Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T12:17:33.526660+00:00

Eni Baalantı: Mark

Eni Baalantı: Mark

1. Eni Baalantı

1. Sözlük (Eni Baalantı)

2. Geografiya Kartaları

Eni Baalantı

Eni Baalantı

1. Eni Baalantı

2. Gi̇ri̇ş

1. Mark

İi Haber

İisus Hristos için

Bibliyayı çevirän İnstitut

Moskva

2006

Eni Baalantı

Eni Baalantı
gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

Gi̇ri̇ş

GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

Mark

Mark

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1

İİ HABER MARKTAN

İoan Vaatizedici

1^1•İisus Hristozun, Allahın Oolunun, İi Haberi başlantısı.

2Nicä yazılı prorok İsayanın kiyadında: «Tä, Bän yollêêrım habercimi Senin önün sora, angısı hazırlayacek yol Sana»+.

3«Baaranın sesi çol erdä işidiler: „Saabiyä yolu hazırlayın, yolcaazları uzladın“».

4İoan geldi, çol erdä vaatiz ederäk hem nasaat ederäk, ani insan lääzım dönsün günahlarından Allaha hem vaatiz olsun, ki baaşlamak edensinnär+.

5Bütün İudeya erlerindän, İerusalim kasabasından gelärdilär da hepsi vaatiz olardılar ondan İordan deresindä, kendi günahlarını açıklayarak+.

6İoan giiyimniydi devä yapaasından rubaylan, kuşanıktı deridän kayışlan, iyärdi çekirgä hem kır arı balı.

7İoan nasaat edärdi: «Benim ardıma geler O, Kim taa kaavi bendän. Bän diilim yakışıklı iilip çözmää Onun ayak kaplarının tasmalarını.

8Bän sizi suylan vaatiz ettim, ama O sizi Ayoz Duhlan vaatiz edecek».

İisus vaatiz olêr, şeytandan denener

9•O vakıt Galileyadan, Nazaret kasabasından, geldi İisus, da İoan vaatiz etti Onu İordan deresindä+.

10Su içindän çıkarak, O[*] hemen gördü, nicä gök açıldı, da Ayoz Duh, bir guguş gibi, Onun üstünä kondu+.

11Göklerdän bir ses işidildi: «Sänsin Benim sevgili Oolum, Sendä Benim isleeliim»+.

12Bundan sora Duh İisusu çol erä çabuk götürdü.

13Çolda O kırk gün bulundu, neredä şeytandan denenmiş oldu. Canavarlar arasında bulunurdu, da angillär Ona izmet edärdilär+.

İisusun ilk üürenicileri

14•Açan İoanı kapadılar, İisus geldi Galileyaya, nasaat ederäk İi Haberi Allahın Padişahlıı için.

15Da deyärdi: «Vakıt tamannandı, Allahın Padişahlıı yaklaştı. Günahlarınızdan Allaha dönün hem İi Haberi inanın»+.

16Geçip Galileya gölün boyundan, İisus gördü Simonu hem Andreyi, onun kardaşını. Onnar su içinä süzmeleri atardılar, zerä balıkçıydılar+.

17İisus onnara dedi: «Gelin Benim ardıma, sizi insan tutan yapacam»+.

18Onnar çabuk süzmelerini braktılar da Onun ardına yollandılar+.

19Gidip biraz ileri, İisus gördü Zevedeyin oolunu, İakovu, hem kardaşını İoanı, angıları kayık içindä süzmelerini tertiplärdilär.

20İisus hemen çaardı onnarı. Onnar bobalarını, Zevedeyi, kayıkta işçilärlän braktılar da kendileri İisusun ardına gittilär.

Sinagogada fena duhlu adam alıştırılêr

21•Kapernaum kasabasına geldilär. Tezdä, cumertesi günü, İisus sinagoga içinä girdi, üüretmää insanı başladı+.

22Onun üüretmesinä şaşardılar, zerä üüredärdi onnarı nicä bir adam, angısında var zaabitlik, diil nicä bilgiçlär.+

23Taman o vakıt onnarın sinagogasının içindä bulunardı bir adam, angısı fena duhlan tutulmuş. O başladı baarmaa:

24«Ne isteersin bizdän, Nazaretli İisus? Geldin bizi kaybetmää mi? Bilerim, kimsin Sän, Sän Allahın Ayozuysun!»+

25Ama İisus takazaladı onu da dedi: «Sus da çık bu adamdan!»

26Ozaman fena duh adamı sarsaladı da sora, bir keskin seslän baarıp, ondan çıktı+.

27Hepsi şaş kaldılar da biri-birinä sorardılar: «Nedir bu? Nesoy eni üüretmäktir bu? O artık fena duhlara zaabitliklän sımarlêêr, da onnar Onu sesleer!»+

28Galileyanın bütün dolayında İisus için hereri haber çabuk daaldı.

İisus Petrinin kaynanasını alıştırêr

29İisus İakovlan hem İoannan sinagogadan çıktı, Simonun hem Andreyin evinä gitti.

30Simonun kaynanası patta sıtmadan hasta yatardı. Bunun için İisusa çabuk haber verildi+.

31İisus, yaklaşıp, tuttu onu elindän da yardım etti, kalksın. Sıtma onu braktı, da karı izmet etmää onnara başladı+.

32Avşamnen, gün kauşmasında, hepsi hastaları hem fena duhtan tutulmuşları İisusa getirärdilär.

33Kapu önündä insan bütün kasabadan toplandı.

34Hertürlü hastalıklardan O çok insan alıştırardı. Çıkarardı çok fena duhları da brakmardı sölesinnär, zerä onnar bilirdilär, ani O Hristos+.

35•Ertesi günü çin-sabaalän İisus kalktı da, çıkıp evdän, bir sapa erä gitti, neredä dua edärdi+.

36Simon hem kim onunnandı, gittilär İisusu aaramaa.

37Açan buldular, dedilär Ona: «Hepsi Seni aarêêr».

38O cuvap etti onnara: «Gidelim dolay küülerä /hem kasabalara/, ki orada da nasaat edeyim, zerä bunun için çıkıp-geldim».

39Gitti, nasaat etsin bütün Galileyanın sinagogalarında da fena duhları çıkarsın.

Lepralı hasta paklanêr

40•İisusa geldi bir lepralı adam, diz çöktü Onun önündä da yalvardı: «Eer istärseydin, var nasıl beni paklayasın»+.

41İisusun canı acıdı da, uzadıp elini, diidi ona da dedi: «İsteerim, paklan!»

42Birdän lepra onu braktı, da bu adam paklandı+.

43İisus tez yollandırdı onu da sıkıdan sımarladı:+

44«Bak, sölämeyäsin kimseyä, ama git da gösteril popaza. Kendi paklanman için getir ne Moisey sıraladı, ki şaatlık olsun insana»+.

45Bu adam sa, çıkıp oradan, başladı sölemää hem haber vermää bunun için hererdä. Ölä, ani sora İisus hiç bir kasabaya açıkta girämärdi. O dışanda, sapa erlerdä durardı, da insan her taraftan Ona gelärdi+.

2

İisus alıştırêr kötürüm adamı

2^1•Birkaç gündän sora İisus enidän geldi Kapernaum kasabasına. İşidildi, ani O evdä+.

2Ölä çok insan toplandı, ani kapunun dışanda artık durmaa er yoktu. İisus annadardı onnara Allahın sözünü.

3Ona birkaç adam geldi, getireräk bir kötürüm hasta, angısını dört kişi taşıyardı.

4Çünkü yaklaşamardılar Ona kalabalık beterinä, açtılar evin örtüsünü, neredä bulunurdu İisus, da indirdilär hastayı döşek üstündä+.

5İisus, görüp onnarın inanını, dedi kötürüm adama: «Oolum! Günahların baaşlandı»+.

6Bilgiçlerdän kimisi, angıları oturardılar orada, kendi-kendilerinä düşünärdilär:

7«Neçin bu adam Allahı bölä kötüleer? Kim, Allahtan kaarä, var nasıl günahları baaşlasın?»+

8İisus birdän içyandan duydu, ani onnar bölä düşünerlär, onuştan dedi onnara: «Neçin ölä düşünersiniz üreklerinizdä?

9Ne taa kolay: kötürüm adama demää „Günahların baaşlandı mı“, osa demää „Kalk, al döşeeni da gez mi“?

10Ama ki biläsiniz, ani Adam Oolunun var kuvedi er üstündä günahları baaşlasın...»,

11dönüp kötürüm adama, dedi: «Sana sımarlêêrım: kalk, al döşeeni da git evä!»

12Çabuk bu kötürüm adam hepsinin önündä kalktı, aldı döşeeni da çıktı dışarı. Hepsi şaşardılar, Allahı metinneyeräk, deyärdilär: «Bölä iş hiç bir sıra bilä görmedik!»

İisus çaarêr Leviyi

13•İisus enidän çıkıp-gitti göl boyuna, hepsi insan Onun yanına toplandı, da O onnarı üüredärdi.

14Oradan geçärkän, gördü Leviyi, Alfeyin oolunu, ani otururdu erdä, neredä harç toplanardı, da dedi ona: «Gel Benim ardıma». Leviy kalktı da gitti Onun ardına.

15Açan İisus Leviyin evindä konaklanardı, çok harççılar hem günahkerlär Onunnan hem üürenicilerinnän barabar sofrada bulunardılar. Bölä çok kişi vardı, ani Onun ardına gidärdilär.

16Kimi bilgiçlär fariseylerdän gördülär, ani harççılarlan hem günahkerlärlän bilä iyer, onun için dedilär Onun üürenicilerinä: «Neçin O iyer /hem içer/ harççılarlan hem günahkerlärlän barabar?»+

17İisus, işidip bunu, cuvap etti onnara: «Doftor lääzım diil saa olannara, ama hastalara. Bän gelmedim, çaarayım dooruları, ama günahkerleri, /Allaha dönsünnär/»+.

Oruç için soruş

18•İoanın üürenicileri hem fariseylär oruç tutardılar. Birkaç kişi geldilär İisusa da sordular: «Neçin İoanın hem fariseylerin üürenicileri oruç tutêrlar, ama Senin üürenicilerin tutmêêrlar?»+

19Da dedi onnara İisus: «Var mı nasıl güveenin dostları oruç tutsunnar, açan güvää yannarında? Nekadar vakıt yannarında güvää, onnar oruç tutmazlar+.

20Gelecek vakıt, açan güvää alınacek onnardan, ozaman, o gün, onnar oruç tutacek+.

21Kimsey eski rubaya eni yama yamamêêr, zerä eni yama taa pek eski rubayı yırtêr. Sonda yırtık taa büük olêr.

22Kimsey eni şarabı eski tulumnar içinä doldurmaz, zerä eni şarap patladêr tulumnarı. Şarap döküler, tulumnar da zän olêr. Eni şarabı lääzım doldurmaa eni tulumnar içinä».

Ne düşer cumertesi yapmaa?

23Oldu ölä, ani bir cumertesi günü İisus ekinnär içindän geçärdi. Gidärkän yolda, Onun üürenicileri başak koparmaa başladılar.

24Fariseylär dedilär İisusa: «Ya bak, neçin onnar yapêrlar, ne düşmeer cumertesi günü?»

25İisus dedi onnara: «Okumadınız mı, ne yaptı David hem kafadarları, açan acıktılar?

26Nicä Aviafarın, baş popazın, vakıdında o girdi Allahın evinä da idi ekmeklerdän, ani Allahın önünä koyulardı, angılarını, popazlardan kaarä, kimsey düşmärdi isin. Sora verdi kafadarlarına da».

27İisus dedi onnara: «Cumertesi adam için kuruldu, ama diil adam cumertesi için.

28Ölä ki, Adam Oolu – artık cumertesinin dä Saabisi».

3

Kuru ellän bir adam

3^1•İisus enidän girdi sinagoga içinä. Orada vardı bir adam kuru ellän+.

2Fariseylär gözledärdilär İisusun ardına, görsünnär deyni, alıştıracek mı bu adamı cumertesi günü, ki sora kabaatlandırsınnar Onu+.

3İisus dedi kuru ellän adama: «Kalk da çık karşıya».

4Sora sordu onnara: «Ne düşer cumertesi günü yapmaa: iilik mi osa kötülük mü? Yaşamayı kurtarmaa mı osa öldürmää mi?» Onnar susardılar+.

5Üfkeli baktı dolayında olannara, güçleneräk onnarın üreklerin uyvaşıklıı beterinä, sora dedi o adama: «Uzat elini!» O uzattı, da eli alıştı, enidän saa oldu, nicä öbür eli+.

6Fariseylär çıktılar dışarı da çabuk İrodun adamnarınnan annaştılar, nesoy öldüräbilsinnär İisusu.

İisus göl yanında alıştırêr hastaları

7İisus üürenicilerinnän barabar yollandı göl boyuna. Onun ardına gitti çok insan Galileyadan, İudeyadan,+

8İerusalimdän, İdumeyadan hem İordanın öbür tarafından. İnsannar Tir hem Sidon kasabaların tarafından, işidip, ne O yapêr, sürü-sürü gelärdilär Ona.

9İisus sımarladı üürenicilerinä hazırlasınnar Ona bir kayık, ki insan sıkıştırmasın Onu.

10Çünkü çok insan alıştırdıydı, onuştan hastalar itirişirdilär, baarlem diisinnär Ona+.

11Fena duhlar, açan görärdilär Onu, düşärdilär erä Onun önündä da baarardılar: «Sän Allahın Ooluysun!»+

12Ama O sert sımarlardı onnara, açıklamasınnar Onu başkalarına+.

İisus ayırêr oniki apostol

13•Sora İisus pindi bayır üstünä da çaardı, kimi istedi. Onnar toplandılar Ona.

14Onnarın içindän ayırdı onikisini, angılarına apostol dedi, ki olsunnar Onunnan, da yollasın onnarı nasaat etmää,

15hem kuvetleri olsun /alıştırmaa hastaları hem/ koolamaa fena duhları.

16Bunnar, kimi İisus ayırdı, oniki kişi: Simon, angısının adını koydu Petri;+

17İakov hem İoan, Zevedeyin oolları, angıların adlarını koydu Voanerges, annaması «Gök gürültü oolları»;+

18Andrey; Filip; Varfolomey; Matfey; Foma; İakov, Alfeyin oolu; Faddey; Simon Kananit+

19hem İuda İskariot, angısı İisusu sattı+.

Ayoz Duha karşı günah

20•İisus bundan sora evä gitti. Enidän toplandı insan ölä çokluk, ani İisuslan üürenicilerin yoktu kolayı ekmek isinnär+.

21Hısımnarı işittilär bunu da geldilär, alsınnar Onu, zerä onnar deyärdilär, ani O akıldan çıktı+.

22Bilgiçlär, ani geldilär İerusalimdän, deyärdilär, ani O Veelzevuldan[*] tutulu, hem ani fena duhları çıkarêr fena duhların öndercisinin kuvedinnän+.

23İisus topladı onnarı da lafetti örneklärlän: «Nesoy şeytan var nasıl şeytanı çıkarsın?

24Herbir padişahlık, neredä bölünmäk olêr, yok nasıl ayakça dursun.

25Herbir ev, neredä bölünmäk olêr, yok nasıl ayakça dursun.

26Hep ölä şeytan da, kendi-kendinä karşı gidärsä hem bölünmäk yaparsa, duramaz ayakça, ama bitkisi gelir.

27Kimsey yok nasıl girsin kaavi olanın evinä, ki çalsın onun varlıını, eer ilkin baalamarsaydı onu. Salt ondan sora var nasıl soysun onun evini.

28Dooru söleerim sizä, her günah, ani insan yapêr, hem her kötü laf, ani söleer, baaşlanêr.

29Ama kim kötüleer Ayoz Duhu, hiç bir sıra bilä baaşlanmayacek. O kabaatlı bir günahlan, ani divecinä kalacek»+.

