Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T12:19:14.036548+00:00

Eni Baalantı: Luka

Eni Baalantı: Luka

1. Eni Baalantı

1. Sözlük (Eni Baalantı)

2. Geografiya Kartaları

Eni Baalantı

Eni Baalantı

1. Eni Baalantı

2. Gi̇ri̇ş

1. Luka

İi Haber

İisus Hristos için

Bibliyayı çevirän İnstitut

Moskva

2006

Eni Baalantı

Eni Baalantı
gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

Gi̇ri̇ş

GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

Luka

Luka

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1

İİ HABER LUKADAN

Ne işittik diri şaatlardan

1^1Çoyu başladı yazmaa annatmak oluşlar için, ani geçtilär bizim aramızda,

2nicä etiştirdilär bizä baştan o insannar, ani gördülär hepsini hem angıları şindi oldular Allahın Sözünün nasaatçıları.

3Bän dä esapladım, hepsini islää aaraştırdıktan sora, hatırlı Feofil, sıravardır yazayım sana hepsini, nicä oldu,+

4ki sän biläsin o işin aslısını, ani üürendin.

İoanın duuması için haber

5İudeyada, padişah İrodun vakıdında, vardı bir popaz, adı Zahariya, Aviyanın sırasından. Onun karısı Aronun kızlarındandı, adı Elisaveta+.

6İkisi dä Allahın önündä dooru insannardılar. Bir lekesiz bilä tamannardılar hepsi Allahın sımarladıklarını hem sıralarını+.

7Uşak onnarda yoktu, zerä Elisaveta gebä kalmardı, hem ikisi dä, Zahariya hem Elisaveta, yaşlı insannardı.

8Bir sıra, açan Zahariya izmet edärdi Allahın önündä onun izmetçilii sırasında,

9attılar çetelä popazların alışmaklarına görä, da ona düştü, günnüklesin Allahın Ayoz binası içindä.

10Günnüklemäk vakıdında çok insan dua edärdi dışarda.

11Ozaman Zahariyaya gösterildi Allahın bir angili. O durardı günnük altarın saa tarafında.

12Açan Zahariya gördü onu, ürktü. Bir büük korku bastı onu.

13Angil dedi ona: «Zahariya, korkma, zerä senin duan seslenmiş oldu. Senin karın Elisaveta duuduracek sana bir ool, angısının adını koyacan İoan+.

14O sana olacek şennik hem sevinmäk. Çok insan sevinecek onun duuması için.

15O Allahın önündä olacek bir büük adam. İçmeyecek şarap hem başka sersem edän içkileri. Taa duumaktan o dolu olacek Ayoz Duhlan+.

16Çoyunu İzraildän o döndürecek onnarın Saabi Allahına.

17O Allahın önündä gezecek İliyanın kuvedinnän hem duhunnan, çevirsin deyni bobaların üreklerini uşaklarına hem o kanırıklı neetlileri doorulaa. O hazırlayacek insanı Saabinin gelmesi için»+.

18Zahariya dedi angilä: «Nedän bän tanıyacam bunu? Zerä bän ihtärım, karım da yaşlı»+.

19Angil cuvap etti: «Bän, Gavriil, durêrım Allahın karşısında, yollanılmışım, ki lafedeyim seninnän da getireyim bu ii haberi sana.

20Sän lafedämeyecän hem dilsiz kalacan o günä kadar, bu olunca, zerä inanmadın benim sözlerimi, ani vakıt geldiynän, hepsi ölä olacek».

21İnsan, ani beklärdi Zahariyayı, şaşardı, neçin çok oyalanêr Ayoz bina içindä.

22Açan çıktı dışarı, lafedämärdi. Onnar annadılar, ani Ayoz bina içindä o gördü bir görünmäk. Zahariya onnara nışannan gösterärdi, zerä lafedämärdi.

23Açan izmet günneri tamannandı, Zahariya geldi evä.

24Bu günnerdä Elisaveta gebä kaldı da beş ay saklandı, zerä deyärdi:

25«Saabi bitki-bitkiyä esap aldı da yaptı, ki çıkayım insanın aazından hem kötü laflarından»+.

İisusun duuması için haber

26Altıncı ayda, angil Gavriil yollanmış oldu Allahtan Galileyanın bir kasabasına, adı Nazaret+.

27Geldi bir kıza, angısı yavkluydu İosiflän, bir adamnan, Davidin senselesindän. Bu kızın adı Mariya.

28Angil geldi ona da dedi: «Usluluk sana, Allahtan iivergi edenän kız, Saabi seninnän. /İisözlenmişsin sän karıların arasında!/»

29Mariya bu laflardan şaştı da düşünmeyä vardı. O sorardı kendi-kendinä, ne annaması var bu selämin?

30Angil dedi: «Korkma, Mariya, sän edendin iivergi Allahtan.

31Gebä kalacan da duuduracan bir Ool, Angısının adını koyacan İisus+.

32O olacek bir büük Adam. Onun adını koyaceklar „Pek üüsek Allahın Oolu“. Saabi Allah verecek Ona Onun Bobasının, Davidin, çorbacılıını+.

33O divecinä padişahlık edecek İakovun evindä. Onun padişahlıının sonu olmayacek»+.

34Mariya sordu angilä: «Nesoy bu var nasıl olsun, açan bän bilmeerim, nedir koca?»

35Angil cuvap etti: «Ayoz Duh konacek sana. Pek üüsek Allahın gölgesi seni gölgeleyecek. O, Kim sendän duuacek, adlanacek ayoz, Allahın Oolu+.

36Senin hısımın Elisaveta artık yaşlı, ama gebä kaldı. O da duuduracek bir ool. Ona hepsi deyärdi uşaksız, ama artık altı ay, nicä gebä kaldı.

37Allahın bir dä sözü yok nasıl kuvetsiz kalsın»+.

38Ozaman Mariya dedi: «Saabi, bän senin çıraan, olsun Senin sözünä görä!» Da angil gitti ondan.

Mariya geler Elisavetaya

39Mariya birazdana kalktı da alatlan gitti bayırlardakı kasabaya, ani İudanın erlerindeydi.

40Girdi Zahariyanın evinä da selämnedi Elisavetayı.

41Açan Elisaveta işitti Mariyanın kutlamasını, onda birdän tepindi uşak. Elisaveta doldu Ayoz Duhlan.

42Elisaveta baardı büük seslän: «İisözlenmişsin sän karıların arasında hem iisözlenmiş senin Uşaan, angısını sän taşıyêrsın!

43Nasıl bän kazandım bölä ikram, ki bana gelsin benim Saabinin anası?

44Nicä işittim senin sesini kutlamakta, tepindi uşak sevinmektän içimdä.

45Ne mutluysun sän, ani inandın Saabinin sözünü, zerä Saabi ne adêêr, onu tamannêêr».

46Mariya dedi: «Bän bütün ürektän metinneerim Saabiyi.

47Sevinir duhum Allahta, benim Kurtarıcımda.

48Zerä Allah esap aldı Onun çıraan aşaadan halını. Büündän ötää hepsi senselelär mutlulayaceklar beni+.

49Çünkü Çokkudretli yaptı büük işlär benim için, Onun adı ayozdur.

50Onun acıyannıı kaplêêr boydan-boya Ondan korkan insanı.

51O gösterdi kuvedini Kendi elinnän da bozdu hodulların düşünmeklerini.

52Devirdi o kaavileri çorbacılık skemnelerindän da kaldırdı aşaa haldan insanı.

53Aaç olannarı O doyurdu iiliklän, ama zengin olannarı salverdi, gitsinnär boş ellän.

54O Kendi izmetkerinä, İzrailä, yardıma geldi. O bir sıra bilä unutmêêr acımaa,+

55nicä adadı bizim dedelerimizä, Avraama hem onun senselesinä divecinä».

56Mariya kaldı Elisavetaylan üç ayın dolayında, sora döndü geeri evä.

İoan Vaatizedicinin duuması

57Açan geldi vakıdı duudursun, Elisaveta duudurdu bir ool.

58Komuşular hem hısımnar işittilär, ani Saabi büük hayır baaşladı Elisavetaya, onuştan hepsi onunnan bilä sevindilär.

59Sekizinci günü geldilär uşaa kesiklik yapmaa. İstedilär adını koymaa Zahariya, nicä bobasının adı+.

60Ama anası onnara dedi: «Olmaz, onun adı İoan olacek».

61«Kimseydä sizin hısımnardan yok butürlü ad», – cuvap etti onnar.

62Yaptılar nışan ellerinnän bobasına, ki annasınnar, nesoy uşaan adını koysunnar.

63Zahariya istedi bir parça taftacık da yazdı bölä: «Onun adı İoan olacek». Hepsi şaştılar.

64Hemen çözüldü onun dili, da başladı lafetmää hem Allahı metinnemää.

65O bayırlı İudeyanın erlerindä hepsi komuşuları bir korku bastı. Dolayda hepsi insan bunun için lafedärdi.

66Hepsi, kim dä işidärdi bunu, düşünmää varıp, deyärdi: «Acaba, bu uşak kim olacek?» Hakına, ani Allahın eli onun üstündeydi.

Zahariyanın prorokluu

67Uşaan bobası, Zahariya, doldu Ayoz Duhlan da prorokluk etti:

68«İisözlenmiş olsun İzrailin Saabi Allahı, Angısı geldi yardıma Kendi insanına da kurtardı onnarı.

69Kaldırdı bizä bir kaavi Kurtarıcı Kendi izmetkerin, Davidin, evindän,+

70nicä haberlediydi evel vakıttan ayoz proroklarınnan.

71Adadı, ani kurtaracek bizi duşmannardan hem kincilerin ellerindän.

72Butakım, Allah gösterer Kendi acıyannıını bizim bobalarımız için, unutmêêr ayoz baalantısını

73hem eminnän adamasını, ani verdi bizim bobamıza Avraama+.

74O adadı, ani bizi kurtaracek duşmannardan da yapacek, ki izmet edelim Ona korkusuz,

75kabaatsızlıkta hem ayozlukta bütün bizim yaşamamızda.

76Ama sän, evlat, adlanacan Pek üüsek Allahtan prorok, zerä gidecän Saabinin önü sora, ki Onun için yol hazırlayasın+.

77Sän insana haberleyecän kurtulmak hem günahlardan baaşlamak+.

78Allahımız, dolu sevgiylän hem acıyannıklan, yukardan yollayacek bizä kurtulmak, benzär dan erinin şafkına,

79ki aydınnatsın onnara, kim bulunêr karannıkta hem ölüm gölgesindä, doorutsun bizi usluluk yoluna»+.

80Uşak büüyärdi, kaavilenärdi duhlan. Yaşadı çol erlerindä o günä kadar, açan çıktı İzrail halkının karşısına+.

2

İisusun duuması

2^1•O vakıtta Kesar Avgusttan verildi sımarlamak, ki bütün Roma padişahlıında hepsi insan yazılsınnar+.

2Bu yazılmak ilk sıra oldu kullanıcı Kviriniyin vakıdında, angısı kullanardı Siriyada.

3Herkezi gitti yazılsın kendi duumak kasabasında.

4İosif, padişah Davidin senselesindändi, yollandı Galileyadan, Nazaret kasabasından, gitmää İudeyaya, Vifleem kasabasına, Davidin duuma erinä+.

5Gitti, ki yazılsın Mariyaylan, yavklu olmuşunnan, angısı maamuldu.

6Açan onnar etiştilär orayı, Mariyanın vakıdı geldi, ki duudursun.

7O duudurdu ilk Oolunu, sardı plänalarlan da yattırdı ahır içinä, zerä konaklık evindä bulunmadı er onnara.

Vifleemdän güdücülär

8Orada yakın güdücülär koyunnarlan kırda bulunardılar. Onnar gecä beklärdilär sürülerini.

9Birdän gösterildi onnara bir angil Saabidän. Doz-dolaya Saabinin metinnii şafk etti. Onnar pek korktular+.

10Angil dedi: «Korkmayın, bän getirerim sizä bir ii haber, ani bir büük sevinmäk olacek hepsi insana.

11Büün sizä Davidin kasabasında duudu Kurtarıcı, Saabi Hristos+.

12Tä nışan, angısından tanıyacenız: bulacenız bir Uşak sarılı plänalarlan, Angısı yatêr ahır içindä».

13Birdän bu angilä eklendi çok başka angillär. Hepsi onnar metinnärdilär Allahı butürlü laflarlan:+

14«Metinnik Allaha üüsek göklerdä! Erdä usluluk Allahı beendirän insana!»+

15Açan angillär kalktılar gökä, güdücülär dedilär biri-birinä: «Gidelim Vifleem kasabasına da bakalım, ne oldu orada, ne haberledi bizä Saabi».

16Onnar hızlı yollandılar Vifleemä, buldular Mariyayı İosiflän hem Uşaa ahır içindä.

17Görüp bunu, güdücülär hepsini söledilär, ne angil onnara haberlediydi Uşak için.

18Hepsi, kim işitti bu lafları güdücülerdän, pek şaştı.

19Mariya esaba aldı hepsi bu lafları da herzaman düşünärdi onnar için+.

20Güdücülär döndülär geeri, sevineräk hem metinneyeräk Allahı, zerä gördülär hem işittilär hepsini ölä, nicä haberlendiydi onnara.

İisusu getirdilär Ayoz bina içinä

21Sekiz gündän sora, açan geldi vakıt Uşaa kesiklik yapılsın, Onun adını koydular İisus, nicä angil sölediydi, taa Mariya gebä kalmadıynan+.

22Açan tamannandı vakıt paklanmak için Moiseyin Zakonuna görä, İosif hem Mariya götürdülär Uşaa İerusalimä, çıksın Saabinin önünä deyni,

23nicä var yazılı Saabinin Zakonunda: «Herbir ilk duumuş çocuk Saabiyä adanmış olsun».

24Onnar lääzımdı getirsinnär kurban iki guguş yada iki guguş yavrusu, nicä var sımarlanmış Saabinin Zakonunda.

Simeon iisözleer İisusu

25İerusalimdä vardı bir adam, adı Simeon. O bir dooru hem kabaatsız adamdı, angısı beklärdi İzrailin kurtulmasını. Onda Ayoz Duh vardı.

26Ayoz Duhtan ona verildiydi haber, ani o ölmeyecek görmeyincä Saabinin Hristozunu.

27Simeon, kullanılmış Ayoz Duhtan, geldi Ayoz binaya. Da açan İosif hem Mariya getirdilär Uşaa, ki tamannasınnar Zakonun sımarladıını,

28Simeon aldı Onu kucak, iisözledi Allahı da dedi:

29«Saabi, şindi salver usluluklan Senin çıraanı, nicä Sän adadın,

30zerä gördü benim gözlerim Senin kurtulmanı,+

31angısını Sän hazırladın hepsi milletlerin gözleri önündä,

32aydınnatsın milletlerä deyni hem ikram yapsın İzrail insanına».

33Onun bobası hem anası şaştılar bu laflara, ne Uşak için işittilär.

34Simeon iisözledi onnarı da dedi anasına, Mariyaya: «Bu Uşak sıralanmış çoyun düşmesi için hem çoyun kalkması için İzraildä. O – bir nışan Allahtan, ani debreştirecek karşılık insan içindä,

35çok insanın saklı neetleri açılsın deyni, senin ürään dä kılıçlan saplanmış olacek»+.

36Burada bulunardı bir karı, prorok Anna, Fanuelin kızı, Asirin tamızlıından. O pek ihtärdı. Kocasınnan yaşamıştı salt edi yıl.

37Kalmıştı dul da şindi seksän dört yaşındaydı. Anna hiç ayırılmardı Ayoz binadan, gecä-gündüz izmet edärdi Allaha oruçlan hem duaylan+.

38Bu zaman Anna, gelip, başladı metinnemää Allahı hem sölemää İisus için hepsinä, kim beklärdi İerusalimin kurtulmasını.

İisus Nazaret kasabasında

39Ondan sora, açan tamannadılar hepsini, ne sıralanmıştı Saabinin Zakonundan, İosif hem Mariya döndülär Galileyaya, kendi kasabalarına, Nazaretä+.

40Ama Uşak büüyärdi, kaavilenärdi hem aariflenärdi gün-gündän. Allahtan hayır Onun üstündeydi.

Uşak İisus gitti Ayoz binaya

41İisusun bobası hem anası her yılın Paskellä yortusunda gidärdilär İerusalimä.

42Açan İisus tamannadı oniki yaşını, gitti adetä görä onnarlan yortuya.

43Açan geçti yortu günneri, da onnar dönärdilär geeri evä, İisus kaldı İerusalimdä, ama bobası hem anası bunu bilmedilär.

44Sandılar, ani O kafadarlarınnan barabar yolda. Açan gittilär bir günnük yol, çekettilär aaramaa Onu hısımnarın hem kafadarların arasında,

45ama bulamadılar. İosif hem Mariya döndülär geeri İerusalimä, aarasınnar onu deyni.

46Üçüncü günü buldular Onu Ayoz bina içindä. O, üüredicilerin arasında oturup, seslärdi hem soruş koyardı.

47Hepsi, kim seslärdi Onu, şaşardı Onun aarifliinä hem cuvaplarına.

48Bobası hem anası, açan gördülär Onu, daptur geldilär. Ozaman anası dedi: «Oolum, neçin bunu yaptın bizä? Boban hem bän kahırlan aarêêrız Seni».

49O dedi: «Neçin Beni aaradınız? Ne, bilmeersiniz mi, ani Bän lääzım olayım Benim Bobamın evindä?»

50Ama onnar annamadılar Onun laflarını+.

51Sora O döndü onnarlan barabar geeri Nazaretä da sesledi onnarı. Anası hepsi bunnarı tuttu aklında+.

52İisus boylan büüyärdi, aariflenärdi da gittikçä Kendini beendirärdi Allaha hem insana.

3

İoan Vaatizedicinin nasaadı

3^1•Padişah Tiveriy Kesarın onbeşinci çorbacılık yılında Pontiy Pilat kullanıcıydı İudeyada. İrod Galileyanın kullanıcısıydı. Filip, İrodun kardaşı, kullanıcıydı İtureya hem Trahonit erlerindä. Lisaniy kullanıcıydı Avilini erlerindä+.

2Annan hem Kayafa baş popazdılar. O vakıt Allah lafetti İoana, Zahariyanın ooluna, angısı yaşardı çollukta+.

3İoan gitti İordan suyun dolay erlerinä, nasaat ederäk, ani insan lääzım dönsün günahlarından Allaha hem vaatiz olsun, ki baaşlanmak edensin.

4Bu oldu, nicä yazılıydı prorok İsayanın kiyadında: «Baaranın sesi çol erdä işidiler: „Saabiyä yolu hazırlayın, yolcaazları uzladın.

5Herbir oyuk doldurulsun, üüseklik alçaldılsın, iiri yollar uzladılsın hem çukurlu yollar düzledilsin.

6Hepsi insan annasın Allahtan kurtulmayı“».

7İoan danıştı insannara, angıları gelärdi, vaatiz olsunnar, onnara deyip: «Yılan yavruları, kim üüretti sizi, kaçasınız Allahın gelär üfkesindän+?

8Yapınız yakışıklı meyva, görünsün, ani döndünüz Allaha günahlarınızdan, da boşuna düşünmeyin, deyip: „Bizim bobamız – Avraam“, zerä söleerim sizä, ani Allah bu taşlardan var nasıl yapsın uşak Avraama+.

9Artık nacak fidanın kökündä saplı durêr. Herbir fidan, ani getirmeer ii meyva, kesilecek da ateşä atılacek»+.

10İnsannar sorardılar: «E biz ne yapalım?»+

11O cuvap etti: «Kimdä var iki ruba, paylaşsın onunnan, kimdä hiç yok, hep ölä yapsın o da, kimdä imeelik var»+.

12Geldi harççılar, vaatiz olsunnar deyni, da sordular: «Üüredici, biz ne yapalım?»

13O cuvap etti: «İstämeyin taa zeedä harç ondan kaarä, ne sizä sımarlanmış».

14Askerlerdän kimisi sordular: «E biz ne yapalım?» O cuvap etti: «Kimseydän bişey almayın korkutmaklan, kimseyi yalan laflarlan kabaatlandırmayın, şükür olun ödeenizä»+.

15İnsan, çünkü beklärdi, gelsin Hristos, hepsi düşünärdi İoan için: «Acaba, O diil mi Hristos?»+

16İoan cuvap etti hepsinä: «Bän sizi suylan vaatiz ederim, ama benim ardıma geler O, Kim taa kaavi bendän. Bän diilim yakışıklı çözmää Onun ayak kaplarının tasmalarını. O sizi Ayoz Duhlan hem ateşlän vaatiz edecek.

17Onun elindä kürek, O paklayacek tınazını. Boodayı toplayacek ambara, ama plävayı yakacek süünmäz ateştä»+.

İoan kapanda

18Butürlü nasaat edärdi İoan İi Haberi hem verärdi çok başka nasaatlar da.

19İoan takazaladı İrod beyi o beterä, ani o aldı kendinä kendi kardaşının Filipin karısını, İrodiadayı, hem hepsi başka kötü işleri için dä.

20Bunun için İrod kapadı İoanı zındana+.

İisus vaatiz olêr

21•Hepsi insandan sora İisus da vaatiz oldu. O dua edärkän, açıldı gök,+

22Ayoz Duh indi, görünär guguş teni gibi, Onun üstünä. Göktän işidildi bir ses, ani dedi: «Sänsin Benim sevgili Oolum, Sendä Benim isleeliim»+.

İisusun senselesi

23•Açan İisus çeketti insanı üüretmää, O bir otuz yaşındaydı. Nicä insan sayardı, O İosifin oolu, İlinin oolu,

24Matfatın oolu, Leviyin oolu, Melhiyin oolu, Yannayın oolu, İosifin oolu,

25Mattafiyanın oolu, Amosun oolu, Naumun oolu, Esliyin oolu, Naggeyin oolu,

26Maafın oolu, Mattafiyanın oolu, Semeyin oolu, İosihin oolu, İodanın oolu,

27İoananın oolu, Risanın oolu, Zorovavelin oolu, Salafiilin oolu, Niriyin oolu,

28Melhiyin oolu, Addiyin oolu, Kosamın oolu, Elmadamın oolu, İrin oolu,

29İisusun oolu, Eliezerin oolu, İorimin oolu, Matfatın oolu, Leviyin oolu,

30Simeonun oolu, İudanın oolu, İosifin oolu, İonamın oolu, Eliakimin oolu,

31Meleanın oolu, Mennanın oolu, Mattafanın oolu, Nafanın oolu, Davidin oolu.

32İesseyin oolu, Ovidin oolu, Voozun oolu, Salanın oolu, Naassonun oolu+.

33Aminadavın oolu, Adminin oolu, Arniyin oolu, Esromun oolu, Faresin oolu, İudanın oolu,+

34İakovun oolu, İsaakın oolu, Avraamın oolu, Faranın oolu, Nahorun oolu,

35Seruhun oolu, Ragavın oolu, Falekin oolu, Everin oolu, Salanın oolu,

36Kainanın oolu, Arfaksadın oolu, Simin oolu, Noyun oolu, Lamehın oolu,

37Mafusalanın oolu, Enohun oolu, İaretin oolu, Maleleilin oolu, Kainanın oolu,

38Enosun oolu, Sifin oolu, Adamın oolu, Allahın oolu+.

4

Diavol deneer İisusu

4^1•İisus, dolu Ayoz Duhlan, döndü İordandan, da Duh götürdü Onu çol erä.

2Orada denenmiş oldu diavoldan kırk gün. Bişey imedi o günnerdä. Sonda acıktı+.

3Diavol dedi: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, sımarla bu taşa, ekmek olsun».

4İisus cuvap etti: «Yazılı, ani „Adam yaşamêêr salt ekmeklän, /ama Allahın herbir sözünnän/“».

5Diavol pindirdi Onu bir üüsek bayır üstünä da bir göz kıpımda gösterdi hepsi erin padişahlıklarını.

6O dedi Ona: «Sana verecäm zaabitlik hepsi bu metinni padişahlıkların üstünä, zerä onnar bana verili. Bän dä vererim, kimä isteerim+.

7Eer baş iildirseydin bana, hepsi olacek Senin».

8İisus cuvap etti: «/Çekil Bendän, şeytan, zerä/ var yazılı: „Baş iilt senin Saabi Allahına hem salt Ona izmet et“».

9Ondan sora diavol götürdü Onu İerusalimä, koydu Ayoz binanın saçaana da dedi: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, atıl buradan erä,

10zerä yazılı: „Allah Kendi angillerinä sımarlayacek, Seni korusunnar“

11hem: „Seni kucak alaceklar, urulmayasın ayaannan bir taşa deyni“».

12İisus cuvap etti: «Sölendi: „Denämä senin Saabi Allahını“».

13Açan diavol Onu hertürlü denedi, sora gitti Ondan bir parça vakıda.

İisus paasızlanêr Kendi memleketindä

14•İisus Ayoz Duhun kuvedinnän döndü Galileyaya. Haber Onun için daaldı hepsi dolay erlerä.

15O üüredärdi insanı onnarın sinagogalarında. Hepsi Onu metinnärdi+.

16İisus geldi Nazaret kasabasına, neredä büüdüydü, Kendi alışmasına görä, cumertesi günü girdi sinagoga içinä da kalktı, okusun+.

