lafetmää örneklän, gitti oradan.

54Geldi Kendi memleketinä da başladı üüretmää insanı sinagogada. İnsan şaşardı da deyärdi: «Neredän Onda var bu aariflik hem kudretli işlär+?

55Diil mi O dülgerin oolu? Mariya diil mi Onun anası? İakov, İosif, Simon hem İuda diil mi Onun kardaşları+?

56Hem diil mi Onun hepsi kızkardaşları bizim aramızda? Neredän hepsi bu işlär var Onda?»

57Bu beterä İisus için şüpeyä düştülär. İisus dedi onnara: «Bir dä prorok diil paasızlandırılmış ölä, nicä kendi memleketindä hem kendi evindä»+.

58İisus orada yapmadı çok kudretli işlär, onnarın inansızlıı beterinä.

14

İoan Vaatizedici öldürüler

14^1•O vakıtlarda İrod kullanıcı işitti İisus için.

2Da dedi kendi izmetkerlerinä: «Bu İoan Vaatizedici! O dirildi ölüdän, onuştan yapabiler kudretli işlär»+.

3İrod, tutup İoanı, baaladıydı da attıydı zındana, İrodiadanın beterinä, ani İrodun kardaşının, Filipin, karısıydı+.

4Zerä İoan takazaladıydı İrodu, deyeräk: «Düşmeer yaşayasın onunnan».

5İrod istedi öldürsün onu, ama korkardı insandan, zerä insan sayardı İoanı prorok+.

6İrodun duuma günü yortusunda İrodiadanın kızı oynadı konakların önündä, da İrod pek beendi.

7Onuştan İrod adadı eminnän, ani verecek ona hepsini, ne o isteyecek.

8Üüredilmiş anasından kız dedi: «Ver bana bir çini içindä İoan Vaatizedicinin kafasını!»

9Padişah güçlendi, ama çünkü emin ettiydi konakların önündä, sımarladı verilsin, ne kız istedi.

10Yolladı, alsınnar İoanın kafasını zındanda,

11sora getirdilär kafasını bir çini içindä da verdilär kıza, kız da verdi anasına.

12İoanın üürenicileri geldilär, aldılar onun güüdesini da gömdülär. Sora gittilär da haberledilär İisusa+.

Beş bin adam doyurulêr

13•İisus, bunu işidip, girdi bir kayık içinä da yalnız gitti oradan bir sapa erä. İnsan bunu işitti da, çıkıp kasabalardan, Onun ardına yayan gitti.

14Açan çıktı kayık içindän, İisus gördü çok insan. Canı acıdı onnara, da alıştırdı hastaları.

15Açan avşam oldu, Onun üürenicileri yaklaştılar da dedilär Ona: «Burası çol er, vakıt artık geç oldu. Kolver insanı, gitsinnär küülerä da satın alsınnar kendilerinä imää».

16«Diil lääzım gitsinnär, siz verin onnara imää», – cuvap etti İisus.

17Onnar dedilär Ona: «Burada bizdä var salt beş ekmek hem iki balık».

18«Getirin onnarı burayı Bana», – dedi İisus.

19Sora sımarladı insan otursun çimen üstünä. Aldı beş ekmää hem iki balıı, kaldırdı bakışını gökä, iisözledi da, kırıp ekmekleri, verdi üürenicilerinä. Üürenicilär payettilär insana.

20Hepsi idilär da doyundular, sora topladılar imäk parçalarını, oniki sepet dolu.

21Hepsi, kim idi, karılardan hem uşaklardan kaarä, vardı beş bin adam+.

İisus gezer su üstündä

22•Ondan sora İisus çalıştırdı üürenicilerini tez girsinnär kayık içinä da önü sora geçsinnär gölün öbür tarafına. Bu vakıtta Kendisi lääzımdı salversin insanı.

23Açan salverdi insanı, pindi bir bayır üstünä, ki yalnız dua etsin. Açan avşam oldu, yalnız orada bulunurdu+.

24Bu vakıt kayık kenardan çok uzaktı da buuşardı dalgalarlan, zerä lüzgär karşı esärdi.

25Sabaa karşı, aydınnanaceykan, İisus geldi onnara gezeräk su üstündä.

26Açan üürenicilär gördülär Onu gezeräk su üstündä, korktular da dedilär: «Bu bir tılsım!» – da korkudan baardılar+.

27Ama İisus dedi onnara: «Uslanın, bu Bänim, korkmayın!»

28«Saabi, eer Sänseydin, izin et, gideyim Sana su üstündä», – dedi Petri.

29«Gel!» – dedi İisus. Petri indi kayık içindän da başladı gitmää su üstündä İisusa dooru.

30Ama açan gördü, ani lüzgär sert, korktu da başladı batmaa, ozaman baardı: «Saabi, kurtar beni!»

31Çabuk İisus uzattı elini, tuttu onu da dedi: «Az inancı, neçin ikiledin?»+

32Açan girdilär kayık içinä, lüzgär durgundu.

33Onnar, kim kayık içindeydi, baş iilttilär Ona da dedilär: «Hakına, ani Sän Allahın Ooluysun»+.

Gennisarettän hastalar saalık edenerlär

34Açan geçtilär gölü, çıktılar kenara Gennisaret erlerinä+.

35O erlerdän insannar tanıdılar İisusu da yolladılar haber doz-dolaya, da insannar hepsi hastaları Ona getirärdilär.

36Hastalar yalvarardılar, braksın, diisinnär baarlem Onun rubasının eteenä. Hepsi, kim diiyärdi, saalık edenärdi.

15

İhtärların adetleri

15^1•Ozaman fariseylär hem bilgiçlär İerusalimdän geldilär İisusa da dedilär:

2«Neçin Senin üürenicilerin çiinerlär ihtärların adetlerini? Zerä imektän ileri yıkamêêrlar ellerini»+.

3İisus cuvap etti onnara: «Siz neçin çiinersiniz Allahın sımarladıını sizin adetlerinizin beterinä+?

4Zerä Allah dedi: „İkramna bobanı hem ananı“ hem „Kim bobasını yada anasını kötüleyecek, ölümnän cezalı olsun“.

5Ama siz deersiniz: „Kim deer anasına yada bobasına: Ne lääzımdı sana vereyim, baaşış Allaha verdim,

6o var nicä ikramnamasın bobasını /hem anasını/“. Butürlü paasızlandırdınız Allahın sözünü kendi adetinizlän.

7İkiüzlülär! Dooru prorokluk etti sizin için İsaya, açan dedi:+

8„Bu insan Beni ikramnêêr sade aazınnan, ama üreklerinnän uzak Bendän durêr.

9Naafilä Bana baş iilderlär, zerä adam sımarlamaklarını üürederlär, sansınnar ani Allahın üüretmekleri“»+.

Hakına ne mındarlêêr adamı?

10İisus çaardı insanı da dedi: «Sesleyin da annayın Beni.

11Mındarlêêr adamı diil o, ne içinä girer, ama ne aazından çıkêr, o mındarlêêr adamı»+.

12Ozaman üürenicilär yaklaştılar İisusa da dedilär: «Bilersin mi, ani bu lafları işidip, fariseylär gücendilär?»

13İisus cuvap etti onnara: «Herbir rasat, ani diil koyulu Benim Gökteki Bobamdan, köktän yolunacek+.

14Brakın onnarı, onnar köörların köör güdücüleri. Açan bir köör güder başka kööru, onnar ikisi dä çukur içinä düşerlär»+.

15Petri lafetti da Ona dedi: «Açıkla bizä bu örnää».

16İisus dedi: «Ne, siz dä mi ölä zor annêêrsınız?

17Annamêêrsınız mı, ani ne girer adamın aazından, girer şkembesinä, sora dışarı uuradılêr?

18Ama ne adamın aazından çıkêr, o ürektän geler. Te bu mındarlêêr adamı+.

19Zerä ürektän çıkêr fena neetlär, öldürmäk, orospuluk, hayırsızlık, hırsızlık, yalancılık, kötülemäk+.

20Tä ne adamı mındarlêêr, ama yıkanmadık ellän imää adamı mındarlamaz».

Hanaannı karının inanı

21•İisus gitti oradan, uzaklandı Tir hem Sidon erlerinä.

22Tä bir karı hanaannıyka geldi Ona da başladı baarmaa: «Acı beni, Saabi, Davidin Oolu! Benim kızım titsi zeetlener bir fena duhtan»+.

23İisus cuvap etmedi bir dä laf. Ozaman Onun üürenicileri yaklaştılar Ona da yalvardılar: «Salver onu, zerä baarêr bizim ardımıza».

24İisus cuvap etti: «Bän yollanmışım salt İzrail milletin kayıp koyunnarına»+.

25Ama bu karı geldi, baş iiltti da dedi: «Saabi, yardım et bana!»

26İisus ona cuvap etti: «Diil islää almaa ekmää uşaklardan da atmaa köpeklerä»+.

27«Ölä, Saabi, ama köpeklär dä iyerlär kırıntıları, ani düşer çorbacılarının sofrasından», – dedi bu karı.

28Ozaman İisus cuvap etti: «O, karı, büüktür senin inanın. Olsun, nicä sän isteersin». Birdän onun kızı alıştı.

Dört bin adam doyurulêr

29•İisus ayırıldı oradan da gitti Galileyaya, gölün yanına. Pindi bir bayır üstünä da oturdu orada.

30Çok insan geldi Ona orayı. Getirdilär kendilerinnän topalları, köörları, mutuları, sakatları hem çok başka hastaları, koydular onnarı Onun ayaklarına, da O onnarı alıştırdı.

31İnsan şaşardı, görüp ani mutular lafederlär, sakatlar alışêrlar, topallar gezerlär, köörlar görerlär. Onuştan metinnärdilär İzrailin Allahını.

32İisus topladı üürenicilerini da dedi: «Canım acıyêr bu insana, zerä üç gün durêrlar yanımda da yok ne isinnär. İstämeerim onnarı salvereyim aaç, aniki bayılmasınnar yolda»+.

33Üürenicileri dedilär: «Neredän alalım bukadar ekmek bu çol erdä da doyuralım bukadar insan?»

34«Kaç ekmeeniz var?» – sordu İisus. «Edi ekmek hem birkaç balık», – cuvap ettilär onnar.

35Ozaman İisus sımarladı insana, otursunnar erä.

36Aldı edi ekmää hem balıkları, şükür etti Allaha, sora kırıp verdi üürenicilerinä. Onnar da payettilär insana.

37Hepsi idilär da doyundular. Sora topladılar imäk parçalarını, edi sepet dolu.

38Onnar, ani idilär, vardı bir dört bin adam, karılardan hem uşaklardan kaarä+.

39Sonda İisus braktı insanı gitsinnär, Kendisi girdi kayık içinä da geçti Magdala[*] erlerinä.

16

Nışan isteerlär

16^1•Fariseylär hem sadukeylär yaklaştılar İisusa, ki denesinnär Onu, da istedilär, göstersin bir nışan göktän+.

2İisus cuvap etti onnara: «Açan avşam olêr, siz deersiniz: „İslää hava olacek, zerä gök kırmızı“.

3Sabaalän deersiniz: „Büün boran olacek, zerä gök kırmızı hem bulutlu“. İkiüzlülär, gök üzünü tanımaa bilersiniz, ama vakıtların nışannarını tanımêêrsınız?

4Kötü hem orospu senselä isteer bir nışan, ama ona verilmeyecek başka nışan, İonanın nışanından kaarä». Sora, brakıp onnarı, gitti+.

Fariseylerin hem sadukeylerin mayası

5•Üürenicilär, geçärkän gölün öbür tarafına, ekmek almaa unutmuştular.

6İisus dedi onnara: «Bakın, korunun fariseylerin hem sadukeylerin mayasından»+.

7Üürenicilär biri-birilerinnän lafedirdilär: «Onuştan deer, çünkü ekmek almadık!»

8İisus annardı onnarın düşünmeklerini da dedi: «Az inancılar, neçin lafedersiniz biri-birinizlän, ani yok ekmeeniz+?

9Hep taa annamêêrsınız mı? Aklınıza getirmeersiniz mi, nicä beş ekmeklän doyuruldu beş bin kişi? Kaç sepet imäk parçaları topladınız+?

10Hem nicä edi ekmeklän doyuruldu dört bin kişi. Bitkidä kaç sepet imäk parçaları topladınız+?

11Nesoy annamêêrsınız, ani sölämedim ekmek için? Ama söledim, korunasınız fariseylerin hem sadukeylerin mayasından».

12Ozaman annadılar, ani dedi, korunsunnar diil hamur mayasından, ama fariseylerin hem sadukeylerin üüretmesindän.

Petrinin şaatlıı İisus için

13•İisus geldi Filip Kesariyası erlerinä, orada sordu üürenicilerinä: «İnsan nicä sayêr Beni, Adam Oolunu? Kimim Bän, deerlär?»

14Onnar cuvap ettilär: «Kimisi deer, ani Sän – İoan Vaatizedici, başkası – İliya, taa başkası – İeremiya eki bir başka prorok»+.

15«Ama siz ne deersiniz, kimim Bän?» – sordu onnara İisus.

16Simon Petri cuvap etti: «Sänsin Hristos, diri Allahın Oolu!»

17İisus dedi: «Helal sana, Simon, İonanın oolu, zerä bunu açtı sana diil ten hem kan, ama Benim Gökteki Bobam+.

18Bän deerim: sän Petriysin[*]. Bu taş üstündä Bän erleştirecäm Benim klisemi. Ölüm erinin kuvedi[*] onu enseyämeyecek+.

19Sana verecäm Gök Padişahlıın anatarlarını, da ne baalayacan erdä, o baalanmış olacek göktä, hem ne çözecän erdä, o çözülmüş olacek göktä».

20Ozaman sıkıdan sımarladı üürenicilerinä sölämesinnär kimseyä, ani O /İisus/ Hristos+.

İisus haberleer ölümü hem dirilmesi için

21•Bundan sora İisus başladı açıklamaa üürenicilerinä, ani O lääzım gitsin İerusalimä, çok zeetlensin aksakallardan, büük popazlardan hem bilgiçlerdän, öldürülsün da üçüncü günü dirilsin+.

22Petri aldı Onu bir tarafa da başladı takazalamaa: «Allah korusun Seni, Saabi, bölä bişey razgelmesin Seninnän!»

23Ama İisus döndü da dedi Petriyä: «Uzaklan Bendän, şeytan! Sän Bana bir kösteksin. Zerä senin neetlerin diil Allahtan, ama adamdan»+.

Nesoy izleyelim İisusu?

24Ozaman İisus dedi üürenicilerinä: «Kim isteer gelsin Benim ardıma, atılsın kendi-kendindän, alsın stavrozunu da Beni izlesin+.

25Zerä kim isteer kurtarmaa yaşamasını, kaybedecek. Ama kim kaybedecek yaşamasını Benim için, o yaşamak edenecek+.

26Ne fayda olacek adama, kazansın bütün dünneyi, ama kendi yaşamasını kaybetsin? Neyä var nasıl adam diiştirsin kendi yaşamasını?

27Zerä Adam Oolu gelecek Gökteki Bobasının metinniindä Kendi angillerinnän barabar da herkezinä işlerinä görä ödeyecek+.

28Dooru söleerim sizä, ani kimisi burada durannardan ölmeyeceklär, görmeyincä Adam Oolunu, gelirkän Kendi Padişahlıında»+.

17

İisus peydalanêr metinniktä

17^1•Altı gündän sora İisus aldı salt Petriyi, İakovu hem onun kardaşını, İoanı, da, götürüp, pindirdi onnarı bir üüsek bayır üstünä+.

2Hemen görünüşü diişti onnarın önündä, üzü yalabıyardı gün gibi. Rubaları da ak-biyaz oldu, nicä aydınnık+.

3Birdän gösterildi onnara Moisey hem İliya, angıları lafedärdilär İisuslan.

4Petri dedi İisusa: «Saabi, ii, ki buradayız. İstärseydin, yapalım üç çalmar: bir Senin için, bir Moisey için, bir dä İliya için».

5Bunu sölärkän, bir aydınnıklı bulut gölgesinnän kapladı onnarı, da bulut içindän bir ses dedi: «Budur Benim sevgili Oolum, Onda Benim isleeliim»+.