30Bunu söledi, zerä onnar deyärdilär: «Onda var fena duh».

İisusun anası hem kardaşları

31•O vakıt geldilär İisusun anası hem kardaşları da, durup dışarda, yolladılar çaarsınnar Onu+.

32Çokluk oturardı Onun dolayında, açan Ona söledilär: «Bak, Senin anan hem kardaşların dışarda, seni aarêêrlar».

33«Kim Benim anam hem kim Benim kardaşlarım?» – cuvap etti O.

34Sora baktı Onun dolayında oturannara da dedi: «Tä, Benim anam hem kardaşlarım!

35Kim tamannêêr Allahın istediini, onnar Bana kardaş, kızkardaş hem ana»+.

4

Ekici için örnek

4^1•İisus enidän başladı üüretmää insanı göl boyunda. Yanına toplandıydı ölä çok insan, ani İisus, pinip, oturdu bir kayık içinä su boyunda, ama hepsi insannar kaldılar kenarda.

2İisus başladı onnarı üüretmää örneklärlän çok işlär için. Üürederäk onnarı, İisus söledi bu örnää:

3«Sesleyin. Tä ekici çıktı toom ekmää.

4Açan ekärdi, razgeldi, ani toomnardan birazı düştü yol boyuna. Kuşlar kondular da idilär onnarı.

5Başka toomnar taşlık erä düştülär, neredä az toprak vardı. Toomnar tez filizlendi, zerä toprak diildi derin.

6Ama açan güneş çıktı, onnar sörpeştilär da kurudular, zerä kökleri suvadaydı.

7Taa başka toomnar çalılar içinä düştülär. Çalılar büüdülär da buulttular filizleri, onnar verämedilär bereket.

8Ama kalan toomnar ii topraa düştülär. Büüdülär, başak verdilär da bereket getirdilär: birisi otuz, öbürü altmış, taa öbürü üz katına».

9Sora dedi onnara: «Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»+

10•Açan İisus insandan ayırıktı, oniki üürenicisi hem kalan izleyicileri sordular Ona bu örnek için.

11O cuvap etti onnara: «Sizä verildi, annayasınız Allahın Padişahlıının saklılıını, ama kalan insana hepsi sölener örneklärlän+.

12Ölä ki, „onnar gözlerinnän bakêrlar, ama görmeerlär; kulaklarınnan işiderlär, ama annamêêrlar, ki birtürlü dönmesinnär Allaha, da baaşlansın günahları“»+.

13Sora sordu onnara: «Annamêêrsınız bu örnää mi? Ozaman nesoy annayacenız kalan örnekleri?

14Ekici eker Allahın sözünü+.

15Kimi insannar benzeer toomnara, ani düşer yol boyuna, neredä o söz ekiler. Onnar sözü işittiynän, tez geler şeytan da çalêr sözü, ani ekiliydi üreklerindä.

16Toomnar, ekilmiş taşlık erä, onnardır, angıları, sözü işidip, çabuk kablederlär sevinmäklän,

17ama yok kökleri hem az vakıt tutunêrlar. Açan geler zorluk eki koolamak Allahın sözü için, onnar tez atılêrlar+.

18Başka toomnar, ekilmiş çalılar içinä, onnardır, kim işider sözü,

19ama bu zamanın kahırları, zenginniin aldangaçlıı hem başka hamellär, girip onnara, buuldêrlar sözü, da onnar bereket getirämeerlär+.

20Toomnar, ekilmiş ii topraa, onnardır, kim, işidip sözü, kablederlär da bereket getirerlär: birisi otuz, öbürü altmış, taa öbürü üz katına»+.

Şafk görünär erdä

21•Sora İisus dedi onnara: «Şafkı getirerlär, ki koysunnar küp altına osa pat altına mı? Diil mi koysunnar deyni kandillik üstünä+?

22Yok bişey örtülü, ani açılmasın, hem yok bişey saklı, ani üzä çıkmasın+.

23Kimin var kulaa, işitmää deyni, ko işitsin»+.

24Hem dedi onnara: «Bakın, ne işidersiniz. Ne ölçüylän ölçeceniz, o ölçüylän Allahtan ölçülmüş olacenız, salt taa zeedelenmiş+.

25Zerä kimdä var, ona taa çok verilecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var».

Filiz salverän toom için örnek

26Sora dedi: «Allahın Padişahlıı benzeer ona, nicä bir adam eker toom tarlasına.

27Gecä uyuyêr, gündüz uyanık durêr, ama toom filiz salverer, büümää başlêêr. Netürlü bu olêr, adam hiç bilmeer.

28Toprak kendiliindän bereket verer: ilkin bir eşil filiz, sora başak, bitkidä başak dolu teneylän.

29Açan bereket olgun olêr, işä hiç oyalanmayarak, oraa koyêr, zerä geldi biçmäk vakıdı»+.

Hardal toomu için örnek

30•Sora dedi: «Neylän benzedelim Allahın Padişahlıını, ne örneklän açıklayalım onu?

31O benzeer hardal toomuna, ani, ekildiynän toprak içinä, taa küçük hepsi toomnardan er üstündä+.

32Ama ekildiktän sora büüyer da olêr taa büük hepsi eşilliklerdän. Onun dalları büüyer ölä, ki gök kuşları var nicä yuvalarını yapsınnar onun gölgesindä».

33İisus bunun gibi çok örneklärlän nasaat etti Allahın sözünü onnara, nekadar onnar annayabildilär.

34Lafetmärdi örneksiz. Sora, açan kalardı yalnız üürenicilerinnän, hepsini açıklardı.

İisus boranı uslandırêr

35•O günü avşamnen İisus dedi onnara: «Geçelim gölün öbür tarafına»+.

36Üürenicilär, salverip insanı, götürdülär Onu kayıklan, angısında O bulunurdu. Onunnan bilä vardı başka kayıklar da.

37Başladı esmää bir büük boran, dalgalar fırladardı su kayık içinä, da kayık dolardı suylan+.

38Ama İisus kayıın geerisindä uyuyardı, yastık başı altında. Üürenicilär uyandırdılar Onu da dedilär: «Üüredici, ne Senin yok kasavetin, ani biz kaybeleriz?»

39O kalktı, azarladı lüzgeri da gölä dedi: «Sus, da işidilmesin sesin!» Lüzgär durdu da büük usluluk oldu.

40Sora dedi üürenicilerinä: «Neçin ölä korkaksınız? Ne, sizdä taa yok mu inan?»

41Onnarı bastı bir büük korku. Biri-birinnän lafedärdilär: «Kimdir Bu, Angısını lüzgär hem dalgalar sesleerlär?»

5

İisus koolêêr fena duhları Gadarada

5^1•Onnar etiştilär gölün öbür tarafına, Gadara[*] erlerinä.

2Açan İisus indi kayık içindän, mezar laamnarından Ona karşı çıktı bir adam, tutulu fena duhtan.

3Bu adam yaşardı mezar laamnarı içindä. Kimsey artık onu sincirlärlän dä baalayamardı.

4Çok sıra baalardılar onu sincirlärlän hem bukaalarlan, ama sincirleri koparardı, bukaaları kırardı. Kimsey onu uslandıramardı.

5Herzaman, gecä-gündüz, mezar laamnarında hem bayırlar üstündä, baarardı hem taşlarlan kendi-kendini yaralardı.

6O uzaktan gördü İisusu, kaçarak geldi da baş iiltti Onun önündä,

7baararak keskin seslän: «Neyin var Senin benimnän, İisus, Pek üüsek Allahın Oolu? Yalvarêrım Sana Allahın adınnan: zeetlämä beni!»+

8Bölä dedi, zerä İisus sımarladı: «Fena duh, çık dışarı bu adamdan!»

9Sora sordu: «Nesoy senin adın?» O cuvap etti: «Benim adım Legion[*], zerä biz çoklukuz».

10Pek yalvarmaa başladı İisusa, koolamasın onnarı oradan.

11Bayır yamacında bir büük sürü domuz otlardı.

12Fena duhlar yalvardılar: «Brak bizi, girelim domuzlar içinä».

13İisus braktı, girsinnär. Fena duhlar çıktılar bu adamdan da girdilär domuzlar içinä. Bütün sürü hızlandı dik yamaçtan da atladı göl içinä. Yakın iki bin domuz buuldu göl içindä.

14Domuzçular kaçtılar da haberledilär kasabada hem dolay küülerdä. İnsan çıktı görsün, ne oldu.

15Geldilär İisusa da gördülär fena duhtan tutulu adamı, angısının içindä vardı bir legion fena duh, oturarak giiyimni hem aklı başında. Hepsini bir korku aldı.

16Onnar, kim bu oluşu gördülär, söledilär insana hepsini, ne oldu fena duhtan tutulu adamnan hem domuzlarlan.

17Ozaman insan başladı yalvarmaa, ki İisus gitsin onnarın erlerindän+.

18Açan İisus girärdi kayık içinä, adam, ani öncä fena duhtan tutuluydu, yalvardı İisusa, alsın onu Kendisinnän.

19Ama İisus kayıl olmadı da dedi: «Git evä da sölä kendikilerinä hepsini, ne Saabi yaptı sana hem nesoy acıdı seni».

20O gitti da başladı Dekapolistä sölemää hepsini, ne yaptı İisus ona. Hepsi şaşardılar+.

Kız diriler, hasta karı alışêr

21•Açan İisus kayıklan karşı tarafa döndü, göl boyunda çok insan toplandı Onun dolayına.

22Geldi Ona sinagogadan bir önderci, adı İair. Görüp İisusu, düştü Onun ayaklarına+

23da pek yalvardı: «Benim kızım ölüm döşeendä. Yalvarêrım, gel da koy ellerini onun üstünä, ki saa olsun da yaşasın».

24İisus gitti onunnan. Onun ardına gidärdi çok insan da her taraftan sıkışardılar.

25Orada vardı bir karı, ani oniki yıldan beeri zeetlenärdi kan akmasından.

26O çok savaşmıştı çok doftorların elindän, harcamıştı hepsini varlıını, ama hiç fayda olmadı, buna karşı, hastalıı olmuştu taa zor.

27O, işidip İisus için, yaklaştı geeridän, insan içindän, da diidi rubasına.

28Zerä düşünärdi: «Sade diisäm Onun rubalarına, alışacam»+.

29Açan diidi, birdän kan akması durdu. O duydu, ani güüdesi alıştı hastalıktan.

30İisus duydu, ani bir kuvet Ondan çıktı, döndü insana dooru da sordu: «Kim diidi Benim rubama?»+

31Üürenicileri cuvap ettilär: «Görmeersin mi, nicä insan her taraftan sıkıştırêr? Sän dä sorêrsın: „Kim diidi Bana?“»

32Ama O bakınardı dolaya, görsün deyni, kim diidi Ona.

33Bu karı korkudan titirärdi, zerä bilärdi, ne oldu onunnan. O yaklaştı da düştü Onun ayaklarına, sora annattı işin aslısını.

34İisus dedi ona: «Kızım! Senin inanın seni alıştırdı, git usluluklan da saa ol senin hastalıından»+.

35İisus taa lafedärkän, evdän geldilär da sinagoga öndercisinä dedilär: «Kızın öldü, naafilä savaştırma Üürediciyi».

36İisus, esaba koymayarak bu lafları, dedi sinagoga öndercisinä: «Korkma, sade inan».

37O brakmadı, kimsey gitsin Onun ardına, salt Petriyi, İakovu hem İoanı, İakovun kardaşını+.

38Gelip sinagoga öndercisinin evinä, gördü orada kalabalık, büük seslän aalamak hem sıralamak.

39Girip orayı, dedi onnara: «Neçin şamata yapêrsınız hem aalêêrsınız? Kız ölmedi, ama uyuyêr»+.

40Onnar gülmää aldılar Onu. Ama O uurattı hepsini dışarı, aldı kızın bobasını, anasını hem onnarı, kim Onunnandı, da girdi orayı, neredä kız yatardı.

41İisus tuttu kızı elindän da dedi ona: «Talifá kumí», annaması: «Kız, deerim sana, kalk»+.

42Kız çabuk kalktı da başladı gezinmää. O oniki yaşındaydı. Hepsi görennär şaş-beş kaldı.

43İisus sıkıdan sımarladı onnara, kimseyä bunu sölämesinnär, sora dedi, versinnär kıza imää+.

6

İisus paasızlanêr Kendi memleketindä

6^1•İisus oradan gitti da geldi Kendi memleketinä. Üürenicilär gittilär Onun ardına+.

2Cumertesi günü İisus başladı üüretmää sinagogada. Çoyu, ani seslärdilär Onu, şaşmaklan sorardılar: «Neredän hepsi bunnar var Onda? Nesoy aariflik verili Ona? Nesoy Onun ellerindän olêr bu kudretli işlär+?

3Diil mi O dülger, Mariyanın oolu, İakovun, İosifin, İudanın hem Simonun kardaşı? Diil mi Onun kızkardaşları bizim aramızda?» Bu beterä İisus için şüpeyä düştülär+.

4İisus dedi onnara: «Bir dä prorok diil paasızlandırılmış ölä, nicä kendi memleketindä, kendi hısımnarında hem kendi evindä»+.

5Yapamadı orada bir dä kudretli iş, sade nekadar birkaç hastayı, koyup ellerini, alıştırdı.

6O şaşardı onnarın inansızlıına. Sora gitti dolay küülerä da orada üüredärdi.

7•Çaardı Kendinä oniki üürenicisini da başladı yollamaa ikişär-ikişär. Verdi onnara zaabitlik fena duhların üstünä+

8da sımarladı onnara: «Bişey almayın yol için, sopadan kaarä. Almayın ne ekmek, ne hiybä, ne dä para.

9Ayaklarınıza giiyin sandali, sırtınıza giimeyin iki kat ruba».

10Sora dedi: «Angı evä gireceniz, o evdä kalın, oradan gidincä.

11Eer bir erdä insan sizi kabletmärseydi eki seslämärseydi, çıkıp oradan, artık tozları da ayaklarınızdan silkin, azar gibi onnara karşı. Dooru söleerim sizä: daava günündä Sodoma hem Gomorraya olacek taa ilin, nekadar o kasabaya»+.

12Onnar gittilär da nasaat ettilär, ani insan dönsün günahlarından Allaha+.

13Çok fena duhları uurattılar hem çok hastaları alıştırardılar, yaalayıp zeytin yaayınnan+.

İoan Vaatizedicinin ölümü

14•Padişah İrod işitti İisus için, zerä Onun adı hererdä anılardı. Kimisi deyärdi: «İoan Vaatizedici ölüdän dirildi, onuştan yapabiler kudretli işlär»+.

15Başkaları deyärdilär: «O İliya», taa başkası deyärdi: «O bir prorok, evel vakıttan proroklardan biri gibi»+.

16Bunu sesleyip, İrod dedi: «Bu – İoan, angısının kafasını aldım. O dirildi ölüdän».

17Zerä İrod kendisi yolladıydı, tutsunnar da kapasınnar İoanı zındana, İrodiadanın beterinä, angısı Filipin, İrodun kardaşının, karısıydı, ama İrod ona evlenmişti+.

18İoan deyärdi ona: «Düşmeer yaşayasın senin kardaşının karısınnan».

19Onuştan İrodiada kin güdärdi İoana da bakardı öldürtmää onu, ama yoktu kolaylıı.

20İrod korkardı İoandan, ama koruyardı onu, zerä bilärdi, ani o dooru hem ayoz bir adam. Onu seslärkän, hiç bilmärdi, ne yapsın, ama hep okadar mayıllıklan seslärdi onu.

21Bir uygun gün oldu, açan İrod kendi duumak günün yortusunda yaptı konuş öndercilerinä, asker zaabitlerinä hem Galileyadan büüklerä+.

22İrodiadanın kızı girdi da oynadı. Beendirdi kendini İroda hem konaklara. Ozaman padişah dedi kıza: «İstä bendän, ne istärseydin, da bän verecäm sana».