17Ona verdilär prorok İsayanın kiyadını. O açtı kiyadı da buldu o eri, neredä var yazılı:

18«Saabinin Duhu Benim üstümdä, O yaaladı Beni, ii haber götüreyim fukaaralara. Yolladı Beni, /alıştırayım o falanık üreklileri,/ nasaat edeyim esirliktä olannara serbestlik, köörlara görmäk, zeetlenmişleri kolvereyim serbestlää,

19haberleyim acıyannık yılını Saabidän».

20Sora kapadı kiyadı da verdi izmetçiyä, Kendisi oturdu erinä. Hepsi, kim bulunurdu sinagoga içindä, baktılar Ona.

21Ozaman başladı onnara sölemää: «Büün tamannandı bu sözlär Ayoz Yazıdan, ani şindi işittiniz».

22Hepsi ii lafedärdilär Onun için hem şaşardılar, ne käämil laflar Onun aazından çıkardı. «Diil mi O İosifin oolu?» – sorardılar onnar biri-birinä.

23İisus onnara dedi: «Şindi siz söleyeceniz Bana o söleyişin laflarını: „Doftor! Alıştır ilkin kendi-kendini“, yap burada da, kendi vatanında, ne işittik, yapmışın Kapernaum kasabasında»+.

24Sora ekledi: «Dooru söleerim sizä: bir dä prorok kabledilmeer islää kendi erindä+.

25Hakına söleerim sizä, ani prorok İliyanın vakıdında, açan kitlendiydi gök, yaamur yaamasın deyni üç yıl hem altı ay, nezaman oldu büük aaçlık bütün memlekettä, o vakıt vardı çok dul karı İzraildä+.

26Ama prorok İliya yollanılmadı birisinä bilä, ama salt dul karıya Sarepta kasabasından, ani yakın Sidon kasabasına.

27Çok lepralı hasta vardı İzraildä, ama prorok Eliseyin vakıdında birisi bilä paklanmadı, sade Naaman Siriyadan».

28Hepsi, kim sinagoga içindeydi, işidip bunu, pek üfkelendilär.

29Kalktılar da çektilär Onu kasabadan dışarı, götürdülär bayırda kanaranın kenarına, neredä onnarın kasabası erleşikti, ki atsınnar Onu dipsizlää.

30Ama İisus geçti onnarın arasından da gitti+.

Sinagogada fena duhlu adam alıştırılêr

31•Bundan sora İisus gitti Kapernaum kasabasına, Galileya tarafına. Orada insanı üüredärdi cumertesi günü+.

32Onnar şaşardılar Onun üüretmesinä, zerä O lafedärdi büük zaabitliklän+.

33Sinagoga içindä vardı bir adam, angısında vardı fena duh. Bu adam baardı büük seslän:

34«Brak bizi, ne isteersin bizdän, Nazaretli İisus? Geldin bizi telef etmää? Bilerim, kimsin Sän, Sän Allah Ayozuysun!»+

35Ama İisus takazaladı onu da dedi: «Sus da çık bu adamdan dışarı!» Fena duh urdu adamı erä insan arasında da sora çıktı dışarı ondan. Yapmadı bir dä zarar bilä ona+.

36Hepsi şaştılar da lafedärdilär biri-birinnän: «Nedir bu? O fena duhlara zaabitliklän hem kuvetlän sımarlêêr, da onnar Onu sesleer!»

37İisus için haber daaldı hepsi dolay erlerä.

Simonun kaynanası hem başka hastalar alıştırılêr

38•Çıkıp sinagogadan, İisus geldi Simonun evinä. Simonun kaynanası hastaydı sıtmadan, onuştan İisusa yalvardılar, yardım etsin+.

39İisus, iilip ona, azarladı hastalıı, da sıtma karıyı braktı. Karı çabuk kalktı da başladı izmet etmää onnara.

40Gün kauşmasından sora hepsi, kimdä vardı hasta olannar hertürlü aarılarlan, getirärdilär İisusa, da O, koyup ellerini herbir hasta üstünä, alıştırardı onnarı.

41Çoyundan çıkardı fena duhlar, angıları baarardılar: «Sänsin Hristos – Allahın Oolu!» Ama O azarlardı onnarı da brakmardı sölesinnär, zerä onnar bilärdilär, ani O Hristos+.

42•Açan aydınnanmaa başladı, İisus çıktı da gitti bir sapa erä. İnsan aarardı Onu, da, bulup, tutardılar, gitmesin deyni onnardan+.

43Ama İisus dedi onnara: «Lääzım başka kasabalarda da nasaat edeyim Allahın Padişahlıının İi Haberini, zerä bunun için Allah yolladı Beni».

44O nasaat edärdi İudeyanın[*] sinagogalarında.

5

Şaşmaklı balıkçılık

5^1•Bir sıra, açan İisus bulunardı Gennisaret gölünün boyunda, insan sıkışıp sokulardı Ona, işitsin Allahın sözünü deyni+.

2İisus gördü iki kayık su üstündä. Balıkçılar çıkmıştılar kenara da yıkardılar süzmelerini.

3İisus pindi bu kayıklardan birisinä, ani Simonundu, yalvardı, biraz itirsinnär kayıı kenardan su içinä, sora oturdu da oradan üüredärdi insanı.

4Açan bitirdi üüretmää insanı, dedi Simona: «Üz taa derinä da atın süzmeleri balık tutmaa»+.

5Simon cuvap etti Ona: «Üüredici! Biz savaştık bütün gecä da bişey tutamadık, ama Senin lafına görä atêrım süzmeleri su içinä».

6Açan attılar süzmeleri, onnar tuttular ölä çok balık, ani süzmelär başladıydılar kopmaa.

7Yaptılar nışan kafadarlarına, angıları öbür kayıktaydılar, gelsinnär yardıma. Onnar geldilär, doldurdular ikisini dä kayıkları ölä çok balıklan, ani kayıklar batmaa başladıydılar.

8Açan gördü bunnarı Simon Petri, düştü İisusun ayaklarına da dedi: «Saabi, git bendän, zerä bän günahkerim!»

9O hem hepsi, kim onunnan barabardı, şaştılar bu balık tutmasına.

10Hep butürlü oldu İakovlan hem İoannan, Zevedeyin oollarınnan, ani Simonun kafadarlarıydılar. Ozaman İisus dedi Simona: «Korkma, büündän sora adam tutan olacan»+.

11Çıkardılar iki kayıı kenara, braktılar hepsini da gittilär İisusun ardına.

Lepralı hasta paklanêr

12•İisus bulunardı kasabaların birisindä, da bir lepralı adam, görüp İisusu, düştü üzükoynu erä da yalvardı: «Saabi, eer istärseydin, var nasıl beni paklayasın»+.

13İisus uzattı elini, diidi ona da dedi: «İsteerim, paklan!» Hemen lepra onu braktı.

14İisus sımarladı ona, sölämesin kimseyä. İisus dedi: «Git da gösteril popaza. Kendi paklanman için getir kurban, nicä Moisey sıraladı, ki şaatlık olsun insana»+.

15İisus için haber gittikçä taa çok daalardı. İnsannar sürü-sürü gelärdilär Ona, seslesinnär hem hastalıklarından alıştırılsınnar deyni.

16Ama İisus gidärdi sapa erlerä da orada dua edärdi+.

İisus alıştırêr kötürüm adamı

17•Bir günü, açan İisus üüredärdi insanı, fariseylär hem zakon üüredicileri, ani geldiydilär Galileyanın hem İudeyanın hepsi dolay küülerindän hem İerusalimdän, durardılar orada. Saabinin kuvedi Onunnandı, insanı alıştırmaa deyni+.

18Birkaç adam getirdilär pat üstündä bir kötürüm hastayı da savaştılar onu sokmaa içyanına, İisusun önünä koysunnar deyni.

19Çünkü bulamadılar, nasıl soksunnar onu ev içinä kalabalık beterinä, pindilär evin örtüsünä da keremetlär arasından salverdilär hastayı döşek üstündä orta erä, İisusun önünä.

20İisus, görüp onnarın inanını, dedi kötürüm adama: «Günahların baaşlandı»+.

21Bilgiçlär hem fariseylär başladılar düşünmää kendi-kendilerinä: «Kimdir Bu, ani Allahı kötüleer? Kim, Allahtan kaarä, var nasıl günahları baaşlasın?»+

22İisus, Angısı bilärdi onnarın neetlerini, cuvap etti onnara: «Ne düşünersiniz üreklerinizdä?

23Ne taa kolay: demää „Günahların baaşlandı“ mı osa demää „Kalk da gez“ mi?

24Ama ki biläsiniz, ani Adam Oolunun var kuvedi er üstündä günahları baaşlasın...», dönüp kötürüm hastaya dedi: «Sana sımarlêêrım: kalk, al döşeeni da git evä!»

25Çabuk bu hasta onnarın önündä kalktı, aldı döşeeni da evä gitti, Allahı metinneyeräk.

26Hepsi şaştılar, metinnedilär Allahı büük korkuylan da deyärdilär: «Büün gördük şaşılacak işlär».

İisus çaarêr Leviyi

27•Ondan sora İisus, çıkıp dışarı, gördü bir harççı, adı Leviy, angısı oturardı erdä, neredä harç toplanardı, da dedi ona: «Gel Benim ardıma!»

28Leviy braktı hepsini da gitti Onun ardına.

29Sora yaptı Ona bir büük konuş kendi evindä. Bir sürü harççı hem başka konakçılar oturdular onnarlan sofraya+.

30Fariseylär hem bilgiçlär, maana bulup, deyärdilär Onun üürenicilerinä: «Neçin iyersiniz hem içersiniz harççılarlan hem günahkerlärlän barabar?»+

31İisus dedi onnara: «Doftor lääzım diil saa olannara, ama hastalara.

32Bän gelmedim çaarayım dooruları, ama günahkerleri, Allaha dönsünnär»+.

Oruç için soruş

33•Onnar dedilär: «İoanın hem dä fariseylerin üürenicileri sık oruç tutêrlar hem dua ederlär, ama Senin üürenicilerin sade iyerlär hem içerlär»+.

34İisus cuvap etti: «Var mı nasıl düüncülär oruç tutsunnar, açan güvää yannarında+?

35Gelecek vakıt, açan güvää alınacek onnardan, ozaman, o günnerdä onnar oruç tutacek»+.

36Hem dä söledi onnara bir örnek: «Kimsey yırtmêêr eni rubadan yama, eski rubaya diksin deyni, zerä eni ruba yırtılêr hem yama eski rubaya uymêêr.

37Kimsey koymêêr eski tulumnar içinä eni şarabı, zerä eni şarap patladêr eski tulumnarı, da şarap döküler, tulumnar da zän olêrlar.

38Ama eni şarabı lääzım dökmää eni tulumnar içinä. /Ozaman korunêr ikisi dä./

39Kimsey eski şarabı içtiktän sora istämeer içmää eni şaraptan, zerä deer: „Eski şarap taa ii“».

6

Ne düşer cumertesi yapmaa

6^1•Bir cumertesi günü razgeldi, ki İisus geçsin ekinnär içindän. Onun üürenicileri koparardılar başaklardan, falayıp ellerindä, iyärdilär.

2Fariseylerdän kimileri dedilär: «Neçin cumertesi günü yapêrsınız, ne düşmeer?»

3İisus cuvap etti onnara: «Okumadınız mı, ne yaptı David hem kafadarları, açan acıktılar?

4Girdi Allahın evinä, aldı ekmekleri, ani Allahın önünä koyulardı, idi hem verdi kafadarlarına, bakmayarak, ani, popazlardan kaarä, kimsey düşmärdi isin bu ekmeklerdän?»

5Hem taa dedi onnara: «Adam Oolu – cumertesinin Saabisi».

Kuru ellän bir adam

6Başka bir cumertesi oldu, İisus girdi bir sinagoga içinä da üüredärdi insanı. Orada bulundu bir adam, angısının saa eli kurumuştu+.

7Bilgiçlär hem fariseylär bakardılar İisusun ardına, görsünnär, alıştıracek mı cumertesi günü, ki olsun neylän kabaatlandırsınnar Onu+.

8Ama İisus bilärdi onnarın neetlerini, onuştan dedi o kuru ellän adama: «Kalk ayakça da çık karşıya». Bu adam kalktı ayakça.

9İisus dedi onnara: «Sorêrım sizä, ne düşer cumertesi günü yapmaa: iilik mi osa kötülük mü, yaşamayı kurtarmaa mı osa telef etmää mi?» Onnar susardılar+.

10Baktı hepsinä da sora bu adama dedi: «Uzat elini!» Açan o uzattı, eli enidän saa oldu.

11Fariseylär kudururdular üfkedän. Onnar lafettilär biri-birinnän, ne yapsınnar İisuslan.

İisus ayırêr oniki apostol

12•O günnerdä İisus pindi bir bayır üstünä, dua etmää deyni, da bütün geceyi geçirdi dua ederäk Allaha.

13Açan aydınnandı, çaardı üürenicilerini, seçti onnardan oniki kişi, angılarını adladı apostol. Tä onnarın adları:

14Simon, angısının adını İisus koydu Petri; Andrey, onun kardaşı; İakov; İoan; Filip; Varfolomey;+

15Matfey; Foma; İakov, Alfeyin oolu; Simon, adlanmış Zilot;+

16İuda, İakovun oolu hem İuda İskariot, angısı sattı İisusu+.

Hastalar alıştırıldılar

17•Sora İisus gitti onnarlan barabar da durgundu bir düzlüktä, neredä vardı çok Onun üürenicilerindän hem çokluk insan, toplu bütün İudeyadan, İerusalimdän, Tir hem Sidon kasabaların dolayından, ani deniz boyunda bulunêrlar.

18Onnar geldilär Onu seslesinnär, hastalıklarından alışsınnar hem fena duhlardan zeetli olannar kurtulsunnar.

19Hepsi insan bakardı diisin Ona, zerä Ondan çıkardı bir büük kuvet da hepsini alıştırardı+.

Mutluluklar

20Ozaman çevirdi İisus bakışını üürenicilerinä da dedi: «Mutlu duhtan fukaara olannara, zerä sizin Gök Padişahlıı!

21Mutlu sizä, şindi aaç olannar, zerä siz doyunacenız! Mutlu sizä, ani şindi aalêêrsınız, zerä siz güleceniz!+

22Mutlu sizä, açan sizdän insan azetmeer, sinagogadan çıkarêr, fena lafeder hem kötüleer sizin adınızı Adam Oolunun beterinä!+

23Sevinin o gündä hem şennenin, zerä büüktür sizin ödeeniz göktä. Hep butürlü yaptılar onnarın bobaları proroklarlan+.

24Ama vay sizä, zengin olannar, zerä siz burada oldunuz sefalıkta!+

25Vay sizä, ani toksunuz şindi, zerä siz acıkacenız. Vay sizä, ani büün gülersiniz, zerä siz aalayacenız hem sızlayacenız!

26Vay sizä, açan sizin için insan lafeder islää, zerä hep bölä yapardı onnarın bobaları yalancı proroklarlan!

Sevin duşmannarınızı

27•Ama sizä, sesleyennerä, deerim: sevin duşmannarınızı, yapın iilik onnara, kim sizdän azetmeer.

28İisözleyin onnarı, kim sizi betvalêêr. Dua ediniz onnar için, kim sizi gücendirer+.

29Urarsaydı birkimsey senin bir yanaana, çevir ona öbür yanaanı da. Zorlan alarsaydı birkimsey üst rubanı, brak, alsın gölmeeni dä+.

30Kim isteer sendän, ver ona, hem kim zorlan alêr sendän, geeri istämä ondan.

31Nesoy isteersiniz, insan sizinnän götürsün kendini, ölä götürünüz siz dä kendinizi insannan+.

32Eer sevärseydiniz salt onnarı, kim sizi sever, ne şükürlük sizä? Günahkerlär dä severlär onnarı sevenneri.

33Eer yaparsaydınız iilik onnara, kim sizä iilik yapêr, ne şükürlük sizä? Hep bölä günahkerlär dä yapêrlar.

34Eer verärseydiniz ödünç onnara, kimdän umutlanêrsınız geeri almaa, ne şükürlük sizä? Günahkerlär dä vererlär ödünç günahkerlerä, ki sora hep okadar geeri alsınnar.

35Ama siz duşmannarınızı sevin, iilik onnara yapın. Verin ödünç, düşünmeyeräk geeri bişey almaa. Ozaman büük ödek olacek sizä. Siz olacenız Pek üüsek Allahın oolları, zerä O iilik yapêr onnara da, kim şükür etmeer hem fenalık yapêr.

36Olun acıyan, nicä sizin Bobanız acıyan+.

Maanalamayın başkasını

37•Daava kesmeyin, Allah da sizä daava kesmeyecek. Maanalamayın, Allah da sizi maanalamayacek. Afedin, Allah da sizi afedecek+.

38Verin, Allah da sizä verecek çalkanmış, basılmış hem tepelenmiş, cömertli hem koynunuza dökülü. Zerä, ne ölçüylän ölçeceniz, o ölçüylän Allahtan ölçülü olacenız»+.

39Söledi sora bir örnek: «Var mı nasıl bir köör yolu göstersin başka kööra? Acaba, düşmeyeceklär mi ikisi dä kuyu içinä+?

40Üürenici diil taa büük üüredicisindän. Ama cümlä üürenmenin bitkisindä var nasıl etişsin üüredicisini+.

41Neçin görersin kıymıı senin kardaşın gözündä, ama kendi gözündä kazıı esap almêêrsın?

42Nasıl sän deyäsin kardaşına: „Kardaş, brak, çıkarayım kıymıı senin gözündän“, açan kendi gözündä kazık durêr? İkiüzlü, ilkin çıkar kazıı kendi gözündän da sora açık görecän, nasıl çıkarmaa kıymıı kardaşının gözündän.

Fidannar hem meyvalar

43•İi fidan yok nasıl yapsın yaban meyvası. Hep ölä yaban fidanı da yok nasıl yapsın ii meyva.

44Zerä herbir fidan tanınêr meyvasından. Kimsey toplamêêr incir tikenni gümedän eki üzüm salkımı çalıdan.

45İi adam çıkarêr ii işlär ii ürään haznasından. Kötü adam çıkarêr kötü işlär kötü ürään haznasından. Zerä adamın aazı lafeder ürään taşkınnıından+.

İki türlü temel

46•Neçin deersiniz: „Saabi, Saabi“, ama yapmêêrsınız, ne söleerim Bän+?

47Annadacam sizä, kimä benzeer adam, angısı sesleer hem tamannêêr Benim sözümü.

48O benzeer bir adama, angısı yaptı bir ev. İlkin, kazıp derin, temelini erleştirdi taş üstünä. Açan üüştü selli sular ev üstünä, ev kımıldamadı, zerä kaavi yıvılmıştı[*].

49Ama kim işider da tamannamêêr, o benzeer adama, angısı yaptı evini er üstündä, temelsiz. Açan sellär üüştülär, osaat ev yıkıldı. Onun yıkılması titsi oldu».

7

İisus alıştırêr üzbaşının izmetkerini

7^1•Bitirdiktän sora nasaat etmää insana, ani seslärdi Onu, İisus girdi Kapernaum kasabasına.

2Bir asker üzbaşı, kimin çıraa hastaydı ölüm döşeendä, angısını o pek beenärdi,

3işitti İisus için da yolladı İisusa iudeylerin aksakallarını, ki yalvarsınnar, gelsin da alıştırsın onun çıraanı.

4Onnar geldilär İisusa da pek yalvardılar, deyip: «Düşer ona yapasın bu iilii,+

5zerä o sever bizim insanı, bizim için bir sinagoga yaptı».

6İisus gitti onnarlan, ama açan yaklaştı yakın onun evinä, asker üzbaşı yolladı dostlarını, desinnär: «Saabi, koyma zaametini, zerä bän etmeerim, ki Sän giräsin benim evimä.

7Bän esapladım, ki bän dä etmeerim, ki gideyim kendim Sana. Sade de bir laf, da benim izmetkerim alışacek.

8Zerä bän dä zaabitlik altındayım, benim dä elim altında var askerlär. Açan birisinä deerim: „Git“, o gider. Başkasına deerim: „Gel“, o geler. Çıraama deerim: „Yap bu işi“, o yapêr».

9Açan İisus işitti bu lafları, şaştı, döndü insana, ani gelärdi Onun ardına, da dedi: «Söleerim sizä, ani artık İzrail içindä bulmadım bölä bir büük inan».

10Açan döndülär geeri bu yollanmışlar, buldular o hasta çıraa saa.

Nain kasabasında ölü diriler

11Ertesi günü İisus gidärdi bir kasabaya, adı Nain. Onunnan barabar gidärdi Onun üürenicileri hem çok insan.

12Açan İisus yaklaştı kasabanın tokatlarına, mezara götürärdilär bir ölü, bir dul ananın yalnız oolunu. Bu karıylan gidärdi çok insan.

13Açan Saabi gördü karıyı, canı acıdı ona da dedi: «Aalama!»+

14Sora yaklaştı, diidi tezgereyä. Onnar, kim götürärdilär, durdular. O dedi: «Sana, delikannı, deerim: kalk!»+

15Ölü oturdu da başladı lafetmää. İisus verdi onu anasına.

16Hepsi korktular da Allahı metinnedilär, deyip: «Büük prorok kalktı aramızda!» hem: «Allah Kendi geldi Onun insanına!»+

17Haber İisus için daaldı bütün İudeyada hem dolayda.

İoan Vaatizedicinin yollanmışları

18•İoan Vaatizedicinin üürenicileri hepsini bunnarı söledilär İoana.

19İoan çaardı üürenicilerin ikisini da yolladı İisusa, ki sorsunnar Ona: «Sänsin mi O, Kim lääzım gelsin, osa başkasını mı bekleyelim?»+

20Üürenicilär geldilär İisusa da dedilär: «İoan Vaatizedici yolladı bizi Sana soralım: „Sänsin mi O, Kim lääzım gelsin, osa başkasını mı bekleyelim?“»

21O vakıt İisus alıştırardı çok hastaları türlü dertlerdän, hastalıklardan hem fena duhlardan, çok köörların açardı gözlerini.

22O cuvap etti onnara, deyeräk: «Gidin söleyin İoana, ne görersiniz hem ne işidersiniz: köörlar görer, topallar gezer, lepralılar paklanêr, saarlar işider, ölülär diriler, fukaaralara ii haber nasaat olêr.

23Mutlu o, kimin için Bän köstek olmayacam»+.

İisus şaatlık eder İoan için

24Açan gittilär İoanın yollanmışları, İisus başladı sölemää insana İoan için: «Ne çıktınız görmää çolda? Bir saaz mı, ani lüzgerdän sallanêr+?

25Ne çıktınız görmää? Bir adamı mı, yımışak rubaylan giiyimni? Kim giiyimni donak rubaylan hem sefalıkta yaşêêr, onnar padişah binalarında.

26E ne çıktınız görmää? Bir prorok mu? Aslı, hem deerim sizä, ani o taa büük, nekadar bir prorok+.

27Odur, kimin için yazılı: „Tä, Bän yollêêrım habercimi Senin önün sora, angısı hazırlayacek yol Sana“+.

28Söleerim sizä, ani onnardan, kim karıdan duudu, yok başka birkimsey taa büük İoan Vaatizedicidän. Hep okadar en küçüü Gök Padişahlıında taa büük ondan»+.

29Hepsi insan, kim işitti, artık harççılar da, annadılar Allahın dooruluunu, çünkü kablettiydilär İoanın vaatizliini+.

30Ama fariseylär hem zakon üüredicileri bastılar Allahın istediini onnar için, zerä vaatiz olmadılar ondan.

31İisus dedi: «Kimä benzedeyim bu boy insanı, kimä benzeer onnar?

32Onnar benzeerlär uşaklara, angıları oturêrlar meydanda da baarêrlar biri-birinä: „Çaldık sizä kavallan, oynamadınız; çaldık sizä gamnı türkü, aalamadınız“.

33Geldi İoan Vaatizedici, ne ekmek iyärdi, ne şarap içärdi, deersiniz: „Onda var fena duh“+.

34Geldi Adam Oolu, iyer hem içer, deersiniz: „Hobur hem içkici, harççıların hem günahkerlerin dostu!“+

35Ama kim aarifliin uşaa, o bunu doorudur».

Bir karı yaalêêr İisusu

36•Bir farisey teklif etti İisusu, sofraya gelsin onun evinä. İisus girdi fariseyin evinä da oturdu sofraya.

37Bir günahker karı kasabadan annadı, ani O konaklanêr fariseyin evindä, da getirdi bir ak mermer kap içindä paalı kokuluu.

38O durardı İisusun ardında, ayaklarında, da aalardı, yıslayıp İisusun ayaklarını kendi yaşlarınnan hem silip saçlarınnan, öpärdi hem kokulardı.

39Açan bunu gördü farisey, angısı buyur ettiydi İisusu, dedi kendi-kendinä: «Eer bu Adam prorok olaydı, ozaman bileceydi, netürlü karı bu, kim şindi Ona diiyer, zerä o – bir günahker»+.

40İisus, lafı alıp, dedi: «Simon, söleyecäm sana bişey». «Sölä, Üüredici», – dedi farisey.

41İisus dedi: «Bir zengin adama borçluydu iki kişi, birisi beşüz dinar, öbürü dä elli+.

42Çünkü yoktu neylän ödesinnär, zengin olan afetti ikisini dä. Şindi sölä, angısı onu taa çok sevecek?»+

43Simon cuvap etti: «Sanêrım o, kimä taa çok afetti». «Dooru cuvap ettin», – dedi İisus.