6Açan üürenicilär bunu işittilär, pek korktular da üzükoynu düştülär.

7İisus, yaklaşıp, onnara diidi da dedi: «Kalkın, hiç korkmayın!»

8Açan onnar baktılar, başka kimseyi görmedilär, İisustan kaarä.

9Açan inärdilär bayır üstündän, İisus sımarladı onnara: «Kimseyä sölämeyin, ne gördünüz, Adam Oolu dirilmeyincä ölüdän»+.

10Üürenicilär sordular Ona: «Neçin bilgiçlär deerlär, ani ilkin lääzım gelsin İliya?»

11İisus cuvap etti onnara: «Hakına, ani İliya ilkin gelecek da erleştirecek hepsini.

12Ama söleerim sizä, ani İliya şindän sora geldi, ama onu tanımadılar da yaptılar onunnan, ne istedilär. Hep ölä Adam Oolu da onnarın elindän zeetlenecek».

13Ozaman üürenicilär annadılar, ani İisus İoan Vaatizedici için lafeder+.

Çocuk fena duhtan kurtulêr

14•Açan onnar etiştilär insanın yanına, yaklaştı İisusa bir adam, diz çöküp Onun önündä, bölä yalvardı:

15«Saabi, acı benim oolumu, zerä onu kara hastalık çok zeetleer. Çok sıra düşer ateş içinä hem su içinä.

16Getirdim onu Senin üürenicilerinä, ama onnar alıştıramadılar onu».

17«İnansız hem şaşırık senselä! Nekadar vakıt taa sizinnän olacam? Nekadar vakıt dayanacam sizä? Getirin onu Bana», – cuvap etti İisus.

18İisus azarladı fena duhu, da o çocuktan çıktı. Çocuk birdän saa oldu+.

19Ozaman üürenicilär, yalnız İisusa yaklaşıp, sordular: «Neçin biz çıkaramadık fena duhu?»

20«Sizin inansızlıınızın beterinä, – cuvap etti İisus. – Dooru sizä söleerim: eer olursa sizdä inan hardal toomu gibi, da deyärseniz bu bayıra: „Diiş buradan“, o diişecek. Bişey olmayacek, ani siz yapamayasınız.

/+
21Busoy fena duhlar çıkêrlar sade duaylan hem oruçlan/».

İisus enidän haberleer ölümünü hem dirilmesini

22•Açan onnar barabar Galileyada bulunardılar, İisus dedi onnara: «Adam Oolu verilecek insan elinä.

23Onu öldüreceklär, ama üçüncü günü dirilecek». Üürenicilär çok kahırlandılar+.

İisus ödeer harç Ayoz bina için

24Açan etiştilär Kapernaum kasabasına, Ayoz binaya iki drahma toplayannar, gelip Petriyä, sordular: «Sizin Üürediciniz ödämeer mi harç?»+

25«Ödeer», – cuvap etti Petri. Açan Petri girdi içeri, İisus ilkin lafetti: «Simon, nasıl sän sanêrsın, dünnä padişahları kimdän harç hem vergi alêrlar? Kendi oollarından mı osa yabancılardan mı?»

26«Yabancılardan», – cuvap etti Petri. İisus dedi: «Ozaman çıkêr, ani oolların yok zorları ödesinnär.

27Ama gücendirmeyelim onnarı deyni, git gölä, at balık çengelini. Al ilk balıı, ani tutulacek, aç aazını da bulacan bir statir[*]. Al onu da ödä benim için hem kendin için»+.

18

Kim en büük?

18^1•Ozaman üürenicilär yaklaştılar da sordular İisusa: «Kim en büük Gök Padişahlıında?»

2İisus çaardı bir uşak, koydu onu üürenicilerin önünä

3da dedi: «Dooru söleerim sizä: eer dönmärseydiniz Allaha da olmarsaydınız uşak gibi, birtürlü bilä girmeyeceniz Gök Padişahlıına+.

4Kim yavaşlanêr, nicä bu uşak, o en büük Gök Padişahlıında olacek.

5Kim dä kableder bölä bir uşak Benim adıma, o Beni kableder+.

Günaha düşürmeyin başkasını

6Ama kim günaha düşürärsä birini bu en küçüklerdän, ani Bana inanêrlar, ona taa islää, baalasınnar boynusuna bir büük dermen taşı da atsınnar denizin dibinä.

7Vay dünneyä günah aldangaçlıı için. Zerä yok nasıl gelmesin aldangaçlar, ama vay ona, kimin beterinä aldangaçlık geler+.

8Eer elin eki ayaan seni günaha düşürärsä, kes onu da sıbıt. Taa islää sakat eki çolak ömürä giräsin, nekadar iki ayaklan hem iki ellän diveç ateşä atılasın+.

9Eer gözün seni günaha düşürärsä, çıkar onu da sıbıt. Taa islää bir gözlän ömürä giräsin, nekadar iki gözlän cendem ateşinä atılasın+.

Kayıp koyun

10•Bakın, aşaalatmayın birisini bilä bu en küçüklerdän, zerä söleerim sizä, onnarın angilleri göktä herzaman görerlär Benim Gökteki Bobanın üzünü.

/ 11Adam Oolu geldi, aarasın hem kurtarsın o kayıp olannarı./

12Nicä siz sanêrsınız? Varsaydı bir adamın üz koyunu, da onnarın içindän birisi kaybelärseydi, brakmayacek mı o doksan dokuzu bayırlarda da gitmeyecek mi, aarasın o kayıp koyunu?

13Bularsaydı, dooru söleerim sizä, sevinecek onun için taa çok, nekadar o doksan dokuz için, ani kaybelmedilär.

14Hep ölä sizin Gökteki Boba da istämeer, ki birisi bu küçüklerdän kaybelsin+.

Baaşlayın kabaatlı olanı

15•Eer senin kardaşın sana karşı günah yaparsaydı, git takazala onu salt senin hem onun arasında. Eer seslärseydi seni, sän kazandın kardaşını+.

16Ama seslämärseydi seni, al seninnän taa iki yada üç kişi, iki-üç şaat kaavilendirsinnär herbir lafı+.

17Onnarı da istämärseydi seslemää, sölä kliseyä. Eer istämärseydi kliseyi seslesin, olsun senin için, nicä bir tayfän hem nicä bir harççı+.

18Dooru söleerim sizä: ne baalayacenız erdä, o baalanmış olacek göktä, hem ne çözeceniz erdä, o çözülmüş olacek göktä.

19Enidän sizä söleerim: eer sizdän iki kişi kayıl olarsaydı istemää bişey bu erdä, ozaman ne dä istärseydilär verilecek Gökteki Bobamdan+.

20Zerä neredä var iki-üç kişi toplu Benim adıma, Bän dä bulunêrım orada onnarın arasında».

Kaç sıra baaşlayım kardaşımı?

21Ozaman Petri yaklaştı Ona da dedi: «Saabi, kaç sıra var nicä baaşlayım kardaşımı, ani bana karşı günah yapêr? Edi sıra mı?»+

22İisus cuvap etti ona: «Bän demeerim sana edi sıra, ama baaşla etmiş sıra edişär.

23Onuştan Gök Padişahlıı benzeer bir padişaha, ani istedi ödeşmää onun çıraklarınnan.

24Açan başladı esap yapmaa, getirdilär ona birisini, angısı ona borçluydu on bin talant[*].

25Çünkü yoktu neylän ödesin, çorbacı sımarladı, satsın kendisini, karısını, uşaklarını hem hepsini, ne var onda, ki borcu ödensin.

26Ozaman çırak düştü üzükoynu erä, baş iiltti çorbacıya da dedi: „Çorbacı, beklä biraz taa, ödeyecäm sana bütün borcumu“.

27Çorbacının canı acıdı o çıraa, baaşladı borcunu da salverdi, gitsin.

28O çırak, açan çıktı dışarı, karşı geldi kafadarlarından birisinnän, angısı borçluydu ona üz dinar. O çırak tuttu onu, sıktı gırtlanını da dedi: „Ödä borcunu!“

29Onun kafadarı düştü erä üzükoynu da yalvarardı: „Dayan biraz da, ödeyecäm bütün borcumu“.

30Ama o kayıl olmadı, götürdü onu da kapadı zındana, borcunu ödesin deyni.

31Kafadarları gördülär bunu da pek gücendilär. Onnar gittilär da söledilär hepsini çorbacıya.

32Ozaman çorbacı çaardı bu kulu kendisinä da dedi ona: „Yaramaz çırak, bän hepsi senin borcunu baaşladım, zerä sän yalvardın.

33Düşmärdi mi, sän dä acıyasın kafadarını, nicä Bän seni acıdım?“

34Çorbacı üfkelendi da verdi onu zeetleyicilerin ellerinä, ödesin bütün borcunu deyni.

35Hep ölä yapacek sizä Gökteki Bobam da, eer siz bütün ürektän baaşlamarsaydınız sizin kardaşınızı»+.

19

Düşer mi, karı-koca ayırılsınnar?

19^1•Bölä lafettiktän sora İisus Galileyadan geçti da geldi İudeya erlerinä, İordanın öbür tarafına.

2Onun ardına gitti çok insan. Orada O alıştırdı hastaları.

3Fariseylär geldilär denesinnär Onu deyni, da dedilär: «Düşer mi adam ayırılsın karısından herbir sebep beterinä?»

4İisus cuvap etti onnara: «Ne, okumadınız mı, ani Yaradıcı baştan yarattı insannarı, olsunnar adam hem karı+.

5Da dedi: „Onuştan brakacek adam bobasını hem anasını da birleşecek karısınnan. İkisi bir güüdä olacek“+.

6Butakım olaceklar diil iki, ama bir güüdä. Ölä ki, ne Allah birleştirdi, insan onu ayırmasın»+.

7Onnar sordular: «Öleysä, neçin Moisey sımarladı, koca versin karısına ayırılmak kiyadı da ayırılsın ondan?»

8İisus cuvap etti onnara: «Sizin inatlıınızın beterinä izin verdi Moisey, ayırılasınız karılarınızdan, ama baştan diildi ölä.

9Bän sizä deerim: herbir adam, angısı ayırılêr karısından diil hayırsızlık beterinä da evlener başkasına, orospuluk yapêr. /Kim dä evlener kocasından ayırılmış karıya, o da orospuluk yapêr/»+.

10Onun üürenicileri dedilär: «Eer bölä durarsaydı işlär karı-kocaylan, ozaman taa ii hiç evlenmemää!»

11O cuvap etti onnara: «Hepsi kabledämeer bunu, ama sade onnar, kimä verili+.

12Zerä var evnuhlar[*] – duumaktan evnuh. Var insandan yapılı evnuhlar. Hem var evnuhlar, angıları kendi-kendilerini evnuh yaptılar Gök Padişahlıı için. Kim kabledäbiler bunu, ko kabletsin».

İisus iisözleer uşakları

13•Ozaman getirdilär İisusa uşakları, O koysun ellerini onnarın üstünä deyni da dua etsin onnar için, ama üürenicilär azarladılar onnarı.

14İisus dedi: «Brakın uşakları, gelsinnär Bana, da durgutmayın onnarı, zerä Gök Padişahlıı onnarın gibileri için»+.

15Ellerini onnarın üstünä koyduktan sora İisus gitti oradan.

Zenginnik hem diveç yaşamak

16•Bir adam yaklaştı İisusa da sordu Ona: «Üüredici, ne iilik yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»+

17İisus cuvap etti ona: «Neçin sorêrsın Bana „ne iilik“? Salt bir Allah ii. Eer istärseydin ömürä girmää, tamanna sımarlamakları»+.

18«Angılarını?» – sordu o adam. İisus cuvap etti: «Öldürmeyäsin, orospuluk yapmayasın, çalmayasın, yalancı şaat olmayasın,

19bobanı-ananı ikramnayasın hem yakın olanını, nicä kendini, seväsin».

20Genç olan cuvap etti: «Hepsini bunnarı tamannadım /taa gençliimdän/. Ne taa bana etişmeer?»+

21«Eer istärseydin taman olmaa, git da sat varlıını, payet fukaaralara, da olacek haznan göktä. Sora gel da izlä Beni», – dedi İisus+.

22Açan genç olan işitti bu lafları, gücenik gitti, zerä çok zenginnii vardı.

23İisus dedi üürenicilerinä: «Dooru söleerim sizä, ne zor bir zengin adam Gök Padişahlıına girsin!

24Hem da söleerim sizä, ani taa ilin bir devä iinenin kulaandan geçsin, nekadar bir zengin adam Allahın Padişahlıına girsin».

25Üürenicilär, bunu işidip, çok şaştılar da dedilär: «Ozaman kim kurtulabilir?»

26İisus baktı uz onnara da dedi: «Bu insana olmaz, ama Allaha hepsi olur»+.

27Ozaman Petri dedi: «Tä, biz braktık hepsini da geldik Senin ardına. Bizä ne olacek?»+

28İisus cuvap etti: «Dooru söleerim sizä, ani açan Adam Oolu oturacek Kendi metinniindä, çorbacılık skemnesindä, eni zamanda, siz, ani geldiniz Benim ardıma, oturacenız oniki çorbacılık skemnelerindä, daava keseräk İzrailin oniki tamızlıına+.

29Hepsi, kim braktı evini yada kardaşlarını, kızkardaşlarını, bobasını, anasını, /karısını,/ uşaklarını eki merasını Benim adım için, kabledecek üz katına taa çok hem dä edenecek diveç yaşamak+.

30Ama çoyu ilk olannardan bitki olacek, çoyu da bitkilerdän ilk olacek+.

20

Baada işçilär için örnek

20^1Zerä Gök Padişahlıı benzeer bir çorbacı adama, ani çin sabaalän çıktı, kendi baasına işçi tutsun.

2İşçilärlän annaştı, ödesin birär dinar gündä, sora yolladı onnarı kendi baasına.

3Çıkıp bir üçüncü saatta[*], başka haylak durannarı gördü meydanda.

4Sora dedi onnara: „Siz dä gidin benim baayımda işlemää. Ne düşer, ödeyecäm sizä“. Onnar gittilär.

5Enidän çıktı bir altıncı hem dokuzuncu[*] saatta, hep ölä yaptı.

6Bitkidä, onbirinci[*] saada yakın, buldu başka haylak durannarı da dedi onnara: „Neçin burada bütün gün haylak durêrsınız?“

7Onnar cuvap ettilär: „Çünkü bizi kimsey işä almadı“. O dedi: „Siz dä gidin benim baayıma /da ne düşer kabledeceniz/“.

8Avşamnen baayın çorbacısı dedi kendi haznatarına: „Çaar işçileri da ödä, çekedip bitkilerindän ilkinkilerinädän“.

9Onnar, ani gittilär işä onbirinci saatta, gelip kablettilär birär dinar.

10İlkinkileri, geldiynän, esap ettilär, ani kabledeceklär taa çok. Ama onnar da kablettilär hep birär dinar.

11Açan kablettilär parayı, başladılar baayın çorbacısına karşı mırıldanmaa.

12Da deyärdilär: „Sonda olannar işledilär sade bir saat, ama ödeklän sän yaptın onnarı bizimnän bir. Biz sa geçirdik bütün günün kızgınnıın aarlıını“.

13Çorbacı onnarın birisinä cuvap etti: „Dostum, bän seni hiç yalandırmadım. Annaşmadın mı benimnän bir dinara?

14Al, ne senin, da git. Bän isteerim bu sondakı insana da ödeyim hep ölä, nicä sana.

15Dooruluum yok mu kendi paramnan yapayım, ne isteerim? Osa sän kıskanêrsın, ani bän ii ürekliyim?“

16Ölä ki, sondakılar ilk olacek, ilklär da bitki olacek. /Zerä çok çaarılmış, ama az seçilmiş/»+.

İisus üçüncü sıra haberleer ölümünü hem dirilmesini

17•Açan gidärdilär İerusalimä, İisus yolda aldı bir tarafa oniki üürenicisini da dedi onnara:

18«Tä, biz gideriz İerusalimä. Adam Oolu verilecek büük popazların hem bilgiçlerin elinä. Ona daava kesilecek ölümä,

19da Onu yabancıların elinä vereceklär, ki gülmää alsınnar, kamçıylan düüsünnär da stavroza gersinnär, ama O üçüncü günü dirilecek»+.

