Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T12:27:03.818136+00:00

Eni Baalantı: Çıfıtlara

Eni Baalantı: Çıfıtlara

1. Eni Baalantı

1. Sözlük (Eni Baalantı)

2. Geografiya Kartaları

Eni Baalantı

Eni Baalantı

1. Eni Baalantı

2. Gi̇ri̇ş

1. Çıfıtlara

İi Haber

İisus Hristos için

Bibliyayı çevirän İnstitut

Moskva

2006

Eni Baalantı

Eni Baalantı
gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

Gi̇ri̇ş

GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

Çıfıtlara

Çıfıtlara

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

1

KİYAT ÇIFITLARA

Ool angillerdän üstün

1^1Eveldän Allah çok sıra hem çok türlü söledi prorokların aazınnan bizim dedelerä.

2Ama bu bitki günnerdä lafetti bizä Kendi Oolunnan, Angısını koydu mirasçı hepsinä hem Angısınnan dünneyi yarattı+.

3Ool Allahın metinniin aydınnıı hem Onun varlıın görümü da hepsini tutêr Kendi kudretli sözünnän. O, paklayıp bizim günahları, oturdu üüseklerdä, büük Olanın saa tarafında+.

4O oldu okadar taa üstün angillerdän, nekadar onnardan taa käämil ad kendinä edendi+.

5Zerä nezamansa Allah angillerin birisinä dedi: «Sän Benim Oolumsun, büün Senin Boban oldum», eki: «Bän Boba Ona olacam, O da Ool Bana olacek»+?

6Hep ölä, Kendi ilk duumuşunu dünneyä getirirkän, deer: «Allahın hepsi angilleri Ona baş iiltsinnär».

7Angillär için deer: «Bänim O, Kim döndürer angillerini lüzgerä hem izmetkerlerini ateş yalınına».

8Ama Oolu için deer: «Ey, Allah, Senin çorbacılık skemnän diveçtir hem padişahlık bastonun dooruluk bastonudur.

9Dooruluu sevdin, ama zakonsuzluktan azetmedin, onuştan Allah, Senin Allahın, Seni yaaladı sevinç yaayınnan taa çok Senin dostlarından».

10Da deer: «Ey, Saabi, Sän baştan eri kurdun, göklär dä Senin ellerinin yaptıkları.

11Onnar kaybeleceklär, salt Sän kalêrsın. Hepsi ruba gibi eskiyecek.

12Onnarı kıvradacan, nicä bir yaamurluk, da ruba gibi diiştirileceklär. Ama Sän kalêrsın hep ölä, Senin yılların – bitkisiz».

13Nezaman hem angı angilä Allah dedi: «Otur saa tarafımda, Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına»+.

14Diil mi onnar hepsi izmetkär duhları, yollanmış yardım etsinnär onnara, kim kurtulmak edenecek+?

2

Esap alın kurtulmak haberini

2^1Onuştan lääzım taa çok esap alalım sözleri, ne işideriz, ki bunnardan birtürlü sürüklenip, yıraklanmayalım.

2Zerä angillärlän sölenmiş hepsi sözlär aslı çıktı, da herkezi, kaç kerä sırayı basıp, zakonsuzluk etti, uygun ceza kabletti.

3Ozaman nesoy olur biz cezadan kurtulalım, eer kasavetsiz olarsaydık bukadar şannı kurtulmaya, angısını baştan Saabi annattı, da işidennär gösterdilär bizä, ani aslı.

4Allah da doorukladı onnarın sözlerini meraklı nışannarlan hem şaşmaklı işlärlän, hertürlü kudretli yaptıklarlan hem baaşışlarlan, ne payetti Ayoz Duh Kendi istediinä görä+.

İisus inancılara benzär oldu

5Angillerin zapına verilmedi gelecek dünnä, angısı için şindi lafederiz+.

6Ama birkimsey nezamansa, bunu dooruklayıp, dedi: «Nedir adam, ani Sän aklında tutêrsın onu, hem kimdir insan oolu, ani Sän onu dolaşêrsın?

7Sän onu angillerdän biraz taa aşaa koydun. Metinniklän hem ikramnan donattın onu /da Kendi ellerinin işleri üstünä koydun/.

8Hepsini, onun zapına verip, ayakları altına koydun». Hepsini onun zapına verip, Allah brakmadı bişey verilmedik onun zapına. Ama şindi taa görmeeriz, ani hepsi verili onun zapına+.

9Ama göreriz Onu, Kim angillerdän biraz taa aşaa koyuldu – İisusu, Angısı, ölüm zeetlerini çekeräk, metinniklän hem ikramnan donadıldı, ki Allahın hayırınnan ölümdän datsın herkez için+.