44Sora döndü bu karıya da dedi Simona: «Görersin mi bu karıyı? Geldim senin evinä, da sän dökmedin bana su, ayaklarımı yıkamaa, ama o yısladı ayaklarımı yaşlarınnan hem sildi başından saçlarınnan.

45Sän öpüş vermedin Bana, ama o, nezamandan girdim, durgunmêêr öpmää ayaklarımı.

46Başımı yaalamadın zeytin yaayınnan, ama o yaaladı ayaklarımı kokulu yaalan.

47Onun için söleerim sana: çünkü onun çok günahları afedildi, onuştan çok sevdi. Zerä kimä az afediler, o az da sever».

48Sora dedi bu karıya: «Afedildi senin günahların!»+

49Onnar, kim oturdular Onunnan sofrada, başladılar lafetmää biri-birinnän: «Kimdir Bu, Angısı afeder günahları?»

50İisus dedi karıya: «Senin inanın seni kurtardı, git usluluklan evä»+.

8

Karılar İisuslan

8^1Bundan sora İisus gezärdi kasabadan kasabaya hem küüdän küüyä da nasaat edärdi hem haberlärdi İi Haberi Allahın Padişahlıı için oniki üürenicisinnän barabar+.

2Onunnan vardı birkaç karı da, angılarını O kurtardıydı fena duhlardan hem dertlerindän: Mariya Magdalina, angısından çıkardı edi fena duh;+

3İoana, Huzanın karısı, ani İrodun evini kullanardı; Susanna hem başkaları. Onnar yardım edärdilär neylän vardı kolaylıkları+.

Ekici için örnek

4•Açan toplandı çok insan, gelmä herbir kasabadan, İisus söledi bölä bir örnek:

5«Ekici çıktı toom ekmää. Açan ekärdi, toomnardan birazı düştü yol boyuna. Onnar çiinendi ayakların altında hem gök kuşları idilär onnarı.

6Başka toomnar taşlar üstünä düştülär. Açan filizlendilär, tez kurudular, zerä yoktu neredän nemnik çeksinnär.

7Taa başka toomnar çalılar içinä düştülär. Çalılar büüdülär onnarlan barabar da buulttular filizleri.

8Ama kalan toomnar ii topraa düştülär. Onnar büüdülär da getirdilär üz katına bereket». Bu örnää sölediktän sora İisus büük seslän dedi: «Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»+

Örnään annaması

9•Onun üürenicileri sordular: «Ne annaması var bu örnään?»

10O cuvap etti: «Sizä verildi, annayasınız Allahın Padişahlıının saklılıklarını, ama kalanına sölener örneklärlän. Ölä ki, onnar baksın, da görmesin, işitsin, da annamasın+.

11Tä ne annaması var bu örnään. Toom – Allahın sözü+.

12Toomnar, ani düştülär yol boyuna, onnardır, kim işider sözü, ama diavol, gelip, çalêr sözü onnarın üreklerindän, inanmasınnar hem kurtulmasınnar deyni.

13Toomnar, ani düştülär taşlar üstünä, onnardır, kim kableder sözü sevinmäklän, ama kökleşämeer, onun için inanêr bir vakıdadan, ama açan geler denemeklär, düşer+.

14Toomnar, ani düştülär çalılar arasına, onnardır, kim işider sözü, ama yollarında gidärkän, yaşamanın kahırlarınnan, zenginniinnän, mayıllıınnan buulêrlar, da bereket vermeerlär+.

15Toomnar, ani düştülär ii topraa, onnar, kim, işidip sözü, koyêr ii hem temiz üreenä, da getirer bereket saburlukta. Söleyip bunu, O dedi: «Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»+

Şafk görüner erdä

16Kimsey tutuşturmêêr şafkı, ki koysun onu kap altına eki pat altına, ama koyêr kandillik üstünä, ki onnar, kim girer, görsünnär aydınnıı+.

17Zerä yok bişey saklı, ani açılmasın, hem yok bişey örtülü, ani üzä çıkmasın da aydınnıkta görünmesin+.

18Bakın, nicä sesleersiniz, zerä kimdä var, ona taa çok verilecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, ne sanêr, ani var onda».

İisusun anası hem kardaşları

19•İisusun anası hem kardaşları geldilär Ona, ama yaklaşamadılar Ona kalabalık beterinä+.

20Birkimsey dedi İisusa: «Senin anan hem kardaşların, dışarda durup, isteerlär Seninnän görüşmää».

21Ama İisus cuvap etti: «Benim anam hem kardaşlarım onnar, kim sesleer hem tamannêêr Allahın sözünü»+.

İisus boranı uslandırêr

22•Bir gün İisus pindi bir kayık içinä üürenicilerinnän barabar da dedi onnara: «Geçelim gölün ötäänna». Onnar yollandılar+.

23Kayıklan üzärkän, İisus uyudu. Göl üstündä ölä bir keskin lüzgär esmää başladı, ani doldururdu kayıı suylan. Hepsi bir büük hatada bulunardı.

24Yaklaştılar İisusa, uyandırdılar Onu da dedilär: «Üüredici, Üüredici, kaybeleriz!» İisus uyandı, azarladı lüzgeri hem kabaran dalgaları. Onnar uslandılar, da bir sus oldu.

25Sora dedi üürenicilerinä: «Näända inanınız?» Dolu korkuylan, şaşarak, onnar biri-birinä deyärdilär: «Kimdir Bu, Kim sımarlêêr artık lüzgerä hem dalgalara, da onnar Onu sesleerlär?»

İisus koolêêr fena duhları Gerasada

26•Geldilär kayıklan Gerasa erlerinä, ani Galileyaya karşı.

27Açan İisus indi kenara, Ona karşı çıktı bir adam kasabadan, fena duhlardan tutulmuş. Çok vakıttan beeri giimärdi ruba, yaşamardı evdä, ama mezar laamnarı içindä.

28Görüp İisusu, bir keskin seslän baardı da düştü Onun önündä, bir büük seslän deyip: «Neyin var benimnän, İisus, Pek üüsek Allahın Oolu! Yalvarêrım, zeetlämä beni!»+

29İisus sımarladıydı fena duh çıksın bu adamdan, zerä zaplamıştı onu çok vakıttan beeri. İnsannar onu tutardılar baalı sincirlärlän hem alkalarlan, ki beklesinnär. Ama o koparardı sincirleri hem alkaları, da fena duh koolardı onu çol erlerä.

30İisus sordu ona: «Nesoy senin adın?» O cuvap etti: «Legion[*]», zerä onda vardı çok fena duh.

31Fena duhlar İisusa yalvarardılar, ki sımarlamasın gitsinnär dipsizlää.

32Burada, bayır yamacında otlardı bir büük sürü domuz. Fena duhlar yalvardılar Ona, izin versin girsinnär domuzlara. İisus izin etti.

33Fena duhlar, çıkıp bu adamdan, girdilär domuzlar içinä, da ozaman bütün sürü hızlandı dik yamaçtan, atladı göl içinä da buuldu.

34Açan domuzçular gördülär, ne oldu, kaçtılar da haberledilär kasabada hem küülerdä.

35İnsan çıktı, görsün, ne oldu. Onnar geldilär İisusa da buldular adamı, angısından çıktı fena duhlar, oturarak İisusun ayaklarında, giiyimni hem aklı başında. Hepsini bir korku aldı+.

36Onnar, kim gördü, ne oldu, annattılar, nasıl alıştırıldı bu adam, angısından çıkarıldı fena duhlar.

37Hepsi insan Gerasa erindän yalvardılar, İisus gitsin onnardan, zerä pek korktuydular. İisus girdi kayık içinä da geeri döndü+.

38Bu adam, angısından çıkarıldı fena duhlar, yalvarardı, ki alsın onu da Kendisinnän, ama O yolladı onu evä da dedi:

39«Git evä da sölä, ne yaptı Allah seninnän». O gitti da söledi bütün kasabada hepsini, ne yaptı ona İisus.

Kız diriler, hasta karı alışêr

40•Açan İisus döndü geeri, insan Onu kabletti sevinmäklän, zerä hepsi Onu beklärdilär.

41Geldi bir adam, adı İair, sinagogadan bir önderci. O düştü İisusun ayaklarına da yalvardı, gelsin ona evä,+

42zerä onun biricik kızı, bir oniki yaşında, ölüm döşeendeydi. İisus gidärkän, insan her taraftan sıkıştırardı Onu.

43Bir karı, hasta kan akmasından oniki yıldan beeri, angısı /harcamıştı bütün varlıını doftorlara, ama/ kimsey onu alıştıramamıştı,

44yaklaştı ardından İisusa da diidi Onun rubasının eteenä. Birdän kan akması durgundu+.

45İisus dedi: «Kim diidi Bana?» Çünkü hepsi atılırdılar, Petri hem onnar, kim onunnandı, dedilär İisusa: «Üüredici, doz-dolay insan seni sıkıştırêr hem itirer, Sän dä sorêrsın: „Kim diidi Bana“?»

46Ama İisus cuvap etti: «Bana birkimsey diidi, zerä duydum, ani bir kuvet çıktı Bendän»+.

47Açan karı gördü, ani tutuldu, yaklaştı İisusa, titireyeräk düştü Onun ayaklarına da söledi hepsi insana, ne beterä o diidi Ona, hem nicä hemen alıştı hastalıından.

48İisus dedi: «Girginnän, kızım! Senin inanın seni alıştırdı, git usluluklan»+.

49İisus taa lafedärkän, evdän birisi geldi da sinagoga öndercisinä dedi: «Kızın öldü, naafilä savaştırma Üürediciyi».

50Ama, açan İisus işitti bunu, dedi ona: «Korkma, sade inan, kız kurtulacek».

51Açan etişti onun evinä, brakmadı kimsey girsin Onunnan, sade Petriyi, İoanı, İakovu, kızın bobasını hem anasını+.

52Hepsi aalardılar hem sıralardılar. İisus dedi: «Aalamayın, kız ölmedi, ama uyuyêr»+.

53Onnar gülmää aldılar Onu, zerä bilärdilär, ani kız öldü.

54Açan hepsini çıkardı dışarı, İisus tuttu kızı elindän da büük seslän dedi: «Kalk, kızım!»+

55Kızın duhu döndü geeri, da o çabuk kalktı. İisus sımarladı, versinnär kıza imää.

56Kızın bobası hem anası şaş-beş kaldılar. İisus dedi onnara, ki bu oluş için sölämesinnär kimseyä+.

9

İisus yollêêr oniki apostolu nasaat etmää

9^1•İisus topladı oniki üürenicisini, verdi onnara kuvet hem zaabitlik fena duhların üstünä, alıştırsınnar deyni hepsi hastalıklardan+.

2Sora yolladı onnarı, nasaat etsinnär Allahın Padişahlıını hem alıştırsınnar hastaları.

3«Bişey almayın yola: ne sopa, ne hiybä, ne ekmek, ne para, ne dä iki kat ruba, – dedi İisus. –

4Angı evä gireceniz, o evdä kalın, oradan gidincä.

5Eer sizi insan kabletmärseydi, çıkarkan o kasabadan, artık tozları da ayaklarınızdan silkin, azar gibi onnara karşı»+.

6Onnar yollandılar da gittilär küüdän küüyä, nasaat ederäk İi Haberi hem hastaları hererdä alıştırarak+.

İrod işider İisus için

7•İrod bey, işidip hepsi bu oluşları, şaş kaldı, zerä insandan kimisi deyärdilär, ani İoan dirildi ölüdän+.

8Başkaları deyärdilär, ani üzä çıktı İliya, taa başkaları da deyärdilär, ani dirildi birisi evelki proroklardan.

9Ama İrod dedi: «İoanın kafasını aldım. Bu Kim olur, Kimin için işiderim, ani yapêr butürlü işlär?» Onun için aarardı kolaylık, ki görsün Onu+.

Beş bin adam doyurulêr

10•Açan apostollar döndülär geeri, söledilär İisusa hepsini, ne yaptılar. İisus aldı onnarı da gitti bir tarafa, bir kasaba yanına, ani adı Vifsaida+.

11İnsan işitti bunu da gitti Onun ardına. İisus islää kabletti onnarı. Nasaat etti Allahın Padişahlıı için hem, kimin vardı zoru, alıştırdı hastalıklardan.

12Avşamnardı. Oniki apostol yaklaştılar İisusa da dedilär: «Kolver insanı, gitsinnär dolay küülerä hem kırdakı evlerä, gecelesinnär deyni hem baksınnar kendilerinä imeelik, zerä burası, neredä biz bulunêrız, bir çol er».

13İisus dedi onnara: «Siz verin onnara imää!» Onnar cuvap ettilär: «Bizdä yok bişey, beş ekmektän hem iki balıktan kaarä. Kalêr sade, biz gidelim da satın alalım imää hepsi bu insana».

14Orada sade adam tarafı vardı bir beş bin kişi. İisus dedi Kendi üürenicilerinä: «Erleştirin onnarı, ki otursunnar ellişär kişi bölümdä».

15Ölä dä yaptılar, hepsi insanı oturttular.

16İisus aldı beş ekmää hem iki balıı, kaldırdı bakışını gökä da iisözledi onnarı. Sora, kırıp, verdi üürenicilerä, ki payetsinnär insana.

17Açan hepsi idilär da doyundular, ondan sora topladılar oniki sepet imäk parçaları.

Petrinin şaatlıı İisus için

18•Bir gün, açan İisus dua edärdi bir tarafta üürenicilerinnän barabar, O koydu onnara butürlü bir sormak: «Ne deer insan, Kimim Bän?»

19Onnar cuvap ettilär: «Kimisi deer, ani Sän – İoan Vaatizedici, başkası – prorok İliya, taa başkası deer, ani dirildi bir evelki prorok»+.

20O sordu onnara: «Ama siz ne deersiniz, kimim Bän?» «Sän Hristossun Allahtan!» – cuvap etti Petri+.

21•İisus sıkıdan sımarladı, bunu kimseyä sölämesinnär.

22Sora annattı onnara, ani Adam Oolu lääzım çok zeetlensin, ret edilsin aksakallardan, büük popazlardan hem bilgiçlerdän, öldürülsün da üçüncü günü dirilsin+.

Nesoy izleyelim İisusu?

23Sora danıştı hepsinä: «Kim isteer gelsin Benim ardıma, atılsın kendi-kendindän, alsın stavrozunu[*] da Beni izlesin+.

24Zerä kim isteer yaşamasını kurtarmaa, onu kaybedecek. Ama kim yaşamasını kaybedecek Benim için, onu kurtaracek.

25Ne fayda olacek bir adama, kazansın bütün dünneyi, ama kendi-kendini kaybetsin eki cezalansın+?

26Kim utanacek Bendän hem Benim sözlerimdän, ondan utanacek Adam Oolu da, açan gelecek Kendinin, Bobasının hem ayoz angillerin metinniindä+.

27Dooru söleerim sizä, ani kimisi burada durannardan, ölmeyeceklär görmeyincä Allahın Padişahlıını»+.

İisus gösteriler metinniktä

28•Bu laflardan sora, geçti yakın sekiz gün, İisus aldı Petriyi, İoanı hem İakovu da pindi bir bayır üstünä dua etsin+.

29Açan dua edärdi, Onun üzü görünüşü diişti, rubaları yalabık, ak-biyaz oldu.

30Onun yanında peydalandı iki adam, ani lafa durardılar Onunnan: Moisey hem İliya.

31Onnar gösterildilär metinniktä, lafedärdilär İisusun ayırılması için, ne geçireceydi İerusalimdä.

32Petriyi hem onun kafadarlarını uyku bastıydı. Açan uyandılar, açık gördülär İisusun metinniini hem bu iki adamı, ani Onunnan durardılar.

33Açan onnar İisustan ayırıldılar, Petri dedi İisusa: «Çorbacı, ii, ki buradayız. Yapalım üç bordey: bir Senin için, bir Moisey için, bir dä İliya için». Bilmärdi, ne lafedärdi.

34Bölä lafedärkän, geldi bir bulut da gölgesinnän kapladı onnarı. Üürenicilär korktular, görüp, ani kaldılar bulut içindä.

35Bulut içindän işidildi bir ses, ani dedi: «Budur Benim seçilmiş Oolum, Onu sesleyin!»+

36Bu ses işidildiktän sora İisus kaldı yalnız. Üürenicilär sustular, o günnerdä kimseyä sölämedilär, ne gördülär.

Çocuk fena duhtan kurtulêr

37•İkinci günü, açan indilär bayır üstündän, bir sürü insan çıktı İisusa karşı.

38Bir adam insan içindän baardı: «Üüredici, yalvarêrım, gel da bak benim oolumu, zerä bendä o bir yalnız.

39Onu fena duh tutêr da birdän baarêr hem onu ölä silker, ani köpük aazından salverer. Çok zeetleer, sora zor brakêr onu.

40Yalvardım Senin üürenicilerinä, çıkarsınnar bu duhu, da çıkaramadılar».

41«Bozuk hem inansız senselä! Nezamanadan olacam sizinnän da dayanacam sizä? – dedi İisus. – Getirin onu burayı».

42Oolu gelärkän, fena duh kuvetlän urdu onu erä da sarsaladı. İisus azarladı fena duhu, alıştırdı çocuu da verdi geeri bobasına+.

İisus enidän haberleer ölümünü hem dirilmesini

43•Hepsi şaştılar Allahın büüklüünä. Açan hepsi şaşardılar İisusun işlerinä, ozaman O dedi üürenicilerinä:

44«Esap alın, ne söleerim sizä: Adam Oolu verilmiş olacek insanın elinä!»+

45Ama üürenicileri bu lafları annamardılar, zerä onnar için bu lafların maanası saklıydı, ki annamasınnar, sormaa da korkardılar+.

Kim en büük?

46•Onnarda peydalandı bir çekiş, ki bilsinnär, kim en büük olacek.

47İisus annadı onnarın neetlerini, onuştan aldı yanına bir küçük uşak

48da dedi onnara: «Kim kableder bu uşaa Benim adıma, o Beni kableder. Kim kableder Beni, o kableder Onu, Kim Beni yolladı. Zerä kim en küçük aranızda, o en büüktür»+.

Kim diil karşı bizä, o bizimnän

49İoan, lafa katılıp, dedi: «Üüredici, biz gördük bir adam, angısı çıkarardı fena duhları Senin adınnan, da durguttuk onu, zerä gezmeer bizimnän»+.

50«Durgutmayın, – cuvap etti İisus, – zerä kim gitmeer sizä karşı, o sizinnän»+.

Göktän ateş

51Yaklaştı zaman, gökä kalksın, İisus kararladı İerusalimä gitsin+.

52Kendindän öncä habercileri yolladı. Onnar Samariyalıların bir küüyünä gittilär, ki hazırlasınnar konak eri gecelemäk için+.

53İisusu kabletmedilär, çünkü İerusalimä gidärdi.

54Açan Onun üürenicileri İakov hem İoan gördülär bunu, dedilär: «Saabi, kayıl mıysın, sımarlayalım, yaasın göktän ateş onnarın üstünä da yaksın onnarı, /nicä İliya yaptı/?»+

55İisus, dönüp, takazaladı onnarı /da dedi: «Bilmeersiniz, ne duhtan kullanmışsınız!

56Adam Oolu gelmedi kaybetsin insanı, ama kurtarsın»/. Sora gittilär başka bir küüyä.

Kim isteer izlemää İisusu?

57•Açan onnar gidärdilär yolda, bir adam İisusa dedi: «Saabi, gidecäm Senin ardına, nereyi da Sän gitsän».

58İisus cuvap etti: «Tilkilerin inneri, kuşların yuvaları var, ama Adam Oolu yok nereyi başını koysun».

59Başka birisinä dedi: «Gel ardıma». O cuvap etti: «Saabi, brak, ilkin gideyim bobamı gömeyim».

60Ama İisus cuvap etti: «Brak, ölülär ölülerini gömsün, ama sän git da haberlä Allahın Padişahlıını».

61Taa başkası dedi: «Saabi, gidecäm Senin ardına, ama ilkin brak, gideyim evdekilerimä „kal saalıcaklan“ söleyim».

62İisus cuvap etti: «Herbiri, kim koyêr elini pulaa da geeri bakêr, yaraşmaz Allahın Padişahlıına girsin».

10

İisus yollêêr etmiş üürenicisini nasaat etmää

10^1•Bundan sora Saabi seçti taa etmiş[*] üürenici. Yolladı onnarı ikişär-ikişär Kendi önü sora hepsi kasabalara hem erlerä, nereyi O gitmää istärdi.

2Dedi onnara: «Bereket büük, ama işçi az! Onuştan dua edin berekedin çorbacısına, çıkarsın işçi ekinnerini toplamaa+.

3Gidin! Yollêêrım sizi, nicä kuzuları yabanılar içinä+.

4Almayın kendinizlän ne kesä, ne hiybä, ne dä ayak kabı. Kimseylän yolda selämnäşmeyin.

5Herbir evdä, nereyi gireceniz, deyäsiniz: „Usluluk olsun bu evdä!“

6Eer varsa orada usluluk oolu, sizin seläminiz kalacek onunnan, başka türlü dönecek sizä geeri.

7O evdä kalın, iyin hem için, ne vereceklär. Zerä işçi kendi işi için baaşış kabletsin düşer. Evdän evä gezmeyin+.

8Herbir kasabaya, nereyi gireceniz hem neredä kabledileceniz, iyin ne koyaceklar önünüzä+.

9Orada alıştırın hastaları, deyip: „Allahın Padişahlıı yaklaştı sizä“+.

10Ama herbir kasabada, nereyi gideceniz, da kabletmeyeceklär sizi, orada sokaa çıkın da bölä deyin:

11„Kasabanızdan ayaklarımıza konan tozu azar gibi silkeriz sizä karşı, ama hep okadar bilin, Allahın Padişahlıı yaklaştı sizä“+.

12Söleerim sizä, ani daava günündä Sodom kasabasına taa ilin olacek, nekadar o kasabaya+.

Vay inansız kasabalara!

13•Vay sana, Horazin! Vay sana, Vifsaida! Zerä, eer bu kudretli işlär, ne sizdä yapıldı, Tir hem Sidon kasabalarında yapılaydı, çoktan çuvallan giiyimni hem kül üstünä oturup, günahlarından Allaha döneceydilär+.

14Ama daava günündä taa ilin olacek Tir hem Sidon kasabalarına, nekadar sizä.

15Sän, Kapernaum, gökä kadar mı üüseklenecän? Diil, sän ölülär erinä düşecän.

16Kim sesleyecek sizi, Beni sesleyecek. Kim sizdän atılacek, Bendän atılacek. Ama kim Bendän atılacek, o atılacek Ondan, Kim Beni yolladı»+.

Etmiş üürenici döner geeri

17O etmiş kişi döndülär büük sevinmäklän da dedilär: «Saabi, artık fena duhlar da sesleerlär bizi Senin adınnan»+.

18İisus dedi: «Gördüm şeytanı, angısı düştü göktän, nicä bir çimçirik+.

19Verdim kuvet sizä, basasınız yılannar hem skorpionnar üstünä hem duşmanın bütün kuvedi üstünä. Hiç bişey sizä zarar yapmayacek+.

20Siz sevinmeyin, ani fena duhlar sizi sesleer, ama sevinin, ani adınız göklerdä yazılı»+.

Boba hem Ool

21•O saat İisus Ayoz Duhlan sevindi da dedi: «Şükür ederim Sana, Boba, ani sakladın bunnarı aarif hem fikirli olannardan da açtın evlatlara. Hakına, Boba, budur Senin istediin!

22Hepsini Bobam Benim elimä verdi. Kimsey bilmeer, kimdir Ool, Bobadan kaarä, hem kimsey bilmeer, kimdir Boba, Ooldan kaarä, hem onnardan, kimä Ool isteer açmaa»+.

23Sora döndü üürenicilerinä da salt onnara dedi: «Mutlu gözlär, ani görerlär, ne siz görersiniz!+

24Zerä söleerim sizä, ani çoyu proroklardan hem padişahlardan istedilär görmää, ne siz görersiniz, hem işitmää, ne siz işidersiniz, ama görmedilär hem işitmedilär»+.

Acıyannıklı samariyalı

25Bir zakon üüredicisi kalktı denesin İisusu da dedi: «Üüredici, ne yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»+

26İisus dedi: «Ne var yazılı Zakonda? Nasıl okuyêrsın?»

27O cuvap etti: «Seväsin Saabi Allahını bütün üräännän, bütün canınnan, bütün kuvedinnän hem bütün aklınnan hem seväsin yakın olanını, nicä kendini»+.

28İisus dedi ona: «Dooru cuvap ettin, yap ölä da yaşayacan»+.

29Ama o istedi kendini doorutsun da İisusa sordu: «Kimdir yakın olanım?»

30İisus enidän lafetti da dedi: «Bir adam İerusalimdän İerihona gidärdi, haydutların elinä düştü. Onnar onu soydular, düüyüp, yarı ölü braktılar, sora gittilär.

31Razgelä, bir popaz o yoldan geçärdi. Onu görüp, yolun öbür tarafına geçti.

32Hep ölä bir leviyli oradan geçärdi. Onu görüp, yolun öbür tarafına geçti.

33Ama bir samariyalı, bu yoldan geçärkän, yaklaştı, onu görüp, canı acıdı+.

34Yanına geldi, zeytin yaayı hem şarap döktü da yaralarını baaladı. Sora pindirdi eşek üstünä, götürdü bir konak evinä da zaamet güttü ona.