Bir ananın istemesi

20•Ozaman Zevedeyin oolların anaları yaklaştı İisusa oollarınnan barabar, baş iiltti da nesä yalvarardı Ona+.

21İisus sordu: «Ne isteersin?» «Sımarla, ki Senin Padişahlıında benim bu iki oolum otursunnar birisi Senin saa tarafında, birisi dä sol tarafında», – cuvap etti bu ana+.

22Ozaman İisus dedi: «Bilmeersiniz, ne isteersiniz. Var mı nicä siz içäsiniz o çölmektän, ani Bän içecäm /hem vaatiz olasınız o vaatizliklän, ani Bän olacam/?» «Var nicä», – cuvap etti onnar+.

23İisus dedi: «Hakına, ani içeceniz Benim çölmeemdän /hem vaatiz olacenız o vaatizliklän, ani Bän olêrım/. Ama Bendän tutunmêêr, izin vereyim oturmaa saa eki sol tarafımda. Bu verilecek onnara, kimä hazırlanmış Bobamdan».

24Kalan on üürenicilär, işidip bunu, üfkelendilär bu iki kardaşa.

25İisus çaardı onnarı da dedi: «Bilersiniz, ani milletlerin öndercileri çorbacılık ederlär onnarın üstünä hem büükleri zaabitlik ederlär.

26Ama sizin aranızda bölä olmasın. Kim sizdän isteer büük olsun, o izmetkär olsun kalanına+.

27Kim sizdän isteer ilk olsun, o çırak olsun öbürlerä.

28Zerä Adam Oolu gelmedi, ki Ona izmet etsinnär, ama Kendi izmet etsin insana hem versin yaşamasını çoyun erinä, ki kurtarabilsin onnarı»+.

İki köör İerihon kasabasında

29•Açan çıkardılar İerihon kasabasından, çok insan gitti İisusun ardına.

30Tä, yol boyunda oturardı iki köör adam. Onnar açan işittilär, ani İisus geçer oradan, başladılar baarmaa: «Saabi, Davidin Oolu, acı bizi!»+

31İnsan takazaladı onnarı, sussunnar deyni, ama onnar taa pek baarardılar: «Saabi, Davidin Oolu, acı bizi!»

32İisus durgundu, çaardı onnarı da sordu: «Ne isteersiniz yapayım sizä?»

33«Saabi, açılsın gözlerimiz!» – dedi onnar.

34İisusun canı acıdı, da diidi onnarın gözlerinä. Köör olannar çabuk görmäk edendilär. Onnar gittilär Onun ardına+.

21

İisus girer İerusalimä

21^1•Açan yaklaştılar İerusalimä da etiştilär Viffagiya küüyünä, Zeytin bayırın yanına, İisus yolladı iki üürenicisini+

2da dedi onnara: «Gidin öndeki küüyä, da girirkän küü içinä, hemen bulacenız baalı bir eşek, koduu da yanında. Çözün da getirin Bana.

3Eer birkimsey sorarsaydı bişey sizä, cuvap edin, ani onnar lääzım Saabiyä, sora hemen geeri yollayacek».

4Hepsi bunnar oldu, tamannansın deyni, ne haberlenmişti proroktan, ani deer:+

5«Söleyin Sionun kızına[*]: „Senin Padişahın sana geler, yavaş, atlı bir eşek üstündä, eşään koduu üstündä“».

6Üürenicilär gittilär da yaptılar, nicä İisus dedi.

7Getirdilär eşää hem koduu, döşedilär kendi rubalarını onnarın üstünä, da sora O atlı pindi koduun üstünä.

8İnsandan çoyu döşärdilär rubalarını yol üstünä, başkaları kesärdilär aaçlardan dalları da yol üstünä serärdilär.

9İnsan, ani gidärdi önü sora hem ardı sora baarardı: «Osanna[*], Davidin Oolu! İisözlenmiş olsun, Saabinin adına Gelän! Osanna üüsek göklerdä!»+

İisus paklêêr Ayoz binayı

10Açan İisus girdi İerusalim içinä, bütün kasaba kaynamaa başladı. Hepsi sorardılar: «Kimdir Bu?»

11«İisus, prorok Galileyadan, Nazaret kasabasından», – cuvap edärdi başkaları+.

12•İisus girdi Ayoz bina auluna da kooladı oradan hepsini, kim satardı hem alardı, devirdi para diiştirennerin masalarını hem guguş satannarın skemnelerini+.

13Da dedi onnara: «Var yazılı: „Benim evimä denecek dua evi“. Ama siz çevirdiniz onu haydut ininä».

14Geldi Ona köörlar hem topallar, da O alıştırdı onnarı.

15Büük popazlar hem bilgiçlär, görüp meraklı işleri, ani O yapardı, hem uşakları baararkan Ayoz binada: «Osanna, Davidin Oolu!», üfkelendilär+.

16«İşidersin mi, ne deerlär?» – sordular İisusa. «Elbetki, – cuvap etti İisus. – Acaba, siz hiç okumadınız mı: „Uşakların hem memedä evlatların aazından Sän metinnik çıkardın?“»+

17Sora braktı onnarı da, çıkıp kasabadan, yollandı Vifaniya küüyünä da orada geceledi+.

Meyvasız incir fidanı

18•Sabaalän, döneräk kasabaya, İisus acıktı+.

19Yol boyunda gördü bir incir fidanı. Yaklaşıp ona, yapraklardan kaarä bişey bulmadı da dedi: «Büündän ötää hiç meyva yapmayasın!» İncir fidanı osaat kurudu+.

20Açan üürenicilär gördülär bunu, şaştılar: «Nasıl bu incir fidanı bölä tez kurudu?»

21İisus onnara cuvap etti: «Dooru söleerim sizä, eer inanınız olaydı hem ikilämeydiniz, siz yapaceydınız diil salt bunu, ne bu fidannan oldu, ama deyeceydiniz bu bayıra: „Kalk da atıl deniz içinä“, – o da olaceydı+.

22İnannan dua edärseydiniz, ne dä isteyeceniz, kabledeceniz»+.

İisusun zaabitlii

23•İisus girdi Ayoz bina auluna, da, açan üüredärdi insanı, geldilär büük popazlar hem halk aksakalları da dedilär Ona: «Ne zaabitliklän yapêrsın bu işleri, hem kim verdi Sana bu zaabitlii?»+

24İisus cuvap etti onnara: «Koyacam Bän dä sizä bir soruş. Cuvap edin Bana, sora Bän dä sizä söleyecäm, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri.

25İoanın vaatizlii neredän? Göktän mi osa insandan mı?» Onnar biri-birinnän lafedärdilär: «Eer deyärsäk: „Göktän“, O deyecek: „Öleysä, neçin ona inanmadınız?“+

26Ama deyärseydik: „İnsandan“, – korkêrız halktan, zerä hepsi inanêr, ani İoan prorok»+.

27Onuştan cuvap ettilär İisusa: «Bilmeeriz». O da dedi onnara: «Bän dä sizä sölämeyecäm, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri.

Angısı sesleyici?

28Nesoy annêêrsınız? Bir adamın vardı iki oolu. O gitti ilkinkisinä da dedi: „Oolum, git büün da işlä benim baayımda“.

29Ama oolu cuvap etti: „İstämeerim“, ama sora pişman oldu da gitti.

30Sora yaklaştı ikincisinä da hep bölä dedi. Bu ool cuvap etti: „Giderim, çorbacı!“, ama gitmedi.

31Angısı onnardan tamannadı bobanın istediini?» «İlkinkisi», – cuvap etti onnar. İisus dedi onnara: «Dooru söleerim sizä, ani harççılar hem maskaralar[*] sizin önünüz sora giderlär Gök Padişahlıına.

32Zerä İoan geldi, dooruluk yolunu göstersin. Siz onu inanmadınız, ama harççılar hem maskaralar inandılar. Siz gördünüz bunu, ama hep okadar pişman olmadınız günahlarınızdan hem inanmadınız+.

Fena baacılar

33•Sesleyin bir başka örnek. Vardı bir ev çorbacısı, angısı koydu bir baa, dolayladı aullan, ortada kazdı er üzüm täskası için, yıvdı bir bekçi külesi, sora, baayı verip baacılara, gitti başka memleketä+.

34Açan geldi üzüm vakıdı, yolladı kendi çıraklarını baacılara, ki alsınnar berekedini.

35Baacılar tuttular onun çıraklarını, birisini düüdülär, ikincisini öldürdülär, taa başkasını taşladılar+.

36Sora çorbacı yolladı başka çırakları, taa çokluk, nekadar ilkin. Baacılar onnarlan yaptılar hep ölä, nicä ilkinkilärlän.

37Sonda yolladı onnara kendi oolunu da dedi: „Oolumu kabledirlär ikramnan“+.

38Ama baacılar, açan gördülär oolunu, dedilär biri-birinä: „Tä çorbacının oolu, haydi öldürelim onu, da baa bizä kalacek“+.

39Tuttular onu, çıkardılar baadan bir tarafa da öldürdülär+.

40Şindi, açan gelecek baayın çorbacısı, ne yapacek bu baacılarlan?»

41Onnar cuvap ettilär: «Bu hayırsızları, zeetleyip, öldürecek. Baayı başka baacılara verecek, angıları vakıdında ona berekedini vereceklär»+.

42İisus dedi onnara: «Ne, okumadınız mı Ayoz Yazıda: „Taş, ani ustalar sıbıttı, sonda etişti köşä taşı olsun. Bu – Saabidän, hem pek şaşmaklı iş bizim için!“+

43Onuştan deerim sizä, ani Allahın Padişahlıı sizdän alınacek da başka milletä baaşlanacek, ani vakıdında meyvasını verecek.

44Kim düşecek bu taş üstünä, ezilecek. Ama kimin üstünä taş düşecek, onu tuz-buz yapacek».

45İisusun örneklerini seslediktän sora, büük popazlar hem fariseylär annadılar, ani laf gitti onnar için.

46Onnar aarardılar Onu tutsunnar, ama korkardılar insandan, zerä insan sayardı Onu prorok+.

22

Padişah düünü

22^1•İisus, enidän lafedip, onnara örneklärlän söledi:+

2«Gök Padişahlıı benzär bir padişaha, angısı yaptı düün kendi ooluna+.

3Yolladı çıraklarını, çaarılmışları düünä teklif etsinnär, ama onnar istämedilär gelmää.

4Sora enidän yolladı başka çıraklarını, deyip: „Söleyin çaarılmışlara: Sofra hazır, kurulu, öküzlerim hem besli hayvannarım kesili, hepsi hazır, gelin düünä!“

5Ama onnar esaba almadılar. Birisi gitti tarlasını bakmaa, başkası gitti alış-veriş yapmaa.

6Taa başkaları tuttular çırakları, gülmää alıp, öldürdülär onnarı+.

7Açan işitti bunu padişah, üfkelendi, yolladı askerlerini da telef etti bu öldürücüleri, yaktı onnarın kasabalarını+.

8Sora dedi çıraklarına: „Düün hazır, ama çaarılmışlar diil yakışık gelmää+.

9Gidin yol çatırıklarına, çaarınız düünä hepsini, kimi bulacenız“.

10Kullar gittilär sokaklara, topladılar hepsini, kimi buldular: iileri hem kötüleri. Düün eri doldu konakçılarlan.

11Padişah girdi, görsün konakçıları, da gördü orada bir adam, ani diildi düün rubasınnan giiyimni.

12„Ba dost, – dedi ona çorbacı, – nesoy sän düün rubasız burayı giräbildin?“ O adam susardı.

13Ozaman padişah dedi kendi izmetkerlerinä: „Baalayın onun ellerini hem ayaklarını da atın onu dışankı karannaa. Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması“+.

14Zerä çok çaarılmış, ama az seçilmiş».

Hak Kesara hem Allaha

15•Ozaman fariseylär gidip annaştılar, nesoy tutsunnar İisusu laflan+.

16Yolladılar Ona kendi üürenicilerini, İrodun adamnarınnan barabar, desinnär: «Üüredici, biz bileriz, ani dooru adamsın, Allahın yolunu hakına üüredersin, kimseyä pay tutmêêrsın, zerä adam üzünä bakmêêrsın+.

17Ölä ki, sölä bizä, nesoy sayêrsın, düşer mi ödemää harç Kesara[*] osa düşmeer mi?»+

18Ama İisus, bileräk onnarın kötü neetlerini, dedi: «Neçin Beni deneersiniz, ikiüzlülär+?

19Gösterin Bana parayı, neylän ödener harç!» Onnar getirdilär Ona bir dinar.

20İisus sordu onnara: «Kimin resimi hem adı yazılı burada?»

21«Kesarın», – cuvap etti onnar. Ozaman İisus dedi: «Verin Kesara ne Kesarın, ama Allaha ne Allahın»+.

22Şaştılar bu laflara da, Onu brakıp, gittilär.

Soruş dirilmäk için

23•Hep o günü İisusa geldi sadukeylär, angıları deerlär, ani yok dirilmäk, da sordular:+

24«Üüredici, Moisey dedi: „Eer birkimsey ölärseydi taa uşaa olmadıynan, onun kardaşı lääzım evlensin bu karıya da kaldırsın uşak ölmüş kardaşına tamızlık için“+.

25Vardı bizdä edi kardaş. İlkinkisi evlendi da öldü. Çünkü yoktu uşaa, kendi karısını braktı kardaşına.

26Hep ölä oldu ikincisinnän dä, üçüncüsünnän dä, edincisinädän.

27Hepsindän sora öldü karı da.

28Dirilmektä angısının bu edisindän karısı o olacek? Zerä hepsi yaşadı onunnan».

29İisus cuvap etti onnara: «Yanılêrsınız, zerä bilmeersiniz ne Ayoz Yazıları, ne da Allahın kuvedini.

30Zerä ölülär dirildiynän evlenmeyeceklär, ama olaceklar, nicä Allahın angilleri göktä.

31Ölülerin dirilmesi için okumadınız mı, ne Allah sizä deer:

32„Bän Avraamın Allahı, İsaakın Allahı hem İakovun Allahıyım“. Allah – diil ölülerin Allahı, ama dirilerin».

33İnsannar, ani seslärdilär, şaştılar İisusun üüretmesinä.

En büük sımarlamak

34•Fariseylär, açan işittilär, ani İisus susturdu sadukeyleri, toplandılar bireri.

35Onnardan bir zakon üüredicisi, İisusu denesin deyni, koydu ona bölä bir soruş:

36«Üüredici, angı sımarlamak en büük Zakonda?»

37İisus cuvap etti: «„Seväsin Saabi Allahını bütün üräännän, bütün canınnan hem bütün aklınnan“.

38Budur ilk hem en büük sımarlamak.

39İkincisi buna benzär: „Seväsin yakın olanını, nicä kendini“+.

40Bu iki sımarlamakta tutunêr bütün Zakon hem proroklar»+.

Hristos – kimin oolu?

41•Açan topluydular fariseylär birerdä, İisus sordu onnara:

42«Ne düşünersiniz siz Hristos için? Kimin oolu O?» «Davidin», – cuvap etti onnar+.

43İisus deer onnara: «Öleysä, neçin David, Allahın Duhundan kullanılmış, adlêêr Onu „Çorbacı“, deyip:

44„Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda, Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına“+.

45Çünkü David adlêêr Onu „Çorbacı“, nesoy O olabilir Davidin oolu?»

46Kimsey cuvap edämedi Ona bir dä laf. O gündän sora artık kimsey kıyışmadı bişey sorsun Ona+.

23

Azar bilgiçlerä hem fariseylerä

23^1•Sora İisus danıştı insana hem Kendi üürenicilerinä

2da dedi: «Bilgiçlär hem fariseylär oturêrlar Moiseyin erindä.

3Onuştan hepsini, ne söleerlär sizä, koruyun hem yapın. Ama ne yapêrlar, siz yapmayın. Zerä onnar söleerlär, ama yapmêêrlar+.

4Baalêêrlar aar üklär, ani zor götürmää. Koyêrlar insanın sırtına, ama kendileri baarlem parmaannan kımıldatmêêrlar.