10Zerä düşärdi, ki O, Kimin için hepsi oldu hem Kimin kuvedinnän hepsi var, getirip çok ool metinnää, zeetlärlän taman yapsın onnarın kurtulmak Öncüsünü+.

11Zerä ayozlayan İisus hem ayozlanmak yolunda olannar – hepsi bir Bobadandır. Onuştan İisus utanmêêr onnara desin «kardaş»,+

12zerä deer: «Haberleyecäm Senin adını Benim kardaşlarıma, halkın arasında metinnik Sana çalacam».

13Hep ölä deer: «Umudumu Ona koyacam» hem taa: «Tä, Bän hem uşaklarım, angılarını verdi Allah bana».

14Ölä ki, nicä uşaklar pay alêrlar kandan hem ettän, hep ölä O da pay aldı kandan hem ettän, ki ölümnän telef etsin onu, kimdä var ölümün kuvedi, angısı diavol,+

15da boşandırsın onnarı, kim ölüm korkusundan bütün yaşamaklarında çıraklıkta bulundu.

16Şüpesiz, O gelmeer angillerä yardıma, ama Avraamın senselesinä.

17Onuştan O lääzımdı herbir iş üzerä benzesin kardaşlarına, ki olabilsin Allahın izmetindä bir inanç hem acıyan Baş popaz da uslandırsın Allahın üfkesini insanın günahları için+.

18Zerä Kendi acı çekti denenmektä, onuştan O yardım edäbilir denenmektä olannara+.

3

İisus hem Moisey

3^1Ölä ki, ayoz kardaşlarım, siz, ani bizimnän bilä gökä çaarıldınız, çevirin bakışınızı Apostola hem Baş popaza, Angısını şaatlık ederiz inanda, İisusa.

2İisus, nicä dä Moisey, bütün Allahın evindä inançtı Allaha, Kim koydu Onu bu izmetçilää.

3Onuştan Allah uygun buldu, ani İisusa taa büük metinnik verilsin, nekadar Moiseyä, ölä nicä evi yapan taa çok hatırlanêr, nekadar ev.

4Zerä herbir ev yapılı birkimseydän, ama hepsini yapan – Allahtır.

5Hakına, ani Moisey «inançtı bütün Allahın evindä», nicä izmetkär, şaatlık etsin deyni o işlär için, ne sora haberleneceydi.

6Ama Hristos, nicä Ool, inançtı Allaha Kendi evindä. Onun evi – biz, eer kıyışmaklan /bitkiyädän/ koruyarsak umudu, neylän üüneriz.

İnansızlaa düşmektän korunun

7Onuştan, nicä Ayoz Duh deer: «Büün, eer işidirseniz Allahın sesini,

8inatlaştırmayın üreklerinizi, benzämeyin dedelerinizä, angıları, baş kaldırıp, denedilär Onu çol erdä.

9Orada denedilär Beni, baktılar annamaa aslısını Benim için, makar ki gördülär Benim yaptıklarımı kırk yıl.

10Onuştan o boy insan darsıttı Beni, da bu beterä dedim: „Onnar herzaman şaşık ürekli adamnar, Benim yollarımı tanımadılar.

11Onuştan Bän üfkeylän emin ettim, ani onnar girmeyeceklär Benim raatlııma“».

12Kardaşlar, bakın, olmasın sizdän birisindä fena hem inansız bir ürek, angısı atılêr diri Allahtan.

13Üreklendirin biri-birinizi her gün, okadar vakıt, nekadar dener «Büün», ki biriniz bilä inatlaştırmasın üreeni, aldanarak günahlan.

14Çünkü olêrız paycı Hristozlan bilä, eer baştan bitkiyädän umudun temelini kaavi tutarsak.

15Nicä öncä dedik: «Büün, eer işidirseniz Allahın sesini, inatlaştırmayın üreklerinizi dedeleriniz gibi, açan baş kaldırdılar».

16Zerä kimdir onnar, kim işittiktän sora baş kaldırdı? Diil mi hepsi onnar, kim Moiseyin yardımınnan Mısırdan çıktılar?

17Kimdi onnar, kim Onu kırk yıl darsıttı? Diil mi onnar, ani günaha girdilär da ölüp-düştülär çol erdä?

18Kimin için O emin etti, ani girmeyeceklär Onun raatlıına? Diil mi onnar için, angıları seslämedilär?

19Ölä ki, göreriz, ani onnar girämedilär inansızlık beterinä.