35İkinci günü, açan yollandı, çıkardı iki dinar da verdi konak evinin çorbacısına, deyip: „Bakasın onu, ne harcayacan taa zeedä, dönmemdä ödeyecäm sana“.

36Kim bunnarın üçündän, sayêrsın, haydutların elinä düşmüşün yakın olanıydı?»

37O cuvap etti: «O, kim yardım etti ona». Ozaman İisus cuvap etti: «Git, sän dä ölä yap».

Marfa hem Mariya

38Açan İisus yolda bulunardı, üürenicilerinnän girdi bir küüyä. Bir karı, adı Marfa, kabletti Onu kendi evinä+.

39Onun vardı kızkardaşı Mariya, angısı, oturup Saabinin ayakları yanında, seslärdi Onun sözünü+.

40Marfa çok çalışardı, ki izmet etsin. İisusa yaklaşıp, dedi: «Saabi, senin kasavetin yok mu, ani kızkardaşım beni braktı, yalnız izmet edeyim. Desänä ona, yardım etsin bana».

41Saabi cuvap etti ona: «Marfa, Marfa, çok işlär için sän zaamet hem kahır güdersin+.

42Sade bir iş lääzım sana. Mariya seçti ii tarafını, ani hiç alınmayacek ondan».

11

Bizim Boba

11^1•Bir gün İisus dua edärdi bir erdä. Açan bitirdi duasını, birisi üürenicilerdän dedi: «Saabi, üüret bizi dä dua edelim, nicä İoan üüretti kendi üürenicilerini, dua etsinnär»+.

2İisus dedi: «Açan dua edersiniz, deyin:

„/Ey göklerdä olan/ Boba,

Ko ayozlansın Senin adın.

Ko gelsin Senin Padişahlıın.

/Ko olsun Senin istediin, nicä göktä, ölä erdä dä./

3Hergünkü ekmeemizi her gün bizä ver.

4Baaşla bizim günahlarımızı,

Zerä biz dä baaşlêêrız hepsini, kim bizä borçlu.

Götürmä bizi denemeyä,

/Ama kurtar kötü olandan/“»+.

Çalışmak duada

5Sora dedi: «Eer sizin birinizin varsa dostu, da o gecä yarısı gidärsä ona da deyärsä: „Dostum, ver bana ödünç üç ekmek,

6zerä geldi yoldan benim bir dostum, da yok ne onun önünä koyayım“;

7içyandan onun dostu cuvap edärsä: „Savaştırma beni, zerä kapu kitli, uşaklarım benimnän pat üstündä, yok nasıl kalkayım da ekmek vereyim sana“.

8Söleerim sizä, eer kalkmarsaydı versin dostuna gibi, hep okadar bunun kalın üzlülüü beterinä kalkacek da hepsini, ne lääzım, verecek.

9Onun için deerim sizä: isteyin – da verilecek; aarayın – da bulacenız; urun – da açılacek.

10Zerä kim isteer – edener, kim aarêêr – bulêr, hem kim urêr – ona açılêr+.

11Var mı sizin aranızdan boba, angısının oolu ekmek istärkän, versin ona taş? Osa balık istärkän, versin yılan balık erinä?

12Osa yımırta istärkän, versin skorpion?

13Eer siz, ani fenaysınız, bilärseniz uşaklarınıza ii baaşışlar vermää, nekadar taa çok sizin Gökteki Bobanız verecek Ayoz Duhu onnara, kim Ondan isteyecek»+.

İisus hem Veelzevul (şeytan)

14•İisus bir hastadan, angısı lafedämärdi, çıkarardı fena duhu. Açan yaptı bunu, o hasta olan başladı lafetmää, da insan şaştı.

15Kimisi deyärdi: «Fena duhları çıkarêr Veelzevulun – fena duhların öndercisinin – kuvedinnän»+.

16Başkaları, ki denesinnär İisusu, istärdilär bir nışan göktän göstersin+.

17İisus annadı onnarın neetlerini, onuştan dedi: «Herbir padişahlık, ani bölüner da karşı gider kendi-kendinä, daalêr. Hep ölä herbir ev, neredä bölünmäk olêr, daalêr.

18Eer şeytan bölündüseydi kendi-kendinä, nesoy var nasıl dursun onun padişahlıı? Siz deersiniz, ani Bän uuradarmışım fena duhları Veelzevulun kuvedinnän.

19Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Veelzevulun kuvedinnän, ozaman sizin adamnar kimin kuvedinnän çıkarêrlar? Bunda onnar sizä daava keseceklär+.

20Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Allahın kuvedinnän, ozaman Allahın Padişahlıı sizädän etişti.

21Açan bir adam, kaavi hem islää silählı, koruyêr kendi evini, onun varlıı korkusuzlukta.

22Ama açan geler onun üstünä birkimsey, taa kaavi ondan, da enseer onu, ozaman alêr kuvetlän onun silählarını, angılarına o umutlanardı, da payeder, ne ondan aldı.

23Kim diil Benimnän, o karşı Bana. Kim toplamêêr Benimnän, o daadêr+.

Fena duh döner geeri

24Açan fena duh çıkêr adamdan, o gezer susuz erlerdä, raatlık aarêêr, da çünkü bulamêêr, deer: „Döneyim evimä, neredän çıktım“.

25Geldii zaman, bulêr onu süpürülmüş hem donak.

26Sora gidip, alêr kendisinnän başka edi duh, taa fena, nekadar kendisi. Girerlär içyanına da orada erleşerlär. Butakım, adamın son halı olêr taa kötü, nekadar baştakı»+.

Hakına mutluluk

27Açan İisus sölärdi bu lafları, bir karı insandan büük seslän baardı: «Ne mutlu Senin anan, kim taşıdı hem emzirdi Seni!»+

28İisus cuvap etti: «Taa ne mutlu onnara, angıları sesleerlär hem tamannêêrlar Allahın sözünü!»+

İonanın nışanı

29•Açan çok insan toplandı, İisus lafetmää başladı: «Bu senselä – kötü bir senselä, isteer bir nışan, ama ona verilmeyecek başka nışan, prorok İonanın nışanından kaarä.

30Zerä, nicä İona oldu bir nışan Nineviya kasabasının insanı için, hep ölä Adam Oolu da olacek nışan bu senselä için.

31Üülendän padişahka kalkacek daava günündä bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıracek onnarı, zerä o geldi dünneyin kenarından, ki işitsin Solomonun aarifliini, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük Solomondan+.

32Nineviya kasabasından insannar daava günündä kalkaceklar bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıraceklar onnarı, zerä onnar, İonanın nasaadını işidip, kendi günahlarından Allaha döndülär, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük İonadan+.

Güüdenin aydınnıı

33•Kimsey tutuşturmêêr şafkı, ki koysun onu bir saklı erä eki küp altına, ama koyêr onu kandillik üstünä, ki kim girer, görsünnär aydınnıı+.

34Göz – güüdenin aydınnıı. Eer senin gözün saa olarsaydı, bütün güüdän aydınnıkta olacek. Ama senin gözün kötüseydi, bütün güüdän karannıkta kalacek.

35Onun için bak aydınnık, ani sendä, karannık olmasın.

36Eer bütün senin güüdän aydınnıksa, da hiç bir tarafı karannıklı diilsä, bu taman bir aydınnık olacek, ölä nicä bir şafk yalabıklıınnan seni aydınnadêr».

Bilgiçleri hem fariseyleri takazalamak

37•Açan İisus bunnarı sölärdi, bir farisey Onu buyur etti kendisinä konaa. İisus geldi da sofraya oturdu.

38Açan farisey gördü, ani İisus imektän öncä ellerini yıkamadı, şaştı+.

39Ama Saabi dedi: «Siz, fariseylär, yıkêêrsınız çölmään hem çanaan dışansını, ama içyansı hırsızlıklan hem fenalıklan dolu.

40Fikirsizlär! Kim yarattı dışansını, yaratmadı mı içyansını da?

41Yapın iilik, ne var sizdä, ozaman sizin için hepsi temiz olacek.

42Vay sizä, fariseylär, zerä siz verersiniz onuncu payını naanedän, sedef otundan hem başka eşilliklerdän, ama unudêrsınız dooruluu hem Allahın sevgiliini. Bunnarı lääzım yapasınız, kalanını da brakmayasınız!+

43Vay sizä, fariseylär! Zerä siz sinagogalarda seversiniz oturmaa ilk skemnelerä, beenersiniz, insan seläm versin sizä meydannarda+.

44Vay sizä, /bilgiçlär hem ikiüzlü fariseylär/! Siz nışansız mezarlar gibi, ani görünmeerlär, da insan bilmeyeräk, çiineer onnarı».

45Zakon üüredicilerindän birisi dedi: «Üüredici, sölärkän bunnarı, bizi dä gücendirersin».

46İisus cuvap etti: «Vay sizä, zakon üüredicileri! Zerä siz aar üklär insan taşısın koyêrsınız, ama kendiniz o üklerä baarlem parmaanızlan diimeersiniz.

47Vay sizä, ani proroklara mezar kurêrsınız, kimi öldürdü sizin bobalarınız.

48Butakım, gösterersiniz, ani bobalarınızın işlerinnän kayılsınız, çünkü onnar prorokları öldürdülär, siz dä mezar düzersiniz+.

49Onuştan Allahın Aariflii deer: „Yollayacam onnara Benim proroklarımı hem apostollarımı: kimisini öldüreceklär, kimisini koolayaceklar!“+.

50Onun için bu senseledän esap sorulacek prorokların kannarı için, ani döküldü taa dünneyin kurulmasından,+

51Avelin kanından Zahariyanın kanınadan, angısı öldürüldü Ayoz binanın hem kurbannıın arasında. Aslı söleerim sizä: esap sorulacek bu boy insandan!

52Vay sizä, zakon üüredicileri, zerä siz aldınız elinizä bilgi kapusunun anatarını, ama ne kendiniz girersiniz, ne dä, kim isteer girsin, brakêrsınız!»

53Açan İisus çıktı oradan, bilgiçlär hem fariseylär, dakılıp, çok sormaklar koydular, ki sölesin çok işlär için.

54Çalıştılar, kıstırsınnar Onu bir yannış laflan, ki sora kabaatlandırsınnar+.

12

Olmayın ikiüzlü

12^1Bu vakıt, açan çok binnän insan toplandı ölä, ani çiinärdilär biri-birini, İisus başladı üüretmää üürenicilerini, deyip: «Korunun fariseylerin mayasından, ani ikiüzlülüktür+.

2Yok bişey örtülü, ani açılmasın hem yok bişey saklı, ani annaşılmasın+.

3Onuştan, ne sölediniz karannıkta, o işidilecek aydınnıkta. Ne fisirdediniz içerdä, o haberlenecek evlerin örtüleri üstündän.

4•Söleerim sizä, Benim dostlarım, korkmayın onnardan, kim güüdeyi öldürer, ama başka bişey yapamêêr.

5Söleerim, kimdän korkasınız: korkun Allahtan, Angısı öldürdüktän sora, kuvedi var cendemä atsın. Sizä deerim: elbetki, Ondan korkun+.

6Satılmêêr mı beş saçak kuşu iki assariyä? Onnarın birisi bilä unudulmêêr Allahtan.

7Sizin başınızda hepsi saçlarınız sayılı. Onuştan korkmayın. Siz taa paalıysınız çok saçak kuşlarından+.

8Söleerim sizä, ani kim şaatlık edecek Bana insanın önündä, onu Adam Oolu da şaatlık edecek Allahın angillerinin önündä+.

9Ama kim atılacek Bendän insanın önündä, ondan Bän dä atılacam Allahın angillerinin önündä+.

10Eer birkimsey lafedärsä Adam Ooluna karşı, afedilecek. Ama kim kötüleyecek Ayoz Duhu, afedilmeyecek+.

11Açan götüreceklär sizi sinagogaların, zaabitlerin hem çorbacıların önünä, düşünmeyin, netürlü dooruluunuzu çıkarmaa eki ne cuvap etmää,

12zerä Ayoz Duh üüredecek sizi, ne lafedäsiniz ozaman».

Korunun para tamahlıından

13•Birisi insandan İisusa dedi: «Üüredici, sölä benim kardaşıma, payetsin bizä bobamızdan kalma varlıı».

14«Be adam, – cuvap etti İisus, – kim koydu Beni daavacı olayım eki payedeyim varlıınızı?»

15Sora dedi: «Bakın, korunun hertürlü para tamahlıından, zerä yaşamak tutunmêêr varlıın bolluundan»+.

16Sora söledi bir örnek: «Bir zengin adamın merasında büük bereket oldu.

17O kendi-kendinä düşünärdi hem deyärdi: „Näbayım? Yok nereyi berekedimi toplayım.

18Tä ne yapacam: eski ambarlarımı bozacam da taa büük eni ambarlar yapacam. Orayı toplayacam hepsi ekinnerimi hem varlıımı.

19Sora deyecäm canıma: canım, var çok iilik toplu çok yıllar için; dinnen, i, iç hem şennen!“

20Ama Allah dedi ona: „Sän fikirsizsin, bu gecä senin canın alınacek. Bunnar, ne hazırladın, kimä kalacek?“

21Hep butürlü olêr onunnan da, kim toplêêr zenginnik kendisi için, ama zenginnämeer Allahta»+.

Kahırlanmayın

22Sora İisus dedi üürenicilerinä: «Onuştan deerim sizä, kahırlanmayın yaşamak için, düşünmeyin, ne iyeceniz hem ne güüdenizä giiyeceniz+.

23Yaşamak taa paalı, nekadar imäk, hem güüdä taa paalı, nekadar ruba.

24Bakın gargalara. Onnar ne eker, ne dä biçer. Onnarın yok ne ambarları, ne dä çitleri, ama Allah onnarı doyurêr. Siz çok taa paalıysınız kuşlardan!+

25Hem kim sizdän, artık kahırlanıp, var nasıl eklesin baarlem bir endezä kendi boyuna[*]?

26Eer yapamarsaydınız en küçük işi, ozaman neçin kahırlanêrsınız kalan işlär için?

27Esap alın, nesoy büüyer zambaklar. Onnar ne zaametlener, ne dä dokuyêr. Ama deerim sizä: artık Solomon bütün donaklıında giinämedi, nicä onnarın birisi.

28Çünkü Allah bölä giidirer otu, ani büün kırda, ama yaarın ateşä atılacek, nekadar taa çok giidirecek sizi, az inancılar+?

29Aaramayın, ne imää hem ne içmää. Bunun için kasavetlenmeyin.

30Zerä hepsini bunnarı dünnä insannarı aarêêr. Bobanız biler, ani bunnar lääzım sizä.

31Hepsindän öncä aarayın Allahın Padişahlıını, kalan işlär dä verilecek sizä.

32Korkma, sän, küçük sürü. Sizin Gökteki Bobanız havezliklän verer Padişahlıı sizä+.

33Satın ne var sizdä, da yapın iilik. Kendinizä eskimäz keselär hazırlayın – geçmäz zenginnik göklerdä, nereyi hırsız sokulmêêr hem güvä imeer+.

34Zerä neredä sizin zenginniiniz, orada sizin üreeniz dä olacek.

Kuşku izmetkerlär

35•Olun hazır, beliniz kuşaklı olsun, şafklarınız yansın.

36Olun, nicä adamnar, ani çorbacılarını bekleerlär, düündän dönsün, ki gelip, kapuya urduynan, çabuk açsınnar+.

37Ne mutlu çıraklar, angılarını çorbacı gelmesindä açıkgöz bulacek! Dooru söleerim sizä, ani oturdacek sofraya da, kuşanıp, izmet edecek onnara.

38Eer gelmiş olarsaydı ikinci eki üçüncü gecä bekçiliindä, ne mutlu olacek izmetkerlerä, angılarını çorbacı açıkgöz bulacek!

39Bunu bilin, eer bileydi ev çorbacısı, ne saatta hırsız gelecek, kuşku duraceydı da evini soysun brakmayaceydı+.

40Siz dä olun hazır, zerä Adam Oolu gelecek o saatta, açan hiç düşünmeersiniz».

Aarif hem inanç çırak

41«Saabi, bizim için mi söleersin bu örnää osa hepsi için mi?» – sordu Petri.

42Saabi cuvap etti: «Kimdir inanç hem aarif vekil, angısını çorbacısı koyacek cuvapçı kendi evindä hepsi çırakların üstünä, vakıdında imää versin onnara deyni?

43Mutlu çırak, angısını çorbacısı, gelmesindä, bulacek bölä yaparkan!+

44Dooru söleerim sizä, ani koyacek onu cuvapçı bütün kendi varlıı üstünä.

45Ama çırak akılca deyärseydi: „Çorbacım oyalanêr gelmää“, da başlarsaydı düümää izmetkerleri hem izmetçiykaları, imää, içmää hem sarfoşluk etmää,+

46onun çorbacısı gelecek bir gün, nezaman hiç beklämeer hem o saatta, nezaman hiç düşünmeer, çok düüyecek da onu inansız olannarlan bir erä koyacek.

47O çırak, angısı bilärdi çorbacının istediini, ama hazırlanmadı hem işi yapmadı, nicä çorbacı istärdi, bu çırak çok düülmüş olacek.

48Ama o, kim bilmeyeräk kabaat yaptı, az düülmüş olacek; zerä kimä çok verildi, çok istenecek dä, hem kimä çok inandırıldı, ondan taa çok cuvap istenecek.

Bölümnük sebepleri

49•Geldim ateş getireyim er üstünä da pek isteerim, ki şindi tutuşsun!

50Bir vaatizlik var, angısından lääzım geçeyim. Bu tamannanınca, çok zeetlenerim+.

51Sanêrsınız, geldim, usluluk mu getireyim erä? Söleerim sizä: diil usluluk, ama bölünmäk+.

52Zerä büündän ötää beş kişidän, ani yaşayaceklar bir ev içindä, üçü kalkacek karşı ikisinä, ikisi dä üçünä.

53Boba kalkacek ooluna karşı, ool da bobasına, ana – kızına karşı, kız da anasına, kaynana – gelinä karşı kalkacek, gelin dä kaynanasına».

Vakıdın nışannarı

54•İisus bunu da dedi insana: «Açan görersiniz, günbatısından kalkêr bulut, siz hemen deersiniz: „Yaamur yaayacek“, ölä dä olêr.

55Açan lüzgär eser üülendän, deersiniz: „Sıcak olacek“, ölä dä olêr.

56İkiüzlülär, erin hem gökün üzünü annamaa bilersiniz. Nasıl bu vakıtları tanımêêrsınız?

57Nesoy siz kendi-kendinizdän tanımêêrsınız, ne dooru?

58Nezaman daavacının önünä gidersin senin karşı duranınnan, bak taa yolda annaş onunnan, ki sürümesin seni daavacının önünä, daavacı da vermesin seni zındancıya, angısı kapayacek seni zındana.

59Söleerim sana, ani çıkmayacan oradan, ödämeyincä bitki leptonu[*]».

13

Pişman olun günahlarınızdan

13^1Kimisi onnardan söledilär İisusa, ne oldu birkaç Galileyadan adamnarlan, angılarını Pilat, öldürüp, kannarını karıştırmış onnarın kurbannarınnan+.

2«Sanêrsınız, ani bu galileyalılar taa günahkerdilär kalanından mı, da butürlü razgeldi? – sordu İisus. –

3Diil! Ama, Bän söleerim, eer siz dä pişman olmarsaydınız günahlarınızdan, hep ölä kaybeleceniz.

4Osa o onsekiz kişi, kimin üstünä Siloam külesi düştü da öldürdü onnarı, sanêrsınız, ani taa günahkerdilär mi hepsi kalan insandan İerusalimdän+?

5Bän söleerim sizä: diil. Ama eer siz dä pişman olmarsaydınız günahlarınızdan, hep ölä kaybeleceniz».

Meyvasız fidan

6İisus söledi bu örnää: «Bir adamın vardı bir incir fidanı, koyulu kendi baasında. Gelip, fidanda aaradı meyva, ama bulmadı+.

7Da dedi baacıya: „Üç yıl var, nicä bän gelip aarêêrım meyva bu fidanda, ama bulamêêrım. Kes onu, neçin boşuna eri emsin?“+

8„Saabi, beklä taa bir yıl, kazacam onu doz-dolay, koyacam kökünä fışkı, – cuvap etti baacı. –

9Beki ondan sora getirir meyva, ama eer getirmärseydi, gelän yıla kesärsin onu“».

Cumertesi günü hasta karı alıştırıldı

10İisus üüredärdi insanı bir cumertesi günü sinagogaların birindä+.

11Orada bulunardı bir karı, angısında onsekiz yıl hastalık duhu vardı. O kamburlanmıştı da hiç uzlanamardı.

12Açan İisus gördü onu, çaardı da dedi: «Karı, kurtuldun derdindän».

13Koydu ellerini onun üstünä. Karı çabuk dooruldu da başladı Allahı metinnemää.

14Ama sinagoganın öndercisi üfkelendi, ani İisus cumertesi günü alıştırêr, onuştan dedi insana: «Var altı gün, nezaman lääzım işlenilsin. Gelin o günnerdä, alışmaa hastalıklardan, ama diil cumertesi!»+

15Saabi cuvap etti ona: «İkiüzlülär, herkeziniz cumertesi günü götürmeersiniz mi, çözüp ahırdan öküzü eki eşää, sulayasınız+?

16Bu karı, Avraamın kızı, angısını şeytan tuttu baalı onsekiz yıl, acaba düşmärdi mi onu cumertesi günü boşandırmaa bu derttän?»

17Açan İisus butürlü lafetti, hepsi karşı durannar utanmış kaldılar. Herkezi sevinärdi hepsi metin işlerä, ani yapardı İisus+.

Hardal toomu hem hamur mayası

18•Sora İisus dedi: «Neyä benzär olur Allahın Padişahlıı, neylän benzedeyim onu?

19Benzeer bir hardal toomuna, ani adam, alıp, eker aulu içinä. Toom büüyer da aaç gibi olêr. Gök kuşları yuva yapêrlar onun dallarında»+.

20Sora enidän dedi: «Neyä benzedeyim Allahın Padişahlıını?

21O benzeer bir parça hamur mayasına, ani alêr bir karı da karıştırêr üç ölçü unnan, bütün hamuru kabartsın»+.

Dar kapu

22•İisus gezärdi küüdän küüyä hem kasabadan kasabaya, üüredärdi insanı, gideräk İerusalimä.

23Birkimsey sordu Ona: «Saabi, sanki kurtulmuşlar azlık mı olaceklar?»

24O cuvap etti: «Çalışın girmää dar kapudan. Zerä sizä deerim: çoyu çalışacek, ama girämeyecek.

25Nezaman evin çorbacısı kalkıp kapuyu kapayacek, siz duracenız dışanda, uracenız kapuya da deyeceniz: „Saabi, aç bizä!“ Ama O cuvap edecek: „Tanımêêrım sizi, neredän geldiniz“+.

26Ozaman başlayacenız Ona demää: „Biz idik hem içtik Seninnän barabar. Bizim sokaklarda Sän üürettin insanı“.

27Da O cuvap edecek: „Bilmeerim, neredänsiniz, uzaklaşın Bendän hepsiniz, ani zakonsuz yaşadınız“.

28Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması. Göreceniz Avraamı, İsaakı, İakovu hem hepsi prorokları Allahın Padişahlıında, ama kendiniz dışanda kalacenız+.

29Geleceklär günduusundan hem günbatısından, poyrazdan hem üülendän, Allahın Padişahlıında sofraya oturaceklar+.

30Kimisi, ani şindi bitki, orada ilk olacek, hem kimisi, ani şindi ilk, bitki olacek»+.

İisus aalêêr İerusalim için

31•O saat geldi birkaç farisey da dedilär İisusa: «Çık da git buradan, zerä İrod öldürmää isteer Seni»+.

32«Gidin da söleyin o tilkiyä: „Tä, çıkarêrım fena duhları hem alıştırêrım hastaları büün hem yaarın, öbürgünä bitirerim“.

33Bana lääzım büün, yaarın hem öbürgünä yolda gideyim, zerä yok nicä prorok ölsün İerusalimdän dışarı.

34İerusalim, İerusalim, ani öldürersin prorokları hem taşlan düüyersin sana yollanılmışları! Kaç sıra istedim toplayım senin uşaklarını, nicä kloçka toplêêr piliçlerini kanatları altına, ama siz istämediniz!+

35Tä, eviniz sizä boş brakılêr. Söleerim sizä, ani görmeyeceniz Beni gelmeyincä o vakıt, açan deyeceniz: „İisözlenmiş olsun, kim geler Saabinin adına!“»+

14

Ne düşer cumertesi yapmaa?

14^1Bir cumertesi günü İisus girdi farisey öndercilerin birisinin evinä ekmek imää. Fariseylär yakından Onu gözledärdilär+.

2Ona karşı oturdu bir hasta adam, angısının güüdesi su toplamıştı.

3Ozaman İisus sordu zakon üüredicilerinä hem fariseylerä: «Düşer mi cumertesi günü hastalıktan alıştırmaa osa düşmeer mi?»+

4Onnar sustular. Ozaman İisus tuttu bu hasta adamı da alıştırdı, sora, brakıp,

5dedi: «Kim sizdän, düşürseydi eşää[*] yada öküzü bir pınar içinä, da cumertesi günü hızlı çıkarmasın onu?»+

6Bu laflara bişey cuvap edämedilär.