5Hepsini insana göstermäk için yapêrlar. Dua paçkalarını büüldeerlär, ruba eteklerini uzun püsküllärlän yapêrlar.

6Severlär oturmaa öndeki erä konak sofralarında hem ilk skemnelerä sinagogalarda.+

7Beenerlär, insan seläm versin onnara meydannarda da desinnär: „Üüredici!“

8Ama siz kendinizä „Üüredici“ sölettirmeyin, zerä sizdä bir üüredici – Hristos, ama siz hepsiniz kardaşsınız+.

9Bu erdä kimseyä demeyin „Boba“, zerä sizin birdir Bobanız, ani göktä bulunêr.

10Kimseyä demeyin „Önderci“, zerä birdir sizdä Önderci – Hristos.

11Sizin aranızda en büüyü sizä izmetkär olsun+.

12Kim kendini üüseklendirer, o aşaalandırılacek, kim kendini aşaalandırêr, o üüseklendirilecek+.

13Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz kapêêrsınız insana Gök Padişahlıını. Kendiniz girmeersiniz, kim dä girmää isteer, brakmêêrsınız.

/+
14Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Siz kemirersiniz dulların evlerini, ama göstermäk için uzun dualar yapêrsınız. Onuştan cezanız çok aar olacek./

15Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz dolanêrsınız eri hem denizi, ki çeviräsiniz baarlem birisini dininizä, da çevirip, yapêrsınız onu bir cendem adamı, iki kat taa fena sizdän.

16Vay sizä köör öndercilär, ani deersiniz: „Eer emin edärseydi birkimsey Ayoz binaylan, diil bişey. Ama emin edärseydi Ayoz binanın altınınnan, o baalı emininnän“+.

17Fikirsizlär hem köörlar, ne taa büük? Altın mı osa Ayoz bina mı, ani ayozlêêr altını?

18Hem deersiniz: „Eer birkimsey emin edirseydi kurbannıklan, diil bişey, ama emin edirseydi kurbannan, ani kurbannık üstündä, o baalı emininnän“.

19/Fikirsizlär hem/ köörlar! Ne taa büük, kurban mı, osa kurbannık mı, ani kurbanı ayozlêêr?

20Ölä ki, kim emin eder kurbannıklan, o emin eder hepsinnän, ne var onun üstündä.

21Kim emin eder Ayoz binaylan, o emin eder Ayoz binaylan hem Onunnan, Kim orada yaşêêr.

22Hem kim emin eder göklän, emin eder Allahın çorbacılık skemnesinnän hem skemnedä Oturannan.

23Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz verersiniz onuncu payını naanedän, marardan hem kimyondan, ama brakêrsınız tamannanmadık Zakondan en paalı işleri: dooruluu, acıyannıı hem inanı. Bunnarı lääzım yapasınız, kalanını da brakmayasınız!

24Köör öndercilär, ani sivri sinää süzersiniz, ama deveyi yudêrsınız!

25Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Siz yıkêêrsınız çölmään hem çanaan dışansını, ama içyansı dolu hırsızlıklan hem tamahlıklan.

26Köör farisey! İlkin pakla çölmään /hem çanaan/ içyansını, sora pak olacek dışansı da.

27Vay sizä, fariseylär hem bilgiçlär, ikiüzlülär! Zerä siz nicä kireçli mezarlar, ani dışandan görünerlär gözäl, ama içyandan dolu ölülerin kemiklerinnän hem hertürlü mındarlıklan+.

28Hep ölä siz dä dışandan gösterilersiniz insanın önündä dooru, ama içyandan doluysunuz ikiüzlülüklän hem zakonsuzluklan.

29Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz düzersiniz prorokların mezarlarını hem donadêrsınız dooru adamnarın anılmak taşlarını.

30Siz deersiniz: „Eer biz yaşayaydık bizim dedelerin vakıdında, kayıl olmayaceydık prorokların kanını dökmää“+.

31Butakım siz kendi-kendinizä karşı şaatlık edersiniz, ani siz prorok öldürücülerin oollarıysınız.

32Haydi, bitirin, ne bobalarınız çekettirdi.

33Yılannar, zihirli yılan yavruları! Nesoy kurtulacenız cendemin cezasından+?

34Onun için, tä, yollêêrım sizä prorokları, aarifleri hem bilgiçleri. Kimisini öldüreceniz da stavroza gereceniz, başkalarını düüyeceniz sizin sinagogalarda hem koolayacenız onnarı kasabadan kasabaya+.

35Ölä ki, siz cuvap edeceniz hepsi dooru olannarın kannarı için, ani döküldü bu erdä, kabaatsız Avelin kanından, Varahiyanın oolunun, Zahariyanın kanınadan, angısını öldürdünüz Ayoz bina hem kurbannık arasında+.

36Dooru söleerim sizä, ani hepsi bunnar için bu boy insan cuvap edecek.

İerusalim için aalayış

37•İerusalim, İerusalim, ani öldürersin prorokları hem taşlan düüyersin sana yollanılmışları! Kaç sıra istedim toplayım senin uşaklarını, nicä kloçka toplêêr piliçlerini kanatları altına, ama siz istämediniz!+

38Tä, eviniz sizä boş brakılêr.

39Söleerim sizä, ani büündän ötää görmeyeceniz Beni, demeyincä: „İisözlenmiş olsun, Kim geler Saabinin adına!“»+

24

Bitki vakıdın nışannarı

24^1•Açan İisus çıktı Ayoz binadan da yollandı gitmää, üürenicilär yaklaştılar Ona, göstersinnär Ayoz binanın yapılarını.

2Ama İisus dedi onnara: «Görersiniz mi hepsini bunnarı? Dooru söleerim sizä, ani kalmayacek burada taş üstündä taş, hepsi yıkılacek»+.

3Açan İisus oturdu Zeytin bayırı üstündä, üürenicileri yalnız Ona yaklaştılar da dedilär: «Sölä bizä, nezaman olacek bunnar hem nesoy nışan Senin gelmeni hem zamanın bitkisini gösterecek?»

4İisus cuvap etti onnara: «Bakın, birkimsey aldatmasın sizi+.

5Zerä çoyu gelecek Benim adıma da deyecek: „Bänim Hristos“, da çoyunu aldadaceklar.

6İşideceniz cenk uultusu hem haber cenklär için. Bakın, korkmayasınız. Zerä hepsi bunnar lääzım olsun, ama bu taa diil bitkisi.

7Zerä millet milletä, padişahlık padişahlaa karşı kalkacek. Kimi erlerdä olacek aaçlık, /salgınnar/ hem er tepremeleri+.

8Ama hepsi bunnar salt büük kahırların çeketmesi.

9Ozaman zeetleyeceklär sizi hem öldüreceklär, hem Benim adım için hepsi milletlär sizdän azetmeyecek+.

10Çoyu inandan düşecek. Biri-birini sataceklar hem azetmeyeceklär biri-birindän+.

11Kalkacek çok yalancı proroklar da çoyunu aldadaceklar+.

12Zakonsuzluk zeedelenecek, onuştan çoyunda sevgi suuacek.

13Ama kim bitkiyädän dayanacek, o kurtulacek+.

14Gök Padişahlıın İi Haberi bütün dünnedä nasaat olacek, şaatlık olsun hepsi milletlerä, da ozaman bitkisi gelecek+.

15•Ölä ki, açan göreceniz dikili ayoz erdä iirenç işi, ani bozgunculuk yapêr, angısı için lafetti prorok Daniil, – kim okuyêr, annasın –

16ozaman kim olacek İudeyada, kaçsın bayırlara.

17Kim bulunacek ev üstündä, inmesin almaa bişey içyandan+.

18Kim olacek kırda, dönmesin geeri üst rubasını almaa.

19O günnerdä vay maamul hem uşak emzirän karılara!+

20Dua edin, kaçmanız razgelmesin kışın eki cumertesi.

21Zerä ozaman büük zeet olacek, ani olmadı dünneyin kurulmasından büünädän hem olmayacek da+.

22Eer o vakıt kısaldılmaydı, kimsey kurtulamayaceydı, ama seçilmişlerin hatırı için o vakıt kısaldıldı+.

Adam Oolunun gelmesi

23Ozaman eer birkimsey deyärseydi sizä: „Tä, Hristos burada!“ eki: „Hristos orada!“, inanmayın+.

24Zerä peydalanacek yalancı hristoslar hem yalancı proroklar. Yapaceklar büük nışannar hem şaşmaklı işlär, aldatsınnar deyni, olarsaydı kolay, artık seçilmiş olannarı da+.

25Tä, Bän vakıtça sizä haberledim+.

26Ölä ki, eer deyärseydilär sizä: „Tä, O çol erdä!“, gitmeyin, eki: „Tä, O saklı içerdä!“, inanmayın.

27Zerä, nicä çimçirik çakêr günduusundan da görüner günbatısına kadar, ölä olacek Adam Oolunun gelmesi dä+.

28Neredä olacek leş, orayı toplanacek leş kartalları+.

29•O zeet günnerindän sora hemen gün kararacek, ay vermeyecek aydınnıını, yıldızlar göktän düşeceklär, hem gökün kuvetleri sarsalanacek+.

30Ozaman göktä Adam Oolunun nışanı gösterilecek. Ozaman hepsi erdeki senselelär aalayacek. Göreceklär Adam Oolunu, gelärkän gökün bulutları üstündä büük kuvetlän hem metinniklän+.

31O yollayacek büük boru sesinnän angillerini. Onnar toplayaceklar Onun seçilmişlerini dört taraftan, gökün bir kenarından öbür kenarınadan+.

32•İncir fidanından örnek alın. Açan dalları yımışêêrlar, hem yaprakları eşererlär, bilersiniz, ani yaz yakın.

33Hep ölä, siz dä açan göreceniz hepsi bunnarı, biliniz, ani bu iş[*] yakın, artık kapuda.

34Dooru söleerim sizä, ani bu boy insan geçmeyecek, hepsi bunnar tamannanmayınca+.

35Er hem gök geçecek, ama Benim sözlerim hiç geçmeyecek+.

Gün hem saat bilinmeer

36•O günü hem o saadı kimsey bilmeer: ne gökteki angillär, ne dä Ool, ama salt Boba.

37Nicä oldu Noyun günnerindä, hep ölä olacek Adam Oolunun gelmesindä dä+.

38Nicä o günnerdä potoptan ileri iyärdilär, içärdilär hem evlenärdilär o günä kadar, açan Noy girdi gemi içinä,

39da bişey şüpelenmärdilär, potop gelmeyincä da hepsini telef etmeyincä, hep ölä olacek Adam Oolunun gelmesi dä+.

40Ozaman iki adam olacek kırda. Birisi alınacek, öbürü kalacek.

41İki karı dermendä un üüdeceklär. Birisi alınacek, birisi kalacek.

42Onuştan kuşku olun, zerä bilmeersiniz, ne günü Saabiniz gelecek+.

43Biliniz, eer bileydi evin çorbacısı, nezaman hırsız gelecek, kuşku duraceydı da brakmayaceydı, evini soysun+.

44Onuştan siz dä olun hazır, zerä Adam Oolu gelecek o saatta, açan hiç düşünmeersiniz+.

İnanç hem kasavetsiz çıraklar

45•Acaba kimdir inanç hem aarif çırak, angısını çorbacısı koydu cuvapçı kendi evindä hepsi çırakların üstünä, vakıdında doyursun onnarı deyni?

46Mutlu çırak, angısını çorbacısı, gelmesindä, bulacek bölä yaparkan+.

47Dooru söleerim sizä, ani koyacek onu cuvapçı bütün kendi varlıı üstünä.

48Ama çırak olarsaydı fena da akılca deyärseydi: „Çorbacım oyalanêr“,+

49da başlarsaydı düümää kafadarlarını, imää hem içmää sarfoşçularlan,

50çıraan çorbacısı gelecek bir gün, nezaman hiç beklämeer, hem o saatta, nezaman hiç düşünmeer,

51çok düüyecek, onu ikiüzlülärlän bir erä koyacek. Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması+.

25

On kız

25^1Ozaman Gök Padişahlıı on kıza benzär olacek, angıları aldılar kandillerini da karşı etmää güveeyi çıktılar+.

2Onnarın beşi aarifti, ama beşi diildi aarif.

3Diil aariflär, alıp kandillerini, almadılar kendilerinnän zeytin yaayı.

4Ama aarif olannar kandillerinnän aldılar zeytin yaayı da kaplar içindä.

5Çünkü güvää geç kaldı, onnar hepsi uyuklamaa başladılar da uyudular+.

6Gecä yarısı işidildi bir büük ses: „Tä güvää geler, çıkın ona karşı!“

7Ozaman hepsi kızlar uyandılar da hazırladılar kandillerini.

8Diil aariflär dedilär aariflerä: „Verin bizä dä sizin zeytin yaayınızdan, zerä bizim kandillär süüner“.

9Ama aarif kızlar cuvap ettilär: „Yok nasıl verelim, zerä sora etişmäz hem bizä, hem sizä. Taa islää gidin satıcılara da satın alın kendinizä“.

10Açan gittilär satın alsınnar, geldi güvää. Hazır olannar onunnan girdilär düün erinä da kapuyu kitledilär+.

11Ondan sora geldilär kalan kızlar da yalvardılar: „Çorbacı, çorbacı, aç bizä kapuyu!“+

12Ama o cuvap etti onnara: „Dooru söleerim, ani tanımêêrım sizi!“+

13Ölä ki, kuşku olun, zerä bilmeersiniz, ne günü hem ne saatta Adam Oolu gelecek+.

Talantlar için örnek

14•Bu olacek, nicä bir adam, gideceykän bir yabancı erä, çaardı çıraklarını da payetti onnara kendi varlıını.

15Birisinä verdi beş talant, ikincisinä verdi iki talant, üçüncüsünä verdi bir talant, herkezinä becerikliinä görä, sora gitti.

16O, angısı kabletti beş talant, gidip koydu onnarı alış-verişä da kazandı taa beş talant.

17Hep ölä yaptı ikincisi dä, ani kabletti iki talant. O da kazandı taa iki talant.

18Ama üçüncüsü, angısı kabletti bir talant, gidip kazdı bir kuyu er içindä da orayı sakladı çorbacısının talantını.

19Çok vakıttan sora bu çorbacı döndü geeri da istedi esap onnardan+.

20O, angısı kablettiydi beş talant, geldi da getirdi taa beş talant, deyip: „Çorbacı, sän verdin bana beş talant, bän kazandım taa beş talant“.

21Çorbacı dedi ona: „Helal, sän ii hem inanç çıraksın, oldun inanç az işlerdä, koyacam seni çok işlerin üstünä. Katıl çorbacının şenniinä!“+

22O, angısı kablettiydi iki talant, geldi da dedi: „Çorbacı, sän verdin bana iki talant. Bän onnarlan kazandım taa iki talant“.

23Çorbacı dedi: „Helal, sän ii hem inanç çıraksın, oldun inanç az işlerdä, koyacam seni çok işlerin üstünä. Katıl çorbacının şenniinä!“

24O, angısı kablettiydi salt bir talant, geldi da dedi: „Çorbacı, bilärdim seni, ani keskin adamsın, biçersin, neredä ekmedin hem toplêêrsın, neredä harman düümedin.

25Bän korktum, onuştan, gidip, gömdüm bu talantı er içinä. Şindi al, ne senin“.

26Çorbacı dedi ona: „Yaramaz hem haylaz çırak! Bilärdin, ani biçerim, neredä ekmedim hem toplêêrım, neredä harman düümedim.

27Onuştan sän lääzımdı koyasın paramı bankacılara[*]. Şindi, açan döndüm geeri, alaceydım paramı gelirlän.

28Alın ondan bu talantı da verin ona, kimdä var on talant.

29Zerä kimdä var, ona taa verilecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var+.

30Ama bu yaramaz çıraamı atın dışankı karannaa. Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması“. /Söleyip bunu, dedi: „Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!“/+

Milletlerä daava

31Açan Adam Oolu Kendi metinniindä gelecek, hem hepsi ayoz angillär Onunnan, ozaman oturacek Kendi metinni çorbacılık skemnesindä+.

32Hepsi milletlär toplanacek Onun önünä. Da ayıracek onnarı biri-birindän, nicä ayırêr güdücü koyunnarı tekelerdän+.