4

Raatlık, ani Allah isteer versin insana

4^1Allahın adaması taa uzanêr, ki giräbilelim Onun raatlıına. Onuştan, sakınalım, ki birkimsey sizdän birtürlü bu raatlaa etişmesin+.

2Zerä bizä dä verildi ii haber, nicä dä onnara, ama onnara fayda olmadı sözlerdän, ani işittilär, zerä kabletmedilär inannan.

3Ama biz inancılar bu raatlaa gireriz, nicä O dedi: «Bän üfkeylän emin ettim, ani onnar girmeyeceklär Benim raatlııma», makar ki Onun işleri tamannanmıştı dünnä kurulmasından+.

4Zerä bir erdä edinci gün için bölä dedi: «Dinnendi Allah edinci günü hepsi Kendi işlerindän»+.

5Da bunun için genä deer: «Onnar girmeyeceklär Benim raatlııma».

6Ölä ki kimisi kaldı, girsinnär bu raatlaa, ama kimä öncä ii haber verildiydi, onnar girmedilär seslämemäk beterinä+.

7Onuştan O enidän kurêr bir gün, angısı «büün», açan Davidin aazınnan lafeder çok vakıttan sora, nicä öncä dendi: «Büün, eer işidärseniz Allahın sesini, inatlaştırmayın üreklerinizi».

8Eer Yosua vereydi onnara raatlık, Allah taa sora lafetmeyeceydi bir başka gün için.

9Onuştan kalêr taa bir vakıt, açan Allahın insanı dinnenecek.

10Zerä o, kim girer Allahın raatlıına, o kendi dä dinnener kendi işlerindän, nicä Allah ta dinnendi Kendi işlerindän.

11Onuştan çalışalım bu raatlaa girmää, da kimsey olmasın seslämeyici onnar gibi.

12Zerä Allahın sözü diri, işleyän hem ikiüzlü kılıçtan taa keskin. O etişer orayı, neredä can hem duh, eklär hem imik biri-birindän ayırılêr, da daava eder ürään düşünmeklerini hem neetlerini+.

13Yaradılmışlardan hiç kimsey Allahtan saklanamaz. Onun gözlerinin önündä hepsi ayın-açık. Ona biz cuvap verecez.

İisus – Baş popazımız

14Ölä ki, çünkü bizdä var bir şannı Baş popaz, ani geçti göklerdän, İisus, Allahın Oolu, kaavi tutunalım inandan, angısını şaatlık ederiz+.

15Bizdä var ölä bir Baş popaz, Angısı yok nasıl acımasın bizi zayıflıklarımızda, zerä O denenmiş oldu herbir iş üzerä bizim gibi, salt günah yapmadı+.

16Onuştan kıyışmaklan Allahın hayırlı çorbacılık skemnesinä yaklaşalım, ki kabledelim acıyannık hem hayır, yardım bulalım lääzımnıklı vakıtta+.

5

5^1Herbir baş popaz, ani insandan seçili, koyulêr, Allaha izmet etsin insanın hatırı için, baaşış hem kurban günahlar için getirsin+.

2O yalpak olabilir bilgisiz hem şaşırık olannarlan, çünkü kendisi dä var sarılı yufkalıklan+.

3Onuştan düşer nicä insan için, hep ölä kendisi için dä kurban getirsin, ki günahları afedilsin+.

4Kimsey kendiliindän alamêêr bu ikramı, eer Allahtan çaarılmış olmarsa, nicä Aron.

5Hep ölä Hristos da, Baş popaz olsun deyni, Kendi almadı bu ikramı, ama bu ikramı verdi O, Kim dedi Ona: «Sän Benim Oolum, büün Senin Boban oldum»+.

6Nicä başka erdä O deer: «Sän divecinä popazsın Melkisedek gibi»+.

7Hristos, tencä yaşamasında, dua etti. Yaşlar gözlerindä büük seslän yalvardı Allaha, Angısı Onu ölümdän kurtarabilir. Onun allahçılıı için Allah Onu işitti+.

8Bakmayarak, ani Kendi Ool, zeetlärlän sınaştı Allahı seslemää+.

9Kendi taman olarak, diveç kurtulmak sızıntısı oldu hepsi için, kim Onu sesleer+.

10Zerä O koyuldu Allahtan Baş popaz, Melkisedek gibi.

İlerleyin inanda

11Melkisedek için var çok ne lafetmää, ama zordur annatmaa, çünkü siz şindi aar işidennär oldunuz+.