Yavaş olun

7Sora İisus esap aldı, nicä buyur edilmişlär sofrada bakardılar öndeki erleri, onuştan onnara bunu söledi:+

8«Eer seni buyur edärseydilär bir düünä, çalışma oturmaa öndeki erä, ki olmasın birkimsey taa üstün sendän buyurulmuşlar içindän,

9da ikinizi buyur edän, sana yaklaşıp, demesin: „Eri ver bu adama“. Sän utanmaklan lääzım olacek oturasın en geeridä.

10Açan seni buyur ederlär bir konuşa, git da otur en geeridä, da açan gelecek buyur edän, ki teklif etsin seni, deyip: „Ba dost, diiş taa önünä“, bu olacek sana ikram hepsi sofrada oturannarın önündä, angıları seninnän barabar.

11Herkezi, kim kendini üüseklendirer, o aşaalanmış olacek, hem kim kendini aşaaladêr, o üüseklenmiş olacek»+.

Kimi lääzım çaaralım sofraya

12Sora İisus danıştı buyur edenä da dedi: «Açan koyêrsın bir sofra, çaarma kendi dostlarını, kardaşlarını, hısımnarını, ne dä senin zengin komuşularını, olmasın deyni, ki sora onnar da kendi sıralarında çaarsınnar seni. Butürlü sän kabledersin ödek senin iiliinä.

13Açan koyêrsın bir sofra, çaar o fukaara olannarı, sakatları, topalları hem köörları.

14Da mutlu olacan, zerä onnar yok neylän çevirsinnär sana geeri. Bunun için sana ödek olacek dooru olannarın dirilmesindä»+.

Büük konuş

15•Birisi onnardan, angıları sofrada oturardılar Onunnan barabar, işidip bu lafları, dedi: «Ne mutlu onnara, kim oturacek sofrada Allahın Padişahlıında!»+

16İisus cuvap etti: «Bir adam hazırladı bir büük konuş da buyur etti çoyunu.

17Açan yaklaştı konuş vakıdı, yolladı çıraanı, desin çaarılmışlara: „Buyurun gelin, hepsi hazır“.

18Ama onnar hepsi, sansın laflanmışlar, afetmäk istemää başladılar. İlkinkisi dedi: „Satın aldım toprak da lääzım gideyim bakayım onu, yalvarêrım, afet“.

19İkincisi dedi: „Satın aldım beş çift öküz, giderim, deneyim onnarı, yalvarêrım, afet“.

20Taa başkası dedi: „Şindi evlendim, onuştan yok nasıl geleyim“.

21Çırak döndü geeri da söledi hepsini bunnarı çorbacısına. Ozaman evin çorbacısı pek gücendi da dedi kendi çıraana: „Çabuk çık kasabanın meydannarına hem sokaklarına da getir fukaaraları, sakatları, köörları hem topalları“.

22Birazdana çırak deer çorbacıya: „Yaptım, nicä sımarladın, ama taa er var“.

23Ozaman çorbacı dedi çıraana: „Çık yollara hem aul boylarına da zorla hepsini, gelsinnär, ki benim evim dolsun.

24Zerä sizä deerim, ani teklif edilmişlerdän kimsey datmayacek benim soframdan, /zerä çok çaarılmış, ama az ayırılmış/“».

İisusun üürenicisi

25•İisusun ardına gidärdi çok insan. O döndü onnara da dedi:

26«Eer birkimsey gelirseydi Bana, ama Bendän taa çok sevärseydi bobasını, anasını, karısını, uşaklarını, kardaşlarını, kızkardaşlarını yada kendi yaşamasını, yok nasıl olsun Benim üürenicim+.

27Kim taşımêêr kendi stavrozunu da gelmeer Benim ardıma, o yok nasıl olsun Benim üürenicim+.

28Kim sizdän, açan isteer yapsın bir külä, oturmêêr ilkin yapsın esap, nekadar lääzım harcasın, ki baksın, başa çıkarabilecek mi?

29Olmasın, ki temeli koyduktan sora bitirämesin, da hepsi bunu görennär gülmää başlasın,

30deyeräk: „Bu adam başladı, ama başa çıkaramadı“.

31Yada angı padişah, cengä gidecää zaman, ilkin oturmêêr, annaşsın adamnarınnan, var mı nasıl on bin askerlän gitsin karşı başka padişaha, angısında var irmi bin asker?

32Esabı çıkmarsaydı, yollêêr elçileri barışmak için, taa öbürü uzaktaykan.

33Hep ölä siz dä, kim atılmêêr hepsindän, neyi var, yok nasıl olsun Benim üürenicim.

34Tuz iidir, ama eer tuz dadını kaybedärseydi, nasıl onu enidän tuzlu yapabilirsin+?

35O ne topraa yarar, ne dä fışkı gibi faydalanar. Kalêr salt dışarı atmaa. Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»+

15

Kayıp koyun

15^1•Hepsi harççılar hem günahkerlär yaklaşardılar İisusu seslemää.

2Fariseylär hem bilgiçlär maana bulardılar da deyärdilär: «Bu adam kableder günahkerleri hem iyer onnarlan»+.

3İisus söledi onnara bu örnää:

4«Kimin sizdän var üz koyunu, da kaybeder birisini, brakmêêr mı doksan dokuzu kırda da gitmeer mi, aarasın kayıp koyunu, onu bulunca?

5Bulduktan sora sevinmäklän alêr onu sırtına,

6gelip evä, çaarêr dostlarını hem komuşularını da deer: „Sevinin benimnän, zerä buldum kayıp koyunumu“+.

7Hep ölä deerim sizä, göktä taa büük sevinmäk olêr bir günahker için, kim pişman olêr günahlarından, nekadar doksan dokuz dooru adam için, angıların yok zorları pişmannık için+.

Kayıp gümüş

8Eki angısı karılardan, kimdä var on gümüş, kaybedip onnardan birini, tutuşturmêêr şafkı hem süpürmeer içersini, da esap almaklan aaramêêr, onu bulunca?

9Açan bulêr onu, çaarêr dostlarını hem komuşularını da deer: „Sevinin benimnän, zerä buldum gümüşümü, ani kaybettiydim“.

10Hep ölä söleerim sizä, göktä olêr büük sevinmäk Allahın angillerindä, açan bir yalnız günahker pişman olêr günahlarından».

Kayıp ool

11Sora İisus söledi: «Bir adamın vardı iki oolu.

12O taa küçük oolu dedi bobasına: „Boba, ver varlıktan, ne düşer bana“. Bobası payetti onnara varlıını.

13Birkaç gündän sora küçük ool, toplayıp hepsini, gitti bir uzak devletä, neredä gezdi hayırsızlıkta, daadıp hepsini, ne vardı onda.

14Açan hepsini harcadı, oldu bir büük aaçlık devlettä, da o başladı yokluk çekmää.

15Sora gitti, yanaştı o memlekettän bir adama, angısı onu yolladı, gütsün domuzları.

16O kayıldı baarlem domuzların imeklerinnän doyunsun, ama kimsey onu brakmardı.

17Gelip kendinä, dedi: „Benim bobamın çıraklarının bolluktan var imeeleri, ama bän burada ölerim aaçlıktan!

18Kalkacam, gidecäm bobama da deyecäm: Boba! Yanıldım senin hem gökün önündä.

19Etmeerim adlanayım senin oolun, al beni kendinä bir çırak gibi“.

20Ozaman kalkıp-gitti bobasına. Taa uzaktaykan, bobası gördü onu, canı acıdı, çıktı kaçarak ona karşı, kucakladı da öptü.

21Oolu dedi: „Boba, yanıldım gökün hem senin önündä, diilim yakışıklı adlanayım senin oolun!“

22Ama boba dedi çıraklarına: „Hızlı getirin en ii rubayı da giidirin onu, verin bir üzük onun parmaana hem emeni ayaklarına.

23Getirin beslenmiş danayı da kesin, iyelim hem şennenelim.

24Zerä bu oolum öldüydü da dirildi, kayıptı da bulundu“. Da başladılar şennenmää+.

25Onun büük oolu kırdaydı. Dönüp kırdan, yaklaştı evä, işitti muzıka hem oyun sesi.

26Çaardı çırakların birisini da sordu: „Ne olêr?“

27Bu çırak söledi: „Senin kardaşın döndü geeri, boban kesti besli danayı, çünkü kardaşın saa bulundu“.

28O üfkelendi da girsin içeri istämedi. Onun bobası, çıkıp dışarı, yalvardı, girsin.

29O cuvap etti kendi bobasına: „Bukadar vakıt bän izmet ederim sana da bir sıra bilä basmadım sımarladıını, ama sän bana vermedin baarlem bir olak, şenneneyim benim dostlarımnan.

30Ama açan geldi bu senin oolun, angısı daattı senin varlıını maskara karılarlan, onun için kestin en besli danayı“.

31Bobası cuvap etti: „Oolum, sän herzaman benimnänsin, hepsi, ne benim, onnar senin.

32Ama lääzımdı sevinelim hem şennenelim, zerä bu senin kardaşın öldüydü da dirildi, kayıptı da bulundu“».

16

Diil dooru vekil

16^1İisus bunu da dedi üürenicilerinä: «Bir zengin adamın vardı bir vekili, angısı için maana oldu, ki daadêr çorbacının varlıını.

2Çorbacı çaardı onu da dedi: „Ne işiderim bän senin için? Esap ver senin cuvaplıında, zerä artık yok nasıl vekil olasın“.

3Vekil kendi-kendinä düşünürdü: „Ne yapayım? Çorbacı çıkarır beni iştän. Kazmaa kuvedim yok, dilenmää utanêrım.

4Bilerim, ne yapmaa, ki insan kabletsin beni kendi evlerinä, açan çıkarılacam iştän“.

5Çaarêr çorbacıya borçlu adamnarı, herkezini yalnız. İlk olana sordu: „Nekadar borçluysun çorbacıma?“

6„Üz ölçü zeytin yaayı“, – cuvap etti o. Ozaman vekil deer: „Al borç kiyadını da hızlı yaz: elli ölçü“.

7Sora ikincisinä sorêr: „Sän nekadar borçluysun?“ O cuvap etti: „Üz ölçü booday“. Da deer ona: „Al borç kiyadını da yaz: seksän ölçü“.

8Çorbacı metetti bu diil inanç vekili, ani fikirlän işledi. Çünkü bu dünneyin adamnarı kendikilerinnän taa fikirli işleerlär, nekadar aydınnıın olannarı+.

9Bän sizä deerim: edeniniz dost kendinizä bu diil hakına zenginniklän, ki açan zenginnik bitecek, kabul olasınız diveç binalara.

10Zerä kim inanç adam küçük işlerdä, o olacek inanç adam büük işlerdä dä, ama kimä yok nasıl inanmaa küçük işleri, ona yok nasıl inanmaa büük işleri dä+.

11Eer olmarsaydınız inanç bu diil hakına zenginniktä, ozaman kim sizä inandıracek hakına zenginnii?

12Eer başkasının malında inanç diilseydiniz, kim verer sizä bişey, sizin olsun deyni?

13Bir dä izmetkär yok nasıl izmet etsin iki çorbacıya. Zerä birisini beenärseydi, öbürünü beenmäz. Yada birisi için çalışkan olarsa, öbürü için kasavetsiz olur. Yok nasıl izmet edäsiniz hem Allaha, hem zenginnää»+.

Gök Padişahlıı hem Zakon

14•Fariseylär, angıları sevärdilär parayı, sesleyeräk bu lafları, başladılar gülmää almaa İisusu+.

15İisus dedi onnara: «Siz çalışêrsınız kendinizi insanın önündä dooru çıkarasınız, ama Allah tanıyêr üreenizi. Zerä ne insan meteder, ondan Allah azetmeer.

16Zakon hem proroklar vardılar İoandan. İoandan buyanı Allahın Padişahlıı nasaat olêr, da herkezi bakêr zorbalıklan orayı girmää+.

17Taa kolay erlän gök geçecek, nekadar bir nokta Ayoz Zakondan düşecek+.

18Herkez, kim ayırılêr karısından da evlener başkasına, orospuluk yapêr. Kim dä evlener kocasından ayırılmış karıya, o da orospuluk yapêr+.

Zengin hem Lazar

19Vardı bir zengin adam, angısı giinärdi ergivan hem incä keten rubaylan. Hergün yaşardı şenniktä hem sefalıkta.

20Onun kapusunda yatardı zavallı fukaara Lazar, dolu yaraylan.

21Kayıldı doyunsun kırıntılarlan, ani düşerlär zenginin sofrasından. Artık köpeklär dä, gelip, yalardılar onun yaralarını.

22Bir parça vakıttan sora fukaara öldü, angillär götürdülär onu Avraamın kucaana. Sora zengin adam öldü da gömüldü+.

23Açan zeetlenärdi ölülär erindä, o baktı da gördü uzaktan Avraamı, Lazarı da onun kucaanda+.

24Da baardı: „Boba Avraam, acı beni. Yolla Lazarı, yıslasın parmaanı su içindä da serinnetsin benim dilimi, zerä zeetlenerim bu yalın içindä“+.

25Avraam cuvap etti: „Oolum, aklına getir, ani sän ii yaşadın, ama Lazar zor yaşadı, şindi o burada raatlık eder, ama sän zeetlenersin.

26Bundan kaarä bizim hem sizin aramızda var bir titsi dipsizlik, ölä ki, kim isteer buradan sizä geçsin yada sizdän bizä, yok kolaylıı“.

27Ozaman zengin olan dedi: „Yalvarêrım, boba, yolla Lazarı bobamın evinä,

28zerä var beş kardaşım. Annatsın onnara bunnarı, ki düşmesinnär onnar da bu zeet erinä“.

29Avraam cuvap etti: „Var onnarda Moisey hem proroklar, onnarı seslesinnär“+.

30„Olmaz, Avraam boba, – cuvap etti zengin olan, – salt buradan, ölülerdän gidärseydi birkimsey, ozaman onnar pişman olaceklar günahlarından“.

31Avraam cuvap etti: „Eer seslämärseydilär Moiseyi hem prorokları, eer ölülerdän dä birkimsey dirilärseydi, inanmayaceklar“»+.

17

Günaha düşürmeyin başkasını

17^1•İisus dedi üürenicilerinä: «Yok nicä günaha sokan denemeklär gelmesin, ama vay ona, kimdän geler!+

2Taa ii olur, onun boynusuna bir dermen taşı assınnar da onu deniz içinä atsınnar, nekadar birisini bu en küçüklerdän günaha soksun+.

3Esap alın kendi-kendinizä! Eer senin kardaşın sana karşı günah yaparsaydı, git da azarla onu. Eer pişman olarsaydı, afet onu+.

4Eer o günaha girärseydi sana karşı edi sıra gündä da edi sıra gelärseydi, deyip: „Pişman olêrım“, afedäsin onu»+.

5Ozaman apostollar dedilär Saabiyä: «Zeedelä bizim inanımızı!»+

6Saabi dedi: «Eer sizdä olursa inan bir hardal toomu gibi, da deyärseydiniz bu dut fidanına: „Buradan çık köklän da deniz içinä diiş!“ – o sesleyecek+.

7Kim sizdän, çıraa kırdan geldii zaman sürmektän yada koyunnarı otlatmaktan, deer ona: „Hızlı gel, otur sofraya!“

8Demeer misiniz taa tez: „Hazırla imää, kuşan da izmet et bana, bän iyincä hem içincä, sora sän dä iyecän hem içecän“.

9Şükür edersin mi sän çıraana, ani yaptı, ne sımarladın ona? /İnanmêêrım!/

10Hep ölä siz dä, açan yapacenız hepsini, ne sımarlanmış, deyiniz: „Biz yaramaz çıraklar, yaptık, ne lääzımdı yapalım“».

On lepralı hasta saa oldular

11Gidärkän İerusalimä, İisus geçti Samariyadan hem Galileyadan.

12Girärkän bir küü içinä, Ona karşı çıktılar on lepralı[*] adam. Onnar uzakta durdular+.

13Sora büük seslän baardılar: «İisus, Üüredici, acı bizi!»

14Açan İisus gördü onnarı, dedi: «Gidin, gösterilin popazlara!» Onnar, yolda gidärkän, paklandılar+.

15Onnardan birisi, açan gördü saa olmuş kendini, büük seslän Allahı metinneyeräk, geeri döndü.

16O düştü üzükoynu İisusun ayaklarına da şükür etti. O bir samariyalıydı+.

17İisus dedi: «Paklanmadı mı on kişi? Neredä dokuzu?

18Bulunmadı mı kimsey, bu yabancıdan kaarä, geeri dönsün da Allahı metinnesin?»

19Sora dedi bu adama: «Kalk da git, senin inanın seni kurtardı»+.

Allahın Padişahlıı içinizdä

20•Fariseylär sordular İisusa: «Nezaman gelecek Allahın Padişahlıı?» İisus cuvap etti onnara: «Allahın Padişahlıı gelmeyecek ölä, ani gözä ursun+.

21Demeyeceklär sizä: „Tä orada!“ yada: „Tä burada!“. Zerä Allahın Padişahlıı sizdä».

İisusun ikinci gelmesi

22Sora dedi üürenicilerinä: «Gelecek vakıt, açan pek isteyeceniz göräsiniz Adam Oolunun günnerindän birini, ama görämeyeceniz+.

23Deyeceklär sizä: „Tä orada, tä burada!“ Yola çıkmayın, onnarın ardına gitmeyin+.

24Zerä, nicä çimçirik çakêr da aydınnadêr gökü bir kenarından öbür kenarınadan, ölä olacek Adam Oolu da Kendi günündä.

25Ama bundan öncä lääzım çok zeet çeksin hem kabul olmasın bu boy insandan+.

26Nicä oldu Noyun günnerindä, hep ölä olacek Adam Oolunun günnerindä dä+.

27İyärdilär, içärdilär, evlenärdilär o günä kadar, nezaman Noy girdi gemi içinä. Geldi potop da kaybetti hepsini+.

28Enidän olacek, nicä oldu Lotun günnerindä, nezaman insan iyärdi, içärdi, satın alardı, satardı, ekärdi hem ev yapardı.

29Ama o günü, açan çıktı Lot Sodomdan, göktän ateş hem kükürt yaadı da hepsini kaybetti+.

30Hep ölä olacek o günü dä, nezaman Adam Oolu peydalanacek.

31Kim o gündä bulunacek ev üstündä, inmesin almaa ev işlerini içyandan. Kim olacek kırda, dönmesin geeri evä+.

32Aklınıza getirin Lotun karısını+.

33Kim çalışacek kurtarsın yaşamasını, kaybedecek onu, ama kim kaybedecek yaşamasını, yaşamak edenecek+.

34Söleerim, o gecä iki kişi barabar bir patta olacek. Birisi alınacek, öbürü kalacek.

35İki karı barabar un üüdeceklär. Birisi alınacek, öbürü kalacek.

/ 36İki adam olacek kırda. Birisi alınacek, öbürü kalacek./»

37Üürenicilär sordular: «Neredä, Saabi?» O cuvap etti: «Neredä leş olacek, orayı leş kartalları toplanacek».

18

Dul karı hem inansız daavacı

18^1İisus söledi üürenicilerinä bir örnek, ki göstersin, ani lääzım herzaman dua etmää da hiç brakılmamaa:+

2«Bir kasabada vardı bir daavacı, angısı Allahtan korkmardı, insandan da utanmardı.

3O kasabada vardı bir dul karı, angısı sık gelärdi ona da yalvarardı: „Yap dooruluk bana benim karşı duranımnan“.

4O uzun vakıt istämedi dooruluk yapmaa, ama sonda kendi-kendinä dedi: „Allahtan korkmêêrım, insandan utanmêêrım.

5Ama, çünkü bu dul karı beni raada brakmêêr, ona dooruluk yapacam, ki, dayma gelip, kafamı düümesin“».

6Sora Saabi ekledi: «İşidersiniz mi, ne deer diil dooru daavacı?

7Acaba Allah yapmayacek mı dooruluk seçilmişlerinä, kim Ona yalvarêr gecä-gündüz? Çok mu onnarı bekledecek+?

8Söleerim sizä, tezdä yapacek dooruluk onnara. Ama Adam Oolu gelmesindä, erdä inan bulacek mı?»+

Harççı hem farisey

9Söledi taa bir örnek onnara, kim kendinä umutlanêr hem kendini dooru sayêr, da başkasını aşaalandırêr+.

10«İki kişi gittilär Ayoz binaya dua etmää: birisi farisey, öbürü harççı+.

11Farisey ayakça durardı da bölä dua edärdi kendi-kendinä: „Allahım, şükür ederim sana, ani diilim kalan insan gibi: hırsız, kelepirci, orospu, eki nicä bu harççı+.

12Bän iki sıra haftada oruç tutêrım, vererim onuncu payını bütün gelirimdän“+.

13Ama harççı durardı uzakta, kıyışmardı baarlem gözlerini gökä kaldırsın. O düüyärdi güüsünä da deyärdi: „Acı Beni, günahkeri, Allahım!“

14Dooru söleerim sizä, bu harççı Allahın gözündä taa dooru gitti evä, nekadar farisey. Zerä kim kendini üüseklendirer, o aşaalandırılacek, kim kendini aşaalandırêr, o üüseklendirilecek»+.

İisus iisözleer uşakları

15•Getirärdilär İisusa uşakları, ki diisin onnara, ama üürenicilär, görüp bunu, azarlardılar onnarı.

16İisus çaardı uşakları Kendinä da dedi: «Brakın uşakları gelsinnär Bana da durgutmayın onnarı, zerä Allahın Padişahlıı onnarın gibileri için.

17Dooru söleerim sizä: kim kabletmeyecek Allahın Padişahlıını bir uşak gibi, o orayı hiç girmeyecek»+.

Zenginnik hem diveç yaşamak

18•Bir önderci sordu İisusa: «İi Üüredici, ne lääzım yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»+

19«Neçin deersin Bana ii? Kimsey diil ii yalnız Allahtan kaarä, – cuvap etti İisus. –

20Bilersin mi sımarlamakları? Orospuluk yapmayasın, öldürmeyäsin, çalmayasın, yalancı şaat olmayasın, bobanı hem ananı ikramnayasın».

21«Hepsi bunnarı tamannadım taa gençliimdän», – cuvap etti bu adam+.

22İisus, işidip bu lafları, dedi: «Sana salt bir iş etişmeer: sat varlıını, payet fukaaralara, da olacek haznan göktä. Sora gel da izlä Beni»+.

23O, işidip bu lafları, pek gücendi, zerä büük varlıı vardı.

24İisus, görüp, ani pek gücendi, dedi: «Ne zor girsin Allahın Padişahlıına zengin olannar!

25Taa ilin bir devä iinenin kulaandan geçsin, nekadar bir zengin adam Allahın Padişahlıına girsin».

26Onnar, angıları seslärdilär, dedilär: «Kim acaba kurtulabilir?»

27İisus cuvap etti: «Ne insana olmaz, Allaha olur»+.

28Ozaman Petri dedi: «Bak, biz braktık hepsini da geldik Senin ardına»+.

29İisus ona dedi: «Doorusunu söleerim sizä, hepsi, kim braktı evini, karısını, kardaşlarını, anasını, bobasını eki uşaklarını Allahın Padişahlıı için,+

30kabledecek çok taa zeedä bu ömürdä hem gelär ömürdä diveç yaşamak».

İisus üçüncü sıra haberleer ölümünü hem dirilmesini

31•İisus, alıp bir tarafa oniki üürenicisini, dedi onnara: «Tä, biz gideriz İerusalimä. Hepsi, ne yazılı proroklardan Adam Oolu için, tamannanacek.

32Zerä Adam Oolu verilecek yabancıların ellerinä. Onu gülmää alaceklar, süüyeceklär hem tüküreceklär üzünä.

33Onu kamçıylan düüyeceklär da öldüreceklär, ama O üçüncü günü dirilecek»+.

34Onnar annamadılar bişey bu laflardan, zerä bu laflar onnar için kapalıydı. Onnar annayamadılar, ne O söledi+.

Bir köör İerihon kasabasında

35•Açan yaklaşardı İisus İerihon kasabasına, bir köör oturardı yol boyunda, dileneräk.

36İşidip, ani yoldan insan geçer, sordu: «Ne olêr?»

37Ona söledilär: «Nazaretli İisus geçer».

38Ozaman o baardı: «İisus, Davidin Oolu, acı beni!»+

39Onnar, kim gidärdi öndä, azarlardılar onu, sussun, ama o taa pek baarardı: «Davidin Oolu, acı beni!»

40İisus durgundu, sımarladı getirsinnär köör adamı. Açan o yaklaştı, İisus sordu:

41«Ne isteersin sana yapayım?» O cuvap etti: «Saabi! Görmäk edeneyim».

42İisus dedi: «Gör, senin inanın seni kurtardı»+.

43Köör adam çabuk görmää başladı da gitti İisusun ardına, Allahı metederäk. Hepsi insan, göreräk, ne oldu, metinnedilär Allahı.

19

Zakey

19^1İisus girdi İerihon kasabasına da geçärdi kasaba içindän.

2Bir zengin adam, adı Zakey, harççıların zaabidi,

3istärdi görsün İisusu, ama insan beterinä görämärdi, zerä kendi alçak boyluydu.

4Onuştan kaçtı ileri, pindi bir yaban incir aacına, İisusu görsün, çünkü İisus lääzımdı geçsin bu yoldan.

5Açan İisus etişti burayı, baktı yukarı, gördü onu da dedi: «Zakey, hızlı in erä, büün lääzım kalayım senin evindä».

6Zakey hızlı indi erä da İisusu sevinmäklän kabletti.