23Baalandı eminnän: «Ne dä istärseydin bendän, verecäm sana, artık istärseydin padişahlıımın yarısını da».

24Kız çıktı dışarı da sordu kendi anasına: «Ne isteyim?» O cuvap etti: «İstä İoan Vaatizedicinin kafasını».

25Kız çabuk gitti padişaha da dedi: «İsteerim, şindi veräsin bana bir çini içindä İoan Vaatizedicinin kafasını!»

26Padişah çok güçlendi, ama atılmaa istämedi, zerä emin ettiydi konakların önündä.

27Yolladı bir cellat asker da sımarladı, getirsin İoanın kafasını.

28Asker gitti da aldı İoanın kafasını, getirdi bir çini içindä da verdi kıza, kız da verdi kendi anasına.

29Açan İoanın üürenicileri işittilär bunu, gelip, aldılar onun güüdesini da mezar içinä koydular+.

Beş bin adam doyurulêr

30•Apostollar döndülär geeri İisusa da annattılar Ona hepsini, ne yaptılar hem nicä üürettilär insanı+.

31İisus dedi: «Gelin Benimnän bir sapa erä yalnız da dinnenin biraz». Zerä vardı çokluk, ani gelärdilär hem gidärdilär, da onnarın yoktu kolaylıkları artık ekmek isinnär+.

32Gittilär kayıklan bir sapa erä, ki olsunnar yalnız.

33İnsan gördü onnarı gidärkän da tanıdı. Herbir kasabadan kaçtılar orayı yayan da etiştilär onnarın önneri sora.

34Açan çıktı kayık içindän, İisus gördü çok insan. Canı acıdı onnara, zerä onnar nicä güdücüsüz koyunnardı. Başladı onnarı üüretmää hertürlü işlär+.

35Çünkü vakıt hayli geçmişti, üürenicilär yaklaştılar İisusa da dedilär: «Burası çol er, vakıt şindän sora geç.

36Kolver insanı, gitsinnär dolay küülerä hem kırdakı evlerä da satın alsınnar kendilerinä bişey imää, /zerä yok ne isinnär/».

37«Siz verin onnara imää», – dedi İisus. Ama üürenicilär cuvap ettilär: «Var mı nicä ikiüz dinarlan gidelim da satın alalım ekmek, ki doyurabilelim onnarı?»

38İisus sordu onnara: «Ya gidin da bakın, kaç ekmek sizdä var?» Annadıktan sora cuvap ettilär: «Var beş ekmek hem iki balık».

39Ozaman sımarladı, oturtsunnar hepsini bölük-bölük eşil çimen üstünä.

40İnsan oturdu erä sıra-sıra ellişär hem üzär kişi bir sırada.

41İisus aldı beş ekmää hem iki balıı, kaldırdı bakışını gökä, iisözledi da kırıp ekmekleri, verdi üürenicilerinä, ki onnar payetsinnär insana. İki balıı da böldü hepsinä.

42Hepsi idi da doyundu.

43Topladılar oniki sepet, dolu ekmek parçasınnan hem ne balıklardan kaldıydı.

44Hepsi, kim idi, vardı beş bin adam.

İisus gezer su üstündä

45•İisus çalıştırdı üürenicilerini, tez girsinnär kayık içinä da önü sora geçsinnär gölün öbür tarafına, Vifsaida kasabasına. Bu vakıt Kendisi lääzımdı salversin insanı+.

46Açan söledi insana «kal saalıcaklan», gitti bir bayır üstünä, ki dua etsin+.

47Açan avşam oldu, kayık gölün ortasındaydı, ama İisus yalnız bulunardı kenarda.

48Gördü, ani onnar savaşêrlar kürek çekeräk, zerä lüzgär karşı esärdi. Onuştan gecenin dördüncü bekçiliindä[*] İisus geldi onnara, gideräk su üstündä, da geçmää istedi onnarın yanından.

49Onnar, görüp Onu gideräk su üstündä, Onu bir tılsım sandılar da keskin seslän baardılar+.

50Zerä hepsi, görüp Onu, korktular. Ozaman İisus dedi onnara: «Uslanın, bu Bänim, korkmayın!»

51Sora, gelip onnara, pindi kayık içinä, da lüzgär durgundu. Onnar sarp çok şaştılar.

52Çünkü ürekleri uyvaşıktı, onnar annamadıydılar ekmeklärlän meraklı işi+.

Gennisaret erindä

53Suyu geçtiynän, onnar etiştilär kenara, Gennisaret erinä+.

54Açan çıktılar kayık içindän, kenarda insan hemen tanıdı İisusu.

55Kaçtılar hepsi dolay erlerä da hererdä, neredä işittilär Onun için, başladılar getirmää yataklar üstündä hastaları orayı, neredä O bulunurdu+.

56Angı kasabalara, küülerä hem kırdakı evlerä girärdi İisus, hererdä çıkarırdılar meydannara hastaları da yalvarardılar, braksın, ki diisinnär baarlem Onun rubasına. Hepsi, kim Ona diiyärdi, alışardı+.

7

İhtärların adetleri

7^1•Fariseylär hem birkaç bilgiç, gelmä İerusalimdän, toplandılar İisusun dolayına.

2Onnar gördülär üürenicileri iyärkän diil pak[*], başka laflan, yıkanmadık ellän.

3Fariseylär hem hepsi iudeylär, ihtärların adetlerinä görä, imeerlär, islää yıkamayınca ellerini+.

4Gelip panayırdan, imeerlär, yıkamayınca ellerini. Hem çok başka adetlär tamannêêrlar, nicä: çölmek, küp, bakır hem pat yıkamakları+.

5Fariseylär hem bilgiçlär sordular İisusa: «Neçin senin üürenicilerin tutmêêrlar ihtärların adetlerini da iyerlär yıkanmadık ellän?»+

6İisus cuvap etti onnara: «İkiüzlülär! Dooru prorokluk etti sizin için İsaya, nicä var yazılı: „Bu insan ikramnêêr Beni sade aazınnan, ama üreklerinnän uzak Bendän durêr+.

7Naafilä Bana baş iilderlär, zerä adam sımarlamaklarını üürederlär, sansınnar ani Allahın üüretmekleri“+.

8Siz braktınız Allahın sımarlamasını da tutêrsınız adetleri, ani erleştirildi insandan, /nicä küp hem çölmek yıkamakları, hem yapêrsınız çok başka işlär bunnara benzär/».

9Sora dedi onnara: «Ne kolay atılêrsınız Allahın sımarlamasından, ki erleştiräsiniz kendi adetlerinizi!

10Moisey dedi: „İkramna bobanı hem ananı“ hem: „Kim bobasını eki anasını kötüleyecek, ölümnän cezalı olsun“.

11Ama siz deersiniz: „Kim deer bobasına eki anasına: Ne lääzımdı sana vereyim, şindi korvan (annaması baaşış Allaha)“,

12onu brakmêêrsınız, yardım etsin kendi bobasına yada anasına.

13Butürlü paasızlandırdınız Allahın sözünü kendi adetinizlän. Hem yapêrsınız çok taa başka işlär buna benzär!»

14Sonda enidän topladı insanı dolayına da dedi: «Hepsiniz sesleyin da annayın Beni.

15Ne girer adam içinä dışandan, yok nasıl mındarlasın onu, ama ne çıkêr adamdan, o mındarlêêr adamı.

/+
16Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!/»

17Brakıp insanı, açan girdi bir ev içinä, üürenicileri yalvardılar, annatsın bu örnää.

18O dedi: «Ne, siz dä mi ölä aar kafalıysınız? Annamêêrsınız mı, ani ne girer adam içinä, yok nasıl mındarlasın onu?

19Zerä o girmeer üreenä, ama karnına, sora dışarı uuradılêr»+.

20Sora dedi: «Ne çıkêr adamdan, o mındarlêêr adamı+.

21Zerä adamın içindän, üreendän, çıkêr fena neetlär, orospuluk, hayırsızlık, öldürmäk,+

22hırsızlık, tamahlık, fenalık, şalvirlik, utanç işlär, kıskançlık, kötülemäk, şişkinnik, akılsızlık.

23Hepsi bu fena işlär çıkêrlar içyandan da mındarlêêrlar adamı».

Siriya-finikiyalı karının inanı

24•İisus gitti oradan Tir /hem Sidon/ kasabasının tarafına. Girdi bir evä da istämärdi, kimsey bilsin bunu. Ama saklanamadı.

25Çok geçmedi, bir karı, angısının kızı fena duhtan tutulmuştu, işitti İisus için da, gelip Ona, düştü Onun ayaklarına.

26Bu karı urumca lafedärdi, ama kendisi Siriya-finikiyalıydı. O yalvarardı, çıkarsın fena duhu onun kızından+.

27İisus dedi: «Brak, ilkin doyunsun uşaklar, zerä diil islää almaa ekmää uşaklardan da atmaa köpeklerä»+.

28«Ölä, Saabi, – cuvap etti bu karı. – Ama köpeklär dä iyerlär kırıntıları, ani düşer uşakların sofrasından».

29Ozaman İisus dedi: «Çünkü bölä cuvap ettin, şindi git, fena duh çıktı senin kızından».

30Karı, açan etişti evä, buldu uşaa patta yatarkan. Fena duh çıkmıştı ondan.

Saar hem mutu adam alıştırılêr

31İisus ayırıldı Tir erlerindän, enidän gitti Sidon aşırı Dekapolis erlerin ortasından Galileya gölünä+.

32Getirdilär Ona bir saar, angısı zor lafedärdi, da yalvardılar, koysun elini onun üstünä.

33İisus aldı onu bir tarafa insandan, koydu parmaklarını adamın kulaklarına da, tükürüp, diidi onun dilinä+.

34Kaldırdı bakışını gökä, derindän soludu da dedi: «Effata», annaması «Açıl».

35Birdän açıldı kulakları hem çözüldü dilin düünükleri, da o lafetti açık.

36İisus sımarladı onnara, kimseyä sölämesinnär, ama nekadar sıkı sımarlardı, okadar taa çok dandana edärdilär+.

37Onnar pek çok şaşardılar da deyärdilär: «Hepsi, ne yapêr, – islää. Artık saarlara da işitmäk verer, mutuların da dillerini çözer».

8

Dört bin adam doyurulêr

8^1•Bir günü, açan genä toplandı çok insan, da yoktu ne isinnär, İisus çaardı üürenicileri da dedi onnara:

2«Canım acıyêr bu insana, zerä üç gün durêrlar yanımda, da yok ne isinnär+.

3Eer brakarsam, aaç gitsinnär evä, yolda bayılaceklar, zerä kimileri uzaktan geldi».

4Üürenicileri Ona cuvap ettilär: «Neredän var nicä almaa bu çol erdä okadar ekmek, ki doyurmaa onnarı?»

5«Kaç ekmeeniz var?» – sordu İisus. «Edi», – cuvap etti onnar.

6Ozaman İisus sımarladı insana, otursunnar erä. Aldı edi ekmää, şükür etti Allaha da, kırıp, verdi üürenicilerinä, payetsinnär. Onnar payettilär insana.

7Vardı onnarda birkaç balıcak da. İisus, iisözleyip, sımarladı, payetsinnär onnarı da insana.

8İdilär da doyundular. Sora topladılar edi sepet, dolu imäk parçasınnan.

9Vardı yakın dört bin kişi. Bundan sora İisus onnarı braktı gitsinnär.

10İisus girdi üürenicilerinnän barabar kayık içinä da gitti Dalmanufa erlerinä.

Nışan isteerlär

11•Hemen geldi fariseylär da başladılar çekişmää İisusa, ki denesinnär Onu. İstärdilär Ondan bir nışan göktän+.

12İisus derindän soludu da dedi onnara: «Neçin bu boy insan isteer bir nışan? Dooru söleerim sizä, ani bu insana nışan verilmeyecek».

13Sora braktı onnarı da enidän girdi kayık içinä, geçsin deyni gölün öbür tarafına.

Fariseylerin hem İrodun mayası

14•Ozaman üürenicilär ekmek almaa unutmuştular. Kayık içindä onnarda vardı sade bir ekmek.

15İisus haberledi onnarı, deyip: «Bakın, korunun fariseylerin hem İrodun mayasından!»+

16Üürenicilär biri-birinnän lafedärdilär: «Onuştan deer, zerä yok ekmeemiz».

17İisus, bunu bileräk, dedi onnara: «Neçin lafedersiniz, ani yok ekmeeniz? Hep taa aklınız ermeer mi, annamêêrsınız mı? Hep taa uyvaşık ürekleriniz+?

18Var gözleriniz, da görmeersiniz mi? Var kulaklarınız, da işitmeersiniz mi? Ne, hiç mi aklınıza getirmeersiniz,

19açan beş ekmää payettim beş bin kişiyä, kaç sepet, dolu imäk parçasınnan, topladınız?» «Oniki», – cuvap etti onnar+.

20«Hem açan payettim edi ekmää dört bin kişiyä, kaç sepet, dolu imäk parçasınnan, topladınız?» «Edi», – cuvap etti onnar+.

21Sora sordu onnara: «Hep taa annamêêrsınız mı?»

Vifsaida kasabasından hasta

22Açan geldilär Vifsaida kasabasına, getirdilär İisusa bir köör, da yalvardılar diisin ona+.

23İisus aldı köör adamı elindän da çıkardı onu onnarın küüyündän bir tarafa. Sora tükürdü onun gözlerinä, koydu ellerini onun üstünä da sordu: «Görersin mi bişey?»+

24O baktı yukarı da dedi: «Görerim insanı gezeräk, onnar görüner aaçlar gibi».

25İisus enidän koydu ellerini onun gözlerinä. Adam gözlerini açtı da baktı. Gözleri alışmıştı, hepsini açık görärdi.

26Sora İisus yolladı onu evä da dedi: «Girmä küü içinä /hem kimseyä bişey sölämä küüdä/».

Petrinin şaatlıı İisus için

27•İisus gitti üürenicilerinnän barabar Filip Kesariyasının küülerinä. Yolda İisus koydu onnara bir soruş: «Ne deer insan, Kimim Bän?»

28Onnar cuvap ettilär: «Kimisi deer, ani Sän – İoan Vaatizedici, başkası – prorok İliya, taa başkası – proroklardan birisi»+.

29«Ama siz ne deersiniz, kimim Bän?» – sordu İisus. «Sänsin Hristos», – cuvap etti Petri+.

30İisus sıkıdan sımarladı, Onun için kimseyä sölämesinnär+.

İisus haberleer ölümünü hem dirilmesini

31•Sora başladı onnara sölemää, ani Adam Oolu lääzım çok zeetlensin, sıbıdılmış olsun aksakallardan, büük popazlardan, bilgiçlerdän, öldürülsün da üç gündän sora dirilsin+.

32Bunnarı açık söledi. Petri aldı Onu bir tarafa da başladı takazalamaa+.

33İisus döndü, bakarak üürenicilerinä, azarladı Petriyi da dedi: «Uzaklan Bendän, şeytan! Zerä senin neetlerin diil Allahtan, ama adamdan»+.

Nesoy izleyelim İisusu?

34Sora İisus topladı insanı hem üürenicilerini da dedi: «Kim isteer gelsin Benim ardıma, atılsın kendi-kendindän, alsın stavrozunu da Beni izlesin+.

35Zerä kim isteer kurtarmaa kendi yaşamasını, kaybedecek onu. Ama kim kaybedecek yaşamasını Benim için hem İi Haber için, o yaşamasını kurtaracek+.

36Zerä ne fayda olacek adama, kazansın bütün dünneyi, ama kendi yaşamasını kaybetsin+?

37Neylän var nasıl adam diiştirsin kendi yaşamasını?

38Eer birkimsey utanarsa Bendän hem Benim sözlerimdän bu orospu hem günahker boy insanın önündä, ondan utanacek Adam Oolu da, açan gelecek Bobasının metinniindä ayoz angillerinnän barabar»+.