12Zerä çoktan lääzımdı olasınız üüredici, ama şindi enidän lääzım sizi üüretmää başlankı üüretmeklerä Allahın sözündän. Sizä lääzım süt, ama diil çetin imeklär+.

13Herkez, kim süt içer, diil sınaşık Allahın dooruluk sözünä, çünkü o bir evlattır.

14Çetin imeklär – olgun adamnar için, onnarın duyguları sınaşık hem alışık tanısınnar, nedir ii hem nedir kötü+.

6

6^1Onuştan, brakıp Hristozun başlankı üüretmeklerini, tamannaa dooru ilerleyelim. Enidän temeli koymayalım: dönmäk ölü işlerdän, inanmak Allaha,+

2üürenmäk vaatizlik[*] için, el koymak için, ölülerin dirilmesi için hem diveç daava için+.

3İlerleyelim! Bunu yapacez, eer Allah izin edärsä.

4Zerä kim bir sıra aydınnadıldı, dattı göktän gelän baaşışlardan, oldu paycı Ayoz Duhlan+

5da dattı Allahın ii sözündän hem gelecek zamanın kuvetlerindän,

6ama hep okadar düştü inansızlaa, onnarı yok nasıl enidän döndürmää Allaha günahlarından, zerä kendilerindä enidän stavroza gererlär Allahın Oolunu da gülmää alêrlar Onu aalemin önündä.

7Zerä Allahtan iisözlener o er, angısı çok sıra yıslanêr yaamur suyunnan, ani yaayêr onun üstünä da eşillik büüder, fayda getireräk onnara, kim topraa işledi.

8Ama eer bu er büüdärseydi çalı hem gürlük, o bişeyä yaramaz, yakındır betvalanmaa. O bitkidä yakılêr ateştä+.

9Makar ki bölä lafederiz, sevgili kardaşlar, hep okadar biz çok inanêrız, ani siz taa ii halda bulunêrsınız da ileri dooru kurtulmuş olacenız.

10Zerä Allah doorudur, O unutmêêr sizin savaşmanızı hem sevginizi, ani gösterdiniz Onun adı için. Siz yardım ettiniz hem taa yardım edersiniz Allahın ayoz halkına+.

11İsteeriz, ani herkeziniz bitkiyädän göstersin hep bu çalışmayı, ki bütün umudunuz olsun+.

12İstämeeriz, haylaz olasınız, ama isteeriz benzeyäsiniz onnara, kim inannan hem dayanmaklan edenerlär adamakları+.

Allahın adaması

13Allah, Avraama adamak verirkän, çünkü yoktu başka taa büük, kiminnän emin etsin, emin etti Kendi-Kendinnän+

14da dedi: «Dooru, ani taşkınnıktan iisözleyecäm hem zeedeleyecäm seni»+.

15Bitkidä Avraam dayanmaklan kabletti, ne adandı.

16Dooru, ani insannar, ki laflarını inandırsınnar deyni, emin ederlär taa büük birkimseylän, da bununnan bitiriler herbir kavga.

17Hep ölä Allah da, isteyeräk taa açık göstersin, ani Onun neeti yok nasıl diişilsin, kaaviledi adamasını eminnän,

18ki bu iki diişilmeyän işlän, adamaklan hem eminnän, neylän Allah yok nasıl aldatsın, büük kıyışmak edenelim. Biz Allahta saklandık, ki tutunabilelim önümüzä koyulu umuttan.

19Bu umudumuz kaavi hem çetin, nicä bir gemi demiri, ani koruyêr canımızı, Ayoz binanın içyankı perdenin öbür tarafına etişer,+

20nereyi İisus öncä girdi bizim için, olarak divecinä Baş popaz, Melkisedek gibi+.

7

Popaz Melkisedek

7^1Melkisedek, Salimin padişahı, En üüsek Allahın popazı, odur, kim karşı etti da iisözledi Avraamı, açan o geeri dönärdi, padişahları ensemektän sora.

2Avraam ona onuncu payını verdi hepsindän. Melkisedek ilkin kendi adı annamasına görä «dooruluk padişahı», sora «Salim padişahı» – annaması usluluk padişahı+.

3O bobasız-anasızdır, kiyatta gösterilmeer onun senselesi. Yok ne yaşlar başlantısı, ne dä yaşamanın bitkisi. O Allahın Oolu gibi kalêr popaz herzamana.

4Görersiniz mi, nekadar üstün o? Artık dädumuz Avraam da ona verdi onuncu payını cenk gelirindän.

5Zakona görä, Leviy oollarından onnar, kim popazlıkta izmet eder, alêrlar onuncu payını insandan, başka laflan, kendi kardaşlarından, makar ki bunnar da hep Avraamdan duuma.