33Koyunnarı ayıracek saa tarafına, ama tekeleri – sol tarafına.

34Ozaman Padişah deyecek saa tarafında olannara: „Gelin, Bobamın iisözlenmişleri, da elä alın Padişahlıı, ani hazırlanmış sizä dünneyin kurulmasından+.

35Zerä aaçtım, da siz doyurdunuz Beni. Susuzdum, da verdiniz su, içeyim. Yabancıydım, kablettiniz Beni+.

36Çıplaktım, giidirdiniz Beni. Hastaydım, geldiniz Bana. Kapanda kapalıydım, dolaştınız Beni“+.

37Ozaman dooru olannar cuvap edeceklär: „Saabi, nezaman aaç Seni gördük da doyurduk? Eki nezaman susuzdun, da su verdik, içäsin?

38Nezaman yabancı Seni gördük da kablettik? Eki çıplak, da giidirdik?

39Nezaman hasta Seni gördük eki kapanda da Sana geldik?“

40Padişah cuvap edecek onnara: „Dooru söleerim sizä, kaç sıra bunnarı yaptınız bu en küçük kardaşlarımdan birisinä, Bana Kendimä yaptınız“+.

41Sora deyecek sol tarafında olannara: „Gidin Bendän, siz betvalılar, diveç ateşä, ani hazırlanmış diavola hem onun angillerinä!+

42Zerä aaçtım, da doyurmadınız Beni. Susuzdum, da su içeyim, vermediniz.

43Yabancıydım, kabletmediniz Beni. Hastaydım, kapanda bulundum, da gelmediniz Bana“.

44Ozaman onnar deyeceklär: „Saabi, nezaman gördük Seni aaç, susuz, yabancı, çıplak, hasta, kapanda da yardım etmedik Sana?“

45Ozaman O cuvap edecek: „Dooru söleerim sizä, ani kaç sıra bunu yapmadınız bu en küçük kardaşlarımdan birisinä, Bana yapmadınız“+.

46Bunnar gideceklär diveç cezaya, ama dooru olannar – diveç yaşamaya».

26

İisusu öldürmäk için neet

26^1•Hepsini bunnarı annattıktan sora İisus dedi Kendi üürenicilerinä:

2«Bilersiniz, ani iki gündän sora Paskellä yortusu olacek? Ozaman Adam Oolu daavaya verilecek, stavroza gerilmiş olsun».

3Ozaman toplandılar büük popazlar, bilgiçlär hem halk aksakalları Kayafanın, baş popazın, aulu içinä.

4Da annaştılar, nesoy şalvirliklän tutsunnar İisusu da öldürsünnär.

5Ama dedilär: «Salt olmaz bunu yapmaa yortuda, ki insan debreşmesin».

Bir karı yaalêêr İisusu

6•Açan İisus bulunardı Vifaniya küüyündä, lepralı Simonun evindä,+

7Ona yaklaştı bir karı ak mermer kap içindä pek paalı kokuluklan, da İisus sofrada bulunurkan, kokuluu döktü İisusun başına.

8Üürenicilär, açan gördülär bunu, üfkelenip, dedilär: «Ne lääzımdı yapılsın bu zännık?

9Bu kokuluu vardı nasıl satmaa çok paraya da bunu fukaaralara vermää».

10İisus bilärdi, ne lafedärdilär, da dedi onnara: «Neçin gücendirersiniz karıyı? O bir yakışıklı iş yaptı Benim için.

11Fukaaralar herzaman sizinnän, ama Bän herzaman olmayacam+.

12Döküp bu kokuluu güüdemin üstünä, hazırladı Beni gömülmäk için+.

13Dooru söleerim sizä, ani bütün dünnedä, neredä İi Haber nasaat olacek, bu karının yaptıı sölenecek da ona anılmak olacek»+.

İuda satêr İisusu

14•Ozaman oniki üürenicidän birisi, İuda İskariot, gitti büük popazlara+

15da dedi: «Ne vereceniz bana, eer verirseydim İisusu sizin elinizä?» Onnar adadılar vermää ona otuz gümüş.

16Bundan sora İuda aarardı uygun vakıt, ki versin İisusu onnarın ellerinä.

Paskellä sofrası

17•Hamursuz yortunun ilk günündä üürenicilär geldilär İisusa da dedilär Ona: «Neredä isteersin hazırlayalım Sana Paskellä imeeni?»

18O dedi: «Gidin kasaba içinä, te o filan adama da deyin ona: „Üüredici deer: Benim vakıdım yaklaştı, sendä yortulayacam Paskelleyi üürenicilerimnän“».

19Üürenicilär yaptılar ölä, nicä İisus sımarladı, da hazırladılar Paskelleyi.

20Avşamnen İisus oniki üürenicisinnän erleşti sofraya.

21Onnar iyärkän, İisus dedi: «Dooru söleerim sizä, ani sizdän birisi Beni satacek»+.

22Onnar pek kahırlandılar da başladılar biri-biri ardı sora Ona sormaa: «Acaba, diilim mi Bän, Saabi?»

23İisus cuvap etti: «Kim uzattı elini Benimnän çini içinä, o Beni satacek.

24Hakına, ani Adam Oolu gider, nicä Onun için yazılı. Ama vay o adama, kimdän Adam Oolu satılêr! Ona taa ii olaceydı, hiç duumasın!»+

25İuda, ani sattı Onu, dedi: «Üüredici, acaba diilim mi bän?» «Ölä, nicä söledin», – cuvap etti İisus.

Komka

26•Açan onnar iyärdilär, İisus aldı bir ekmek, iisözledi, kırdı da verdi üürenicilerinä, deyip: «Alın da iyin, bu – Benim güüdäm»+.

27Sora aldı bir çölmek, şükür etti Allaha, verdi onnara, deyip: «İçin hepsiniz ondan,

28zerä bu – Benim kanım, eni baalantının kanı, ani döküler çoyu için, ki günahları baaşlansın.

29Söleerim sizä, ani büündän ötää içmeyecäm bu çotuk meyvasından o günä kadar, açan içecäm taazesini sizinnän Bobamın Padişahlıında».

Petrinin atılması için haber

30Bir psalma çaldıktan sora, onnar gittilär Zeytin bayırına+.

31•İisus dedi onnara: «Hepsiniz bu gecä Benim beterimä sürçeceniz, zerä var yazılı: „Uracam Güdücüyü, da koyunnar daalacek“+.

32Ama dirildiktän sora sizdän öncä Galileyaya gidecäm»+.

33Petri cuvap etti Ona: «Hepsi sürçärseydi Senin beterinä, bän bir sıra bilä sürçmeyecäm».

34İisus ona dedi: «Dooru söleerim sana, ani bu gecä, horoz ötüncä, sän üç sıra atılacan Bendän».

35Petri dedi: «Eer lääzım olarsaydı öleyim dä Seninnän, hep okadar atılmarım Sendän». Kalan üürenicilär dä hep ölä lafettilär+.

İisus Gefsimani başçesindä

36•Sora İisus onnarlan gitti bir erä, adı Gefsimani. Da dedi üürenicilerinä: «Oturun burada. Bän gidecäm orayı, dua edeyim deyni».

37Aldı Petriyi hem Zevedeyin iki oolunu da başladı kahırlanmaa hem zeetlenmää+.

38İisus dedi onnara: «Canım kahırlı ölümädän. Kalın burada Benimnän da kuşku olun!»+

39Sora gitti biraz taa ileri, düştü üzükoynu erä da başladı dua etmää: «Bobam, eer varsaydı nicä, ko aşsın bu acı çölmek Bendän. Hep okadar olsun diil ölä, nicä Bän isteerim, ama nicä Sän»+.

40Sora geldi üürenicilerinä, buldu onnarı uyuyarkan da dedi Petriyä: «Ne bir saat baarlem kuşku duramadınız Benimnän?

41Kuşku olun hem dua edin, ki denemeyä düşmeyäsiniz. Duh havez, ama ten kuvetsiz»+.

42Gitti enidän ikinci sıra dua etmää da dedi: «Bobam, eer yoksaydı nicä aşsın bu çölmek Bendän, ki içmeyim onu, ko olsun Senin istediin»+.

43Sora İisus enidän döndü geeri üürenicilerinä da buldu onnarı uyuyarkan, zerä uykudan aarlaşmıştı gözleri.

44Enidän brakıp onnarı, uzaklaştı da dua etti üçüncü sıra, deyip hep o lafları.

45Sora geldi üürenicilerinä da dedi onnara: «Siz hep taa uyuyêrsınız hem dinnenersiniz mi? Tä geldi saat, açan Adam Oolu veriler günahkerlerin elinä+.

46Kalkın, gidelim! Tä, Benim satıcım yaklaştı».

İisus tutulêr

47•İisus taa lafedärkän, geldi İuda, onikidän birisi, hem onunnan barabar çok insan kılıçlarlan hem moçugalarlan, yollanılmış büük popazlardan hem halk aksakallarından+.

48Satıcı verdiydi onnara butürlü nışan: «Kimi öpecäm, Odur İisus, Onu tutun!»

49Birdän yaklaştı İisusa da dedi: «Seläm, Üüredici!», sora öptü Onu.

50İisus dedi ona: «Dostum, ne geldin yapmaa, yap!» Ozaman insannar yaklaştılar İisusa da, uzadıp ellerini, tuttular Onu.

51Birisi, ani İisuslan barabardı, uzattı elini da çıkardı kılıcını, urdu baş popazın kuluna da kesti onun kulaanı+.

52Ozaman İisus dedi: «Koy kılıcını erinä, zerä herkezi, kim kılıç çıkarêr, kılıçtan öldürüler+.

53Osa sanêrsın, yok nasıl yalvarayım Bobama, ki yollasın Bana yardıma angilleri, oniki legiondan[*] zeedä mi?

54Ama ozaman nesoy tamannanacek Ayoz Yazılar, angıları deer, ani hepsi bölä lääzım olsun?»

55Ozaman İisus dedi insana: «Siz çıktınız Beni tutmaa, nicä bir haydudu, kılıçlarlan hem moçugalarlan. Her gün otururdum Ayoz binada, üürederäk insanı, da tutmadınız Beni+.

56Ama hepsi bunnar oldu, ki tamannansın prorokların yazıları». Bundan sora hepsi üürenicilär braktılar Onu da kaçtılar+.

İisus Sinedrionun önündä

57•İisusu tutannar götürdülär Onu baş popaza, Kayafaya, kimin evindä toplanmıştı bilgiçlär hem aksakallar.

58Petri gidärdi Onun ardına uzaktan-uzaa, baş popazın auluna kadar. Sora girdi aul içinä, oturdu bekçilärlän barabar, ki görsün neylän bu iş bitecek.

59Büük popazlar, aksakallar hem bütün Sinedrion İisusa karşı aarardılar yalancı şaatlık, ki öldürsünnär Onu,

60ama bulamadılar, makar ki çok yalancı şaat çıktı ortaya. Sonda geldi taa iki şaat.

61Onnar dedilär: «O dedi: „Bän var nicä yıkayım Allahın Ayoz binasını da üç günä kadar enidän yıvacam onu“»+.

62Baş popaz kalktı ayakça da sordu: «Hiç cuvap etmeyecän mi? Ne söleerlär şaatlar Sana karşı?»+

63İisus susardı. Baş popaz dedi ona: «Emin ettirerim Sana diri Allahlan, sölä bizä, Sänsin mi Hristos, Allahın Oolu?»

64«Ölä, nicä söledin, – cuvap etti İisus. – Bundan taa zeedä söleerim sizä: büündän ötää göreceniz Adam Oolunu oturarkan Kudretlinin[*] saa tarafında hem gelärkän gök bulutları üstündä»+.

65Ozaman baş popaz yırttı rubalarını da baardı: «Kötüledi Allahı! Ne lääzım bizä başka şaat? Demin kendiniz işittiniz, nicä kötüledi Allahı!+

66Ne deyeceniz?» Onnar cuvap ettilär: «Kabaatlı, cezalansın ölümnän!»

67Ozaman tükürdülär üzünä, düüdülär şamarlan.

68Da deyärdilär: «Prorokluk et bizä, Hristos, kim urdu Sana?»

Petri atılêr İisustan

69•Petri durardı dışarda, aul içindä. Bir izmetçiyka yaklaştı ona da dedi: «Sän dä Galileyalı İisuslan bulunardın!»

70Petri atıldı hepsinin önündä da dedi: «Hiç annamêêrım, ne söleersin».

71Açan çıktı tokatlar yanına, bir başka izmetçiyka gördü onu da dedi onnara, kim oradaydı: «Bu adam da Nazaretli İisuslandı».

72Petri enidän atıldı da emin etti: «Hiç tanımêêrım bu Adamı!»

73Birazdana orada durannar yaklaştılar Petriyä da dedilär: «Aslı, sän dä onnardansın, zerä senin lafın tanıdêr seni».

74Petri başladı betvaylan emin etmää: «Hiç tanımêêrım bu Adamı!» Taman o vakıt horoz öttü.

75Petrinin aklına geldi, ne sölediydi İisus: «Horoz ötüncä, sän üç sıra Bendän atılacan». Petri çıktı dışarı da acı aaladı+.

27

İisusu götürerlär kullanıcı Pilata

27^1•Açan sabaa oldu, büük popazlar hem halk aksakalları annaştılar İisusu öldürsünnär.

2Baalayıp Onu, götürdülär da verdilär kullanıcı Pontiy Pilata+.

İuda asılêr

3•Açan İuda, ani sattı İisusu, annadı, ani İisusu daavaya verdilär, pişman oldu. Getirdi geeri otuz gümüşü da verdi büük popazlara hem aksakallara.

4O dedi: «Günaha girdim, zerä kabaatsız adam kanı sattım». «Bizä ne? Sän kendin bak», – cuvap etti onnar.

5İuda attı gümüşleri Ayoz bina içinä, sora gitti da asıldı.

6Büük popazlar topladılar gümüşleri da dedilär: «Düşmär koymaa bu parayı Ayoz binanın haznasına, zerä bu kan parası»+.

7Annaştılar bu paraylan çölmekçinin tarlasını satın alsınnar, mezar eri olsun, yabancıları gömmää deyni.

8Onuştan büünkü günä kadar bu tarlanın adı: «Kan tarlası».

9Ozaman tamannandı, ne haberlediydi prorok İeremiya, angısı deer: «Aldılar otuz gümüşü, paa kuruşunu, ani İzrail oolları kurdu Onun için,+

10da verdilär çölmekçinin tarlası için, nicä bana Saabi söledi».

İisus Pilatın önündä

11•İisus çıktı kullanıcının önünä, angısı sordu Ona: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?» «Ölä, nicä söleersin», – cuvap etti İisus+.

12Ama büük popazların hem aksakalların amazlarına hiç cuvap etmedi.

13Ozaman Pilat dedi Ona: «Ne, işitmeersin mi, nekadar çok kabaatlandırêrlar Seni?»+

14İisus ona hiç bir dä laf cuvap etmedi. Kullanıcı buna pek şaştı.

İisus hem Varavva

15•Her Paskellä yortusunda kullanıcı, adetinä görä, kolverärdi kapancılardan birisini, kimi insan istärdi.

16O vakıt kapalıydı bir anılmış adam, adı Varavva.

17Açan hepsi topluydular, Pilat sordu onnara: «Kimi isteersiniz kolvereyim? Varavvayı mı osa İisusu mu, Angısına dener Hristos?»

18Zerä bilärdi, ani haseetlik beterinä verdilär İisusu onun elinä+.

19Açan Pilat taa oturardı daava skemnesindä, onun karısı yolladı ona, sölesinnär: «Bak yapmayasın bişey bu dooru adama. Bu gecä çok zeet çektim, açan Onu düşümdä gördüm».

20Büük popazlar hem aksakallar kızıştırdılar insanı istesinnär Varavvayı, ama İisusu öldürsünnär+.

21Kullanıcı sordu onnara: «Angısını onnarın ikisindän kolvereyim?» «Varavvayı!» – baardılar onnar.

22Pilat dedi onnara: «Ne yapayım İisuslan, Angısına dener Hristos?» «Gerilmiş olsun stavroza!» – baardılar onnar.