9

9^1O dedi onnara: «Dooru söleerim sizä, ani kimisi burada durannardan ölmeyecek, görmeyincä Allahın Padişahlıını kudretliklän geleräk»+.

İisus peydalanêr metinniktä

2•Altı gündän sora İisus aldı Petriyi, İakovu hem İoanı da salt onnarı pindirdi bir üüsek bayır üstünä. Orada İisusun görünüşü diişti onnarın gözleri önündä+.

3Onun rubaları oldular ak-yalabık, kaar gibi. Yoktur kolay bu erdä bir çamaşırcı bölä biyazladabilsin.

4Onnara peydalandı İliya hem Moisey, lafa durarak İisuslan.

5Petri dedi İisusa: «Üüredici, ii, ki buradayız. Yapalım üç bordey: bir Sana, bir Moiseyä, bir dä İliyaya».

6Başka bilmärdi ne lafetsin, zerä korktuydular.

7Geldi bir bulut da gölgesinnän kapladı onnarı. Bulut içindän işidildi bir ses, angısı deyärdi: «Budur Benim sevgili Oolum, Onu sesleyin!»+

8Üürenicilär birdän baktılar dolaya, başka kimseyi görmedilär, İisustan kaarä.

9Açan inärdilär bayır üstündän, İisus sımarladı, sölämesinnär kimseyä, ne gördülär, Adam Oolu dirilmeyincä ölüdän+.

10Onnar bu sımarlamayı tamannadılar, ama biri-birinä sordular: «Nesoy annamaa „dirilmeyincä ölüdän“?»

11Sora İisusa sordular: «Neçin bilgiçlär deerlär, ani ilkin lääzım gelsin İliya?»

12İisus onnara cuvap etti: «Hakına, ani İliya ilkin gelecek da erleştirecek hepsini. Ama nasıl yazılı Adam Oolu için, ki lääzım çok zeetlensin hem paasızlandırılmış olsun?

13Ama söleerim sizä, ani İliya şindän sora geldi, onunnan yaptılar ne istedilär, nicä onun için vardı yazılı»+.

Çocuk fena duhtan kurtulêr

14•Açan etiştilär öbür üürenicilerä, gördülär çok insan onnarın dolayında hem bilgiçleri, angıları çekişärdilär onnarlan.

15Açan insannar gördülär İisusu, şaştılar da kaçarak karşı çıktılar, selämnesinnär Onu.

16O sordu onnara: «Ne dartışêrsınız onnarlan?»

17Birisi insan içindän cuvap etti: «Üüredici, getirdim Sana oolumu, angısı tutulu bir mutuluk duhundan+.

18Neredä onu tutêr, urêr erä, da çocuun aazından köpük çıkêr, o dişlerini gıcırdadêr da kaskatı kalêr. Yalvardım, Senin üürenicilerin çıkarsınnar fena duhu, ama çıkaramadılar».

19«İnansız senselä! – dedi İisus. – Nekadar vakıt taa sizinnän olacam? Nekadar vakıt dayanacam sizä? Getirin onu Bana».

20Getirdilär onu İisusa. Açan duh gördü İisusu, hemen kuvetlän sarsaladı çocuu. Çocuk düştü erä da yuvarlanardı, köpük aazında+.

21İisus sordu onun bobasına: «Nezamandan bölä olêr?» «Küçüklüündän, – cuvap etti o. –

22Çok sıra duh atêr onu ateşä hem su içinä, öldürsün deyni. Eer yapabilärseydin bişey, acı da yardım et bizä!»+

23İisus cuvap etti: «Yapabilärseydin mi? Hepsi var nicä olsun onnar için, kim inanêr»+.

24Ozaman çocuun bobası baardı /yaşlan gözlerindä/: «İnanêrım, Saabi, yardım et bana, enseyim inansızlıımı!»

25Açan İisus gördü, ani insan kaçışıp-toplaşêr, azarladı fena duhu da dedi: «Mutu hem saar duh, Bän sımarlêêrım sana: çık dışarı bu çocuktan da başka girmä ona».

26Fena duh, baararak hem kuvetlän sarsalayarak çocuu, çıktı. Çocuk oldu ölü gibi, da çoyu sandı, ani öldü+.

27Ama İisus, tutup elindän, kaldırdı onu, da o kalktı ayakça+.

28İisus, açan girdi içeri, üürenicileri yalnızkan sordular Ona: «Neçin biz çıkaramadık fena duhu?»

29«Bu soylar uuradılêrlar sade duaylan /hem oruçlan/», – cuvap etti İisus.

İisus enidän haberleer ölümünü hem dirilmesini

30•Çıkıp oradan, geçtilär Galileyadan. İisus istämärdi, kimsey bilsin bunu.

31Zerä, üüredip üürenicilerini, deyärdi onnara: «Adam Oolu verilecek insanın elinä. Onu öldüreceklär, ama üç gündän sora dirilecek»+.

32Ama üürenicileri annamardılar bu lafları, sormaa da korkardılar+.

Kim en büük?

33•Geldilär Kapernaum kasabasına, da açan İisus girdi içeri, sordu onnara: «Ne iş için lafedärdiniz biri-birinizlän yolda?»+

34Onnar susardılar, zerä yolda çekiştiydilär, angısı en büük olacek.

35Ozaman İisus oturdu, topladı onikisini da dedi onnara: «Eer birkimsey istärseydi olsun ilk, lääzım olsun en bitki hem hepsinä izmetçi!»+

36Aldı bir uşak, koydu onnarın arasına, kucaklayıp onu, dedi:+

37«Kim kableder birisini bu uşaklardan Benim adıma, o Beni kableder. Kim dä kableder Beni, kableder diil Beni, ama Onu, Kim Beni yolladı»+.

Kim diil karşı bizä, o bizimnän

38İoan dedi İisusa: «Üüredici, biz gördük bir adam, ani uuradardı fena duhları Senin adına, da durguttuk onu, zerä o gezmeer bizimnän»+.

39«Durgutmayın, zerä kim yapêr kudretli işlär Benim adıma, yok nasıl tez başlasın Beni kötülemää, – dedi İisus. –

40Kim diil karşı sizä, o sizinnän+.

41Hem kim /Benim adıma/ verecek bir çölmek su sizä, zerä siz Hristozun üürenicileriysiniz, dooru söleerim sizä, ani ödeksiz kalmayacek+.

Günaha düşürmeyin başkasını

42Ama birkimsey günaha düşürärsä birini bu küçüklerdän, ani Bana inanêrlar, ona taa islää, baalasınnar boynusuna bir büük dermen taşı da atsınnar deniz içinä+.

43Eer elin seni günaha düşürärsä, kes onu. Taa islää, çolak ömürä giräsin, nekadar iki ellän cendemä gidäsin, süünmäz ateşä,

/+
44neredä onnarın kurtları ölmeerlär, hem ateş süünmeer/.

45Eer ayaan seni günaha düşürärsä, kes onu. Taa islää, bir ayaklan ömürä giräsin, nekadar iki ayaklan cendemä atılasın, /süünmäz ateşä,

46neredä onnarın kurtları ölmeerlär, hem ateş süünmeer/.

47Eer gözün seni günaha düşürärsä, çıkar onu. Taa islää sana, giräsin bir gözlän Allahın Padişahlıına, nekadar iki gözlän atılasın cendemä,

48neredä onnarın kurtları ölmeerlär, hem ateş süünmeer.

49Herbir adamın üstünä ateş döküler, /nicä kurbanın üstünä tuz döküler/.

50Tuz iidir, ama eer tuz dadını kaybedärseydi, nasıl onu enidän tuzlu yapasınız? Sizdä tuz olsun, hem barışmakta yaşayın»+.

10

Düşer mi, karı-koca ayırılsınnar?

10^1•İisus gitti oradan da geldi İudeya erlerinä, İordanın öbür tarafına. İnsan genä toplandı Onun dolayına. O alışmasına görä başladı enidän üüretmää onnarı.

2Geldilär fariseylär da, deneyip Onu, sordular: «Düşer mi, adam ayırılsın kendi karısından?»

3İisus sordu onnara: «Ne sizä Moisey sımarladı?»

4Onnar dedilär: «Moisey braktı, koca yazsın ayırılmak kiyadı da ayırılsın karısından».

5İisus cuvap etti onnara: «Sizin inatlıınız beterinä Moisey yazılarında verdi sizä bu sımarlamayı.

6Ama dünneyin kurulmasından „Allah yarattı insannarı, olsunnar adam hem karı+.

7Onuştan brakacek adam bobasını hem anasını+

8da birleşecek karısınnan. İkisi bir güüdä olacek“. Butakım olaceklar diil iki, ama bir güüdä.

9Ölä ki, ne Allah birleştirdi, insan onu ayırmasın»+.

10İçerdä üürenicilär enidän sordular Ona hep bunun için.

11O dedi onnara: «Kim ayırılêr karısından da evlener başkasına, orospuluk yapêr.

12Hem her karı, ani brakêr kocasını da evlener başka adama, orospuluk yapêr»+.

İisus iisözleer uşakları

13•Getirärdilär İisusa uşakları, ki diisin onnara, ama üürenicilär azarladılar onnarı.

14İisus, görüp bunu, üfkelendi da dedi üürenicilerinä: «Brakın uşakları, gelsinnär Bana, da durgutmayın onnarı, zerä Allahın Padişahlıı onnarın gibileri için.

15Dooru söleerim sizä: kim kabletmeyecek Allahın Padişahlıını bir uşak gibi, o orayı hiç girämeyecek»+.

16Sora kucakladı uşakları, koydu ellerini onnarın üstünä da iisözledi+.

Zenginnik hem diveç yaşamak

17•Açan İisus yollandı yola gitmää, hızlı geldi bir adam, diz çöktü Onun önündä da sordu: «İi Üüredici, ne yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»+

18«Neçin deersin Bana „ii“? Kimsey diil ii, salt bir Allah, – cuvap etti İisus. –

19Bilersin sımarlamakları: „Orospuluk yapmayasın, öldürmeyäsin, çalmayasın, yalancı şaat olmayasın, aldatmayasın, bobanı-ananı ikramnayasın“»+.

20O cuvap etti: «Üüredici, hepsi bunnarı tamannadım taa gençliimdän»+.

21İisus baktı uz onun gözlerinä, sevdi onu da dedi: «Sana etişmeer salt bir iş. Git da sat, neyin var, payet fukaaralara, da olacek haznan göktä. Sora gel, /al stavrozunu/ da izlä Beni»+.

22O, işidip bu lafları, gücenik gitti, zerä çok zenginnii vardı.

23İisus baktı dolaya da dedi üürenicilerinä: «Nekadar zor Allahın Padişahlıına girsin onnar, kimin var zenginnii!»+

24Üürenicilär şaş-beş kaldılar Onun sözlerindän. İisus enidän lafetti da dedi: «Uşaklar, nekadar zor Allahın Padişahlıına girsin /onnar, kim umudunu koyêr zenginnää/!

25Taa ilin bir devä iinenin kulaandan geçsin, nekadar bir zengin adam Allahın Padişahlıına girsin».

26Üürenicilär pek çok şaştılar da biri-birinä dedilär: «Ozaman kim kurtulabilir?»

27İisus baktı uz onnarın gözlerinä da dedi: «Bu insana olmaz, ama diil Allaha, zerä Allaha hepsi olur»+.

28Petri lafetmää başladı da Ona dedi: «Tä, biz braktık hepsini da geldik Senin ardına»+.

29İisus cuvap etti: «Dooru söleerim sizä: hepsi, kim braktı evini, kardaşlarını, kızkardaşlarını, anasını, bobasını, /karısını,/ uşaklarını eki merasını Benim için hem İi Haber için,+

30o kabledecek şindi, bu ömürdä, üz katına taa çok ev, kardaş, kızkardaş, ana, uşak, tarla, koolamaklarlan bilä, ama gelän ömürdä kabledecek diveç yaşamak+.

31Ama çoyu ilk olannardan bitki olacek, çoyu da bitkilerdän ilk olacek»+.

İisus üçüncü sıra haberleer ölümünü hem dirilmesini

32•Açan onnar yolda İerusalimä dooru gidärdilär, İisus onnarın önü sora gidärdi. Üürenicilär titsinärdilär, Onun ardına gidennär korkardılar. İisus, enidän alıp bir tarafa oniki üürenicisini, başladı onnara sölemää, ne olacek Onunnan:

33«Tä, biz gideriz İerusalimä. Adam Oolu verilecek büük popazların hem bilgiçlerin elinä. Onu ölümä daava edeceklär da yabancıların elinä vereceklär.

34Onu gülmää alaceklar, kamçıylan düüyeceklär, tüküreceklär üzünä da öldüreceklär, ama O üç gündän sora dirilecek»+.

Zevedeyin oollarının istemesi

35•Yaklaşêr Zevedeyin oolları İakov hem İoan da deerlär Ona: «Üüredici, biz isteeriz, yapasın, ne biz Sana yalvaracez»+.

36O sordu onnara: «Ne isteersiniz, yapayım sizin için?»

37Onnar dedilär: «İzin ver, ani oturalım Seninnän, birimiz saa tarafında, birimiz dä sol tarafında, açan Sän metinniktä olacan»+.

38İisus cuvap etti onnara: «Bilmeersiniz, ne isteersiniz. Var mı nicä siz içäsiniz o çölmektän, ani Bän içerim, eki vaatiz olasınız o vaatizliklän, ani Bän olêrım?»+

39Onnar cuvap ettilär: «Var nicä». İisus dedi onnara: «İçeceniz o çölmektän, ani Bän içerim, hem vaatiz olacenız o vaatizliklän, ani Bän olêrım+.

40Ama Bendän tutunmêêr, izin vereyim oturmaa saa eki sol tarafımda. Bu verilecek onnara, kimä hazırlanmış».

41Kalan on üürenici, işidip bunu, üfkelendilär İakova hem İoana.

42İisus çaardı onnarı da dedi: «Bilersiniz, ani kim sayılêr milletlerin öndercileri, onnar çorbacılık ederlär insan üstünä hem büükleri zaabitlik ederlär.

43Ama sizin aranızda bölä olmasın. Kim sizdän isteer büük olsun, o izmetkär olsun kalanına+.

44Kim sizdän isteer ilk olsun, o çırak olsun hepsinä.

45Zerä Adam Oolu gelmedi, ki Ona izmet etsinnär, ama Kendi izmet etsin insana hem versin yaşamasını çoyun erinä, ki kurtarabilsin onnarı»+.

Köör Vartimey

46•Geldilär İerihon kasabasına. Açan İisus çıkardı İerihon kasabasından üürenicilerinnän hem çok insannan, Timeyin oolu, Vartimey, köör dilenci, oturardı yol boyunda.

47O işitti, ani Nazaretli İisus oradan geçer, da başladı baarmaa: «İisus, Davidin Oolu, acı beni!»+

48Çoyu takazalardı onu, sussun deyni, ama o taa pek baarardı: «Davidin Oolu, acı beni!»

49İisus durgundu da dedi: «Çaarın onu». Çaardılar köör adamı da dedilär: «Kalk da girgin ol, O seni çaarêr».

50O sıbıttı üstünkü rubasını, kalkıp-atladı da geldi İisusa.

51İisus sordu: «Ne isteersin, yapayım sana?» «Ravvuni[*], görmäk edeneyim», – cuvap etti bu köör adam.

52Ozaman İisus dedi ona: «Var nasıl gidäsin, senin inanın seni kurtardı». Çabuk köör adam başladı görmää da gitti yol boyunca İisusun ardına+.

11

İisus girer İerusalimä

11^1•Açan yaklaştılar İerusalimä, Viffagiya hem Vifaniya küülerinä, ani Zeytin bayırın yanında, İisus yolladı ikisini üürenicilerindän+

2da dedi onnara: «Gidin öndeki küüyä. Açan gireceniz küü içinä, hemen bulacenız bir eşecik baalı, angısına taa kimsey atlı pinmedi. Çözün onu da getirin Bana.