6Ama Melkisedek, ani diil Leviy oollarının senselesindän, aldı Avraamdan onuncu payını da iisözledi onu, kimä veriliydi Allahın adamakları+.

7Lafsız biliner, ani küçüünü iisözleer büük olan.

8Leviyli popazlık kurulmasına görä onuncu payını alêr ölümnü insannar, ama Melkisedek popazlıına görä alêr o, kimin için şaatlık ediler, ani yaşêêr.

9Çıkêr, eer bu laf dooruysa, ani Avraam verip onuncu payını, kendi Leviy dä verdi, angısı şindi insanın gelirindän onuncu payını alêr.

10Zerä Leviy dedesinin güüdesindeydi, açan Melkisedek Avraamı karşı etti.

Eni popazlık

11İnsan kabletti Ayoz Zakonu leviyli popazlık sırasına görä. Ama eer etişäbileydilär tamannaa o popazlarlan, ne lääzımnık olaceydı enidän lafetmää başka bir popazın gelmesi için, angısı Melkisedek gibi, ama diil Aron gibi?

12Popazlık sırası diişilmesindä düşer zakon da diişilsin.

13Aslısı O, Kimin için lafediler burada, çekilärdi başka bir tamızlıktan, angısından kimsey izmet etmedi kurbannıkta.

14Zerä belli, ani bizim Saabi duudu İudanın tamızlıından, angısı için Moisey bişey sölämedi popazlık için+.

15Hem bu taa açık olêr, açan göreriz, ani Melkisedek gibi kalktı bir başka popaz,

16Angısı oldu popaz diil bir senselä zakonuna görä, ama bir yaşamanın kuvedinä görä, angısı hiç bir sıra bilä yok edilmäz.

17Zerä Onun için şaatlık ediler: «Sän divecinä popazsın Melkisedek gibi»+.

18Ölä ki baştan verili sımarlamak diiştirildi, çünkü kuvetsiz hem faydasız oldu+.

19Zerä Zakon bişey yapamadı taman. Onun erinä verildi taa ii umut, angısınnan biz yaklaşêrız Allaha+.

20Bu da olmadı eminsiz.

21Leviylilär eminsiz popaz oldular, ama İisus popaz oldu Allahın emininnän, Angısı dedi Ona: «Emin etti Saabi da atılmayacek: Sän divecinä popazsın Melkisedek gibi»+.

22Bununnan İisus taa ii bir baalantının garantiyası oldu+.

23Bundan kaarä, popaz çok vardı, zerä ölüm beterinä yoktu nasıl olsun salt bir popaz.

24Ama İisus, çünkü divecinä yaşêêr, Onun popazlıı başkasına geçmäz.

25Onuştan O heptän kurtarabilir onnarı, kim Onun aracılıınnan Allaha yaklaşêr, zerä O herzaman yaşêêr da aracılık eder onnar için+.

Eni baalantının Baş popazı

26Butürlü Baş popaz bizä lääzım. O ayoz, kabaatsız, lekesiz, günahkerlerdän ayırık hem hepsi göklerdän taa üüsek koyulu+.

27Onun yok lääzımnıı, nicä öbür baş popazların, getirsin kurban kendi günahları için, sora insanın günahları için. O bir sıra herzaman için Kendini kurban getirdi+.

28Zerä Zakon koyêr baş popaz o adamnarı, angıları yufka, ama emin, ani yapıldı Zakondan sora, koydu Oolu, Angısı taman oldu divecinä+.

8

8^1Sölediklerimizin özü budur: bizdä var ölä bir Baş popaz, Angısı göklerdä oturdu büük Allahın çorbacılık skemnesinin saa tarafında+.

2O izmetçidir Ayoz erdä, hakına Buluşmak Çadırında, ani kurulu Kendindän Saabidän, ama diil insandan+.

3Herbir baş popaz sıralı, ki getirsin baaşış hem kurban. Onuştan lääzım oldu, ki bu Baş popaz da getirsin kurban+.

4Eer O kalaydı bu erdä, olmayaceydı popaz, zerä var başka popazlar, ani Zakona görä baaşış getirerlär.

5Onnar izmet ederlär göktekilerin benzemesinä hem gölgesinä, nicä Allah söledi Moiseyä, açan yapaceydı Buluşmak Çadırını: «Bak da yap hepsini örnää görä, ne gösterildi sana bayır üstündä»+.

6Ama şindi Hristos edendi okadar taa üstün izmetçilik, nekadar taa üstün baalantının aracısı oldu, zerä bu baalantı kurulu taa ii adamaklarlan+.