23Kullanıcı dedi: «E ne kötülük yaptı?» Ama onnar çekettilär taa pek baarmaa: «Gerilmiş olsun stavroza!»+

24Açan Pilat gördü, ani bişey yapamêêr, buna karşı, kalabalık debreşer, aldı su, yıkadı ellerini insanın önündä da dedi: «Bän diilim kabaatlı bu dooru Adamın kanı için. Bakın kendiniz!»

25Hepsi insan cuvap etti: «Onun kanı düşsün bizim üstümüzä hem bizim uşaklarımızın üstünä»+.

Askerlär gülmää alêrlar İisusu

26Ozaman Pilat kolverdi Varavvayı, ama İisusu kamçılayıp, verdi, ki gersinnär stavroza+.

27•Sora kullanıcının askerleri götürdülär İisusu Pretoriuma[*]. Onun dolayına toplandılar hepsi askerlär.

28Soyundurdular Onun rubalarını da giidirdilär kırmızı üst ruba.

29Ördülär tikenni çalıdan bir feneț da koydular Onun başına, sora verdilär bir sopa saa elinä. Diz çökürdülär önündä da, gülmää alıp, deyärdilär: «Seläm Sana, İudeylerin Padişahı!»

30Tükürürdülär Onun üstünä, sora alıp sopayı, kafasına ururdular+.

31Gülmää aldıktan sora soyundurdular kırmızı üst rubayı, giidirdilär Kendi rubalarını da götürdülär Onu, stavroza germää.

İisusu gererlär stavroza

32•Kasabadan çıkarkan, karşı geldilär kirineli bir adamnan, adı Simon. Onu zorladılar, götürsün İisusun stavrozunu.

33Açan etiştilär o erä, ani adı Golgofa, annaması «baş kemii eri»,

34verdilär içsin şarap, karışık acı bişeylän, ama İisus, dadıp, istämedi içsin.

35Gerdiktän sora, attılar çetelä da payettilär Onun rubalarını.

36Sora oturdular da yanında bekçilik edärdilär.

37Başı üstündä taktılar kabaatını, yazılı: «İisus – İudeylerin Padişahı».

38Onunnan barabar stavroza gerdilär iki haydut: birisini saa, öbürünü dä sol tarafına.

39Oradan geçennär kötülärdilär Onu da, başlarını sallayarak, deyärdilär:

40«Sän, ani yıkêrsın Ayoz binayı da üç gündä enidän yapêrsın, eer Sän Allahın Oolusaydın, kurtar Kendini da in erä stavrozdan!»+

41Hep ölä büük popazlar, bilgiçlär hem aksakallar /fariseylärlän barabar/ gülmää alardılar Onu da deyärdilär:

42«O başkalarını kurtardı, ama Kendini kurtaramêêr! Eer O İzrailin padişahıysa, insin erä stavrozdan, da biz inanacez Ona!+

43Umutlanardı Allaha, ko şindi kurtarsın Onu Allah, eer Onu sevärsä. Zerä O Kendi deyärdi: „Bän Allahın Ooluyum!“»

44Haydutlar, ani geriliydilär Onunnan, hep ölä kötülärdilär Onu.

İisus öler

45•Altıncı saattan dokuzuncu saada kadar[*] oldu karannık bütün memlekettä.

46Dokuzuncu saadın dolayında İisus baardı büük seslän: «Eli! Eli! Lema şevaktani?» Annaması: «Allahım! Allahım! Neçin Beni braktın?»+

47Orada durannardan kimisi, işidip bu lafları, dedilär: «O çaarêr İliyayı!»

48Birisi kaçtı, çabuk aldı bir sünker, bandırdı onu iişi şarap içinä da, takıp bir sopaya, verdi, içsin.

49Ama kalanı deyärdilär: «Durun, bakalım, gelecek mi İliya, kurtarsın Onu?»

50İisus enidän baardı büük seslän da verdi duhunu.

Ayoz binanın perdesi yırtılêr

51Birdän Ayoz binanın içindä perdä yırtıldı iki parçaya, yukardan aşaa kadar. Er tepredi, taşlar çatladılar,

52mezarlar açıldılar. Çok ayozların güüdeleri, ani öldüydülär[*], dirildilär+

53da, mezarlar içindän çıkıp, Onun dirilmesindän sora girdilär ayoz kasabaya[*] da çoyuna gösterildilär.

54Asker üzbaşı hem askerlär, ani bekçilik edärdilär İisusun yanında, açan gördülär er tepremesini hem hepsini, ne oldu, pek korktular da dedilär: «Hakına, O Allahın Ooluydu!»

55Orada vardı çok karı, angıları uzaktan siiredärdilär, hem angıları Galileyadan gittiydilär İisusun ardına, izmet ederäk Ona.

56Onnarın arasında Mariya Magdalina hem Mariya, İakovun hem İosifin anaları, hem Zevedeyin oolların anaları+.

İisusu gömerlär

57•Avşamnen geldi bir zengin adam, adı İosif, Arimafeya kasabasından, hep İisusun üürenicilerindän.

58Gitti Pilata da istedi İisusun güüdesini. Pilat izin etti, versinnär ona.

59İosif aldı güüdeyi da sardı biyaz keten çarşaflan,

60erleştirdi Onu kendi mezarı içinä, angısını oymuştu kanarada. Sora devirdi bir büük taş mezarın kapusuna da gitti.

61Oradaydı Mariya Magdalina hem öbür Mariya. Onnar otururdular mezara karşı.

Bekçilär mezarda

62Ertesi günü, cumaa günündän sora, büük popazlar hem fariseylär toplandılar Pilatın önünä da dedilär:

63«Çorbacı, biz aklımıza getirdik, ani o aldadıcı, taa yaşarkan, dedi: „Üçüncü günü dirilecäm“+.

64Onuştan sımarla, beklenilsin mezar üçüncü günä kadar, ki birtürlü gelmesinnär Onun üürenicileri gecä da çalmasınnar güüdesini, sora demesinnär insana, ani dirildi ölüdän. Bu son yalan olacek taa kötü ilkinkisindän».

65Pilat dedi: «Var bir bölük bekçiniz, gidin da koruyun mezarı, nicä bilersiniz».

66Onnar gittilär da korudular mezarı bekçilärlän, mühürleyip taşı+.

28

İisus diriler

28^1•Cumertesi geçtiktän sora, açan aydınnanırdı haftanın ilk günü[*], Mariya Magdalina hem öbür Mariya geldilär görmää mezarı+.

2Birdän oldu bir büük er tepremesi, zerä bir angil Saabidän indi göktän da, gelip, devirdi taşı mezarın aazından da oturdu taş üstünä+.

3Onun görümü çimçirik gibiydi. Rubaları biyazdı nicä kaar+.

4Bekçilär korkudan titiredilär da ölü gibi erä düştülär+.

5Angil dedi karılara: «Korkmayın, zerä bilerim, ani aarêêrsınız stavroza gerilmiş İisusu.

6O yok burada, O dirildi, nicä sölediydi. Gelin, görün erini, neredä Saabi koyuluydu.

7Da hızlı gidin, söleyin Onun üürenicilerinä, ani O dirildi ölüdän. O gider sizdän öncä Galileyaya. Orada göreceniz Onu. Tä bän sizä söledim»+.

Karılar görerlär Hristozu

8Onnar hızlı çıktılar mezar içindän korkuylan hem büük sevinmäklän, kaçarak gittilär, haber versinnär üürenicilerinä.

9Ama açan gidärdilär, sölesinnär üürenicilerinä, tä, Kendi İisus karşı çıkêr onnara da deer: «Seläm!» Onnar yaklaştılar, sarmaştılar ayaklarına da baş iilttilär Ona+.

10Ozaman İisus dedi onnara: «Korkmayın, gidin da söleyin kardaşlarıma, gitsinnär Galileyaya. Orada Beni göreceklär»+.

Bekçilär satın alınêr

11Açan onnar gidärdilär, kimisi bekçilerdän girdilär kasaba içinä da söledilär hepsi bu oluşlar için büük popazlara.

12Bunnar toplandılar aksakallarlan bireri da, annaşıp, verdilär çok para bekçilerä,

13deyip onnara: «Söleyin bölä: „Onun üürenicileri geldilär gecä, da biz uyuyarkan çaldılar Onun güüdesini“.

14Bu haber etişärseydi kullanıcının kulaana, biz onu inandıracez, da sizi beladan kurtaracez».

15Askerlär aldılar parayı da yaptılar ölä, nicä onnarı üürettilär. İudeylerin arasında bu haber daaldı da etişti büünkü günä kadar.

İisusun bitki sımarlaması

16•Onbir üürenici gittilär Galileyaya bayırın üstünä, nereyi İisus sımarladıydı.

17Gördülär Onu da baş iilttilär Ona, ama kimisi şüpeli kaldı+.

18İisus, yaklaşıp onnara, dedi: «Bana bütün zaabitlik verildi göktä hem erdä+.

19Gidin da hepsi milletleri Bana üürenici yapın, vaatiz edip onnarı Bobanın hem Oolun hem Ayoz Duhun adına+.

20Üüredin, hepsini tamannasınnar, ne sizä sımarladım. Da biliniz, Bän olacam sizinnän her gün, zamanın bitkisinädän». /Amin./+

* 2:13 Mısır – Egipet.

* 4:1 Diavol – şeytan.

* 5:22 Raka – boş adam.

* 5:22 Sinedrion – üüsek daava evi İudeyada.

* 5:26 Kodrant – küçük para.

* 5:47 Tayfännar – diil iudeylär; insannar, ani inanêr çok allahları.

* 6:27 Boyuna – yada «yaşamasına».

* 8:6 Kötürüm – paralizovannıy.

* 10:25 Veelzevul – şeytan.

* 10:29 Assariy – ufak para.

* 11:3 Kendi üürenicilerini: kimi tekstlerdä «ikisini üürenicilerin».

* 15:39 Magdala: taa geç tekstlerdä «Magadan».

* 16:18 Petri – urumca annaması «taş».

* 16:18 Kuvedi – urumca «tokatları».

* 17:27 Statir – dört drahma (para).

* 18:24 Bir talant – 6000 dinar. Bir dinar – bir günün hakıydı.

* 19:12 Evnuh – evlenämeyän adam.

* 20:3 Üçüncü saat – saat dokuz sabaalän.

* 20:5 Altıncı, dokuzuncu saat – saat oniki, saat üç üülendän sora.

* 20:6 Onbirinci saat – saat beş üülendän sora.

* 21:5 Sionun kızı – İerusalimin insanı.

* 21:9 Osanna – selämnemäk lafı, annaması «şindi kurtar».

* 21:31 Maskara – karı, ani orospuluk yapêr para için.

* 22:17 Kesar – Rim (Roma) imperatoru.

* 24:33 Bu iş: yada «O».

* 25:27 Bankacılar – bezirgännär, ani insandan paraylan alış-veriş yapêrlar da geeri gelirlän çevirerlär.

* 26:53 Legion – 6000 asker.

* 26:64 Kudretli – Allah.

* 27:27 Pretorium – kullanıcının rezidențiyası.

* 27:45 Saat 12-dän 15-ä kadar.

* 27:52 Öldüydülär – urumca, «uyumuştular».

* 27:53 Ayoz kasaba – İerusalim.

* 28:1 Haftanın ilk günü – pazar günü.

• 1:1 Luka 3:23-28

+ 1:1 Yaradılış 22:18,

+ 1:2 Yaradılış 21:3, Yaradılış 25:6, Yaradılış 29:35

+ 1:3 Yaradılış 38,
+ 1:4 Rufi 4:18-22
+ 1:16 Luka 1:27
• 1:18 Luka 2:1-7
+ 1:18 Luka 1:27, Luka 1:35

+ 1:21 Luka 1:31, Yaptıklar 4:12, Yaptıklar 13:38

+ 1:22 Matfey 2:14, Matfey 4:14, Matfey 21:4, Matfey 26:56, Mark 14:49, İoan 19:36,

+ 2:1 Luka 1:5, Luka 2:4-7, İoan 7:42
+ 2:11 İoan 19:39
+ 2:12 Yaradılış 20:6
+ 2:15 Matfey 1:22
+ 2:17 Matfey 27:9
+ 2:23 Luka 1:26, Luka 2:39, İoan 1:45

• 3:1 Mark 1:1-8, Luka 3:1-9, Luka 3:15-17, İoan 1:19-28

+ 3:1 Luka 1:80, İoan 1:6
+ 3:2 Mark 1:15
+ 3:6 Yaptıklar 19:18

+ 3:7 Matfey 12:34, Matfey 23:33, Romalılara 5:9, 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 3:9 İoan 8:33
+ 3:10 Matfey 7:19
+ 3:11 İoan 1:15, Yaptıklar 2:3
+ 3:12 Matfey 13:30, Çıfıtlara 6:8
• 3:13 Mark 1:9-11, Luka 3:21-22
+ 3:16 Yaptıklar 7:56, İoan 1:32-33

+ 3:17 Mark 9:7, İoan 12:28, Matfey 17:5, 2 Petrіnіn 1:17

• 4:1 Mark 1:12-13, Luka 4:1-13
+ 4:2 Matfey 21:18
+ 4:3 1 Salonіklіlerä 3:5
+ 4:6 İoan 7:4
+ 4:10 Matfey 16:23,
+ 4:11 Luka 22:43
• 4:12 Mark 1:14-15, Luka 4:14-15
+ 4:12 Matfey 14:3
+ 4:13 Matfey 2:23, Mark 1:21
+ 4:14 Matfey 1:23
• 4:18 Mark 1:16-20, Luka 5:1-11
+ 4:18 İoan 1:40-42
+ 4:19 Matfey 13:47
+ 4:20 Matfey 19:27
• 4:23 Luka 6:17-19
+ 4:23 Mark 1:39
+ 4:24 Luka 2:2
+ 4:25 Mark 5:20, Mark 7:31
• 5:3 Luka 6:20-23
+ 5:4 2 Korіnflіlerä 7:10, Apokalіpsіs 21:4
+ 5:6 İoan 7:37
+ 5:7 Luka 6:36

+ 5:8 1 İoanın 3:2, Çıfıtlara 12:14, Apokalіpsіs 22:4

+ 5:9 İakovun 3:18, 2 Tіmofeyä 2:22, İoan 1:12, 1 İoanın 3:1, 1 İoanın 5:1, Romalılara 8:14

+ 5:11 İakovun 1:2, 1 Petrіnіn 4:14

+ 5:12 Yaptıklar 5:41, İakovun 1:2, Romalılara 5:3, 2 Korіnflіlerä 12:10, Çıfıtlara 10:34

• 5:13 Mark 9:50, Luka 14:34-35
+ 5:14 Efeslіlerä 5:8
+ 5:15 Mark 4:21, Luka 8:16, Luka 11:33
+ 5:16 1 Petrіnіn 2:12, 2 Korіnflіlerä 9:13
+ 5:17 Romalılara 3:31, Romalılara 10:4
+ 5:18 Luka 16:17
+ 5:19 Matfey 11:11, Matfey 18:4
+ 5:20 İoan 3:5
+ 5:22 1 İoanın 3:15
+ 5:25 Luka 12:58-59
+ 5:30 Matfey 18:8-9, Mark 9:43-44
• 5:31 Matfey 19:9, Mark 10:11-12, Luka 16:18
+ 5:32 Romalılara 7:3, 1 Korіnflіlerä 7:10-11
+ 5:34 Yaptıklar 7:49
+ 5:37 İakovun 5:12
• 5:38 Luka 6:27-36

+ 5:39 1 Petrіnіn 2:23, Romalılara 12:17, 1 Korіnflіlerä 6:7

+ 5:44 Romalılara 12:20, Luka 23:34, Yaptıklar 7:60, 1 Petrіnіn 3:9, Romalılara 12:14

+ 5:45 Yaptıklar 14:17

+ 5:48 Matfey 19:21, İakovun 1:4, Efeslіlerä 5:1, Koloslulara 1:28

+ 6:1 1 İoanın 2:29
+ 6:2 Luka 6:24
• 6:5 Luka 11:2-4
+ 6:5 Luka 18:11
+ 6:10 Matfey 26:42