3Eer birkimsey sorarsaydı: „Neçin bunu yapêrsınız?“ – cuvap edin: „O lääzım Saabiyä, sora hemen geeri yollayacek“».

4Üürenicilär gittilär, buldular eşecii, baalı sokakta, bir evin dışanda tokat yanında, da çözdülär onu.

5Kimisi orada durannardan dedilär: «Ne yapêrsınız, neçin eşää çözersiniz?»

6Onnar cuvap ettilär, nicä İisus üüretti, da onnarı braktılar.

7İisusa eşecii getirdilär, kendi üstünkü rubalarını üstünä döşedilär, da İisus atlı pindi.

8Çoyu insandan rubalarını yol üstünä döşärdilär, başkaları dalları serärdilär, ani kırda aaçlardan kesärdilär.

9İisusun önündä hem ardında gidennär baarardılar: «Osanna[*]! İisözlenmiş olsun Saabinin adına Gelän!

10İisözlensin bobamızın, Davidin padişahlıı, ani geler /Saabinin adına/! Osanna üüsek göklerdä!»+

11İisus girdi İerusalimdeki Ayoz bina içinä, baktı dolaya, ama çünkü vakıt geçti, döndü onikisinnän Vifaniya küüyünä.

Meyvasız incir fidanı

12•İkinci günü, açan onnar çıktılar Vifaniyadan, İisus acıktı+.

13O gördü yıraktan bir yapraklı incir fidanı. Gitti, baksın, var mı meyvası, ama yaklaştıynan, yapraktan kaarä bişey bulmadı, zerä diildi meyva vakıdı+.

14Ozaman İisus dedi: «Büündän ötää hiç kimsey imesin sendän meyva». Onun üürenicileri işittilär bunu.

İisus paklêêr Ayoz binayı

15•Açan etiştilär İerusalimä, İisus girdi Ayoz bina auluna da başladı koolamaa oradan onnarı, kim satardı hem alardı, devirdi para diiştirennerin masalarını hem guguş satannarın skemnelerini+.

16Kimseyi brakmardı, bişey geçirsin Ayoz binanın aulu içindän.

17Üüredip, deyärdi insana: «Diil mi yazılı: „Benim evimä denecek dua evi hepsi milletlär için“, ama siz çevirdiniz onu haydut ininä».

18Açan işittilär büük popazlar hem bilgiçlär bunu, bakardılar, nesoy öldüräbilsinnär Onu, ama korkardılar Ondan, zerä Onun üüretmesinä şaşardı hepsi insan+.

19Açan avşam oldu, İisus hem üürenicileri kasabadan çıktılar+.

İncir fidanı kurudu

20•Sabaalän, incir fidanın yanından geçärkän, üürenicilär gördülär, ani fidan kurumuş kökündän.

21Petri aklına getirdi da dedi: «Üüredici, ya bak, incir fidanı, ani betvaladın, kurumuş».

22İisus cuvap etti onnara: «Olsun sizdä inan Allaha.

23Dooru söleerim sizä, eer birkimsey bu bayıra deyärseydi: „Kalk da atıl deniz içinä“, da şüpesiz ürektän inanarsaydı, ani ne söledi tamannanacek, ozaman olacek+.

24Onuştan söleerim sizä: Ne dä isteyeceniz duada, inanın kabletmiş gibi, da olacek sizä+.

25Açan duada durêrsınız, eer sizdä varsaydı birkimseyä karşı bişeyiniz, baaşlayın, Gökteki Bobanız da baaşlasın deyni sizin kabaatlarınızı+.

26Eer siz baaşlamarsaydınız, Gökteki Bobanız da baaşlamayacek sizin kabaatlarınızı».

İisusun zaabitlii

27•Döndülär geeri İerusalimä. İisus, açan gezinärdi Ayoz bina aulunda, yaklaştı büük popazlar, bilgiçlär hem aksakallar da sordular Ona:

28«Ne zaabitliklän yapêrsın bu işleri, hem kim verdi Sana bu zaabitlii, bunnarı yapasın?»+

29İisus dedi onnara: «Koyacam Bän dä sizä bir soruş. Cuvap edin Bana, sora Bän dä sizä söleyecäm, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri.

30İoanın vaatizlii göktän mi geldi osa insandan mı? Cuvap edin Bana»+.

31Onnar biri-birinnän lafedärdilär: «Eer deyärseydik: „Göktän“, O deyecek: „Öleysä, neçin onu inanmadınız?“»+.

32Ama deyärseydik: «İnsandan» – korkardılar halktan, zerä hepsi inanardı, ani İoan hakına prorok+.

33Onuştan cuvap ettilär İisusa: «Bilmeeriz». Ozaman İisus dedi: «Bän da sölämeyecäm sizä, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri».

12

Fena baacılar

12^1•İisus başladı onnara sölemää örneklärlän: «Bir adam koydu bir baa, dolayladı aullan, kazdı er üzüm täskası için, yıvdı bir bekçi külesi, sora, baayı verip baacılara, gitti başka memleketä+.

2Üzüm vakıdında yolladı bir çırak baacılara, alsın kendi payını baa berekedindän.

3Ama baacılar tuttular onu, düüdülär da yolladılar geeri boş ellän.

4Sora yolladı başka bir çırak, onun yaraladılar kafasını hem aşaaladılar.

5Yolladı taa başkasını. Baacılar onu öldürdülär. Yolladı taa çoyunu, kimisini düüdülär, başkalarını öldürdülär+.

6Onun yanında kaldı sade bir oolu, angısını sevärdi. Bitkidä yolladı onu baacılara, deyip: „Beki oolumu kabledirlär ikramnan“+.

7Ama baacılar dedilär biri-birinä: „Tä çorbacının oolu, haydi öldürelim onu, da baa bizä kalacek“+.

8Tuttular onu, öldürdülär da attılar baadan dışarı+.

9Şindi ne yapacek baa çorbacısı? Gelecek da telef edecek bu baacıları, ama baayı verecek başkasına+.

10Ne, okumadınız mı bunu Ayoz Yazılarda: „Taş, ani ustalar sıbıttı, sonda etişti köşä taşı olsun.

11Bu – Saabidän, hem pek şaşmaklı iş bizim için!“»+

12Onnar bakardılar tutsunnar İisusu, ama korkardılar insandan. Zerä annadılar, ani İisus onnar için söledi bu örnää. Sora braktılar Onu da gittilär+.

Hak Allaha hem Kesara

13•Sora yolladılar İisusa kimisini fariseylerdän hem İrodun adamnarından, ki baksınnar Onu bir laflan tutmaa+.

14Gelip, onnar sordular İisusa: «Üüredici, biz bileriz, ani Sän dooru adamsın, kimseyä pay tutmêêrsın, zerä adamın üzünä bakmêêrsın, Allahın yolunu hakına üüredersin. Düşer mi ödemää harç Kesara osa düşmeer mi? Harç ödeyelim mi osa ödämeyelim mi?»+

15İisus tanıdı onnarın ikiüzlülüklerini da dedi onnara: «Neçin Beni deneersiniz? Getirin bir dinar, ki göreyim onu»+.

16Onnar getirdilär. İisus sordu onnara: «Kimin resimi hem adı yazılı burada?» Onnar cuvap ettilär: «Kesarın».

17Ozaman İisus dedi: «Verin Kesara ne Kesarın, ama Allaha ne Allahın». Bu cuvabına çok şaştılar+.

Dirilmäk için soruş

18•Sora geldilär Ona sadukeylär, angıları deerlär, ani yok dirilmäk, da sordular:+

19«Üüredici, Moisey yazılarında dedi bizä: „Eer birkimsey, kimin yok uşaa, ölärseydi, da karısı saa kalarsaydı, onun kardaşı lääzım evlensin bu karıya da kaldırsın uşak ölmüş kardaşına tamızlık için“+.

20Vardı edi kardaş. İlkinkisi evlendi, taa uşaa yokkan, öldü.

21İkincisi evlendi ona, o da uşaksız öldü. Hep ölä üçüncüsü yaptı.

22Edisi dä uşaksız öldülär. Hepsindän sora öldü karı da.

23Dirilmäk vakıdında, açan dirileceklär, angısının karısı o olacek? Zerä hepsi edi kardaş ona evliydi».

24İisus cuvap etti onnara: «Yanılêrsınız, zerä bilmeersiniz ne Ayoz Yazıları, ne dä Allahın kuvedini.

25Ölülär dirildiynän evlenmeyeceklär, ama olaceklar, nicä angillär göklerdä.

26Ölülerin dirilmesi için okumadınız mı Moiseyin kiyadında, neredä laf gider yanar gümä için, ne dedi Allah ona: „Bän Avraamın Allahı, İsaakın Allahı hem İakovun Allahıyım“.

27Allah – diil ölülerin Allahı, ama dirilerin. Ölä ki siz sarp yanılêrsınız».

En büük sımarlamak

28•Bilgiçlerdän birisi, işidip onnarın dartışmaklarını da görüp, ani İisus islää cuvap etti, yaklaştı Ona da sordu: «Angı sımarlamak en büük?»

29İisus cuvap etti: «İlk sımarlamak var bu: „Seslä, İzrail, Saabi Allah – bizim bir Saabimiz!

30Seväsin Saabi Allahını bütün üräännän, bütün canınnan, bütün aklınnan hem bütün kuvedinnän“. Tä budur ilk sımarlamak!

31İkincisi bu: „Seväsin yakın olanını, nicä kendini“. Bunnardan taa büük sımarlamak yok»+.

32Bilgiç dedi Ona: «İslää, Üüredici, dooru söledin, ani var bir Allah, hem yok başka allah, Ondan kaarä.

33Onu sevmää bütün üreklän, bütün fikirlän, bütün canınnan, bütün kuvedinnän, hem yakın olanını sevmää, nicä kendini, bu – taa paalı, nekadar hepsi heptän yakılan hayvannar hem kurbannar».

34İisus, görüp, ani o aarifçesinä cuvap etti, ona dedi: «Diilsin sän uzak Allahın Padişahlıından». Bundan sora kimsey başka kıyışmadı sorsun Ona bişey+.

Hristos – kimin oolu?

35•Uzaldıp üüretmesini Ayoz bina içindä, İisus dedi: «Neçin bilgiçlär deerlär, ani Hristos – Davidin oolu+?

36Kendi David, Ayoz Duhtan kullanılmış, deer: „Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda, Bän koyunca Senin duşmannarını ayaklarının altına“+.

37Kendi David adlêêr Onu „Çorbacı“, ozaman nasıl O olabilir Davidin oolu?» Çok insan seslärdi İisusu mayıllıklan+.

38•Üürederäk onnarı, O dedi: «Korunun bilgiçlerdän, angılar severlär gezmää uzun rubaylan hem beenerlär, insan selämnesin onnarı meydannarda.

39Severlär oturmaa ilk skemnelerä sinagogalarda hem ön erlerä konak sofralarında+.

40Onnar kemirerlär dulların evlerini, ama göstermäk için uzun dualar yapêrlar. Onnarın cezası çok aar olacek».

Dulun baaşışı

41•İisus, Ayoz bina haznası karşısında oturup, bakardı, nicä insan para haznaya koyardı. Çoyu zenginnerdän çok koyardılar+.

42Geldi bir dul karı da iki lepton[*] koydu, ani yapêr bir kodrant.

43İisus topladı üürenicilerini da onnara dedi: «Dooru söleerim sizä, bu dul karı hepsindän taa çok koydu haznaya.

44Hepsi koydu kendi zeedeliklerindän, ama bu karı kendi yokluundan verdi hepsini, ne vardı yaşaması için»+.

13

Bitki vakıdın nışannarı

13^1•İisus açan çıkardı Ayoz binadan, üürenicilerindän birisi dedi Ona: «Üüredici! Ya bak, ne gözäl taşlar hem ne gözäl yapılar!»

2İisus cuvap etti ona: «Görersin mi bu büük yapıları? Burada kalmayacek taş üstündä taş, hepsi yıkılacek»+.

3Açan oturardı Zeytin bayırında, Ayoz binaya karşı, Petri, İakov, İoan hem Andrey, yalnızkan, Ona sordular:

4«Sölä bizä, nezaman olacek bunnar, hem ne nışan gösterecek, ani bunnar hepsi tamannanacek?»

5Ozaman İisus onnara annatmaa başladı da dedi: «Bakın, birkimsey aldatmasın sizi+.

6Zerä çoyu gelecek Benim adıma da deyecek: „Bänim Hristos“, da çoyunu aldadaceklar.

7Açan işideceniz cenk uultusu hem cenklär için haber, korkmayasınız. Zerä bunnar lääzım olsun, ama bu taa diil bitkisi.

8Zerä millet milletä karşı hem padişahlık padişahlaa karşı kalkacek. Kimi erlerdä olacek er tepremeleri, aaçlık /hem karışmalık/. Bunnar duuma sancıların başlantısı+.

9Ama siz esap alın kendinizä, zerä vereceklär sizi daavalara, düüyeceklär sinagogalarda, Benim beterimä çıkaraceklar kullanıcıların hem padişahların önünä, ki şaatlık edäsiniz onnara+.

10İlkin hepsi milletlerä lääzım nasaat edilsin İi Haber+.

11Açan götüreceklär sizi, daavaya versinnär, kahırlanmayın, ne lafedeceniz. Söleyin, ne ozaman verilecek sizä, zerä lafetmeyeceniz siz, ama lafedecek Ayoz Duh+.

12Kardaş kardaşını hem boba uşaanı ölümä verecek. Uşaklar kendi bobalarına hem analarına karşı kalkaceklar da onnarı öldüreceklär+.

13Benim adım için sizdän hepsi azetmeyecek, ama kim bitkiyädän dayanacek, o kurtulacek+.

14•Açan göreceniz dikili, neredä düşmeer, iirenç işi, ani bozgunculuk yapêr, /angısı için lafetti prorok Daniil,/ – kim okuyêr, annasın – ozaman kim olacek İudeyada, kaçsın bayırlara.

15Kim bulunacek ev üstündä, inmesin hem içeri girmesin bişey almaa+.

16Kim olacek kırda, dönmesin geeri üst rubasını almaa.

17O günnerdä vay maamul hem uşak emzirän karılara!+

18Dua edin, sizin kaçmanız olmasın kışın.

19Zerä o günnerdä ölä büük zeet olacek, ani o vakıttan, nezamandan Allah yarattı dünneyi, şindiyä kadar olmadı, ondan sora da olmayacek+.

20Eer Saabi kısaltmaydı o vakıdı, kimsey kurtulamayaceydı. Ama seçilmişlerin hatırı için, angılarını seçti, Saabi o vakıdı kısalttı+.

21Ozaman eer birkimsey deyärseydi sizä: „Tä, Hristos burada!“ eki „Tä, Hristos orada!“, inanmayın+.

22Zerä peydalanacek yalancı hristoslar hem yalancı proroklar. Yapaceklar nışannar hem şaşmaklı işlär, aldatsınnar deyni, olarsaydı kolay, seçilmiş olannarı da+.

23Siz korunun. Tä, Bän vakıtlan sizä hepsini haberledim+.

Adam Oolunun gelmesi

24•O günnerdä, o zeetlerdän sora gün kararacek, ay vermeyecek aydınnıını,

25yıldızlar göktän düşeceklär, hem gökün kuvetleri sarsalanacek+.

26Ozaman göreceklär Adam Oolunu gelärkän bulutlar içindä büük kuvetlän hem metinniklän+.

27Ozaman O yollayacek angillerini da toplayacek seçilmişlerini dört taraftan, erin kenarından gökün kenarınadan+.

28•İncir fidanından örnek alın. Açan dalları yımışêêrlar, hem yaprakları eşererlär, bilersiniz, ani yaz yakın.