7Eer ilk baalantı kusursuz olaydı, lääzımnık duyulmayaceydı başka baalantıya+.

8Ama Allah, ilk baalantıda, maana bularak onnara, deer: «Tä, geler günnär, deer Saabi, açan bir eni baalantı yapacam İzrailin hem İudanın milletinnän+.

9Diil ölä bir baalantı, nicä yaptım onnarın bobalarınnan, açan, ellerindän tutup, çıkardım onnarı Mısırdan, zerä onnar Benim baalantıma inanç kalmadılar, onuştan Bän dä kasavetsiz oldum onnar için, deer Saabi.

10Tä, budur baalantı, ne İzrail milletinnän yapêrım o günnerdän sora, deer Saabi: Benim zakonnarımı onnarın fikirlerinä koyacam hem üreklerinä yazacam. Bän onnarın Allahı olacam, onnar da Benim halkım olaceklar.

11Kimsey üüretmeyecek yakın olanını hem kendi kardaşını, deyip: „Saabiyi tanı“, zerä küçük-büük, hepsi Beni tanıyacek.

12Zerä onnarın zakonsuzluklarını afedecäm hem günahlarını taa aklıma getirmeyecäm».

13Deyip «eni», gösterdi, ani ilkinkisi eskiydi, ama ne eski hem çoktankı, o yakın sonuna.

9

Erdeki Ayoz çadır

9^1İlk baalantının da izmetçilik sıraları hem erdeki Ayoz eri vardı.

2Kuruldu bir Buluşmak Çadırı. İlk bölümün adı – «Ayoz er». Burada bulunardı şamdal hem sofra, dizili ekmeklärlän.

3İkinci perdenin ardında vardı bölüm, adı «En ayoz er».

4Buradaydı altın altar günnüklemäk için hem Baalantı Sandıı, ani her taraftan altın yaldızlıydı. Burada vardı bir altın kap mannaylan, Aronun filizlenmiş bastonu hem baalantının düz taşları.

5Onnarın üstündä yalabık heruvimnär, angıları gölgelärdi acıyannık kapaanı. Şindi diildir vakıt bunnarın halizini lafetmää.

6Bunnar erleştirildiktän sora popazlar herzaman çadırın ilk bölümünä girerlär, ki izmetçilik yapsınnar.

7Ama ikinci bölümä sade baş popaz yılda bir sıra girer, alıp kan kurbandan, ani getirer kendisi için hem hepsi insanın bilmezlik günahları için+.

8Bununnan Ayoz Duh gösterer, nekadar vakıt çadırın ilk bölümü durêr, Ayoz erä yol diil açık+.

9Bu çadır bizim vakıtlar için bir benzetmäktir. Baaşışlar hem kurbannar getirilir, angıları yok nasıl heptän paklasınnar onnarın üzlerini, kim baş iilder Allaha+.

10Bu sıralar kurulu sade imeklär için, içmeklär için hem hertürlü yıkamaklar için, başka laflan, güüdä için, o vakıda kadar, açan Allahın aslı sıraları kuvedä girer+.

Hristozun kanı

11Ama Hristos, gelär iiliklerin Baş popazı, gelip-girdi bir taa şannı hem käämil Buluşmak Çadırına, diil eldän yapılı, başka laflan, diil bu dünnedän+.

12O girdi bir sıra herzamana Ayoz erä, diil tekä hem bızaa kanınnan, ama Kendi kanınnan, da bununnan diveç kurtulmak edendi.

13Eer bızaaların hem tekelerin kannarı hem bir dananın külü serpilip ayozlarsaydı mındar olannarı hem paklarsaydı bulaşık güüdeleri,

14nekadar taa çok Hristozun kanı, Angısı Diveç Duhlan Kendini lekesiz bir kurban getirdi Allaha, paklayacek sizin üzünüzü ölü yaptıklardan, ki izmet edäsiniz diri Allaha+.

15Onuştan Hristos Aracıdır eni baalantıda, ki onnar, kim çaarılmış, adanmış diveç mirası edensinnär. Hristos öldü, ki kurtarsın onnarı, kim sırayı bastı ilk baalantının vakıdında+.

16Çünkü baalantı kuvedä girsin deyni, lääzım ilkin göstermää, ani öldü o, kim baalantıyı yaptı.

17Baalantı kuvedä girer salt ölümdän sora. Onun kuvedi hiç yok, nekadar vakıt baalantıyı yapan yaşêêr.

18Ölä ki, ilk baalantı da lääzımdı kannan kaavilensin.