+ 6:13 Matfey 26:41, İoan 17:15, 2 Salonіklіlerä 3:3

+ 6:14 Mark 11:25-26, Efeslіlerä 4:32, Koloslulara 3:13

+ 6:15 Matfey 18:35, İakovun 2:13

• 6:19 Luka 11:34-36, Luka 12:22-34

+ 6:19 1 Tіmofeyä 3:3, 1 Tіmofeyä 6:9, Çıfıtlara 13:5, İakovun 5:2-3

+ 6:20 Matfey 19:21, 1 Petrіnіn 1:4
+ 6:24 Luka 16:13
+ 6:25 Fіlіplіlerä 4:6, 1 Petrіnіn 5:7
+ 6:26 Matfey 10:31, Matfey 12:12
+ 6:30 Matfey 8:26, Matfey 14:31, Matfey 16:8
• 7:1 Luka 6:37-38, Luka 6:41-42

+ 7:1 Romalılara 14:10, 1 Korіnflіlerä 4:5, İakovun 4:12

+ 7:2 Mark 4:24, Romalılara 2:1
+ 7:6 Matfey 15:26
• 7:7 Luka 11:9-13

+ 7:8 Matfey 18:19, Matfey 21:22, Mark 11:24, İoan 14:13-14, 1 İoanın 3:22, 1 İoanın 5:14

+ 7:11 Yaradılış 6:5, Matfey 12:34

+ 7:12 Luka 6:31, Matfey 22:40, Galatіyalılara 5:14

• 7:13 Luka 13:24

• 7:15 Luka 6:43-44, Luka 13:25-27

+ 7:15 Matfey 24:11, Mark 13:22, Yaptıklar 13:6, 2 Petrіnіn 2:1, 1 İoanın 4:1, Yaptıklar 20:29

+ 7:16 İakovun 2:18
+ 7:17 Matfey 12:33-35
+ 7:19 Matfey 3:10

+ 7:22 Matfey 25:11, Luka 6:46, İoan 13:13, Mark 9:38, Luka 9:49

+ 7:23 Matfey 25:41
• 7:24 Luka 6:47-49
+ 7:29 Mark 1:22, Luka 4:32
• 8:1 Mark 1:40-45, Luka 5:12-16
+ 8:2 Mark 9:22

+ 8:4 Matfey 9:30, Matfey 17:9, Mark 1:34, Luka 17:14

• 8:5 Luka 7:1-10
+ 8:10 Yaptıklar 10:2
+ 8:11 Luka 13:29, Luka 16:23, Efeslіlerä 3:6

+ 8:12 Matfey 13:42, Matfey 22:13, Matfey 22:30, Matfey 24:51, Matfey 25:13, Luka 13:28

+ 8:13 Matfey 9:29, İoan 4:53
• 8:14 Mark 1:29-34, Luka 4:38-41
+ 8:14 1 Korіnflіlerä 9:5

+ 8:15 Mark 5:41, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

• 8:18 Luka 9:57-62
+ 8:18 Mark 4:35, Luka 8:22
• 8:23 Mark 4:35-41, Luka 8:22-25
+ 8:26 Matfey 6:30,
• 8:28 Mark 5:1-20, Luka 8:26-39
+ 8:29 Mark 1:23-24, Luka 4:34
+ 8:34 Luka 5:8, Yaptıklar 16:39
• 9:1 Mark 2:1-12, Luka 5:17-26
+ 9:1 Matfey 4:13

+ 9:2 Mark 6:55, Matfey 8:10, Mark 10:52, Luka 7:48

+ 9:3 Matfey 26:65, İoan 10:33
• 9:9 Mark 2:13-17, Luka 5:27-32
+ 9:11 Matfey 11:19, Luka 15:2
+ 9:13 Luka 15:7, 1 Tіmofeyä 1:15
• 9:14 Mark 2:18-22, Luka 5:33-39

+ 9:14 Matfey 11:2, Matfey 14:12, Luka 11:1, İoan 1:35, Luka 18:12

+ 9:15 Matfey 25:1-13, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2, Mark 14:7, Luka 17:22, İoan 16:20

• 9:18 Mark 5:21-43, Luka 8:40-56
+ 9:21 Mark 3:10
+ 9:22 Mark 10:52, Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8
+ 9:24 İoan 11:11

+ 9:25 Yaptıklar 9:40, Mark 1:31, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

+ 9:27 Matfey 22:42, Luka 1:32, Matfey 20:29-34

+ 9:29 Matfey 8:13

+ 9:30 Matfey 8:4, Matfey 12:16, Matfey 17:9, Mark 1:44

+ 9:31 Mark 1:45, Mark 7:36
+ 9:34 Matfey 10:25, Matfey 12:24
+ 9:36 Mark 8:2, Mark 6:34
+ 9:38 Luka 10:2, İoan 4:35

• 10:1 Mark 3:13-19, Mark 6:7-13, Luka 6:12-16, Luka 9:1-6, Luka 10:1-12

+ 10:6 Matfey 15:24, 1 Petrіnіn 2:25
+ 10:7 Matfey 3:2, Matfey 4:17
+ 10:8 Matfey 8:2, Yaptıklar 20:35
+ 10:10 1 Tіmofeyä 5:18
+ 10:14 Yaptıklar 13:51
+ 10:15 Yaradılış 18:20, Yaradılış 19:24,

• 10:16 Mark 13:9-13, Luka 12:2-12, Luka 21:12-17

+ 10:16 Luka 10:3, Yaradılış 3:1

+ 10:18 Yaptıklar 17:6, Yaptıklar 18:12, Yaptıklar 24:1, Yaptıklar 25:6,

+ 10:21 Matfey 24:10

+ 10:22 Matfey 24:9, İoan 15:18, İakovun 5:11, Galatіyalılara 6:9, Apokalіpsіs 2:10

+ 10:23 Yaptıklar 8:1, Yaptıklar 14:6
+ 10:24 Luka 6:40, İoan 13:16
+ 10:25 Matfey 9:34, Matfey 12:24
+ 10:26 Mark 4:21, Luka 8:17, Luka 12:2
+ 10:31 Matfey 6:26, Matfey 12:12
+ 10:32 Romalılara 10:9, Apokalіpsіs 3:5

+ 10:33 Matfey 25:12, 1 İoanın 2:23, 2 Tіmofeyä 2:12

• 10:34 Luka 12:51-53, Luka 14:26-27

+ 10:34 Yaptıklar 14:4

+ 10:38 Matfey 16:24-25, Mark 8:34-35, Luka 9:23

+ 10:39 İoan 12:25

+ 10:40 Matfey 25:40, Luka 10:16, İoan 12:44, İoan 13:20, Galatіyalılara 4:14

+ 10:42 Mark 9:41, Çıfıtlara 6:10

• 11:1 Luka 7:18-35

+ 11:2 Matfey 14:3, Luka 3:19-20, İoan 3:24, İoan 4:25, İoan 6:14, İoan 11:27

+ 11:6 İoan 6:61, İoan 16:1
+ 11:7 Matfey 3:1
+ 11:9 Matfey 14:5, Matfey 21:26
+ 11:10 Mark 1:2
+ 11:11 Luka 1:15
+ 11:12 Luka 16:16
+ 11:14 Matfey 17:12-13, Luka 1:17
+ 11:15 Apokalіpsіs 2:7
+ 11:18 Matfey 3:4, Luka 1:15
+ 11:19 İoan 2:1, İoan 12:2, Matfey 9:10-11
• 11:20 Luka 10:13-15
+ 11:21 Mark 6:45, Mark 8:21, Mark 3:7
+ 11:22 Matfey 15:21
• 11:25 Luka 10:21-22

+ 11:27 İoan 13:3, İoan 17:2, İoan 6:46, İoan 7:29, İoan 8:19, İoan 10:15

+ 11:28 İoan 7:37
+ 11:30 1 İoanın 5:3
• 12:1 Mark 2:23-28, Luka 6:1-5
+ 12:6 Matfey 12:41
• 12:9 Mark 3:1-6, Luka 6:6-11
+ 12:10 Luka 11:54, Luka 20:20
+ 12:12 Matfey 6:26, Matfey 10:31
+ 12:16 Matfey 8:4, Matfey 9:30
• 12:22 Mark 3:20-30, Luka 11:14-23
+ 12:23 Matfey 9:27
+ 12:24 Matfey 9:34, Matfey 10:25
+ 12:27 Mark 9:38, Yaptıklar 19:13
+ 12:30 Mark 9:40
+ 12:31 Mark 3:29, Luka 12:10
+ 12:33 Matfey 7:17-20, Luka 6:43-45

+ 12:34 Matfey 3:7, Matfey 23:33, Yaradılış 6:5, Matfey 7:11, Matfey 15:18, İakovun 3:6

+ 12:36 Romalılara 14:12
+ 12:37 Matfey 5:22, İakovun 3:2-12
• 12:38 Mark 8:11-12, Luka 11:29-32
+ 12:38 1 Korіnflіlerä 1:22
+ 12:39 Matfey 16:4
+ 12:40 İona 2:1

+ 12:41 Romalılara 2:27, İona 3:5, Matfey 12:6

• 12:43 Luka 11:24-26
+ 12:45 2 Petrіnіn 2:20
• 12:46 Mark 3:31-35, Luka 8:19-21

+ 12:46 Matfey 13:55, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 12:50 İoan 15:14, Çıfıtlara 2:11
• 13:1 Mark 4:1-9, Luka 8:4-8
+ 13:9 Matfey 11:15
• 13:10 Mark 4:10-12, Luka 8:9-10
+ 13:11 Matfey 19:11
+ 13:12 Matfey 25:29
+ 13:15 İoan 12:40, Yaptıklar 28:26-27
+ 13:16 Luka 10:23-24
+ 13:17 Çıfıtlara 11:13, 1 Petrіnіn 1:10-12
• 13:18 Mark 4:13-20, Luka 8:11-15
+ 13:21 Galatіyalılara 1:6, Çıfıtlara 6:4

+ 13:22 Matfey 6:25, Mark 10:23, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 13:23 İoan 15:5
+ 13:30 Matfey 3:12
• 13:31 Mark 4:30-34, Luka 13:18-21
+ 13:32 Matfey 17:20, Luka 17:6,

+ 13:33 1 Korіnflіlerä 5:6, Galatіyalılara 5:9

+ 13:38 İoan 8:44
+ 13:39 Apokalіpsіs 14:15-16
+ 13:41 Matfey 24:31

+ 13:42 İoan 15:6, Apokalіpsіs 20:15, Matfey 8:12

+ 13:43 Matfey 11:15
+ 13:47 Matfey 4:19
+ 13:48 İoan 21:11
+ 13:49 Matfey 25:32
+ 13:50 Matfey 8:12
• 13:53 Mark 6:1-6, Luka 4:16-30

+ 13:54 Matfey 2:23, Luka 2:39, Luka 4:23, Mark 1:21

+ 13:55 İoan 6:42, Matfey 12:46
+ 13:57 Matfey 11:6, İoan 4:44
• 14:1 Mark 6:14-29, Luka 9:7-9
+ 14:2 Matfey 16:14

+ 14:3 Matfey 4:12, Matfey 11:2, Luka 3:19-20, İoan 3:24

+ 14:5 Matfey 11:9, Matfey 21:26

+ 14:12 Matfey 9:14

• 14:13 Mark 6:30-44, Luka 9:10-17, İoan 6:1-14

+ 14:21 Matfey 15:38
• 14:22 Mark 6:45-56, İoan 6:15-21
+ 14:23 Mark 1:35, Luka 4:42, Luka 5:16
+ 14:26 Luka 24:37
+ 14:31 Matfey 6:30
+ 14:33 Luka 1:35
+ 14:34 Mark 6:53, Luka 5:1
• 15:1 Mark 7:1-23
+ 15:2 Luka 11:38
+ 15:3 Galatіyalılara 1:14
+ 15:7 Matfey 23:13, Yaptıklar 28:25
+ 15:9 Koloslulara 2:22
+ 15:11 Yaptıklar 10:15
+ 15:13 İudanın 1:12
+ 15:14 Matfey 23:16, Luka 6:39
+ 15:18 Matfey 12:34, İakovun 3:6

+ 15:19 Galatіyalılara 5:19-21, 1 Korіnflіlerä 6:9-10

• 15:21 Mark 7:24-30
+ 15:22 Matfey 9:27, Luka 1:32
+ 15:24 Matfey 10:6, 1 Petrіnіn 2:25
+ 15:26 Matfey 7:6
• 15:29 Mark 7:31
+ 15:32 Matfey 9:36
+ 15:38 Matfey 14:21
• 16:1 Mark 8:11-13, Luka 12:54-56
+ 16:1 Matfey 3:7, 1 Korіnflіlerä 1:22
+ 16:4 İona 2:1, Matfey 12:39
• 16:5 Mark 8:14-21
+ 16:6 Luka 12:1, 1 Korіnflіlerä 5:7-8
+ 16:8 Matfey 6:30
+ 16:9 Matfey 14:13-21
+ 16:10 Matfey 15:36-37
• 16:13 Mark 8:27-30, Luka 9:18-21
+ 16:14 Matfey 14:2,
+ 16:17 1 Korіnflіlerä 2:13
+ 16:18 Mark 3:16, İoan 1:42, Efeslіlerä 2:20
+ 16:20 Matfey 9:30
• 16:21 Mark 8:31, Luka 9:22-27

+ 16:21 Luka 17:25, Mark 9:31, Mark 10:34, İoan 2:19

+ 16:23 Matfey 4:10, Fіlіplіlerä 3:19
+ 16:24 Matfey 10:38-39
+ 16:25 Matfey 19:29

+ 16:27 Matfey 24:30, Matfey 25:31, 1 Salonіklіlerä 4:16, Apokalіpsіs 2:23

+ 16:28 Matfey 24:34, İoan 21:22
• 17:1 Mark 9:2-13, Luka 9:28-36
+ 17:1 Mark 5:37, Mark 14:33
+ 17:2 Apokalіpsіs 1:16
+ 17:5 Matfey 3:17, 2 Petrіnіn 1:17
+ 17:9 Matfey 8:4, Matfey 9:30, Mark 1:44
+ 17:13 Matfey 11:14, Luka 1:17
• 17:14 Mark 9:14-29, Luka 9:37-43
+ 17:18 Mark 1:26, Yaptıklar 8:7
+ 17:20 Matfey 13:31, Luka 17:6, Mark 11:23
• 17:22 Mark 9:30-32, Luka 9:43-45
+ 17:23 Matfey 16:21, Matfey 20:19
+ 17:24 Mark 9:33, Matfey 22:17
+ 17:27 Romalılara 13:7

• 18:1 Mark 9:33-37, Mark 9:42-48, Luka 9:46-48, Luka 17:1-2

+ 18:3 1 Korіnflіlerä 14:20, Matfey 19:16
+ 18:5 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20
+ 18:7 Matfey 26:24

+ 18:8 Matfey 5:30, Matfey 25:41, Apokalіpsіs 20:10

+ 18:9 Matfey 5:29
• 18:10 Luka 15:3-7
+ 18:14 İoan 6:39
• 18:15 Luka 17:3
+ 18:15 İakovun 5:19, Galatіyalılara 6:1
+ 18:16 2 Korіnflіlerä 13:1
+ 18:17 Matfey 5:46-47, Tіta 3:10
+ 18:19 Matfey 7:7-8
+ 18:21 Luka 17:4
+ 18:35 Matfey 6:15, İakovun 2:13
• 19:1 Mark 10:1-12
+ 19:4 Yaradılış 1:27
+ 19:5 Yaradılış 2:24, Efeslіlerä 5:31

+ 19:6 1 Korіnflіlerä 6:16, 1 Korіnflіlerä 7:10

+ 19:9 Matfey 5:32, 1 Korіnflіlerä 7:10

+ 19:11 Mark 4:11, 1 Korіnflіlerä 7:7, 1 Tіmofeyä 5:14

• 19:13 Mark 10:13-16, Luka 18:15-17
+ 19:14 Matfey 18:3
• 19:16 Mark 10:17-31, Luka 18:18-30
+ 19:16 Luka 10:25
+ 19:17 Romalılara 10:5, Galatіyalılara 3:12
+ 19:20 Fіlіplіlerä 3:6