29Hep ölä, siz dä açan göreceniz bunnarı olurkan, biliniz, ani bu iş[*] yakın, artık kapuda.

30Dooru söleerim sizä, ani bu boy insan geçmeyecek, hepsi bunnar tamannanmayınca+.

31Gök hem er geçecek, ama Benim sözlerim geçmeyecek+.

Gün hem saat bilinmeer

32•O günü hem o saadı kimsey bilmeer: ne angillär göktä, ne dä Ool, ama salt Boba.

33Bakın, kuşku olun, /dua edin,/ zerä bilmeersiniz, nezaman o vakıt gelecek+.

34Bu – bir adam gibi, ani yola yollanêr, evini çıraklarına brakêr, herkezinä cuvapçılık hem iş verer, ama bekçiyä, kuşku beklesin, sımarlêêr+.

35Onuştan kuşku olun, zerä bilmeersiniz, nezaman gelecek evin çorbacısı, beki avşamnen, beki gecä yarısı, beki horoz ötmesindä, beki sabaalän+.

36Bakın, ansızdan gelip, sizi uyuyar bulmasın+.

37Ne söleerim sizä, söleerim hepsinä: Kuşku olun».

14

İisusu kollêêrlar öldürmää

14^1•İki gün kaldıydı Paskellä hem Hamursuz yortuyadan. Büük popazlar hem bilgiçlär aarardılar kolaylık, nicä İisusu şalvirliklän tutsunnar da öldürsünnär+.

2Ama deyärdilär: «Sade olmaz yortu günnerindä, ki olmasın karışmalık insan içindä».

Bir karı yaalêêr İisusu

3•Açan İisus bulunardı Vifaniya küüyündä, lepralı Simonun evindä sofrada, geldi bir karı ak mermer kap içindä paalı, temiz nard kokuluunnan. O kırdı kabı da kokuluu döktü İisusun başına+.

4Onnardan kimisi üfkelendilär da biri-birilerinä dedilär: «Ne lääzımdı zän etmää bu kokuluu?

5Bu kokuluu vardı nasıl satmaa üçüz dinardan zeedeyä da parayı fukaaralara vermää». Başladılar takazalamaa o karıyı.

6Ama İisus dedi: «Brakın raada onu. Neçin gücendirersiniz? O yaptı bir yakışıklı iş Benim için.

7Zerä fukaaralar herzaman sizinnän olaceklar. Nezaman isteyeceniz, var nicä yapasınız iilik onnara. Ama Bän herzaman sizinnän olmayacam+.

8Bu karı yaptı, ne yapabildi, vakıtça Benim güüdemi yaaladı, gömülmäk için hazır olsun+.

9Dooru söleerim sizä, ani bütün dünnedä, neredä İi Haber nasaat olacek, bu karının yaptıı sölenecek, da ona anılmak olacek»+.

İuda satêr İisusu

10•İuda İskariot, oniki üürenicilerdän birisi, gitti büük popazlara, satsın İisusu+.

11Onnar, açan bunu işittilär, sevindilär da gümüş ona verdilär. Sora İuda aarardı uygun vakıt, ki İisusu satsın.

Paskellä sofrası

12•Hamursuz yortunun ilk günündä, açan kesilirdi Paskellä kuzusu, İisusa Onun üürenicileri dedilär: «Neredä isteersin Paskelleyi imää? Gidelim, hazırlayalım»+.

13Ozaman O yolladı iki üürenicisini, deyip onnara: «Gidin kasabaya. Sizä karşı çıkacek bir adam, ani götürecek bir testi su. Gidin onun ardına,

14nereyi o girecek, da deyin ev çorbacısına: „Üüredici sorêr: Neredä konak odası, angısında iyecäm Paskelleyi üürenicilerimnän?“

15O gösterecek sizä üst katta bir büük oda, hazır, döşenmiş. Orada hazırlayın bizä Paskelleyi».

16Üürenicilär çıkıp gittilär kasabaya da buldular hepsini ölä, nicä sölediydi. Orada hazırladılar Paskelleyi.

17Avşamnen İisus geldi onikisinnän barabar.

18Açan onnar oturdular sofraya da iyärdilär, İisus dedi: «Dooru söleerim sizä, sizdän birisi, ani şindi Benimnän iyer, Beni satacek»+.

19Onnar kahırlandılar da başladılar biri-biri ardı sora Ona sormaa: «Acaba diilim mi bän?»

20Ama İisus onnara cuvap etti: «Satıcı – onikinizdän birisi, angısı benimnän bilä banêr ekmeeni çini içinä.

21Hakına, ani Adam Oolu gider, nicä Onun için yazılı. Ama vay o adama, kimdän Adam Oolu satılêr! Ona taa ii olaceydı, hiç duumasın»+.

Komka

22•Açan onnar iyärdilär, İisus aldı bir ekmek, iisözledi, kırdı da verdi üürenicilerinä, deyip: «Alın /da iyin/, bu – Benim güüdäm»+.

23Sora aldı çölmää, şükür etti Allaha, verdi onnara, da hepsi ondan içti.

24İisus dedi: «Bu – Benim kanım, /eni/ baalantının kanı, ani döküler çoyu için.

25Dooru söleerim sizä, ani Bän şindän sora içmeyecäm çotuk meyvasından o günä kadar, açan içecäm taazesini Allahın Padişahlıında».

26Çaldılar bir psalma da gittilär Zeytin bayırına+.

Petrinin atılması için haber

27•İisus onnara dedi: «Hepsiniz /bu gecä Benim beterimä/ sürçeceniz, zerä var yazılı: „Uracam Güdücüyü, da koyunnar daalacek“+.

28Ama dirilmektän sora sizdän öncä Galileyaya gidecäm»+.

29Petri Ona dedi: «Artık hepsi dä sürçärseydi, bän hep okadar sürçmeyecäm».

30İisus ona dedi: «Dooru söleerim sana, ani büün, bu gecä, iki sıra horoz ötüncä, sän üç sıra atılacan Bendän».

31Petri, sora taa pek konup, baalandı: «Eer lääzım olarsaydı öleyim da Seninnän, hep okadar atılmam Sendän». Bölä lafetti kalanı da.

İisus Gefsimani başçesindä

32•Onnar geldilär bir erä, adı Gefsimani. İisus dedi üürenicilerinä: «Oturun burada, Bän orada dua edecäm».

33Sora aldı yanına Petriyi, İakovu hem İoanı da başladı titsinnenmää hem pek zeetlenmää+.

34Ozaman dedi onnara: «Canım kahırlı ölümädän. Kalın burada da kuşku olun»+.

35Sora gitti biraz taa ileri, kapandı erä da başladı dua etmää, ani, eer varsaydı nicä, geçsin Ondan bu saat+.

36O dedi: «Avva, Bobam Benim! Hepsini Sän var nicä yapasın. Eer varsaydı nicä, aşırt Bendän bu acı çölmää. Hep okadar olsun diil ölä, nicä Bän isteerim, ama nicä Sän»+.

37Sora geldi üürenicilerinä, buldu onnarı uyuyar da dedi Petriyä: «Simon, sän uyuyêrsın? Bir saat baarlem kuşku duramadın?

38Kuşku olun da dua edin, ki denemeyä düşmeyäsiniz. Duh havez, ama ten kuvetsiz»+.

39Sora gitti enidän da dua etti, deyip hep o lafları.

40Enidän geldi da buldu onnarı uyuyar, zerä uykudan aarlaşmıştı gözleri. Onnar bilmärdilär, ne cuvap etsinnär.

41Geldi üçüncü sıra da dedi onnara: «Siz hep taa uyuyêrsınız hem dinnenersiniz mi? Etär, saat geldi! Tä, Adam Oolu veriler günahkerlerin elinä+.

42Kalkın, gidelim! Tä, Benim satıcım yaklaştı!»

İisus tutulêr

43•İisus taa lafedärkän, geldi İuda, onikisindän birisi, hem onunnan barabar çok insan kılıçlarlan hem moçugalarlan, yollanmış büük popazlardan, bilgiçlerdän hem aksakallardan.+

44Satıcı verdiydi onnara butürlü nışan: «Kimi öpecäm, Odur İisus. Onu alın da, sıkı tutup, götürün».

45İuda, gelip, çabuk yaklaştı İisusa da dedi: «Üüredici!», sora öptü Onu.

46İnsannar, uzadıp ellerini, tuttular İisusu.

47Onun yanından birisi çıkardı kılıcı, urdu baş popazın çıraana da kesti onun kulaanı+.

48İisus dedi onnara: «Siz çıktınız Beni tutmaa, nicä bir haydudu, kılıçlarlan hem moçugalarlan.

49Her gün sizinnän bulunurdum Ayoz binada, üürederäk insanı, da tutmadınız Beni. Ama Ayoz Yazılar lääzım tamannansınnar»+.

50Ozaman hepsi üürenicilär braktılar Onu da kaçtılar+.

51Bir genç olan, sarılı salt bir keten bezlän, gidärdi Onun ardına. Onu da tuttular.

52Ama o braktı bezi da çıplak kaçtı.

İisus Sinedrionun önündä

53•Baş popazın evindä, nereyi götürdülär İisusu, toplandılar hepsi büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlär.

54Petri yıraktan-yıraa gitti ardlarına baş popazın aulunadan. O oturdu bekçilärlän da yısınardı ateştä.

55Büük popazlar hem bütün Sinedrion aarardılar İisusa karşı şaatlık, ki veräbilsinnär Onu ölümä, ama bulamardılar.

56Çok insan Ona karşı yalancı şaat oldular, ama şaatlıkları biri-birinä karşıydı.

57Sonda birkaç adam kalktı da yalancı şaat oldu Ona karşı, deyip:

58«Biz işittik, nicä O deyärdi: „Bän yıkacam bu adam elinnän yapılmış Ayoz binayı, da üç günä kadar enidän kaldıracam başka bir bina, diil adam elindän yapılı“»+.

59Ama hep okadar şaatlıkları biri-birinä karşıydı.

60Ozaman baş popaz kalktı onnarın arasından da sordu İisusa: «Sän hiç cuvap etmeyecän mi? Nedir bu şaatlıklar, ani Sana karşı ediler?»+

61Ama O susardı da bişey cuvap etmärdi. Baş popaz sordu taa bir sıra: «Sänsin mi Hristos, iisözlenmiş Allahın Oolu?»

62İisus cuvap etti: «Bänim, hem siz göreceniz Allahın Oolunu, oturarkan Kudretlinin[*] saa tarafında hem gelärkän gök bulutlarınnan»+.

63Baş popaz yırttı kendi rubalarını da dedi: «Ne lääzım bizä taa başka şaat+?

64Siz kendiniz işittiniz kötülemeyi, ne deyeceniz?» Onnar hepsi kabaatlı buldular İisusu ölümä+.

65Kimisi başladı Ona tükürmää. Baaladılar gözlerini, yumururuklardılar, sora sorardılar: «Prorokluk et, kim urdu!» Sonda bekçilär, alıp aralarına, şamarladılar Onu+.

Petri atılêr İisustan

66•Açan Petri aşaada aul içindä oturardı, baş popazın bir izmetçiykası geldi.

67O gördü Petriyi, angısı ateştä yısınardı, baktı uz onun üzünä da dedi: «Sän dä Nazaretli İisuslan bulunardın».

68Ama Petri dedi, atılarak: «Bilmeerim hem annamêêrım, ne iş için sän lafedersin», da dışarı çıktı tokatlar yanına. Bu vakıt horoz öttü.

69Bundan sora izmetçiyka enidän gördü onu da genä başladı sölemää orada durannara: «Bu adam da onnardan birisi».

70Petri enidän atıldı. Birazdana orada durannar genä dedilär Petriyä: «Aslı, sän onnardansın, zerä sän dä galileyalıysın, /senin laflarından tanınêr/».

71Petri başladı betvaylan emin etmää: «Hiç tanımêêrım bu Adamı, Angısı için siz lafedersiniz».

72Taman o vakıt horoz öttü ikinci sıra. Petri aklına getirdi İisusun sözlerini: «Horoz iki kerä ötüncä, sän üç kerä Bendän atılacan». O başladı acı-acı aalamaa+.

15

İisus kullanıcı Pilatın önündä

15^1•Çin-sabaalän büük popazlar, aksakallar, bilgiçlär hem bütün Sinedrion toplanıp-annaştılar, baalayıp İisusu, götürdülär da verdilär Pilata+.

2Pilat sordu Ona: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?» İisus cuvap etti: «Ölä, nicä söleersin»+.

3Büük popazlar çok türlü kabaatlardılar Onu.

4Pilat enidän sordu: «Neçin cuvap etmeersin? Bak, nekadar çok kabaatlandırêrlar Seni»+.

5Ama İisus artık hiç cuvap etmedi, bu beterä Pilat pek şaştı.

İisus hem Varavva

6•Her Paskellä yortusunda Pilat kolverärdi bir kapancıyı kapandan, kimi insan istärdi.

7Ozaman kapanda birisi kapalıydı, adı Varavva, öbür kalkıntıcılarlan, ani barabar kalkıntıda adam öldürdüydülär.

8İnsan kalktı da başladı yalvarmaa Pilata, yapsın, nicä herzaman yapardı Paskellä yortusunda.

9Pilat sordu onnara: «İsteersiniz mi, kolvereyim sizä İudeylerin Padişahını?»

10Zerä bilärdi, ani büük popazlar Onu haseetliktän daavaya verdiydilär+.

11Ama büük popazlar debeştirärdilär insanı, istesinnär, ki kolversin Varavvayı, ama diil İisusu+.

12Pilat enidän sordu onnara: «Öleysä, ne yapayım Onunnan, Kimä deersiniz İudeylerin Padişahı?»

13Onnar enidän baardılar: «Ger Onu stavroza!»

14«E ne kötülük yaptı?» – sordu Pilat. Ama onnar çekettilär taa pek baarmaa: «Ger Onu stavroza!»+

15Pilat, bakarak beendirsin kendini insana, kolverdi Varavvayı, ama İisusu kamçılayıp, verdi, stavroza gersinnär+.

Askerlär gülmää alêrlar İisusu

16•Askerlär götürdülär İisusu kullanıcının binasına, başka laflan, Pretoriuma[*], da orayı topladılar bütün polku.

17Giidirdilär Onu ergivan rubaylan, ördülär tikenni çalıdan bir feneț da koydular Onun başına.

18Sora başladılar selämnemää Onu da demää: «Seläm Sana, İudeylerin Padişahı!»

19Düüdülär sopaylan başına, tükürdülär da, diz çöküp, baş iildärdilär Ona+.

20Gülmää aldıktan sora, soyundurdular ergivan rubayı, giidirdilär Kendi rubalarını da götürdülär Onu, stavroza gersinnär.

İisusu gererlär stavroza

21•Oradan geçän birisini, adı Kirineli Simon, Aleksandrunun hem Rufun bobası, angısı gelärdi kırdan, zorladılar, götürsün İisusun stavrozunu+.

22Götürdülär İisusu o erä, ani adı Golgofa, annaması «baş kemii eri».

23Verdilär, içsin şarap, karışık smirnaylan, ama O istämedi.

24Sora Onu stavroza gerdilär da payettilär rubalarını, atıp çetelä, ki bilsinnär, kimä ne düşecek.

25Açan gerdilär Onu, dokuzuncu saattı[*].

26Başı üstündä yazılıydı Onun kabaatı: «İudeylerin Padişahı».

27Onunnan barabar stavroza gerdilär iki haydut: birisini saa, öbürünü sol tarafına.

/ 28Butakım tamannandı Ayoz Yazı, ani deer: «Koydular Onu zakonsuzların sayısına»./

29Oradan geçennär kötülärdilär Onu da, başlarını sallayarak, deyärdilär: «Sän, ani yıkêrsın Ayoz binayı da üç gündä enidän yapêrsın,+

30kurtar Kendini, in erä stavrozdan!»