7Görüp bunu, hepsi mırıldanmaa başladılar da deyärdilär: «Girdi konaklansın bir günahker adamın evindä!»+

8Ama Zakey, kalkıp, Saabiyä dedi: «Saabi, benim varlıımın yarısını veririm fukaaralara. Eer birkimseyi aldattısaydım, ona çevirecäm geeri dört katına»+.

9İisus dedi: «Büün bu evä geldi kurtulmak, zerä bu adam da Avraamın ooludur+.

10Adam Oolu geldi aarasın hem kurtarsın kayıp olannarı».

On altın için örnek

11•Açan İisus sölärdi bu lafları, İerusalimä yakındı. Çünkü çoyu sanardılar, ani tezdä orada kurulacek Allahın Padişahlıı,+

12O söledi: «Bir adam üüsek boydan yollandı bir uzak memleketä, ki alsın elä padişahlıı da sora dönsün geeri.

13Çaardı on çıraanı, verdi onnara on gümüş da dedi: „Bän geeri dönüncä, koyun onnarı alış-verişä“.

14Ama vatandaşları ondan azetmärdilär, yolladılar habercileri ardına, sölesinnär: „Biz istämeeriz, sän padişahlık edäsin bizim üstümüzä“+.

15Açan bu adam aldı padişahlıı elä, döndü geeri da çaardı çıraklarını, kimä verdiydi altınnarı, ki görsün, ne kazandılar alış-verişliktän.

16İlkinkisi geldi da dedi: „Çorbacı, senin gümüşünnan kazandım taa on gümüş“.

17Ozaman çorbacı cuvap etti: „Helal, sän ii çıraksın, oldun inanç adam küçük işlerdä, onuştan koyêrım seni kullanıcı on kasabanın üstünä“+.

18Geldi ikincisi da dedi: „Çorbacı, senin gümüşünnan kazandım taa beş gümüş“.

19Çorbacı cuvap etti: „Sän beş kasabada kullanıcı olacan“.

20Geldi üçüncüsü, deyip: „Çorbacı, tä getirdim senin gümüşünü. Korudum onu sarılı bir peşkir içindä,

21zerä korktum sendän. Sän bir keskin adamsın, alêrsın oradan, nereyi koymadın, hem biçersin, neredä ekmedin“.

22Ozaman çorbacı dedi: „Yaramaz çırak! Daava kesecäm sana senin kendi laflarına görä. Bilärdin, ani bän keskin bir adamım, alêrım oradan, nereyi koymadım, hem biçerim, neredä ekmedim.

23Neçin ozaman koymadın paramı alış-verişlää, ki benim dönmemdä kabledeyim geeri kazançlan?“

24Sora döndü orada durannara da dedi: „Alın gümüşü ondan da verin ona, kimdä var on gümüş“.

25„Çorbacı, – cuvap etti onnar, – onda şindi var on gümüş!“

26Çorbacı dedi: „Sizä söleerim, kimdä var, ona taa verilecek, kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var+.

27Ama benim duşmannarımı, kim istämedi padişahlık edeyim onnarın üstünä, getirin burayı da öldürün benim önümdä!“»+

İisus girer İerusalimä

28•Bunu sölediktän sora, İisus yollandı İerusalimä dooru gitmää.

29Yaklaştı Viffagiya hem Vifaniya küülerinä, ani Zeytin bayırının yanında, yolladı iki üürenicisini+

30da dedi onnara: «Gidin öndeki küüyä. Girärkän orayı, bulacenız baalı bir eşek koduu, angısına taa kimsey atlı pinmedi. Çözün onu da getirin Bana.

31Eer birkimsey sorarsa: „Neçin çözersiniz?“, cuvap edin: „O lääzım Saabiyä“».

32Yollanmışlar gittilär, hepsini ölä buldular, nicä sölediydi.

33Açan çözärdilär eşään koduunu, çorbacılar sordu: «Neçin çözersiniz koduu?»

34Onnar cuvap ettilär: «O lääzım Saabiyä».

35Üürenicilär getirdilär koduu İisusa, sora döşedilär rubalarını koduun üstünä da İisusu atlı pindirdilär.

36İisus atlı gidärkän, insan döşärdi yol üstünä Onun önündä kendi rubalarını.

37Açan yaklaştı İerusalimä, yılmalanarkan Zeytin bayırından, hepsi üürenicilär sevinmektän bir büük seslän başladılar metinnemää Allahı hepsi kudretli işlär için, ne gördülär:

38«İisözlenmiş olsun Saabinin adına gelän Padişah! Usluluk göklerdä hem metinnik üüsek erlerdä!»

39Fariseylerdän kimisi, kim insan arasındaydı, İisusa dedilär: «Üüredici, sustur üürenicilerini!»+

40O cuvap etti onnara: «Söleerim sizä: eer onnar susarsaydılar, taşlar baaraceklar».

İisus aalêêr İerusalim için

41İisus, yaklaşıp kasabaya, baktı ona da başladı aalamaa onun için+.

42O dedi: «Eer sän baarlem büün bileydin, nasıl edenäbilirsin usluluk! Ama bu saklı sendän.

43Gelecek vakıtlar, nezaman duşman duvarlarda toprak yıvacek, dolaylayacek hem sıkıştıracek seni her taraftan.

44Yapacek erlän bir seni hem yok edecek senin uşaklarını sendä. Brakmayacek sendä bir dä taş üstündä taş, zerä tanımadın vakıdı, nezaman Allah geldi seni kurtarsın»+.

İisus paklêêr Ayoz binayı

45•Sora İisus girdi Ayoz binanın aulu içinä da başladı koolamaa dışarı hepsini, kim alış-veriş yapardı.

46O dedi onnara: «Yazılı: „Benim evim dua evi olacek“, ama siz çevirdiniz onu haydut ininä».

47İisus her gün üüredärdi insanı Ayoz bina içindä. Büük popazlar, bilgiçlär hem halkın aksakalları Onu öldürmää bakardılar.

48Ama yapamardılar bişey, zerä insan havezlän İisusun lafını seslärdi.

20

İisusun zaabitlii

20^1•Bir günü, nezaman İisus insanı Ayoz bina aulunda üüredärdi hem nasaat edärdi İi Haberi, Ona geldilär büük popazlar, bilgiçlär hem aksakallar.

2Da dedilär: «Sölä, ne zaabitliklän yapêrsın bunnarı, hem kim verdi Sana zaabitlii?»+

3İisus cuvap etti onnara: «Koyacam Bän dä sizä bir soruş, cuvap ediniz Bana.

4İoanın vaatizlii göktän mi, osa insandan mı?»+

5Onnar biri-birinnän lafedärdi: «Eer deyärseydik: „Göktän“, O deyecek: „Öleysä, neçin onu inanmadınız?“+

6Ama deyärseydik: „İnsandan“, ozaman insan bizi öldürecek taşlan, zerä hepsi inanêr, ani İoan bir prorok»+.

7Onuştan cuvap ettilär: «Bilmeeriz, neredän geler İoanın vaatizlii».

8Ozaman İisus cuvap etti: «Bän dä sölämeyecäm sizä, ne zaabitliklän yapêrım bunnarı».

Fena baacılar

9•Sora söledi insana bu örnää: «Bir adam koydu bir baa, verdi onu baacılara, sora uzun bir vakıda gitti başka memleketä+.

10Üzüm vakıdında yolladı bir çırak baacılara, alsın payını baa berekedindän, ama baacılar düüdülär onu da boş ellän geeri yolladılar.

11Sora yolladı başka bir çıraanı. Onnar onu da düüdülär, gülmää aldılar da boş ellän geeri yolladılar.

12Yolladı üçüncü çıraanı. Onnar onu da yaraladılar hem baadan dışarı uurattılar+.

13Baayın çorbacısı düşündü: „Ne yapayım? Yollayacam benim sevgili oolumu. Beki onu ikramnan kabledirlär!“+

14Ama baacılar, görüp onu, annaştılar biri-birinnän, deyip: „Tä çorbacının oolu, öldürelim onu, da baa bizä kalacek“+.

15Çıkarıp onu baadan bir tarafa, öldürdülär. Şindi ne yapacek baa çorbacısı bu baacılarlan+?

16Gelip, telef edecek onnarı, ama baayı başka adamnara verecek». Bu lafları işidip, insan dedi: «Olmaz bu olsun!»+

17İisus, bakıp uz onnarın gözlerinä, dedi: «Ozaman nasıl annamaa bu sözleri, ani yazılı: „Taş, ani ustalar sıbıttı, sonda etişti köşä taşı olsun“?

18Kim düşecek bu taş üstünä, ezilecek. Ama kimin üstünä taş düşecek, onu tuz-buz yapacek».

19•Büük popazlar hem bilgiçlär baktılar hemen Onu tutsunnar, ama insandan korkardılar. Zerä annadılar, ani onnar için İisus bu örnää söledi.

Hak Kesara hem Allaha

20Onuştan başladılar İisusu kollamaa. Yolladılar ardına gözçüleri, angıları yapındılar kabaatsız, bakarak tutsunnar Onu bir laflan, ki kullanıcının daavasına hem zaabitliinä versinnär+.

21Ona sordular: «Üüredici, bileriz, ani dooru lafedersin hem üüredersin, adamın üzünä bakmayarak, hakına Allahın yolunu üüredersin.

22Düşer mi, ödeyelim harç Kesara osa düşmeer mi?»+

23İisus annadı onnarın şalvirliklerini, da dedi: «/Neçin Beni deneersiniz?/+

24Gösterin Bana bir dinar. Kimin resimi hem adı yazılı burada?» «Kesarın», – cuvap ettilär onnar.

25Ozaman İisus dedi: «Verin Kesara, ne Kesarın, ama Allaha, ne Allahın»+.

26Tutamadılar Onu laflan insanın önündä da, şaşıp Onun cuvabına, sustular.

Dirilmäk için soruş

27•Kimisi sadukeylerdän, kim deer, ani yok dirilmäk, yaklaşıp İisusa, sordular:+

28«Üüredici, Moisey yazılarında dedi bizä: „Eer birkimsey ölärseydi uşaksız, da karısı saa kalarsaydı, onun kardaşı evlensin bu karıya da kaldırsın uşak ölmüş kardaşına tamızlık için“.

29Vardı edi kardaş. İlkinkisi evlendi da uşaksız öldü.

30Onun karısına evlendi ikinci kardaşı, /o da öldü taa olmadıynan uşaa/.

31Sora bu karıyı aldı üçüncü kardaşı. Ölä yaptı edi kardaş da uşaksız öldülär.

32Hepsindän sora öldü karı da.

33Dirilmektä angısının karısı olacek bu karı? Zerä hepsi edi kardaş ona evliydi».

34İisus cuvap etti: «Bu yaşamanın oolları hem kızları evlenerlär.

35Ama kim etişecek, pay alsın gelär ömürdän hem ölülerin dirilmesindän, evlenmeyecek+.

36Artık yok nasıl ölsünnär, çünkü angillerä benzeerlär. Onnar Allahın oolları, zerä ölümdän dirileceklär.

37Ama, ani ölülär dirilecek, bunu gösterdi kendi Moisey orada, neredä laf gider yanar gümä için. Orada Saabi için deer: „Avraamın Allahı, İsaakın Allahı hem İakovun Allahı“.

38Allah – ölülerin Allahı diil, ama dirilerin, zerä Allaha hepsi insan diridir».

39Bilgiçlerdän kimisi cuvap etti: «İi söledin, Üüredici!»

40Bundan sora kimsey kıyışamardı sorsun Ona bir dä laf+.

Hristos – kimin oolu?

41•İisus sordu onnara: «Neçin deerlär, ani Hristos – Davidin Oolu+?

42Kendi David Psalma kiyadında deer: „Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda,+

43Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına“.

44David adlêêr Onu „Çorbacı“, ozaman nasıl O olabilir Davidin oolu?»

45Hepsi işittilär, nicä İisus üürenicilerinä dedi:

46«Korunun bilgiçlerdän, angılar severlär gezmää uzun rubaylan hem beenerlär insan selämnesin onnarı meydannarda. Severlär oturmaa ilk skemnelerä sinagogalarda hem öndeki erlerä konak sofralarında+.

47Onnar kemirerlär dulların evlerini, ama göstermäk için uzun dualar yapêrlar. Onnarın cezası çok aar olacek».

21

Dul karının baaşışı

21^1•İisus siiredärdi, nicä zengin adamnar baaşış koyêrlar Ayoz binanın haznasına+.

2Gördü bir fukaara dul karıyı, angısı koydu iki lepta[*].

3İisus dedi: «Dooru söleerim sizä, ani bu fukaara dul taa çok koydu hepsindän.

4Hepsi koydu kendi bolluklarından, ama bu karı kendi yokluundan verdi hepsini, ne vardı onda yaşamak için»+.

Bitki vakıdın nışannarı

5•Açan kimisi lafedärdi Ayoz bina için, angısı gözäl donaktı käämil taşlarlan hem baaşışlarlan, İisus dedi:

6«Gelecek vakıt, burada kalmayacek taş üstündä taş, hepsi yıkılacek»+.

7Üürenicilär İisusa sordular: «Üüredici, nezaman bunnar olacek hem nesoy nışan gösterecek bunnarın yaklaşmasını?»

8İisus cuvap etti: «Bakın, aldanmayasınız. Zerä çoyu gelecek Benim adıma da deyecek: „Bänim Hristos“ yada: „Vakıt geldi“. Siz gitmeyin onnarın ardına+.

9Açan işideceniz cenklär için hem kalkınmaklar için, korkmayın. Zerä ilkin hepsi bunnar lääzım olsun, ama bitkisi tez gelmeyecek».

10Ondan sora İisus dedi: «Millet milletä, padişahlık padişahlaa karşı kalkacek+.

11Kimi erlerdä büük er tepremeleri, aaçlık, salgınnar, başka titsi işlär hem büük nışannar göktä olacek+.

12Hepsindän öncä sizi tutaceklar hem koolayaceklar. Vereceklär sinagogalara hem zındannara, çıkaraceklar sizi padişahların hem kullanıcıların önünä Benim adım için+.

13Bu işlär olacek, ki şaatlık edäsiniz Benim için.

14Bunu ii aklınızda tutun: düşünmeyin, nasıl dooruluunuzu çıkarmaa.

15Zerä sizä aariflik lafınıza verecäm, da duşmannarınız sizä karşı duramayacek hem bişey deyämeyecek+.

16Onnarın ellerinä sizi vereceklär kendi ananız, bobanız, kardaşlarınız, hısımnarınız hem dostlarınız. Kimisini sizdän öldüreceklär.

17Benim adım için sizdän hepsi azetmeyecek,

18ama bir dä saç başınızdan kaybelmeyecek+.

19Dayanmaklan siz kendinizi kurtaracenız.

20•Açan göreceniz İerusalimi, dolaylanmış askerlärlän, biläsiniz, ani onun daalması yaklaştı.

21Ozaman, kim olacek İudeyada, bayırlara kaçsın. Kim bulunacek İerusalim içindä, çıksın oradan. Kim olacek kırda, girmesin kasabaya.

22Bunnar ceza günneri olacek, ki tamannansın hepsi, ne yazılı.

23O günnerdä vay maamul hem uşak emzirän karılara! Zerä er üstündä bir büük sıkıntılık olacek, Allahın üfkesi bu insan üstünä gelecek+.

24Onnar kılıçtan ölecek, esirlää hertürlü milletlerä götürülecek. İerusalim yabancı milletlärlän çiinenmiş olacek, ozamana kadar, nezaman milletlerin vakıtları tamannanacek+.

Adam Oolunun gelmesi

25•Gündä, ayda hem yıldızlarda nışannar olacek. Er üstündä sıkıntılık milletlerin arasında olacek. Onnar bilmeyeceklär, ne yapsınnar denizin dalgaları uultusundan.

26İnsan bayılacek korkudan, belaları bekleyeräk, ne dünnä üstünä gelecek, zerä gökün kuvetleri sarsalanacek.

27Ozaman göreceklär Adam Oolunu bulut içindä gelärkän büük kuvetlän hem metinniklän.

28Açan bunnar başlayacek olmaa, ozaman doorulun hem kaldırın bakışınızı yukarı, zerä sizin kurtulmanız yaklaştı».

29•Sora bir örnek söledi onnara: «Bakın incir fidanına hem kalan fidannara.

30Açan görersiniz onnarı eşerärkän, bilersiniz, ani yaz yakın.

31Hep ölä, siz dä açan göreceniz bunnarı olurkan, bilin, ani Allahın Padişahlıı yaklaşêr.

32Dooru söleerim sizä, ani bu boy insan geçmeyecek, hepsi bunnar tamannanmayınca+.

33Er hem gök geçecek, ama Benim sözlerim hiç geçmeyecek+.

Kuşku olun

34Kendi-kendinizä esap alın, ki birtürlü aarlaşmasın ürekleriniz hoburluktan, içkiciliktän hem yaşamak kahırlarından, da o gün gelmesin ap-ansızdan sizin üstünüzä.

35O gün arkan gibi gelecek bu erdä hepsi yaşayannarın üstünä.

36Herzaman olun açıkgöz hem dua edin, ki kurtulabiläsiniz hepsi bunnardan, ne olacek, da Adam Oolunun önünä çıkabiläsiniz»+.

37Gündüz İisus üüredärdi Ayoz bina içindä, ama avşamnen gecelemää gidärdi Zeytin bayırına+.

38İnsan çin sabaalendän Ayoz binaya gelärdi, ki seslesin Onu.

22

İisusa karşı annaşmak

22^1•Hamursuz yortu, ani dener Paskellä, yaklaşardı.

2Büük popazlar hem bilgiçlär aarardılar kolaylık İisusu öldürsünnär, ama insandan korkardılar.

3Şeytan girdi onikidän birisinä, İudaya, angısına deyärdilär İskariot+.

4İuda gitti annaşsın büük popazlarlan hem Ayoz binanın bekçilerin zaabitlerinnän, nasıl veräbilsin İisusu onnarın elinä.

5Onnar sevindilär, kayıl oldular ona para versinnär.

6İuda bunu kabletti da bakardı bulsun bir uygun vakıt, ki İisusu onnarın elinä versin, nezaman insan yok+.

Paskellä sofrası

7•Geldi Hamursuz yortunun günü, nezaman Paskellenin kurbanı lääzımdı kesilsin+.

8İisus yolladı Petriyi hem İoanı butürlü sımarlamaklan: «Gidin da hazırlayın bizä Paskellä sofrasını iyelim».

9«Neredä isteersin hazırlayalım?» – sordular onnar.

10O cuvap etti: «Açan kasaba içinä gireceniz, sizä karşı çıkacek bir adam, ani götürecek bir testi su. Gidin onun ardına evädän, nereyi o girecek,

11da deyin evin çorbacısına: „Üüredici sorêr: neredä konak odası, näända Paskelleyi üürenicilerimnän iyecäm?“

12O gösterecek sizä üst katta bir büük oda, hazır, döşenmiş. Orada hazırlayın bizä Paskelleyi».

13Onnar gittilär da buldular ölä, nicä O sölediydi. Orada hazırladılar Paskelleyi.

14•Açan geldi vakıt, İisus apostollarlan barabar oturdu sofraya.

15O dedi onnara: «Çok istärdim iyeyim sizinnän bu Paskelleyi Benim zeetlerimdän ileri.

16Zerä söleerim sizä, bundan sora imeyecäm Paskelleyi, olmayınca Allahın Padişahlıında»+.

17Sora aldı çölmää, şükür etti Allaha da dedi: «Alın bunu, payedin aranızda.

18Zerä sizä söleerim, ani şindän sora içmeyecäm çotuk meyvasından, taa gelmeyincä Allahın Padişahlıı».

19Sora aldı bir ekmek, şükür etti Allaha, kırıp, onu verdi üürenicilerinä da dedi: «Bu – Benim güüdäm, ani veriler sizin için. Bunu yapasınız Benim anılmam için»+.

20Hep ölä, imektän sora, aldı çölmää da dedi: «Bu çölmek – eni baalantı, ani kuvedä girer Benim kanımnan, ani sizin için döküler.

21Tä şindi Beni satanın eli Benimnän bu sofrada+.

22Adam Oolu gider, nicä Onun için sıralanmış. Ama vay o adama, kimdän Adam Oolu satılêr!»+

23Onnar başladılar sormaa biri-birinä: «Acaba kimdir o, kim bunu yapêr?»

Büüklük için kavga

24•Apostolların arasında başladı bir kavga, ki bilinsin, kim onnardan en büük sayılacek.

25İisus dedi: «Milletlerin padişahları zaabitlik ederlär insanın üstünä. İnsan adlêêr zaabitlerini „ii yapan“.

26Ama siz onnar gibi olmayın. Kim en büük sizdän, olsun nicä en küçük, hem kim kullanêr, olsun izmetçi gibi+.

27Zerä kim taa büük? O, kim sofrada oturêr mı, osa kim izmet eder mi? Diil mi o, kim sofrada oturêr? Ama Bän sizin aranızda bir izmetçi gibiyim+.

28Sizsiniz onnar, kim Benimnän bilä herzaman Benim denemeklerimdä oldu+.

29Onun için sizä padişahlık baaşlêêrım, nicä Boba Bana baaşladı,+

30iyäsiniz hem içäsiniz Benim Padişahlıımın sofrasında hem oturasınız çorbacılık skemnelerindä, daava keseräk İzrailin oniki tamızlıına»+.

Petrinin atılması için haber

31•Saabi dedi Petriyä: «Simon, Simon, şeytan istedi sizi çalkasın, nicä boodayı,

32ama Bän dua ettim senin için, yufkalanmasın senin inanın. Da sän, enidän dönüp Bana, kaavileyäsin kardaşlarını inanda»+.

33Petri dedi Ona: «Saabi, bän hazırım gitmää Seninnän zındanadan hem ölümädän»+.

34Ama İisus dedi ona: «Söleerim sana, Petri: büün horoz ötüncä, sän üç sıra Bendän atılacan».

35Sora dedi hepsinä: «Açan yolladım sizi kesesiz, hiybesiz hem ayak kapsız, vardı mı sizin bir sıkıntınız?» Onnar cuvap ettilär: «Hiç bişeydä yoktu»+.

36İisus dedi: «Ama şindi deerim sizä: Kimin var kesesi, alsın yanına. Kimin var hiybesi, yanına alsın. Kimin yok kılıcı, satsın üst rubasını da alsın kılıç kendinä.

37Zerä lääzım tamannansın Benimnän bu sözlär, ani yazılı: „O koyuldu zakonsuzlarlan bir sayıya“. Bu yazı tezdä lääzım tamannansın Benimnän».

38«Saabi, – dedi onnar, – tä, iki kılıç!» O cuvap etti: «Etär!»

İisus Zeytin bayırında

39•İisus, dışarı çıkıp, alışmasına görä, gitti Zeytin bayırına. Üürenicileri gitti Onun ardına.

40Açan etiştilär o erä, dedi onnara: «Dua edin, ki düşmeyäsiniz denemeyä»+.

41Sora uzaklaştı onnardan bir sopa atımı, diz çöktü da başladı dua etmää:

42«Boba, eer istärseydin, aşırt Bendän bu acı çölmää! Hep okadar olsun diil Benim istediim, ama Senin»+.

43Ozaman göktän gösterildi bir angil, angısı geldi Onu girginnetmää+.

44Bulunup büük zeetlerdä, İisus başladı taa haşlak dua etmää. Onun teri annısından damnardı erä büük kan damnaları gibi.

45Duadan sora kalkıp, geldi üürenicilerinä, ama onnar kahırdan yorulup, uyumuştular.

46O dedi onnara: «Neçin uyuyêrsınız? Kalkın da dua edin, ki denemeyä düşmeyäsiniz».

İisus tutulêr

47•İisus taa lafedärkän, peydalandı bir sürü insan. Onnarın önü sora gidärdi üürenicilerin birisi, adı İuda. O yaklaştı İisusa, öpsün Onu deyni+.

48Ama İisus dedi: «İuda, bir öpüşlän mi satêrsın Adam Oolunu?»

49Onnar, kim İisuslan barabardı, görüp, ne olêr, sordular Ona: «Saabi, kılıçlan uralım mı?»+

50Birisi onnardan urdu baş popazın çıraana da kesti onun saa kulaanı.

51Ama İisus dedi: «Olmaz, etär!» Bu adamın kulaana diidi da alıştırdı.

52Sora İisus dedi büük popazlara, Ayoz binanın bekçilerin zaabitlerinä hem aksakallara, angıları geldilär Onu tutmaa: «Siz çıktınız Beni tutmaa, nicä bir haydudu, kılıçlarlan hem sopalarlan.

53Her gün sizinnän bulunurdum Ayoz binada, Beni tutmadınız. Ama şindi geldi sizin saadınız, karannık kuvedin saadı»+.

Petri atılêr İisustan

54•İisusu tuttuktan sora götürdülär baş popazın evinä. Petri uzaktan uzaa izlärdi onnarı.

55Tutuşturdular bir ateş aul içindä da oturdular onun dolayında. Petri oturdu onnarın arasında.

56Bir izmetkär kız ateşin aydınnıında gördü Petriyi, uz ona baktı da dedi: «Bu adam da Onunnandı».

57Petri atıldı, deyeräk: «Karı, bän Onu hiç tanımêêrım!»

58Birazdana başkası dedi: «Sän dä onnardansın». Ama Petri dedi: «Bey adam, bän diilim onnardan».

59Yakın bir saattan sora taa birisi dedi: «Hiç lafsız, bu adam da Onunnandı, zerä o da galileyalı».