19Dooru, ani Moisey, açan okudu hepsi sımarlamakları Ayoz Zakondan insanın önündä, aldı kan bızaa hem tekä kurbannarından da suylan, al boyalı yapaaylan hem issop çıbıınnan serpti, nicä kiyadı, hep ölä dä hepsi insanı,

20deyip: «Budur baalantının kanı, ani Allah sıraladı sizin için».

21Hep ölä serpti kannan Buluşmak Çadırını hem hepsi izmetçilik kaplarını.

22Zakona görä artık hepsi kannan paklanêr. Kan dökülmeyincä, bişey afedilmeer.

23Eer gökteki aslıların benzetmeleri butürlü lääzımsa paklansın, nekadar taa çok lääzımdı gökteki hakına aslıları paklasınnar taa ii kurbannarlan+.

24Zerä Hristos girmedi eldän yapılı bir Ayoz erä, angısı hakına Ayoz erin benzetmesiydi, ama girdi uz gökä, ki+

25diil ani çok sıra kurban Kendini getirsin, nicä baş popaz, angısı her yılın En ayoz erä girer kannan, ama diil kendi kanınnan.

26Başka türlü Ona lääzım olaceydı dünneyin kurulmasından çok sıra zeetlensin. Ama O şindi, vakıtların bitkisindä peydalandı, ki bir sıra herzamana Kendi kurbanınnan günahı silsin+.

27Nicä insana sıralanmış, bir kerä ölsün, ondan sora daava,+

28hep ölä Hristos da Kendini bir sıra kurban getirdi, ki çok insanın günahlarını taşısın. İkinci sıra gösterilecek, diil ki kurban olsun günah için, ama kurtarsın onnarı, kim Onu bekleer+.

10

Bitki kurban

10^1Ayoz Zakon, angısında var salt gelär iiliklerin gölgesi, ama diil hakına işlerin aslısı, hep o kurbannarlan, ani yıldan yıla durmamayca getiriler, yok nicä taman yapsın onnarı, kim Allaha yaklaşêr+.

2Başka türlü durgunaceydılar kurbannarı getirmää, zerä onnar, kim izmet eder Allaha, bir kerä paklandıktan sora duymazdılar üreklerindä kendilerini günahker.

3Ama bu kurbannar yıl yıldan insanın aklına getirer günahlarını.

4Zerä yok nasıl bualar hem tekelär kanı günahı yok etsin.

5Onuştan Hristos, gelip bu dünneyä, dedi Allaha: «Sän kurban hem baaşış istämedin, ama bir güüdä Bana hazırladın.

6Heptän yakılan hayvannarı hem günah için kurbannarı Sän beenmedin.

7Ozaman dedim: „Tä, gelerim, nicä Zakon kiyadında yazılı Benim için, ey, Allah, ki Senin istediini yapayım!“»

8Hristos baştan dedi: «Ne kurbannarı, ne baaşışları, ne heptän yakılan hayvannarı, ne günah için kurbannarı Sän istämedin hem beenmedin, makar ki bunnar Zakona görä getiriler».

9Sora ekledi: «Tä, gelerim, /ey, Allah,/ ki Senin istediini yapayım». İlkinkisini ortadan kaldırır, ki erinä ikincisini koysun.

10Allahın bu istemesinä görä, biz ayozlandık bir sıra herzamana, açan İisus Hristos kurban getirdi Kendi güüdesini+.

11Herbir popaz, gün gündän izmetçilik yaparak, çok sıra getirer hep o kurbannarı, angıları bir sıra bilä yok edämäz günahı.

12Ama O, Kendini getirip salt bir sıra kurban günahlar için, oturdu herzamana Allahın saa tarafına+.

13Şindän sora bekleer, duşmannarı koyulsun Onun ayakları altına+.

14Zerä O bir kurbannan taman yaptı herzamana onnarı, kim ayozlanmak yolunda.

15Bunun için bizä şaatlık eder Ayoz Duh da, deyip:

16«Tä, budur baalantı, ani o günnerdän sora onnarlan yapacam, deer Saabi: Benim zakonnarımı onnarın üreklerinä koyacam hem onnarın fikirlerinä yazacam.

17Artık onnarın günahlarını hem zakonsuzluklarını aklıma getirmeyecäm»+.

18Ama neredä günah afedilmiş, orada yok lääzımnık günah için kurban getirmää.

Brakılmayın inandan!

19Ölä ki, kardaşlar, İisus Hristozun kanınnan var nasıl kıyışmaklan En ayoz erä eni hem diri yoldan girelim+.