31Hep ölä büük popazlar hem bilgiçlär gülmää alardılar Onu, deyip biri-birinä: «O başkalarını kurtardı, ama Kendini kurtaramêêr!+

32Hristos, İzrailin Padişahı, insin erä stavrozdan, görelim da inanalım». İisuslan stavroza gerili olannar da kötülärdilär Onu+.

İisus öler

33•Bütün memlekettä altıncı saattan dokuzuncu saada[*] kadar oldu karannık.

34Dokuzuncu saatta İisus büük seslän baardı: «Elohi! Elohi! Lema şevaktani?» Annaması: «Allahım! Allahım! Neçin Beni braktın?»

35Kimisi orada olannardan, işidip bu lafları, dedilär: «Tä, O İliyayı çaarêr».

36Birisi gitti kaçarak, bandırdı bir sünker iişi şaraba da, takıp bir sopaya, verdi içsin, deyip: «Durun, bakalım, gelecek mi İliya, indirsin Onu».

37İisus pek baardı da verdi duhunu.

38Ayoz binanın içindä perdä yırtıldı iki parçaya, yukardan aşaa kadar.

39Asker üzbaşı, angısı İisusun önündä durardı, açan gördü, ani bölä /baarıp/ duhunu verdi, dedi: «Hakına, bu Adam Allahın Ooluydu!»

40Onnardan başka orada vardı karılar, ani uzaktan-uzaa siiredärdilär: Mariya Magdalina, Mariya, küçük İakovun hem İosifin anası, hem Salome,+

41angıları gidärdilär İisusun ardına, açan Galileyadaydı, da izmet edärdilär Ona, hem çok başka karılar da, angıları geldiydilär Onunnan barabar İerusalimä.

İisusu gömerlär

42•O gün cumaa günüydü, açan lääzımdı hazırlansınnar cumertesi için. Artık avşam olurdu.

43Onuştan geldi İosif, Arimafeya kasabasından, Sinedrionun geçimni bir eki, angısı beklärdi Allahın Padişahlıını. O kıyışıp gitti Pilata da istedi İisusun güüdesini.

44Pilat şaştı, ani İisus bukadar tez öldü. O çaardı asker üzbaşını da sordu: «Çoktan mı öldü?»

45Açan annadı üzbaşından işin aslısını, izin etti, İosif alsın İisusun güüdesini.

46İosif satın aldı ketendän bir çarşaf, indirdi erä güüdeyi, sardı keten çarşaflan da koydu mezar içinä, ani oyuluydu kanarada, sora yuvarladı bir taş mezarın aazına.

47Mariya Magdalina hem Mariya, İosifin anası, gördülär, nereyi güüdä koyuldu.

16

İisus diriler

16^1•Açan geçti cumertesi, Mariya Magdalina, Mariya, İakovun anası, hem Salome satın aldılar kokuluk, ki gitsinnär da yaalasınnar İisusun güüdesini+.

2Çin sabaalän, haftanın ilk günü[*], açan gün duuardı, onnar geldilär mezara.

3Biri-birinnän lafedärdilär: «Kim acaba aktaracek bizä mezarın aazından taşı?»+

4Açan kaldırdılar bakışlarını, gördülär, ani taş aktarılı bir tarafa. O pek büük taştı.

5Açan girdilär mezar içinä, gördülär bir genç olanı, angısı otururdu saa tarafta, giiyimni biyaz rubaylan. Karılar korkudan daptur geldilär.

6O dedi onnara: «Korkmayın! Siz aarêêrsınız Nazaretli İisusu, Angısını stavroza gerdilär. O dirildi da yok burada. Tä eri, neredä koyuluydu.

7Gidin da söleyin Onun üürenicilerinä hem Petriyä, ani O gider sizdän öncä Galileyaya. Orada göreceniz Onu, nicä sölediydi sizä»+.

8Karılar, mezardan çıkıp, kaçtılar, zerä titirärdilär hem şaşmaklan doluydular, da korkudan kimseyä bişey sölämedilär.

İisuslan buluşmak

/ 9•İisus, dirildiktän sora, haftanın ilk günü sabaalän, ilkin gösterildi Mariya Magdalinaya, angısından çıkardıydı edi fena duh+.

10Mariya gitti da söledi onnara, kim Onunnan barabardı, angıları aalardılar hem sızlardılar.

11Ama onnar, açan işittilär, ani İisus dirildi, da Mariya Onu gördü, inanmadılar+.

12Bundan sora İisus onnardan başka ikisinä gösterildi başka türlü, açan gidärdilär bir küüyä dooru.

13Onnar döndülär geeri da söledilär kalanına, ama onnarı da inanmadılar.

14Sonda, açan sofrada iyärdilär, İisus onbir üürenicisinä gösterildi. Onnarı inansızlık hem inatlık beterinä azarladı, zerä inanmadılar onnarı, kim gördü Onu dirilmesindän sora.

İisusun son sımarlaması hem gökä kalkması

15İisus onnara dedi: «Gidin bütün dünneyä da nasaat edin İi Haberi hepsi insana+.

16Kim inanacek da vaatiz olacek, o kurtulacek, ama kim inanmayacek, kabaatlı kalacek+.

17Butürlü nışannar inancıları geçirecek: fena duhları Benim adımnan uuradaceklar, eni dillerdä lafedeceklär,+

18yılan ellerinä alaceklar. Zihirli bişey içärseydilär, onnara zarar olmayacek. Koyaceklar ellerini hastaların üstünä, da hastalar saa olaceklar»+.

19Bunnarı sölediktän sora Saabi İisus gökä alındı da Allahın saa tarafında oturdu+.

20Ama onnar gittilär da hererdä nasaat ettilär. Saabi onnara yardım edärdi hem laflarını kaavilärdi nışannarlan, ani sora yapılardı. Amin./+

* 1:10 Kimi geç tekstlerdä «O» – İoan.

* 3:22 Veelzevul – şeytan.

* 5:1 Gadara: taa geç tekstlerdä «Gerasa».

* 5:9 Legion – 6000 asker.

* 6:48 Sabaa karşı saat 3-6.

* 7:2 Diil pak – iudey dinin adetlerinä görä.

* 10:51 Ravvuni – arameycä annaması «Üüredici».

* 11:9 Osanna – selämnemäk lafı, annaması «şindi kurtar».

* 12:42 Lepton – en ufak para.

* 13:29 Bu iş – yada «O».

* 14:62 Kudretli – güçlü Allah.

* 15:16 Pretorium – kullanıcının rezidențiyası.

* 15:25 Dokuzuncu saat – saat 15.

* 15:33 Saat 12-15.

* 16:2 Haftanın ilk günü – pazar günü.

• 1:1 Matfey 3:1-12, Luka 3:1-9, İoan 1:19-28
+ 1:2 Matfey 11:10, Luka 7:27
+ 1:4 Luka 1:80, İoan 1:6
+ 1:5 Yaptıklar 19:18
• 1:9 Matfey 3:13, Luka 3:21-22, Luka 4:1-13
+ 1:9 Matfey 2:23, Luka 2:39
+ 1:10 Yaptıklar 7:56, İoan 1:32-33

+ 1:11 Mark 9:7, İoan 12:28, Mark 9:7, 2 Petrіnіn 1:17

+ 1:13 1 Salonіklіlerä 3:5, Luka 22:43
• 1:14 Matfey 4:18-22, Luka 5:1-11
+ 1:15 Galatіyalılara 4:4, Matfey 3:2
+ 1:16 Matfey 14:34, Mark 6:53, İoan 1:40-42
+ 1:17 Matfey 13:47
+ 1:18 Mark 10:28
• 1:21 Luka 4:31-41
+ 1:21 Matfey 4:13
+ 1:22 Matfey 7:28-29
+ 1:24 Mark 5:7, Yaptıklar 19:15, İoan 6:69
+ 1:26 Mark 9:20, Yaptıklar 8:7
+ 1:27 Yaptıklar 17:19
+ 1:30 1 Korіnflіlerä 9:5

+ 1:31 Mark 5:41, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

+ 1:34 Matfey 12:16, Mark 3:12
• 1:35 Luka 4:42-44
+ 1:35 Matfey 14:23, Luka 5:16
• 1:40 Matfey 8:1-4, Luka 5:12-16
+ 1:40 Mark 9:22
+ 1:42 Luka 17:14
+ 1:43 Matfey 9:30
+ 1:44 Luka 17:14
+ 1:45 Mark 7:36
• 2:1 Matfey 9:1-8, Luka 5:17-26
+ 2:1 Matfey 4:13, Mark 1:21
+ 2:4 Mark 6:55
+ 2:5 Matfey 8:10, Mark 10:52, Luka 7:48
+ 2:7 Mark 14:64,
• 2:13 Matfey 9:9-13, Luka 5:27-32
+ 2:16 Luka 15:2
+ 2:17 Luka 15:7, 1 Tіmofeyä 1:15

• 2:18 Matfey 9:14-17, Matfey 12:1-8, Luka 5:33

+ 2:18 Matfey 11:2, Luka 11:1, İoan 1:35, Luka 18:12

+ 2:19 Matfey 25:1-13, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 2:20 Mark 14:7, Luka 17:22
• 3:1 Matfey 12:9-14, Luka 6:6-11
+ 3:1 Mark 1:21
+ 3:2 Luka 14:1, Luka 20:20
+ 3:4 Luka 14:3
+ 3:5 Efeslіlerä 4:18,
+ 3:7 Matfey 11:21
+ 3:10 Mark 5:28
+ 3:11 Matfey 14:33, Mark 1:24
+ 3:12 Matfey 12:16, Mark 1:34
• 3:13 Matfey 10:1-4, Luka 6:12-16
+ 3:16 Matfey 16:18, İoan 1:42
+ 3:17 Mark 1:19
+ 3:18 Matfey 9:9
+ 3:19 Mark 14:10, Mark 14:44

• 3:20 Matfey 12:22-32, Luka 11:14-23, Luka 12:10

+ 3:20 Mark 6:31
+ 3:21 2 Korіnflіlerä 5:13
+ 3:22 Matfey 9:34, Matfey 10:25

+ 3:29 Luka 12:10, 1 İoanın 5:16, Çıfıtlara 10:26, Çıfıtlara 10:29

• 3:31 Matfey 12:46-50, Luka 8:19-21

+ 3:31 Mark 6:3, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 3:35 İoan 15:14, Çıfıtlara 2:11
• 4:1 Matfey 13:1-23, Luka 8:4-15
+ 4:9 Matfey 11:15, Apokalіpsіs 2:7
• 4:10 Matfey 13:18-23, Luka 8:11-15
+ 4:11 Matfey 19:11, 1 Korіnflіlerä 5:12-13
+ 4:12 İoan 12:40, Yaptıklar 28:26-27
+ 4:14 Yaptıklar 8:4
+ 4:17 Galatіyalılara 1:6, Çıfıtlara 6:4

+ 4:19 Matfey 6:25, Mark 10:23, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 4:20 İoan 15:5
• 4:21 Luka 8:16-18
+ 4:21 Matfey 5:15, Luka 11:33
+ 4:22 Matfey 10:26, Luka 12:2
+ 4:23 Matfey 11:15, Mark 4:9
+ 4:24 Matfey 7:2
+ 4:29 Matfey 13:38, Apokalіpsіs 14:15
• 4:30 Matfey 13:31-35, Luka 13:18-19
+ 4:31 Matfey 17:20, Luka 17:6
• 4:35 Matfey 8:23-27, Luka 8:22-25
+ 4:35 Matfey 8:18, Luka 8:22
+ 4:37 Yaptıklar 27:14
• 5:1 Matfey 8:28-34, Luka 8:26-39
+ 5:7 Mark 1:24
+ 5:17 Luka 5:8, Yaptıklar 16:39
+ 5:20 Matfey 4:25, Mark 7:31
• 5:21 Matfey 9:18-26, Luka 8:40-56

+ 5:22 Luka 13:14, Yaptıklar 13:15, Yaptıklar 18:8

+ 5:28 Mark 3:10
+ 5:30 Luka 5:17, Luka 6:19
+ 5:34 Mark 10:52
+ 5:37 Mark 9:2, Mark 14:33
+ 5:39 İoan 11:11

+ 5:41 Mark 1:31, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41, Luka 7:14

+ 5:43 Mark 1:44, Mark 9:9
• 6:1 Matfey 13:53-58, Luka 4:16-30
+ 6:1 Matfey 2:23, Luka 2:39, Luka 4:23
+ 6:2 Mark 1:21
+ 6:3 Matfey 11:6
+ 6:4 İoan 4:44
• 6:7 Matfey 10:1, Matfey 10:5-15, Luka 9:1-6
+ 6:7 Mark 3:13-18
+ 6:11 Yaptıklar 13:51
+ 6:12 Mark 1:15
+ 6:13 İakovun 5:14
• 6:14 Matfey 14:1-12, Luka 9:7-9
+ 6:14 Mark 8:28
+ 6:15 Matfey 21:11
+ 6:17 Matfey 11:2, Luka 3:19-20, İoan 3:24
+ 6:21 Yaradılış 40:20,
+ 6:29 Mark 2:18

• 6:30 Matfey 14:13-21, Luka 9:10-17, İoan 6:1-14

+ 6:30 Mark 6:7
+ 6:31 Mark 3:20
+ 6:34 Matfey 9:36
• 6:45 Matfey 14:22-36, İoan 6:15-21
+ 6:45 Matfey 11:21, Mark 8:22
+ 6:46 Luka 6:12, Luka 9:28
+ 6:49 Luka 24:37

+ 6:52 Mark 6:41, Mark 8:17, İoan 12:40, 2 Korіnflіlerä 3:14

+ 6:53 Matfey 14:34, Luka 5:1
+ 6:55 Mark 2:4, Yaptıklar 5:15
+ 6:56 Mark 5:27
• 7:1 Matfey 15:1-20
+ 7:3 Galatіyalılara 1:14
+ 7:4 Çıfıtlara 9:10
+ 7:5 Luka 11:38
+ 7:6 Matfey 23:13
+ 7:7 Koloslulara 2:22
+ 7:15 Yaptıklar 10:15, Tіta 1:15

+ 7:19 Yaptıklar 10:15, Yaptıklar 11:9, Tіta 1:15

+ 7:20 Matfey 12:34, İakovun 3:6

+ 7:21 Galatіyalılara 5:19-21, 1 Korіnflіlerä 6:9-10

• 7:24 Matfey 15:21-28
+ 7:26 Yaptıklar 21:2-3
+ 7:27 Matfey 7:6
+ 7:31 Mark 8:24, Mark 5:20, Mark 1:9
+ 7:33 Mark 8:23, İoan 9:6
+ 7:36 Mark 1:44-45
• 8:1 Matfey 15:32-39
+ 8:2 Matfey 9:36
• 8:11 Matfey 16:1-4
+ 8:11 Luka 11:16, 1 Korіnflіlerä 1:22
• 8:14 Matfey 16:5-12
+ 8:15 Luka 12:1, 1 Korіnflіlerä 5:7-8
+ 8:17 Mark 6:52, Mark 7:18
+ 8:19 Mark 6:41-43
+ 8:20 Mark 8:8
+ 8:22 Mark 6:45
+ 8:23 Mark 7:33, İoan 9:6
• 8:27 Matfey 16:13-20, Luka 9:18-21
+ 8:28 Mark 6:14,
+ 8:29 Mark 14:61-62, İoan 11:27
+ 8:30 Matfey 9:30
• 8:31 Matfey 16:21-28, Luka 9:22-27