60Petri cuvap etti: «Bey adam, hiç annamêêrım, ne söleersin». Açan Petri taa lafedärdi, horoz öttü.

61Saabi döndü da uz Petriyä baktı. Ozaman Petri aklına getirdi lafları, ani sölediydi İisus: «Büün horoz ötüncä, sän üç sıra Bendän atılacan»+.

62Petri çıktı dışarı da acı aaladı.

İisusu askerlär gülmää alêrlar

63•İisusun bekçileri gülmää alardılar hem düüyärdilär Onu.

64Baaladılar Onun gözlerini da sorardılar: «Prorokluk et, kim urdu Sana?»

65Hem taa çok betvalarlan Onu betvalardılar.

İisus Sinedrionun önündä

66•Açan aydınnandı, halkın aksakalları, büük popazlar hem bilgiçlär toplandılar. İisusu getirdilär Sinedriona da sordular:

67«Sänsin mi Hristos? Sölä bizä». İisus cuvap etti: «Eer sölärseydim sizä, inanmayacenız.

68Eer sorarsaydım sizä, cuvap etmeyeceniz Bana /hem dä kolvermeyeceniz Beni/.

69Büündän sora Adam Oolu oturacek kudretli Allahın saa tarafında»+.

70Hepsi sorardılar: «Aslı mı, ani Sän Allahın Ooluysun?» O cuvap etti: «Nicä söleersiniz, Bänim».

71Ozaman dedilär: «Ne lääzım bizä başka şaat? Biz kendimiz işittik lafı Onun aazından»+.

23

İisus kullanıcı Pilatın önündä

23^1•Ondan sora hepsi kalktılar da İisusu Pilata götürdülär+.

2Başladılar Onu kabaatlandırmaa bölä laflarlan: «Biz bulduk bu Adamı, bizim insanı kızıştırarkan kalkınmaa hem durgudarkan, harç ödämesinnär Kesara. O kendini sayêr Hristos – Padişah»+.

3Pilat sordu: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?» «Ölä, nicä söleersin», – cuvap etti İisus+.

4Pilat dedi büük popazlara: «Bän bulmêêrım bir dä kabaat bu adamda»+.

5Onnar çok çalıştılar, deyip: «O kaldırêr insanı, üüreder bütün İudeyada, başlayıp Galileyadan burayı kadar».

İisus İrodun önündä

6Pilat, işidip bunu, sordu: «Bu adam Galileyadan mı?»

7Açan annadı, ani İisus İrodun kullanmasından, Onu İroda yolladı, angısı o günnerdä İerusalimdeydi+.

8İrod, görüp İisusu, pek sevindi, zerä çoktan istärdi Onu görsün, çünkü Onun için işittiydi da umutlanardı görsün Onu yaparkan bir meraklı nışan+.

9Koydu Ona çok soruşlar, ama İisus hiç cuvap vermedi.

10Büük popazlar hem bilgiçlär orada durardılar da büük üfkeylän amazlardılar Onu.

11İrod kendi askerlerinnän aşaalattı hem gülmää aldı İisusu, giidirdi Onu yalabık rubaylan, sora geeri yolladı Pilata.

12O gündän sora İrod hem Pilat dostlaştılar biri-birinnän, ama bu günä kadar duşmannık edärdilär.

İisus hem Varavva

13•Pilat topladı büük popazları, öndercileri hem insanı

14da dedi onnara: «Getirdiniz bana bu Adamı, nicä birisini, angısı kızıştırêr insanı kalkınmaa. Ama aaraştırıp hepsini sizin önünüzdä, bulmadım bu Adamda bir dä kabaat, ne siz sölediniz.

15İrod da bulmadı, onuştan Onu geeri bizä yolladı. Görersiniz, bu Adam bişey yapmadı, ki ölümä kabaatlı olsun.

16Onuştan düüdürdüktän sora kolverecäm Onu».

/ 17Her Paskellä yortusunda Pilat lääzımdı kolversin kapanmışlardan birisini./

18Ama hepsi onnar baardılar bir seslän: «Ölümä Onu, kolver bizä Varavvayı!»

19Varavvayı zındana kapadıydılar kalkınmak hem adam öldürmäk beterinä, ne o yapmıştı kasaba içindä.

20Pilat enidän danıştı onnara, umutlanarak, kolversin İisusu,

21ama onnar baardılar: «Ger, ger Onu stavroza!»

22Pilat üçüncü sıra sordu: «Ne kötülük O yaptı? Bän bulmadım bir dä kabaat Onda ölüm için. Ölä ki, düüdürdüktän sora kolverecäm Onu».

23Onnar büük seslän baardılar hem zorladılar, ki İisus gerilsin stavroza. Onnarın /hem büük popazların/ baarmakları ensedilär.

24Pilat kararladı onnarın istediklerini tamannasın.

25Kolverdi onu, kim kapana kapalıydı kalkınmak hem adam öldürmäk için, onu, kimi istedilär, ama İisusu braktı onnarın istediinä.

İisusu gererlär stavroza

26•Açan götürärdilär Onu stavroza germää, yolda durguttular bir adamı, adı Kirineli Simon, angısı kırdan gelärdi. Koydular onun omuzlarına stavrozu, ki İisusun ardına götürsün.

27İisusun ardına gidärdi bir sürü insan hem karılar, angıları aalardılar hem güüslerinä düüyärdilär.

28İisus, dönüp onnara, dedi: «İerusalimin kızları, aalamayın Benim için, ama aalayın kendiniz için hem uşaklarınız için.

29Zerä yaklaşêr vakıt, açan insan deyecek: „Ne mutlu uşaksız karılara, angıları hiç duudurmadılar hem hiç emzirmedilär!“+

30Ozaman deyeceklär bayır kanaralarına: „Düşün bizim üstümüzä!“ hem bayırlara: „Örtün bizi!“+

31Eer bu yapılarsaydı eşil fidannan, ne olacek ozaman, açan kuruyacek?»

32İisuslan barabar götürürdülär iki haydut, angılarını lääzımdı öldürsünnär Onunnan barabar.

33Etişip erä, neresinä deniler «Baş Kemii», orada stavroza gerdilär Onu hem iki haydudu: birisini saa, öbürünü sol tarafına.

34İisus deyärdi: «Boba, afet onnarı, zerä bilmeerlär, ne yapêrlar!» Attılar çetelä, payedip rubalarını biri-birinin arasında+.

35İnsan durardı orada da siiredärdi. Öndercilär gülmää alardılar İisusu hem deyärdilär: «O başkalarını kurtardı; eer O Hristossaydı, Allahın Seçilmişi, ko Kendini kurtarsın!»+

36Askerlär gülmää aldılar Onu. Yaklaştılar da verdilär iişi şarap,

37deyip: «Eer Sänseydin İudeylerin Padişahı, kurtar Kendini!»

38Onun başı üstündä yazılıydı /latin, urum hem çıfıt dilindä/: «İudeylerin Padişahı».

39Stavrozda gerili haydutlardan birisi kötülärdi Onu, deyip: «Eer sän Hristossaydın, kurtar Kendini hem bizi dä!»

40Ama öbürü azarladı onu, deyeräk: «Korkmêêrsın mı Allahtan, açan kendin dä bulunêrsın hep bu ceza altında?

41Bizim için dooru kabledelim yaraşır cezayı kabaatımız için, ama bu Adam yapmadı bir dä kötülük»+.

42Sora danıştı İisusa: «Saabi, aklına getir beni, açan gelecän Senin padişahlıına».

43İisus cuvap etti: «Dooru söleerim sana, büün olacan Benimnän rayda».

İisus öler

44•Altıncı saadın dolayındaydı. Oldu büük karannık bütün memlekettä, ani tuttu üç saat, dokuzuncu saada kadar[*].

45Gün karardı, Ayoz binanın içyankı perdesi yırtıldı ortadan.

46İisus büük seslän baardı: «Boba, Senin elinä vererim duhumu!» Deyip bu lafları, salverdi duhunu+.

47Asker üzbaşı, görüp, ne oldu, metinnedi Allahı, deyip: «Hakına, ani bu Adam kabaatsızdı!»

48Açan hepsi insan, kim geldiydilär siiretmää, gördülär, ne oldu, daalıştılar, herkezi düüyeräk kendi güüsünü+.

49Hepsi, kim İisusu tanıyardı, hem karılar, angıları Galileyadan geldiydilär, dururdular uzakta da bakardılar, ne olêr+.

İisusu gömerlär

50•Orada vardı Sinedrion azalarından bir ii hem dooru adam, adı İosif,

51angısı pay almadıydı onnarın neetlerindä hem yaptıklarında. Bu adam iudeylerin Arimafeya kasabasındandı, Allahın Padişahlıını beklärdi.

52Bu adam gitti Pilata, İisusun güüdesini istedi.

53İndirdi Onu stavrozdan, sardı bir keten çarşaflan da koydu bir eni, oyulmuş kanara içindä mezara, neredä taa gömülmediydi kimsey.

54Bir cumaa günüydü, yaklaşardı cumertesi[*].

55Karılar, angıları geldiydilär İisuslan Galileyadan, gittilär İosifin ardına, gördülär mezarı hem nasıl erleştirildi İisusun güüdesi mezar içinä.

56Sora döndülär geeri, hazırladılar kokuları hem paalı yaaları, da cumertesi günü dinnendilär Zakona görä.

24

İisus diriler

24^1•Haftanın ilk günündä, çin sabaalän, bu karılar /hem başkaları da onnarlan barabar/ geldilär mezarı görmää. Getirdilär kokulu yaaları, ani hazırladıydılar.

2Buldular taşı, mezardan bir tarafa aktarılmış.

3Girdilär içyanına, ama Saabi İisusun güüdesini bulmadılar.

4Açan bilmärdilär, ne yapsınnar, birdän gösterildi onnara iki adam, giiyimni yalabık rubaylan+.

5Karılar korktular da erädän baş iilttilär, ama bu adamnar dedilär: «Neçin aarêêrsınız diriyi ölülerin arasında?

6O yok burada, dirildi. Aklınıza getirin, ne sölediydi, açan taa Galileyadaydı.

7O demişti: „Adam Oolu günahkerlerin elinä verilecek, stavroza gerilecek da üçüncü günü dirilecek“»+.

8Bu karılar aklına getirdilär İisusun laflarını+.

9Dönüp mezardan, hepsini bunnarı onbir apostola hem kalan insana söledilär.

10Kim bu haberi getirdi, bunnardı: Mariya Magdalina, İoana, Mariya, İakovun anası, hem kalanı, kim onnarlan barabardı+.

11Onnarın lafları apostollara göründü bir masal gibi, onuştan inanmardılar+.

12Ama Petri kalktı da kaçtı mezara. Etiştiynän, iildi da baktı içyanına, ama keten çarşaflardan kaarä bişey görmedi. Ondan sora döndü geeri, şaşarak buna, ne oldu.

İisus Emmaus yolunda

13•O günü iki üürenici gidärdi bir küüyä, ani adı Emmaus, İerusalimdän altmış stadi[*] uzaklıı.

14Onnar lafedärdi biri-birinnän hepsi için, ne oldu.

15Onnar lafedärkän hem soruşarkan, İisus Kendi yaklaştı onnara, da barabar gittilär.

16Onnarın gözleri kapalıydı, ki tanımasınnar Onu+.

17İisus sordu: «Siz, gidärkän, ne lafedersiniz?» Onnar bir kahırlı üzlän durdular.

18Onnardan birisi, adı Kleopa, dedi Ona: «Acaba, sän yalnız mıysın İerusalimdä yabancılardan, kim bilmeer, ne oldu burada bu günnerdä?»+

19«Ne oldu?» – sordu İisus. Onnar cuvap ettilär: «Hepsi bunnar oldu İisuslan Nazarettän, Angısı bir büük proroktu lafında hem işindä, Allahın hem bütün insanın önündä.

20Ama bizim büük popazlar hem öndercilär daava kestilär ölümä da stavroza gerdilär Onu+.

21Ama biz umutlanardık, ani O kurtaracek İzraili. Da tä büün üçüncü gün, nicä bu oldu.

22Bundan kaarä, birkaç karı aramızdan şaşmaya bizi koydular. Onnar, çin-sabaalän mezara gidip,

23Onun güüdesini bulmadılar. Sora, gelip bizä, söledilär, ani angilleri görmüşlär. Angillär onnara demiş, ani İisus dirildi.

24Kimisi bizdän gittilär mezara da gördülär, ani hepsi bunnar ölä, nicä karılar söledilär, ama Onu görmedilär».

25«Ne fikirsizsiniz siz! – cuvap etti İisus. – Ne zor inanêrsınız prorokların sölediklerini!

26Düşmeer mi, Hristos bölä zeetlensin, sora metinniinä etişsin?»+

27Sora başladı Moiseydän hem hepsi proroklardan annatmaa, ne yazılı Onun için Ayoz Yazılarda.+

28Yaklaşıp küüyä, nereyi gidärdilär, İisus yapıldı, ani isteer gitmää taa ileri.

29Ama onnar yalvardılar Ona da dedilär: «Kal bizimnän. Gün kauşêr, gecä olêr». O girdi, onnarlan kaldı.

30Sofraya oturduktan sora İisus aldı ekmää, iisözledi, kırdı da verdi üürenicilerä+.

31Ozaman açıldı gözleri, da tanıdılar Onu, ama O görünmäz oldu.

32Onnar deyärdilär biri-birinä: «Acaba, yanmardı mı üreemiz, açan O bizä yolda sölärdi hem annadardı Ayoz Yazıları?»

33Onnar hiç oyalanmadılar, kalkıp, geeri İerusalimä döndülär. Orada buldular onbir apostolu hem başka üürenicileri, birerdä toplu,

34angıları sölärdilär biri-birinä: «Hakına, Saabi dirildi, gösterildi Simona»+.

35Ozaman bu iki üürenici söledilär, ne oldu onnarlan yolda, hem nasıl tanıdılar İisusu, ekmää kırarkan.

İisus gösteriler üürenicilerinä

36•Bölä onnar lafedärkän, İisus Kendisi peydalandı aralarında da dedi: «Usluluk sizä!»

37Onnar korktular hem şaştılar, sanıp, ani görerlär bir duh+.

38Ama O dedi: «Neçin kahırlanêrsınız hem neçin ikileersiniz üreenizdä?

39Bakın Benim ellerimä hem ayaklarıma. Bän Kendimim, diiyin da bakın, zerä duhun yok eti, ne dä kemii, nicä görersiniz Bendä»+.

40Açan dedi bu lafları, gösterdi onnara Kendi ellerini hem ayaklarını.

41Onnar sevinmektän hem şaşmaktan inanamardılar kendi gözlerini. Ozaman İisus dedi: «Var mı sizdä burada bişey imää?»+

42Onnar verdilär Ona bir parça pişmiş balık /hem bir parça gömeç balı/.

43O aldı da idi onnarın önündä.

44Sora dedi: «Ne sölediydim sizä, açan taa bulunardım sizinnän, ani hepsi, ne var yazılı Moiseyin Zakonunda, prorokların kiyatlarında hem Psalmalarda Benim için, lääzım tamannansın».

45Ozaman açtı onnarın fikirlerini, annasınnar Ayoz Yazıları+.

46İisus dedi: «Bölä yazılı, ani lääzım zeetlensin Hristos, ama üçüncü günü dirilsin ölüdän+.

47Başlayıp İerusalim kasabasından, lääzım nasaat olsun Onun adınnan hepsi milletlerä, ki pişman olsunnar günahlarından hem baaşlamak kabletsinnär.

48Siz şaatsınız hepsi bu işlerä+.

49Bän yollayacam sizä ne adanmış Benim Bobamdan. Siz kalın kasaba içindä, kuvet kabledincä yukardan»+.

İisus gökä kalkêr

50•İisus çıkardı onnarı İerusalimdän Vifaniya küüyünä dooru. Kaldırdı ellerini da iisözledi onnarı+.

51Açan iisözlärdi onnarı, ayırıldı onnardan da kalktı gökä.

52Onnar baş iilttilär Ona, sora döndülär İerusalimä büük sevinmäklän+.

53Herzaman gidip Ayoz binaya, Allahı metinnärdilär. /Amin./+

* 4:44 İudeyanın: kimi tekstlerdä yazılı «Galileyanın».

* 6:48 Kaavi yıvılmıştı: kimi tekstlerdä yazılı «taş üstündä kurulmuştu».

* 8:30 Legion – 6000 asker.

* 9:23 Alsın stavrozunu: taa evelki tekstlerdä «her gün alsın stavrozunu».

* 10:1 Etmiş: kimi tekstlerdä «etmiş iki».

* 12:25 Boyuna – yada «yaşamasına».

* 12:59 Lepton – en ufak para.

* 14:5 Eşää: taa evelki tekstlerdä «oolu».

* 17:12 Lepra – titsi deri hastalıı.

* 21:2 Lepta – en ufak para.

* 23:44 Altıncı saat – üülen. Dokuzuncu saat – saat 15.

* 23:54 Bibliyaya görä cumaa günü avşamnen gün kauştuktan sora çekeder cumertesi.

* 24:13 Altmış stadi – oniki kilometra.

+ 1:3 Yaptıklar 1:1
+ 1:5 Matfey 2:1,
+ 1:6 Fіlіplіlerä 3:6
+ 1:13 Yaptıklar 10:4

+ 1:15 Luka 7:28, Luka 7:33, Galatіyalılara 1:15

+ 1:17 Matfey 11:14, Matfey 17:12-13, Mark 1:2

+ 1:18 Yaradılış 15:8,
+ 1:25 Yaradılış 30:23
+ 1:26 Matfey 2:23, İoan 1:45, Matfey 1:16
+ 1:31 Matfey 1:20
+ 1:32 Mark 11:10

+ 1:33 1 Korіnflіlerä 15:24, Apokalіpsіs 11:15

+ 1:35 Matfey 18:20, Matfey 14:33
+ 1:37 Yaradılış 18:14, Mark 10:27
+ 1:48 Luka 11:27

+ 1:54 Yaradılış 17:19, Romalılara 4:13, Galatіyalılara 3:16, Çıfıtlara 2:16

+ 1:59 Yaradılış 17:12,

+ 1:69 Yaptıklar 3:21, Romalılara 1:2, Tіta 1:1-2

+ 1:73 Yaradılış 22:16-18, Yaradılış 26:3, Çıfıtlara 6:13,

+ 1:76 Luka 7:26, Luka 20:6, Matfey 3:3, Mark 1:2-3

+ 1:77 Luka 3:3
+ 1:79 Matfey 4:16
+ 1:80 Luka 3:2
• 2:1 Matfey 1:18-25
+ 2:1 Yaptıklar 5:37
+ 2:4 Luka 1:26-27,
+ 2:9 Yaptıklar 12:7
+ 2:11 Matfey 1:21,
+ 2:13 Apokalіpsіs 5:11
+ 2:14 Luka 19:38
+ 2:19 Luka 2:51
+ 2:21 Yaradılış 17:12-13,
+ 2:30 İoan 8:12
+ 2:35 İoan 19:25
+ 2:37 Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 14:23
+ 2:39 Matfey 2:23, Luka 1:26-27
+ 2:50 Luka 9:45, Luka 18:34
+ 2:51 Luka 2:19
• 3:1 Matfey 3:1-12, Mark 1:1-8, İoan 1:19-28
+ 3:1 Luka 13:1, Luka 23:1, Luka 9:7

+ 3:2 Matfey 26:3, İoan 11:49, Luka 1:63, Luka 1:80, İoan 1:6-7

+ 3:7 Matfey 12:34, Matfey 23:33
+ 3:8 Luka 16:24, İoan 8:33
+ 3:9 Luka 13:9, Matfey 7:19
+ 3:10 Yaptıklar 2:37, Yaptıklar 16:30
+ 3:11 Matfey 25:35, İakovun 2:15-16
+ 3:14 Luka 19:8
+ 3:15 İoan 1:19-20
+ 3:17 Matfey 13:30

+ 3:20 Matfey 11:2, Matfey 14:1-12, Mark 6:17-18, İoan 3:24

• 3:21 Matfey 3:13-17, Mark 1:9-11

+ 3:21 Yaptıklar 7:56

+ 3:22 İoan 1:32-33, Mark 9:7, İoan 12:28, Luka 9:35, 2 Petrіnіn 1:17

• 3:23 Matfey 1:1-17
+ 3:32 Rufi 4:18-22
+ 3:33 Yaradılış 38,
+ 3:38 Yaradılış 5
• 4:1 Matfey 4:1-11, Mark 1:12-13
+ 4:2 1 Salonіklіlerä 3:5, Matfey 21:18
+ 4:6 1 İoanın 5:19, Apokalіpsіs 13:2
• 4:14 Matfey 13:53-58, Mark 6:1-6
+ 4:15 Mark 1:21
+ 4:16 Matfey 2:23, Luka 2:39

+ 4:23 Matfey 11:23, Mark 2:1-12, İoan 4:46-53

+ 4:24 İoan 4:44
+ 4:25 İakovun 5:17
+ 4:30 İoan 8:59, İoan 10:39
• 4:31 Mark 1:21-28
+ 4:31 Matfey 4:13
+ 4:32 Matfey 7:28-29

+ 4:34 Matfey 8:29, Mark 1:23-24, Luka 8:28, Yaptıklar 19:15

+ 4:35 Luka 9:42, Yaptıklar 8:7
• 4:38 Matfey 8:14-17, Mark 1:29-34
+ 4:38 1 Korіnflіlerä 9:5
+ 4:41 Matfey 12:16, Mark 3:12
• 4:42 Mark 1:35-39
+ 4:42 Luka 5:16
• 5:1 Matfey 4:18-22, Mark 1:16-20
+ 5:1 Matfey 14:34, Mark 6:53
+ 5:4 İoan 21:6
+ 5:10 Matfey 13:47
• 5:12 Matfey 8:1-4, Mark 1:40-45
+ 5:12 Mark 9:22

+ 5:14 Matfey 9:30, Matfey 17:9, Mark 1:34, Luka 17:14

+ 5:16 Matfey 14:23, Luka 4:42
• 5:17 Matfey 9:1-8, Mark 2:1-12
+ 5:17 Luka 6:19, Luka 8:46
+ 5:20 Matfey 8:10, Mark 10:52, Luka 7:48
+ 5:21 Matfey 26:65,
• 5:27 Matfey 9:9-17, Mark 2:13-22
+ 5:29 Luka 19:6
+ 5:30 Luka 15:2
+ 5:32 Luka 15:7, 1 Tіmofeyä 1:15
• 5:33 Matfey 9:14-17, Mark 2:18-22

+ 5:33 Matfey 11:2, Luka 11:1, İoan 1:35, Luka 18:12

+ 5:34 Matfey 25:1-13, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 5:35 Mark 14:7, Luka 17:22
• 6:1 Matfey 12:1-14, Mark 2:23
+ 6:6 Mark 1:21
+ 6:7 Luka 14:1, Luka 20:20
+ 6:9 Luka 14:3
• 6:12 Matfey 10:1-4, Mark 3:13-19
+ 6:14 Matfey 16:18, İoan 1:42
+ 6:15 Matfey 9:9
+ 6:16 Luka 22:47
• 6:17 Matfey 4:23
+ 6:19 Luka 5:17, Luka 8:46
+ 6:21 İoan 7:37, 2 Korіnflіlerä 7:10
+ 6:22 1 Petrіnіn 4:14

+ 6:23 Yaptıklar 5:41, İakovun 1:2, 2 Korіnflіlerä 12:10

+ 6:24 Matfey 6:2, İakovun 5:1

• 6:27 Matfey 5:38-48

+ 6:28 Luka 23:34, Yaptıklar 7:60, 1 Petrіnіn 3:9

+ 6:29 1 Petrіnіn 2:23, 1 Korіnflіlerä 6:7
+ 6:31 Matfey 7:12
+ 6:36 Matfey 5:7
• 6:37 Matfey 7:1-5

+ 6:37 Romalılara 14:10, 1 Korіnflіlerä 4:5, Romalılara 2:1, Romalılara 14:10, İakovun 2:13

+ 6:38 2 Korіnflіlerä 9:6, Mark 4:24, Romalılara 2:1

+ 6:39 Matfey 15:14
+ 6:40 Matfey 10:24, İoan 13:16
• 6:43 Matfey 7:17-20, Matfey 12:33-35
+ 6:45 Matfey 15:18, İakovun 3:6
• 6:46 Matfey 7:24-27
+ 6:46 Matfey 7:22, Matfey 25:11, İoan 13:13
• 7:1 Matfey 8:5-13
+ 7:4 Yaptıklar 10:2
+ 7:13 Matfey 20:34
+ 7:14 Luka 8:54
+ 7:16 Matfey 21:11
• 7:18 Matfey 11:2-19
+ 7:19 İoan 4:25, İoan 6:14, İoan 11:27
+ 7:23 İoan 6:61, İoan 16:1
+ 7:24 Luka 3:2
+ 7:26 Matfey 14:5, Matfey 21:26
+ 7:27 Mark 1:2
+ 7:28 Luka 1:15
+ 7:29 Luka 3:12
+ 7:33 Matfey 3:4, Luka 1:15
+ 7:34 İoan 2:1, İoan 12:2, Luka 5:30