+ 19:21 Matfey 5:48, Luka 12:33, Matfey 6:20, 1 Petrіnіn 1:4

+ 19:26 Yaradılış 18:14, Mark 14:36

+ 19:27 Matfey 4:20-22

+ 19:28 Matfey 16:27, Matfey 25:31, Luka 22:30, 1 Korіnflіlerä 6:2, Apokalіpsіs 3:21

+ 19:29 Matfey 16:25
+ 19:30 Matfey 20:16, Luka 13:30
+ 20:16 Matfey 19:30, Luka 13:30
• 20:17 Mark 10:32-34, Luka 18:31-34
+ 20:19 Matfey 16:21, Matfey 17:23
• 20:20 Mark 10:35-45
+ 20:20 Matfey 10:2, Mark 1:19
+ 20:21 Matfey 19:28
+ 20:22 Matfey 26:39, İoan 18:11

+ 20:26 1 Petrіnіn 5:3, Matfey 23:11, Mark 9:35

+ 20:28 İoan 13:4-5, İoan 11:51, 1 Petrіnіn 1:18-19, Romalılara 4:25, Galatіyalılara 1:4, 1 Tіmofeyä 2:6, Tіta 2:14

• 20:29 Mark 10:46-52, Luka 18:35-43
+ 20:30 Matfey 9:27-31
+ 20:34 Luka 7:13

• 21:1 Mark 11:1-11, Luka 19:28-38, İoan 12:12-19

+ 21:1 Yaptıklar 1:12

+ 21:4 İoan 12:15, Matfey 1:23, Matfey 26:56, İoan 19:36

+ 21:9 Matfey 9:27, Matfey 23:39

+ 21:11 Luka 7:16

• 21:12 Mark 11:15-19, Luka 19:45-48, İoan 2:13-22

+ 21:12 Luka 2:24
+ 21:15 Matfey 9:27
+ 21:16 Luka 19:39,
+ 21:17 Luka 19:29, Luka 24:50, İoan 11:18
• 21:18 Mark 11:12-14, Mark 11:20-24
+ 21:18 Matfey 4:2
+ 21:19 Matfey 24:32, Luka 13:6

+ 21:21 Matfey 17:20, İakovun 1:6, 1 Korіnflіlerä 13:2

+ 21:22 Matfey 7:8, Matfey 17:20, 1 Korіnflіlerä 13:2

• 21:23 Mark 11:27-33, Luka 20:1-8
+ 21:23 Yaptıklar 4:7
+ 21:25 Matfey 3:6, Luka 7:30
+ 21:26 Matfey 11:9, Matfey 14:5
+ 21:32 Luka 7:29
• 21:33 Mark 12:1-12, Luka 20:9-19
+ 21:33 Mark 13:34

+ 21:35 Matfey 22:6, Matfey 23:34, Çıfıtlara 11:36-37

+ 21:37 Matfey 3:17, Çıfıtlara 1:1
+ 21:38 Çıfıtlara 1:2
+ 21:39 Çıfıtlara 13:12
+ 21:41 Yaptıklar 13:46
+ 21:42 Yaptıklar 4:11, 1 Petrіnіn 2:7
+ 21:46 Mark 11:18, Mark 11:32
• 22:1 Luka 14:15-24
+ 22:1 Matfey 13:34

+ 22:2 Matfey 25:10, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 22:6 Matfey 21:35, Matfey 23:34, Çıfıtlara 11:36-37

+ 22:7 Matfey 21:41

+ 22:8 Matfey 10:11, Yaptıklar 13:46, Apokalіpsіs 3:4

+ 22:13 Matfey 8:12
• 22:15 Mark 12:13-17, Luka 20:20-26
+ 22:15 Luka 11:54
+ 22:16 Koloslulara 3:25
+ 22:17 Matfey 17:24-25
+ 22:18 Mark 7:6, Luka 12:1
+ 22:21 Romalılara 13:7
• 22:23 Mark 12:18-27, Luka 20:27-40
+ 22:23 Yaptıklar 4:1, Yaptıklar 23:8
+ 22:24 Yaradılış 38:8,
• 22:34 Mark 12:28-34, Luka 10:25-28
+ 22:39 Matfey 19:19
+ 22:40 Matfey 7:12, Galatіyalılara 5:14
• 22:41 Mark 12:35-37, Luka 20:41-44
+ 22:42 Matfey 9:27
+ 22:44 Yaptıklar 2:34-35
+ 22:46 Luka 20:40

• 23:1 Mark 12:38-40, Luka 11:37-52, Luka 20:45-47

+ 23:3 Romalılara 2:17-23
+ 23:6 Luka 14:7-8
+ 23:8 İakovun 3:1, Luka 22:32, Fіlіmona 1:16
+ 23:11 Matfey 20:26, Mark 9:35, Mark 10:43
+ 23:12 Luka 14:11, Luka 18:14
+ 23:13 Matfey 15:7
+ 23:16 Matfey 15:14
+ 23:27 Yaptıklar 23:1,
+ 23:30 Yaptıklar 7:52
+ 23:33 Matfey 3:7, Matfey 12:34

+ 23:34 Matfey 21:35, Matfey 22:6, Çıfıtlara 11:36-37, Matfey 10:17, Mark 13:9, Luka 21:12

+ 23:35 Yaradılış 4:8, 1 İoanın 3:12, Çıfıtlara 11:4, Apokalіpsіs 18:24

• 23:37 Luka 13:34-35
+ 23:37 Yaptıklar 7:52, Rufi 2:12,
+ 23:39 Matfey 21:9
• 24:1 Mark 13:1-13, Luka 21:5-19
+ 24:2 Luka 19:44

+ 24:4 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 24:7 Apokalіpsіs 6:4, Yaptıklar 11:28, Apokalіpsіs 6:8, Apokalіpsіs 6:12

+ 24:9 Matfey 10:22, İoan 15:18
+ 24:10 Matfey 10:21
+ 24:11 Matfey 7:15
+ 24:13 İakovun 5:11, Apokalіpsіs 2:10

+ 24:14 Matfey 28:19, Romalılara 10:18, Koloslulara 1:6, Koloslulara 1:23

• 24:15 Mark 13:14-23, Luka 21:20-24
+ 24:17 Luka 17:31
+ 24:19 Luka 23:29
+ 24:21 Apokalіpsіs 16:18
+ 24:22 Luka 18:7
+ 24:23 Luka 17:23

+ 24:24 2 Salonіklіlerä 2:9, Apokalіpsіs 13:13, Apokalіpsіs 16:14

+ 24:25 İoan 13:19, İoan 14:29
+ 24:27 Luka 17:24
+ 24:28 Luka 17:37
• 24:29 Mark 13:24-27, Luka 21:25-28
+ 24:29 Yaptıklar 2:20, Apokalіpsіs 6:13
+ 24:30 Matfey 16:27,

+ 24:31 1 Korіnflіlerä 15:52, 1 Salonіklіlerä 4:16, Apokalіpsіs 11:15, Matfey 13:41, 2 Salonіklіlerä 2:1

• 24:32 Mark 13:28-31, Luka 21:29-33
+ 24:34 Matfey 16:28
+ 24:35 2 Petrіnіn 3:10

• 24:36 Mark 13:32-37, Luka 12:38-40, Luka 17:26-30, Luka 17:34-36

+ 24:37 Yaradılış 6:5
+ 24:39 Yaradılış 7:21
+ 24:42 Matfey 25:13
+ 24:43 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2
+ 24:44 Apokalіpsіs 3:3, Apokalіpsіs 16:15
• 24:45 Luka 12:42-48
+ 24:46 Matfey 25:21, İoan 13:17
+ 24:48 Matfey 25:5
+ 24:51 Matfey 8:12

+ 25:1 Matfey 9:15, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 25:5 Matfey 24:48
+ 25:10 Matfey 22:2
+ 25:11 Matfey 7:22, Luka 6:46, Luka 13:25
+ 25:12 Matfey 10:33

+ 25:13 1 Korіnflіlerä 16:13, Matfey 24:36, Matfey 24:42

• 25:14 Luka 19:12-27
+ 25:19 Romalılara 14:12
+ 25:21 Luka 16:10, Çıfıtlara 12:2
+ 25:29 Matfey 13:12
+ 25:30 Matfey 8:12
+ 25:31 Matfey 16:27, Matfey 19:28
+ 25:32 2 Korіnflіlerä 5:10, Matfey 13:49
+ 25:34 Apokalіpsіs 21:7
+ 25:35 Luka 3:11, İakovun 2:15-16
+ 25:36 2 Tіmofeyä 1:16-18
+ 25:40 Matfey 10:40

+ 25:41 Matfey 7:23, Mark 9:43-44, İudanın 1:7, Apokalіpsіs 20:10

+ 25:45 Luka 10:16

• 26:1 Mark 14:1-2, Luka 22:1-2, İoan 11:45-53

• 26:6 Mark 14:3-9, Luka 7:36-50, İoan 12:1-8
+ 26:6 Matfey 21:17, İoan 11:1, İoan 11:18,
+ 26:11 Matfey 9:15, İoan 7:33
+ 26:12 İoan 19:40
+ 26:13 Matfey 24:14
• 26:14 Mark 14:10-11, Luka 22:3-6
+ 26:14 İoan 13:2, Yaptıklar 1:16

• 26:17 Mark 14:12-21, Luka 22:7-14, Luka 22:21-23, İoan 13:21-30

+ 26:21 İoan 13:18

+ 26:24 Matfey 18:7

• 26:26 Mark 14:22-26, Luka 22:15-20, 1 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 26:26 İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 10:16, Çıfıtlara 10:10

+ 26:30 Luka 22:39

• 26:31 Mark 14:27-31, Luka 22:31-34, İoan 13:36-38

+ 26:31 İoan 16:32
+ 26:32 Matfey 28:7
+ 26:35 İoan 11:16, İoan 21:19
• 26:36 Mark 14:32-42, Luka 22:39-46
+ 26:37 Mark 5:37, Mark 9:2
+ 26:38 İoan 12:27

+ 26:39 Çıfıtlara 5:7, Mark 10:38, İoan 18:11, İoan 5:30, İoan 6:38, Galatіyalılara 1:4

+ 26:41 Matfey 6:13, 1 Petrіnіn 4:7

+ 26:42 Matfey 6:10

+ 26:45 İoan 2:4, Matfey 16:21, Matfey 17:22, Matfey 20:18

• 26:47 Mark 14:43-50, Luka 22:47-53, İoan 18:3-12

+ 26:47 Yaptıklar 1:16
+ 26:51 Luka 22:38
+ 26:52 Apokalіpsіs 13:10
+ 26:55 Matfey 21:23, Luka 21:37

+ 26:56 Matfey 1:22-23, Matfey 21:4, İoan 19:36, Matfey 26:31, İoan 16:32

• 26:57 Mark 14:53-65, Luka 22:54-55, Luka 22:63-71, İoan 18:13-14, İoan 18:19-24

+ 26:61 Mark 15:29, İoan 2:19

+ 26:62 Matfey 27:13

+ 26:64 Matfey 16:27, Matfey 24:30, Çıfıtlara 1:13

+ 26:65 Yaptıklar 14:14, Matfey 9:3, İoan 10:36

• 26:69 Mark 14:66-72, Luka 22:56-62, İoan 18:15-18, İoan 18:25-27

+ 26:75 Matfey 26:34

• 27:1 Mark 15:1, Luka 23:1-2, İoan 18:28-32

+ 27:2 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, 1 Tіmofeyä 6:13

• 27:3 Yaptıklar 1:18-19
+ 27:6 Mark 12:41, İoan 8:20
+ 27:9 Matfey 2:17

• 27:11 Mark 15:2-5, Luka 23:3-5, İoan 18:33-38

+ 27:11 Matfey 2:2

+ 27:13 Matfey 26:62

• 27:15 Mark 15:6-15, Luka 23:13-25, İoan 18:39

+ 27:18 İoan 12:19
+ 27:20 Yaptıklar 3:14
+ 27:23 Luka 23:41, Çıfıtlara 4:15
+ 27:25 1 Salonіklіlerä 2:16
+ 27:26 Matfey 20:19
• 27:27 Mark 15:16-20, İoan 19:2-3
+ 27:30 Matfey 20:19

• 27:32 Mark 15:21-32, Luka 23:26-43, İoan 19:17-27

+ 27:40 Mark 14:58, İoan 2:19, Matfey 4:3-6

+ 27:42 İoan 10:18, İoan 1:49, İoan 12:13, İoan 20:29

• 27:45 Mark 15:33-41, Luka 23:44-49, İoan 19:28-30

+ 27:46 Yaptıklar 3:1,
+ 27:52 İoan 5:21, İoan 5:25
+ 27:56 Luka 8:2, Matfey 20:20

• 27:57 Mark 15:42-47, Luka 23:50-56, İoan 19:38-42

+ 27:63 Matfey 16:21, Matfey 17:23, Matfey 20:19

+ 27:66 Apokalіpsіs 20:3

• 28:1 Mark 16:1-8, Luka 24:1-12, İoan 20:1-10

+ 28:1 Luka 8:2, Matfey 27:61
+ 28:2 Matfey 27:60
+ 28:3 Mark 9:3, Yaptıklar 1:10
+ 28:4 Apokalіpsіs 1:17
+ 28:7 Matfey 26:32

+ 28:9 İoan 20:19, İoan 20:21, Matfey 28:17, Luka 24:52

+ 28:10 Matfey 12:50, İoan 20:17, Romalılara 8:29, Çıfıtlara 2:11

• 28:16 Mark 16:14-18, Luka 24:36-49, İoan 20:19-23

+ 28:17 İoan 20:25

+ 28:18 Matfey 11:27, İoan 17:2

+ 28:19 2 Korіnflіlerä 13:13, İoan 4:1-2, Yaptıklar 8:13, Koloslulara 1:23

+ 28:20 İoan 14:15, Matfey 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZL

Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)

1. A

2. B

3. D

4. E

5. F

6. H

7. İ

8. K

9. L

10. M

11. N

12. P

13. S

14. T

15. V

16. Z

SÖZLÜK

Adam Oolu: butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal: İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar: tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar: masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina: yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar: din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz: iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär: bak Zakon üüredicileri.

David: İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar: gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Esir karısı: В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

Fariseylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Hanaan, hanaaneylär: Ханаан - имя одного из внуков Ноя, сына Хама. Со временем это стало названием территории на Ближнем Востоке, между Средиземным морем и рекой Иордан, которую заселели его потомки, хананеями. Хананеями в Библии собирательно называются все племена, населявшие Ханаан до прихода туда израильтян. Эти народы по большей части считались родственными финикийцам, и были язычниками.

Harççılar: harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär: çıfıtlar.

Kesiklik: erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär: iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada: bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık: bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär: İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos»): bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Mısır: Mısır –

Мысыр – старое название для Египта у многих народов, включая гагаузов.

Nard: paalı, ii kokulu yaa.

Negev: Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

Padan-Aram: Padan-Aram – Mesopotamiyanın bir çıfıt adı

Падан-Арам - это одно из еврейских названий Месопотамии, где проживал арамейский народ.

Pak/mındar: pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu: Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz: izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga: bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion: Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar: 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul: şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri: insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon: Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

Zilotlar: urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

Geografiya kartaları

Table of Contents

- Eni Baalantı: Matfey

- Eni Baalantı

- Eni Baalantı

- Gi̇ri̇ş

- Matfey

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

- Sözlük (Eni Baalantı)

- Adam Oolu
- Aksakal
- Allahtan korkannar
- Altar
- Ayoz bina
- Ayoz Yazılar
- Baş popaz
- Bilgiçlär
- David
- Dinar
- Esir karısı
- Fariseylär
- Hanaan, hanaaneylär
- Harççılar
- İudeylär
- Kesiklik
- Kesiklilär
- Kolonada
- Kurbannık
- Leviylilär
- Messiya (urumca «Hristos»)
- Mısır
- Nard
- Negev
- Padan-Aram
- Pak/mındar
- Paskellä yortusu
- Popaz
- Sadukeylär
- Sinagoga
- Sinedrion
- Tayfännar
- Veelzevul
- Zakon üüredicileri
- Zakon
- Zilotlar

- Geografiya kartaları