+ 8:31 Luka 17:25, Mark 9:31, Mark 10:34, İoan 2:19

+ 8:32 İoan 16:25
+ 8:33 Matfey 4:10, Fіlіplіlerä 3:19
+ 8:34 Matfey 10:38-39
+ 8:35 Mark 10:29
+ 8:36 Luka 12:20
+ 8:38 Romalılara 1:16, 2 Tіmofeyä 1:8,
+ 9:1 Mark 13:30, İoan 21:22
• 9:2 Matfey 17:1-13, Luka 9:28-36
+ 9:2 Mark 5:37, Mark 14:33
+ 9:7 2 Petrіnіn 1:17
+ 9:9 Mark 1:44, Mark 5:43
+ 9:13 Matfey 11:14, Luka 1:17
• 9:14 Matfey 17:14-20, Luka 9:37-43
+ 9:17 Luka 11:14
+ 9:20 Mark 1:26
+ 9:22 Mark 1:40
+ 9:23 Matfey 17:20-21
+ 9:26 Mark 1:26

+ 9:27 Mark 1:31, Mark 5:41, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

• 9:30 Matfey 17:22-23, Luka 9:43-45
+ 9:31 Mark 8:31, Mark 10:32-34
+ 9:32 Mark 6:52

• 9:33 Matfey 18:1-9, Luka 9:46-50, Luka 22:24-30

+ 9:33 Matfey 17:24
+ 9:35 Mark 10:43-44
+ 9:36 Mark 10:16
+ 9:37 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20

+ 9:38 Matfey 7:22, Matfey 12:27, Yaptıklar 19:13,

+ 9:40 Matfey 12:30, Luka 11:23
+ 9:41 Matfey 10:42
+ 9:42 Luka 17:2

+ 9:43 Matfey 5:30, Matfey 25:41, Apokalіpsіs 20:10

+ 9:50 Matfey 5:13, Luka 14:34, Romalılara 12:18, 2 Korіnflіlerä 13:11, 1 Salonіklіlerä 5:13

• 10:1 Matfey 19:1-12

+ 10:6 Yaradılış 1:27

+ 10:7 Yaradılış 2:24, 1 Korіnflіlerä 6:16, Efeslіlerä 5:31, 1 Korіnflіlerä 6:16

+ 10:9 1 Korіnflіlerä 7:10
+ 10:12 Matfey 5:32
• 10:13 Matfey 19:13-15, Luka 18:15-17
+ 10:15 Matfey 18:3
+ 10:16 Mark 9:36
• 10:17 Matfey 19:16-30, Luka 18:18-30
+ 10:17 Luka 10:25
+ 10:19 1 Korіnflіlerä 6:8
+ 10:20 Fіlіplіlerä 3:6
+ 10:21 Luka 12:33
+ 10:23 Mark 4:19

+ 10:27 Yaradılış 18:14, Mark 14:36, Luka 1:37

+ 10:28 Mark 1:18-20
+ 10:29 Mark 8:35, Luka 14:26
+ 10:30 2 Korіnflіlerä 12:10
+ 10:31 Matfey 20:16, Luka 13:30
• 10:32 Matfey 20:17-19, Luka 18:31-34
+ 10:34 Mark 8:31, Mark 9:31
• 10:35 Matfey 20:20-28
+ 10:35 Mark 1:19
+ 10:37 Matfey 19:28
+ 10:38 Mark 14:36, İoan 18:11, Luka 12:50
+ 10:39 Yaptıklar 12:2, Apokalіpsіs 1:9

+ 10:43 1 Petrіnіn 5:3, Matfey 23:11, Mark 9:35

+ 10:45 İoan 13:4-5, İoan 11:51, Romalılara 4:25, Galatіyalılara 1:4, 1 Tіmofeyä 2:6, Tіta 2:14, 1 Petrіnіn 1:18-19

• 10:46 Matfey 20:29-34, Luka 18:35-43
+ 10:47 Luka 1:32
+ 10:52 Mark 5:34, Luka 7:50, Luka 17:19

• 11:1 Matfey 21:1-11, Luka 19:28-40, İoan 12:12-19

+ 11:1 Yaptıklar 1:12, Matfey 21:17, Luka 24:50, İoan 11:18

+ 11:10 Matfey 23:39
• 11:12 Matfey 21:18-19
+ 11:12 Matfey 4:2
+ 11:13 Mark 13:28, Luka 13:6

• 11:15 Matfey 21:12-17, Luka 19:45-48, İoan 2:13-22

+ 11:15 Luka 2:24
+ 11:18 Matfey 21:46
+ 11:19 Luka 21:37
• 11:20 Matfey 21:19-22

+ 11:23 Matfey 7:7, Matfey 17:20, 1 Korіnflіlerä 13:2

+ 11:24 Matfey 7:7, İakovun 1:6
+ 11:25 Matfey 6:14, Koloslulara 3:13
• 11:27 Matfey 21:23-27, Luka 20:1-8
+ 11:28 Yaptıklar 4:7
+ 11:30 Mark 1:4
+ 11:31 Luka 7:30
+ 11:32 Matfey 11:9, Matfey 14:5
• 12:1 Matfey 21:33-46, Luka 20:9-19
+ 12:1 Mark 13:34

+ 12:5 Matfey 22:6, Matfey 23:34, Çıfıtlara 11:36-37, Çıfıtlara 11:36-37

+ 12:6 Matfey 3:17, Çıfıtlara 1:1
+ 12:7 Çıfıtlara 1:2,
+ 12:8 Çıfıtlara 13:12
+ 12:9 Yaptıklar 13:46
+ 12:11 Yaptıklar 4:11, 1 Petrіnіn 2:7
+ 12:12 Mark 11:18, Mark 11:32
• 12:13 Matfey 22:15-22, Luka 20:20-26
+ 12:13 Luka 11:54
+ 12:14 Matfey 17:24-25
+ 12:15 Mark 7:6, Luka 12:1
+ 12:17 Romalılara 13:7
• 12:18 Matfey 22:23-33, Luka 20:27-40
+ 12:18 Matfey 3:7, Yaptıklar 23:8
+ 12:19 Yaradılış 38:8,
• 12:28 Matfey 22:34-40, Luka 10:25-28
+ 12:31 Matfey 19:19
+ 12:34 Luka 20:40
• 12:35 Matfey 22:41-46, Luka 20:41-44
+ 12:35 Mark 10:47, Luka 1:32
+ 12:36 Yaptıklar 2:34-35
+ 12:37 Mark 6:20
• 12:38 Matfey 23:1-36, Luka 20:45-47
+ 12:39 Luka 11:43
• 12:41 Luka 21:1-4
+ 12:41 Matfey 27:6

+ 12:44 2 Korіnflіlerä 8:1-3, 2 Korіnflіlerä 8:12

• 13:1 Matfey 24:1-14, Luka 21:5-19

+ 13:2 Luka 19:44

+ 13:5 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 13:8 Apokalіpsіs 6:4, Yaptıklar 11:28, Apokalіpsіs 6:8, Apokalіpsіs 6:12

+ 13:9 Yaptıklar 17:6, Yaptıklar 18:12, Yaptıklar 24:1, Yaptıklar 25:6

+ 13:10 Matfey 28:19, Romalılara 10:18, Koloslulara 1:6

+ 13:11 Yaptıklar 4:8

+ 13:12 Matfey 10:35-36

+ 13:13 Matfey 10:22, İoan 15:18, İakovun 5:11, Apokalіpsіs 2:10

• 13:14 Matfey 24:15-28, Luka 21:20-24
+ 13:15 Luka 17:31
+ 13:17 Luka 23:29
+ 13:19 Apokalіpsіs 16:18
+ 13:20 Luka 18:7
+ 13:21 Luka 17:23

+ 13:22 2 Salonіklіlerä 2:9, Apokalіpsіs 13:13, Apokalіpsіs 16:14

+ 13:23 İoan 13:19, İoan 14:29
• 13:24 Matfey 24:29-31, Luka 21:25-28
+ 13:25 Yaptıklar 2:20, Apokalіpsіs 6:13
+ 13:26 Matfey 16:27
+ 13:27 Matfey 13:41
• 13:28 Matfey 24:32-35, Luka 21:29-33
+ 13:30 Mark 9:1
+ 13:31 2 Petrіnіn 3:10

• 13:32 Matfey 24:36-44, Luka 17:26-30, Luka 17:34-36

+ 13:33 Efeslіlerä 6:18, 1 Salonіklіlerä 5:6, Matfey 25:13

+ 13:34 Mark 12:1

+ 13:35 Matfey 25:13, 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2

+ 13:36 Matfey 25:1-13

• 14:1 Matfey 26:1-5, Luka 22:1-2, İoan 11:45-53

+ 14:1 İoan 11:53

• 14:3 Matfey 26:6-13, Luka 7:36-50, İoan 12:1-8

+ 14:3 Matfey 21:17, İoan 11:1, İoan 11:18,
+ 14:7 Mark 2:20, İoan 7:33
+ 14:8 İoan 19:40
+ 14:9 Matfey 24:14
• 14:10 Matfey 26:14-16, Luka 22:3-6
+ 14:10 İoan 13:2, Yaptıklar 1:16

• 14:12 Matfey 26:17-30, Luka 22:7-23, İoan 13:21-30

+ 14:12 1 Korіnflіlerä 5:7
+ 14:18 İoan 13:18
+ 14:21 Matfey 18:7

• 14:22 Matfey 26:26-30, Luka 22:15-20, 1 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 14:22 İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 10:16

+ 14:26 Luka 22:39

• 14:27 Matfey 26:31-35, Luka 22:31-34, İoan 13:36-38

+ 14:27 İoan 16:32
+ 14:28 Mark 16:7
• 14:32 Matfey 26:36-46, Luka 22:39-46
+ 14:33 Mark 5:37, Mark 9:2
+ 14:34 İoan 12:27
+ 14:35 Çıfıtlara 5:7

+ 14:36 Mark 10:27, Mark 10:38, İoan 18:11, İoan 5:30, İoan 6:38

+ 14:38 Matfey 6:13, 1 Petrіnіn 4:7

+ 14:41 İoan 2:4, Mark 9:31, Mark 10:33

• 14:43 Matfey 26:47-56, Luka 22:47-53, İoan 18:3-12

+ 14:43 Yaptıklar 1:16

+ 14:47 Luka 22:38

+ 14:49 Mark 11:27, Matfey 1:22-23, Matfey 21:4, İoan 19:36

+ 14:50 Mark 14:27, İoan 16:32

• 14:53 Matfey 26:57-68, Luka 22:54-55, Luka 22:63-71, İoan 18:13-14, İoan 18:19-24

+ 14:58 2 Korіnflіlerä 5:1, Mark 15:29, İoan 2:19

+ 14:60 Mark 15:4-5

+ 14:62 Matfey 16:27, Matfey 24:30, Çıfıtlara 1:13

+ 14:63 Yaptıklar 14:14
+ 14:64 Mark 2:7, İoan 10:36,
+ 14:65 Mark 10:34

• 14:66 Matfey 26:69-75, Luka 22:56-62, İoan 18:15-18, İoan 18:25-27

+ 14:72 Mark 14:30

• 15:1 Matfey 27:1-2, Matfey 27:11-14, Luka 23:1-5, İoan 18:28-38

+ 15:1 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, Yaptıklar 4:27, 1 Tіmofeyä 6:13

+ 15:2 Matfey 2:2

+ 15:4 Mark 14:60-61

• 15:6 Matfey 27:15-26, Luka 23:13-25, İoan 18:39

+ 15:10 İoan 12:19, Yaptıklar 5:17
+ 15:11 Yaptıklar 3:14
+ 15:14 Luka 23:41, Çıfıtlara 4:15
+ 15:15 Mark 10:34
• 15:16 Matfey 27:27-31, İoan 19:2-3
+ 15:19 Mark 10:34, Mark 14:65

• 15:21 Matfey 27:32-44, Luka 23:26-43, İoan 19:17-27

+ 15:21 Romalılara 16:13
+ 15:29 Mark 14:58, İoan 2:19
+ 15:31 İoan 10:18
+ 15:32 İoan 1:49, İoan 12:13, İoan 20:29

• 15:33 Matfey 27:45-56, Luka 23:44-49, İoan 19:28-30

+ 15:40 Luka 8:2

• 15:42 Matfey 27:57-61, Luka 23:50-56, İoan 19:38-42

• 16:1 Matfey 28:1-8, Luka 24:1-12, İoan 20:1-10

+ 16:1 Mark 15:40
+ 16:3 Mark 15:46
+ 16:7 Mark 14:28

• 16:9 Matfey 28:9-10, Matfey 28:16-20, Luka 24:13-49, İoan 20:11-23

+ 16:9 Luka 8:2
+ 16:11 Luka 24:11
+ 16:15 Yaptıklar 1:8, Koloslulara 1:23

+ 16:16 Yaptıklar 16:31, Romalılara 10:9, 1 Petrіnіn 3:21, İoan 3:18

+ 16:17 Luka 10:17, Yaptıklar 5:16, Yaptıklar 8:7, Yaptıklar 16:18, Yaptıklar 19:12, Yaptıklar 2:4, Yaptıklar 10:46, 1 Korіnflіlerä 12:10, 1 Korіnflіlerä 14:2

+ 16:18 Luka 10:19, Yaptıklar 28:3-5, Yaptıklar 9:12, Yaptıklar 28:8

+ 16:19 Luka 24:51, Yaptıklar 1:9, 1 Tіmofeyä 3:16, Yaptıklar 7:55-56, 1 Petrіnіn 3:22, Romalılara 8:34, Efeslіlerä 1:20, Koloslulara 3:1, Çıfıtlara 1:3, Çıfıtlara 8:1, Çıfıtlara 12:2, Apokalіpsіs 3:21

+ 16:20 Yaptıklar 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZL

Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)

1. A

2. B

3. D

4. E

5. F

6. H

7. İ

8. K

9. L

10. M

11. N

12. P

13. S

14. T

15. V

16. Z

SÖZLÜK

Adam Oolu: butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal: İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar: tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar: masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina: yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar: din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz: iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär: bak Zakon üüredicileri.

David: İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar: gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Esir karısı: В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

Fariseylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Hanaan, hanaaneylär: Ханаан - имя одного из внуков Ноя, сына Хама. Со временем это стало названием территории на Ближнем Востоке, между Средиземным морем и рекой Иордан, которую заселели его потомки, хананеями. Хананеями в Библии собирательно называются все племена, населявшие Ханаан до прихода туда израильтян. Эти народы по большей части считались родственными финикийцам, и были язычниками.

Harççılar: harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär: çıfıtlar.

Kesiklik: erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär: iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada: bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık: bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär: İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos»): bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Mısır: Mısır –

Мысыр – старое название для Египта у многих народов, включая гагаузов.

Nard: paalı, ii kokulu yaa.

Negev: Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

Padan-Aram: Padan-Aram – Mesopotamiyanın bir çıfıt adı

Падан-Арам - это одно из еврейских названий Месопотамии, где проживал арамейский народ.

Pak/mındar: pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu: Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz: izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga: bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion: Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar: 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul: şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri: insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon: Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

Zilotlar: urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

Geografiya kartaları

Table of Contents

- Eni Baalantı: Mark

- Eni Baalantı

- Eni Baalantı

- Gi̇ri̇ş

- Mark

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

- Sözlük (Eni Baalantı)

- Adam Oolu
- Aksakal
- Allahtan korkannar
- Altar
- Ayoz bina
- Ayoz Yazılar
- Baş popaz
- Bilgiçlär
- David
- Dinar
- Esir karısı
- Fariseylär
- Hanaan, hanaaneylär
- Harççılar
- İudeylär
- Kesiklik
- Kesiklilär
- Kolonada
- Kurbannık
- Leviylilär
- Messiya (urumca «Hristos»)
- Mısır
- Nard
- Negev
- Padan-Aram
- Pak/mındar
- Paskellä yortusu
- Popaz
- Sadukeylär
- Sinagoga
- Sinedrion
- Tayfännar
- Veelzevul
- Zakon üüredicileri
- Zakon
- Zilotlar

- Geografiya kartaları