• 7:36 Matfey 26:6-13, Mark 14:3-9, İoan 12:1-8

+ 7:39 Luka 15:2

+ 7:41 Matfey 18:28

+ 7:42 Matfey 6:14, Mark 11:25-26, Efeslіlerä 4:32, Koloslulara 3:13

+ 7:48 Luka 5:20

+ 7:50 Luka 8:48, Luka 17:19, Luka 18:42, Efeslіlerä 2:8

+ 8:1 Luka 4:43

+ 8:2 Luka 23:49, Matfey 27:56, Mark 16:9, Luka 24:10, İoan 19:25

+ 8:3 Luka 24:10
• 8:4 Matfey 13:1-9, Mark 4:1-9
+ 8:8 Matfey 11:15, Apokalіpsіs 2:7
• 8:9 Matfey 13:10-23, Mark 4:10-25
+ 8:10 Matfey 19:11,
+ 8:11 Yaptıklar 8:4
+ 8:13 Galatіyalılara 1:6, Çıfıtlara 6:4

+ 8:14 Matfey 6:25, Mark 10:23, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 8:15 İoan 15:5
+ 8:16 Matfey 5:15, Luka 11:33
+ 8:17 Matfey 10:26, Luka 12:2
• 8:19 Matfey 12:46-50, Mark 3:31-35

+ 8:19 Mark 6:3, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 8:21 İoan 15:14, Çıfıtlara 2:11
• 8:22 Matfey 8:23-27, Mark 4:35-41
+ 8:22 Matfey 8:18, Mark 4:35
• 8:26 Matfey 8:28-34, Mark 5:1-20
+ 8:28 Luka 4:34
+ 8:35 Luka 10:39
+ 8:37 Luka 5:8, Yaptıklar 16:39
• 8:40 Matfey 9:18-26, Mark 5:21-43

+ 8:41 Luka 13:14, Yaptıklar 13:15, Yaptıklar 18:8

+ 8:44 Mark 3:10
+ 8:46 Luka 5:17, Luka 6:19
+ 8:48 Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8
+ 8:51 Mark 14:33, Luka 9:28
+ 8:52 İoan 11:11

+ 8:54 Mark 1:31, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41, Luka 7:14

+ 8:56 Mark 1:44, Mark 9:9
• 9:1 Matfey 10:5-15, Mark 6:7-13
+ 9:1 Luka 6:12-16
+ 9:5 Yaptıklar 13:51
+ 9:6 Mark 1:15
• 9:7 Matfey 14:1-12, Mark 6:14-29
+ 9:7 Luka 3:1, Luka 9:19
+ 9:9 Luka 3:19-20, Luka 23:8

• 9:10 Matfey 14:13-21, Mark 6:30-44, İoan 6:1-14

+ 9:10 Luka 9:2
• 9:18 Matfey 16:13-19, Mark 8:27-29
+ 9:19 Luka 9:7,
+ 9:20 Luka 22:67, İoan 11:27
• 9:21 Matfey 16:20-28, Mark 8:30

+ 9:22 Luka 17:25, Luka 18:33, Luka 24:7, İoan 2:19

+ 9:23 Matfey 10:38-39, Luka 14:27
+ 9:25 Luka 12:20
+ 9:26 Romalılara 1:16, 2 Tіmofeyä 1:8,
+ 9:27 Luka 21:32, İoan 21:22
• 9:28 Matfey 17:1-8, Mark 9:2-8
+ 9:28 Mark 14:33, Luka 8:51
+ 9:35 Luka 23:35, 2 Petrіnіn 1:17
• 9:37 Matfey 17:14-18, Mark 9:14-27
+ 9:42 Luka 4:35
• 9:43 Matfey 17:22-23, Mark 9:30-32
+ 9:44 Luka 9:22, Luka 18:32-33
+ 9:45 Luka 2:50, Luka 18:34
• 9:46 Matfey 18:1-5, Mark 9:33-40
+ 9:48 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20

+ 9:49 Matfey 7:22, Matfey 12:27, Yaptıklar 19:13,

+ 9:50 Luka 11:23
+ 9:51 Luka 24:51, Yaptıklar 1:9
+ 9:52 Matfey 10:5
+ 9:54 Apokalіpsіs 13:13
• 9:57 Matfey 8:19-22
• 10:1 Matfey 10:7-16
+ 10:2 Matfey 9:37-38, İoan 4:35
+ 10:3 Matfey 10:16
+ 10:7 Galatіyalılara 6:6, 1 Tіmofeyä 5:18
+ 10:8 1 Korіnflіlerä 10:27
+ 10:9 Mark 1:15
+ 10:11 Yaptıklar 13:51
+ 10:12 Yaradılış 18:20, Yaradılış 19:24,
• 10:13 Matfey 11:20-24
+ 10:13 Mark 6:45, Mark 8:21, Mark 3:7

+ 10:16 Matfey 10:40, Matfey 25:45, İoan 13:20, Galatіyalılara 4:14

+ 10:17 Mark 16:17, Yaptıklar 5:16, Yaptıklar 8:7, Yaptıklar 16:18, Yaptıklar 19:12

+ 10:18 Apokalіpsіs 9:1, Apokalіpsіs 12:8-9
+ 10:19 Mark 16:18, Yaptıklar 28:3-5
+ 10:20 Çıfıtlara 12:23, Apokalіpsіs 3:5
• 10:21 Matfey 11:25-27, Matfey 13:16-17

+ 10:22 İoan 6:46, İoan 7:29, İoan 8:19, İoan 10:15

+ 10:23 Matfey 13:16-17
+ 10:24 Çıfıtlara 11:13, 1 Petrіnіn 1:10-12
+ 10:25 Luka 18:18
+ 10:27 Matfey 22:37, Mark 12:30
+ 10:28 Romalılara 10:5, Galatіyalılara 3:12
+ 10:33 İoan 4:9, İoan 8:48
+ 10:38 İoan 11:1, İoan 12:2
+ 10:39 Luka 8:35
+ 10:41 Luka 12:25
• 11:1 Matfey 6:9-15, Matfey 7:7-11
+ 11:1 Matfey 11:2, Mark 2:18, İoan 1:35
+ 11:4 Matfey 26:41

+ 11:10 Matfey 18:19, Matfey 21:22, Mark 11:24, İoan 14:13-14, 1 İoanın 3:22, 1 İoanın 5:14

+ 11:13 Yaradılış 6:5, Matfey 12:34, Yaptıklar 2:38

• 11:14 Matfey 12:22-30, Matfey 12:43-45, Mark 3:20-27

+ 11:15 Matfey 9:34, Matfey 10:25
+ 11:16 Mark 8:11, 1 Korіnflіlerä 1:22
+ 11:19 Luka 9:49, Yaptıklar 19:13
+ 11:23 Luka 9:50
+ 11:26 2 Petrіnіn 2:20
+ 11:27 Luka 1:48

+ 11:28 İoan 13:17, İakovun 1:22, Romalılara 2:13

• 11:29 Matfey 12:38-42, Matfey 16:1-4, Mark 8:11-13

+ 11:31 Matfey 12:6
+ 11:32 İona 3:5
• 11:33 Matfey 6:22-23
+ 11:33 Matfey 5:15, Mark 4:21, Luka 8:16

• 11:37 Matfey 23:1-36, Mark 12:38-40, Luka 20:45-47

+ 11:38 Mark 7:3-5
+ 11:42 Luka 18:12
+ 11:43 Luka 14:7, Luka 20:46
+ 11:48 Yaptıklar 7:51-52
+ 11:49 Matfey 21:35

+ 11:50 Apokalіpsіs 18:24, Yaradılış 4:8, 1 İoanın 3:12, Çıfıtlara 11:4,

+ 11:54 Luka 20:20

+ 12:1 Matfey 16:6, Mark 8:15, 1 Korіnflіlerä 5:7-8

+ 12:2 Matfey 10:26, Mark 4:22, Luka 8:17
• 12:4 Matfey 10:17-20, Matfey 10:28-33
+ 12:5 Çıfıtlara 10:31
+ 12:7 Matfey 6:26, Matfey 12:12
+ 12:8 Romalılara 10:9, Apokalіpsіs 3:5

+ 12:9 Matfey 25:12, 1 İoanın 2:23, 2 Tіmofeyä 2:12

+ 12:10 Matfey 12:31-32, Mark 3:29
• 12:13 Matfey 6:19-21, Matfey 6:25-34
+ 12:15 1 Tіmofeyä 6:6-10,
+ 12:21 1 Tіmofeyä 6:18
+ 12:22 Fіlіplіlerä 4:6, 1 Petrіnіn 5:7
+ 12:24 Matfey 10:31, Matfey 12:12

+ 12:28 Matfey 8:26, Matfey 14:31, Matfey 16:8

+ 12:32 İoan 10:16, Luka 22:29
+ 12:33 Matfey 19:21, Luka 18:22
• 12:35 Matfey 24:45-51
+ 12:36 Apokalіpsіs 3:20
+ 12:39 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2
+ 12:43 Matfey 25:21, İoan 13:17
+ 12:45 Matfey 25:5
• 12:49 Matfey 10:34-36
+ 12:50 Mark 10:38
+ 12:51 Yaptıklar 14:4
• 12:54 Matfey 5:25-26, Matfey 16:2-3
+ 13:1 Luka 3:1, Luka 23:1
+ 13:4 İoan 9:7, İoan 9:11
+ 13:6 Matfey 21:19, Mark 11:13
+ 13:7 Matfey 7:19, Luka 3:9
+ 13:10 Matfey 4:23, Mark 6:2

+ 13:14 Luka 8:41, Yaptıklar 13:15, Yaptıklar 18:8,

+ 13:15 Luka 14:5
+ 13:17 1 Petrіnіn 3:16
• 13:18 Matfey 13:31-33, Mark 4:30-32
+ 13:19 Matfey 17:20, Luka 17:6,

+ 13:21 1 Korіnflіlerä 5:6, Galatіyalılara 5:9

• 13:22 Matfey 7:13-14, Matfey 7:21-23
+ 13:25 Matfey 25:11-12
+ 13:28 Matfey 8:12
+ 13:29 Matfey 8:11, Efeslіlerä 3:6

+ 13:30 Matfey 19:30, Matfey 20:16, Mark 10:31

• 13:31 Matfey 23:37-39
+ 13:31 Luka 3:1, Luka 9:7
+ 13:34 Yaptıklar 7:52, Rufi 2:12,
+ 13:35 Luka 19:38
+ 14:1 Luka 6:7, Luka 20:20
+ 14:3 Matfey 12:10, Mark 3:4
+ 14:5 Luka 13:15
+ 14:7 Luka 11:43
+ 14:11 Matfey 23:12, Luka 18:14

+ 14:14 1 Korіnflіlerä 15:23, 1 Salonіklіlerä 4:16

• 14:15 Matfey 22:1-10
+ 14:15 Apokalіpsіs 19:9
• 14:25 Matfey 10:37-38
+ 14:26 İoan 12:25
+ 14:27 Matfey 16:24, Luka 9:23
+ 14:34 Matfey 5:13, Mark 9:50

+ 14:35 Matfey 11:15, Luka 8:8, Apokalіpsіs 2:7

• 15:1 Matfey 18:12-14
+ 15:2 Luka 5:30, Luka 19:7
+ 15:6 1 Petrіnіn 2:25
+ 15:7 Luka 5:31-32

+ 15:24 Romalılara 11:15, Efeslіlerä 2:1, Efeslіlerä 2:5, Koloslulara 2:13

+ 16:8 İoan 12:36, 1 Salonіklіlerä 5:5
+ 16:10 Matfey 25:21, Luka 19:17
+ 16:13 Matfey 6:24
• 16:14 Matfey 11:12-13
+ 16:14 1 Tіmofeyä 6:10

+ 16:16 Matfey 3:2, Luka 4:43, Matfey 11:12-13

+ 16:17 Matfey 5:18
+ 16:18 Matfey 5:32, Matfey 19:19
+ 16:22 Matfey 18:10, Yaptıklar 12:15
+ 16:23 Matfey 11:23, Matfey 8:11
+ 16:24 Luka 3:8
+ 16:29 Yaptıklar 26:22, Yaptıklar 28:23
+ 16:31 Matfey 28:11-15, İoan 12:10-11
• 17:1 Matfey 18:6-7, Matfey 18:21-22
+ 17:1 Luka 22:22
+ 17:2 Mark 9:42
+ 17:3 Matfey 18:15
+ 17:4 Matfey 6:14
+ 17:5 Mark 9:24
+ 17:6 Matfey 17:20, Luka 13:19
+ 17:12 Luka 5:11,
+ 17:14 Matfey 8:4, Mark 1:44, Luka 5:14
+ 17:16 Luka 5:12, İoan 4:9
+ 17:19 Mark 10:52, Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8
• 17:20 Matfey 24:23-28, Matfey 24:37-41
+ 17:20 Luka 19:11, Yaptıklar 1:6
+ 17:22 Luka 5:35, İoan 8:56
+ 17:23 Mark 13:21, Luka 21:28
+ 17:25 Luka 9:22
+ 17:26 Yaradılış 6:5
+ 17:27 Yaradılış 6:14, Yaradılış 7:21

+ 17:29 Yaradılış 19:16, Yaradılış 19:24, 2 Petrіnіn 2:6-8

+ 17:31 Mark 13:15
+ 17:32 Yaradılış 19:26
+ 17:33 Matfey 10:39

+ 18:1 Luka 21:36, Romalılara 12:12, Efeslіlerä 6:18, Koloslulara 4:2, 1 Salonіklіlerä 5:17

+ 18:7 Apokalіpsіs 6:10, Mark 13:20, Romalılara 8:33, Koloslulara 3:12, Tіta 1:1

+ 18:8 Çıfıtlara 10:37
+ 18:9 Luka 16:15
+ 18:10 Yaptıklar 3:1
+ 18:11 Matfey 6:5
+ 18:12 Luka 5:33, Luka 11:42
+ 18:14 Matfey 23:12, Luka 14:11
• 18:15 Matfey 19:13-15, Mark 10:13-16
+ 18:17 Matfey 18:3
• 18:18 Matfey 19:16-30, Mark 10:17-31
+ 18:18 Luka 10:25
+ 18:21 Fіlіplіlerä 3:6
+ 18:22 Luka 12:33
+ 18:27 Yaradılış 18:14, Mark 14:36
+ 18:28 Luka 5:11
+ 18:29 Luka 14:26
• 18:31 Matfey 20:17-19, Mark 10:32-34
+ 18:33 Luka 9:22, Luka 24:7, İoan 2:19
+ 18:34 Luka 2:50, Luka 9:45
• 18:35 Matfey 20:29-34, Mark 10:46-52
+ 18:38 Matfey 22:42, Luka 1:32
+ 18:42 Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8
+ 19:7 Luka 5:30, Luka 15:2
+ 19:8 Luka 3:14
+ 19:9 Luka 3:8, İoan 8:33, İoan 8:39
• 19:11 Matfey 25:14-30
+ 19:11 Luka 17:20, Yaptıklar 1:6
+ 19:14 İoan 15:8
+ 19:17 Luka 16:10
+ 19:26 Matfey 13:12
+ 19:27 Matfey 22:7, Luka 20:16

• 19:28 Matfey 21:1-11, Mark 11:1-11, İoan 12:12-19

+ 19:29 Yaptıklar 1:12
+ 19:39 Matfey 21:15-16
+ 19:41 İoan 11:35
+ 19:44 Luka 21:6

• 19:45 Matfey 21:12-17, Mark 11:15-19, İoan 2:13-22

• 20:1 Matfey 21:23-27, Mark 11:27-33
+ 20:2 Yaptıklar 4:7
+ 20:4 Luka 3:3
+ 20:5 Luka 7:30
+ 20:6 Luka 7:26, Luka 9:8
• 20:9 Matfey 21:33-46, Mark 12:1-12
+ 20:9 Mark 13:34
+ 20:12 Luka 11:48-49
+ 20:13 Matfey 3:17, Çıfıtlara 1:1
+ 20:14 Çıfıtlara 1:2
+ 20:15 Çıfıtlara 13:12
+ 20:16 Yaptıklar 13:46
• 20:19 Matfey 22:15-22, Mark 12:13-17
+ 20:20 Luka 6:7, Luka 14:1, Luka 11:54
+ 20:22 Matfey 17:24-25
+ 20:23 Mark 7:6, Luka 12:1
+ 20:25 Romalılara 13:7
• 20:27 Matfey 22:23-33, Mark 12:18-27
+ 20:27 Yaptıklar 23:8
+ 20:35 2 Salonіklіlerä 1:5
+ 20:40 Matfey 22:46
• 20:41 Matfey 22:41-46, Mark 12:35-40
+ 20:41 Luka 1:32, Luka 18:38
+ 20:42 Yaptıklar 2:34-35
+ 20:46 Luka 11:43
• 21:1 Mark 12:41-44
+ 21:1 Matfey 27:6, İoan 8:20

+ 21:4 2 Korіnflіlerä 8:1-3, 2 Korіnflіlerä 8:12

• 21:5 Matfey 24:1-14, Mark 13:1-13

+ 21:6 Luka 19:44

+ 21:8 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3,

+ 21:10 Apokalіpsіs 6:4

+ 21:11 Yaptıklar 11:28, Apokalіpsіs 6:8, Apokalіpsіs 6:12

+ 21:12 Yaptıklar 4:3, Yaptıklar 17:6, Yaptıklar 18:12, Yaptıklar 24:1, Yaptıklar 25:6

+ 21:15 Yaptıklar 6:10
+ 21:18 Yaptıklar 27:34
• 21:20 Matfey 24:15-21, Mark 13:14-19
+ 21:23 Matfey 27:25, 1 Salonіklіlerä 2:16
+ 21:24 Apokalіpsіs 11:2
• 21:25 Matfey 24:29-31, Mark 13:24-27
• 21:29 Matfey 24:32-35, Mark 13:28-31
+ 21:32 Luka 9:27
+ 21:33 2 Petrіnіn 3:10

+ 21:36 Matfey 25:13, 1 Salonіklіlerä 5:6, Luka 18:1, Romalılara 12:12, Efeslіlerä 6:18, Koloslulara 4:2, 1 Salonіklіlerä 5:17

+ 21:37 Matfey 21:23, Matfey 26:55

• 22:1 Matfey 26:1-5, Matfey 26:14-16, Mark 14:1-2, Mark 14:10-11, İoan 11:45-53

+ 22:3 İoan 13:2

+ 22:6 Yaptıklar 1:16

• 22:7 Matfey 26:17-25, Mark 14:12-21, İoan 13:21-30

+ 22:7 1 Korіnflіlerä 5:7

• 22:14 Matfey 26:26-30, Mark 14:22-26, 1 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 22:16 Apokalіpsіs 19:9

+ 22:19 İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 10:16, 1 Korіnflіlerä 11:24

+ 22:21 İoan 13:18

+ 22:22 Yaptıklar 2:23

• 22:24 Matfey 18:1-5, Mark 9:33-37, Luka 9:46-50

+ 22:26 Matfey 20:26, Mark 10:43-44
+ 22:27 Matfey 20:28, İoan 13:4-5
+ 22:28 Çıfıtlara 2:18
+ 22:29 Luka 12:32
+ 22:30 Matfey 19:28, Apokalіpsіs 3:21

• 22:31 Matfey 26:31-35, Mark 14:27-31, İoan 13:36-38

+ 22:32 İoan 17:9
+ 22:33 İoan 21:19, Yaptıklar 12:4
+ 22:35 Luka 9:3, Luka 10:4
• 22:39 Matfey 26:36-46, Mark 14:32-42
+ 22:40 Matfey 6:13

+ 22:42 Mark 10:38, İoan 18:11, Çıfıtlara 5:7, Matfey 6:10

+ 22:43 Matfey 4:11, Mark 1:13

• 22:47 Matfey 26:47-56, Mark 14:43-50, İoan 18:3-11

+ 22:47 Yaptıklar 1:16
+ 22:49 Luka 22:38
+ 22:53 Luka 20:1, Efeslіlerä 6:12

• 22:54 Matfey 26:57-58, Matfey 26:69-75, Mark 14:53-54, Mark 14:66-72, İoan 18:12-18, İoan 18:25-27

+ 22:61 Luka 22:34

• 22:63 Matfey 26:67-68, Mark 14:65

• 22:66 Matfey 26:59-66, Mark 14:55-64, İoan 18:19-24

+ 22:69 Mark 16:19, Yaptıklar 7:56, Çıfıtlara 1:3

+ 22:71 Matfey 9:3, İoan 10:36

• 23:1 Matfey 27:1-2, Matfey 27:11-14, Mark 15:1-5, İoan 18:28-30

+ 23:1 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, Yaptıklar 4:27, 1 Tіmofeyä 6:13

+ 23:2 Yaptıklar 17:7, Luka 20:25
+ 23:3 Matfey 2:2
+ 23:4 İoan 18:38, İoan 19:4, Çıfıtlara 4:15
+ 23:7 Luka 3:1, Luka 9:7
+ 23:8 Luka 9:9

• 23:13 Matfey 27:15-26, Mark 15:6-15, İoan 18:39

• 23:26 Matfey 27:32-44, Mark 15:21-32, İoan 19:17-27

+ 23:29 Mark 13:17, Luka 21:23
+ 23:30 Apokalіpsіs 6:16
+ 23:34 Yaptıklar 7:60,
+ 23:35 Luka 9:35, İoan 10:18
+ 23:41 Luka 23:4, Çıfıtlara 4:15

• 23:44 Matfey 27:45-56, Mark 15:33-41, İoan 19:28-30

+ 23:46 Yaptıklar 7:59
+ 23:48 Luka 18:13
+ 23:49 Luka 8:2

• 23:50 Matfey 27:57-61, Mark 15:42-47, İoan 19:38-42

• 24:1 Matfey 28:1-10, Mark 16:1-8, İoan 20:1-10

+ 24:4 İoan 20:12
+ 24:7 Luka 9:22, Luka 18:33, İoan 2:19
+ 24:8 İoan 2:22
+ 24:10 Mark 15:40, Luka 8:2-3
+ 24:11 Mark 16:11
• 24:13 Mark 16:12-13
+ 24:16 İoan 20:14
+ 24:18 İoan 19:25
+ 24:20 Yaptıklar 2:23
+ 24:26 1 Petrіnіn 1:11

+ 24:27 Yaradılış 3:15, Yaradılış 12:3, Yaradılış 22:8, Yaptıklar 8:35

+ 24:30 Luka 9:16

+ 24:34 1 Korіnflіlerä 15:5

• 24:36 Matfey 28:16-20, Mark 16:14-18, İoan 20:19-23, Yaptıklar 1:6-8

+ 24:37 Matfey 14:26, Mark 6:49
+ 24:39 1 İoanın 1:1
+ 24:41 İoan 21:5
+ 24:45 Yaptıklar 16:14
+ 24:46 Luka 24:27
+ 24:48 Yaptıklar 1:8

+ 24:49 İoan 14:26, Yaptıklar 1:8, Yaptıklar 1:4, Yaptıklar 2:4

• 24:50 Mark 16:19-20, Yaptıklar 1:9-11

+ 24:50 Matfey 21:17, Luka 19:29, İoan 11:18, Yaptıklar 1:9

+ 24:52 Matfey 28:9

+ 24:53 Yaptıklar 2:46, Yaptıklar 3:1, Yaptıklar 5:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZL

Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)

1. A

2. B

3. D

4. E

5. F

6. H

7. İ

8. K

9. L

10. M

11. N

12. P

13. S

14. T

15. V

16. Z

SÖZLÜK

Adam Oolu: butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal: İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar: tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar: masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina: yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar: din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz: iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär: bak Zakon üüredicileri.

David: İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar: gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Esir karısı: В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

Fariseylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Hanaan, hanaaneylär: Ханаан - имя одного из внуков Ноя, сына Хама. Со временем это стало названием территории на Ближнем Востоке, между Средиземным морем и рекой Иордан, которую заселели его потомки, хананеями. Хананеями в Библии собирательно называются все племена, населявшие Ханаан до прихода туда израильтян. Эти народы по большей части считались родственными финикийцам, и были язычниками.

Harççılar: harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär: çıfıtlar.

Kesiklik: erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär: iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada: bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık: bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär: İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos»): bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Mısır: Mısır –

Мысыр – старое название для Египта у многих народов, включая гагаузов.

Nard: paalı, ii kokulu yaa.

Negev: Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

Padan-Aram: Padan-Aram – Mesopotamiyanın bir çıfıt adı

Падан-Арам - это одно из еврейских названий Месопотамии, где проживал арамейский народ.

Pak/mındar: pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu: Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz: izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga: bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion: Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar: 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul: şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri: insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon: Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

Zilotlar: urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

Geografiya kartaları

Table of Contents

- Eni Baalantı: Luka

- Eni Baalantı

- Eni Baalantı

- Gi̇ri̇ş

- Luka

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

- Sözlük (Eni Baalantı)

- Adam Oolu
- Aksakal
- Allahtan korkannar
- Altar
- Ayoz bina
- Ayoz Yazılar
- Baş popaz
- Bilgiçlär
- David
- Dinar
- Esir karısı
- Fariseylär
- Hanaan, hanaaneylär
- Harççılar
- İudeylär
- Kesiklik
- Kesiklilär
- Kolonada
- Kurbannık
- Leviylilär
- Messiya (urumca «Hristos»)
- Mısır
- Nard
- Negev
- Padan-Aram
- Pak/mındar
- Paskellä yortusu
- Popaz
- Sadukeylär
- Sinagoga
- Sinedrion
- Tayfännar
- Veelzevul
- Zakon üüredicileri
- Zakon
- Zilotlar

- Geografiya kartaları