20Bu yolu O açtı bizä içyankı perdeylän, angısı Onun güüdesidir+.

21Bir büük Popazımız da var koyulu Allahın evinin üstünä.

22Onuştan yaklaşalım Allaha pak üreklän hem kaavi inannan, serpip üzlerimizi, kötü neetlerdän paklayalım hem güüdemizi temiz suylan yıkayalım+.

23Sallanmadık o umuttan tutunalım, angısı için şaatlık ederiz, zerä adamak verän inançtır+.

24Çalışalım biri-birimizi havezlendirmää, ki sevgiylän iilik yapalım.

25Toplantılarımızdan brakılmayalım, nicä kimileri alıştı, ama okadar taa çok biri-birimizi üreklendirelim, nekadar taa çok görersiniz, ani o Gün yaklaştı+.

26Zerä eer biz, kim aslılıı üürendi hem kabletti, isteyeräk günah yaparsak, ozaman başka bir kurban günahlarımız için kalmaz+.

27Kalêr, salt korkuylan beklenilsin daava vakıdı hem kızgın ateş, ani yok edecek duşmannarı.

28Eer onnar, angıları Moiseyin zakonunu basardı, iki-üç kişinin şaatlıınnan acıyannıksız öldürülürsä,

29siz ne deersiniz? Nekadar taa büük ceza kabledecek o, kim Allahın Oolunu çiinemiş, baalantı kanını aşaalamış, neylän ayozlandıydı, da butakım Allahın hayırlı Duhunu gücendirmiş+.

30Biz tanıyêrız Onu, Kim dedi: «Kin çıkarmak Benim işim, kötülüklär için Bän ödeyecäm, deer Saabi» hem «Saabi Kendi daava kesecek insanına»+.

31Titsidir, düşäsin diri Allahın elinä!+

32Aklına getirin baştan vakıtları, açan aydınnıı gördüktän sora, çok savaşıp, acı çektiniz.

33Kimi kerä takazalanıp hem zeetlenip, aalemin gülüntüsü oldunuz. Kimi kerä pay aldınız onnarlan, angıları hep bu denemeklerdän geçirdilär.

34Siz acıdınız onnarı, kim kapanda bulundu; varlıınızın kayıplıını sevinmäklän kablettiniz, çünkü bilersiniz, ani /göktä/ taa ii hem geçmäz bir varlık edeneceniz+.

35Ölä ki brakmayın girginniinizi, angısı için bir büük baaşış olacek.

36Sizä dayanmak lääzımdır, ki, tamannayıp Allahın istediini, kabledäsiniz, ne adanmış sizä.

37Zerä, nicä Allah deer Ayoz Yazıda, «az, pek az kaldı da Gelän gelecek, hiç oyalanmayacek.

38Benim dooru olannarım inannan yaşayaceklar, ama kim geeri çekiler, onnarı beenmäm»+.

39Biz diiliz onnardan, kim geeri çekiler da kaybeler, ama onnardan, kim inanêr da canını koruyêr.

11

İnan iitleri

11^1İnan kaavi umuttur o işlär için, ne bekleeriz, hem bir kayıllık o işlerä, ne şindi görmeeriz+.

2Bununnan eveldän dedelerimiz Allahın beenmesini edendilär.

3İnannan annêêrız, ani kosmos Allahın sözünnän yaradılmış oldu. Ölä ki, görünär işlär görünmeyän işlerdän yaradıldı+.

4İnannan Avel Allaha taa ii bir kurban getirdi, nekadar Kain. Bununnan şaatlık kabletti, ani Allahın önündä doorudur, zerä Allah gösterdi, ani kabletti onun baaşışlarını. Butakım o büün dä lafeder, makar ki öldü+.

5İnannan Enoh alındı bu dünnedän, ki ölümü görmesin, da bulamadılar onu, zerä onu Allah aldı. Alınmasından öncä, Enoh şaatlık kabletti, ani Allahtan beenilmiş oldu+.

6İnansız yok nasıl Allahtan beenilmiş olalım, zerä, kim yaklaşêr Allaha, lääzım inansın, ki Allah var hem baaşış verer onnara, kim Onu aarêêr.

7İnannan Noy Allahtan haber kabletti o işlär için, ne taa görünmärdi. Çünkü Allahtan korkardı, yaptı bir gemi, ki kendi senselesini kurtarsın. Bununnan dünneyi azarladı da inannan aklanmak edendi+.

8İnannan Avraam, açan çaarıldı, kayıl oldu gitsin orayı, neredä çorbacı lääzımdı olsun. Yola yollandı, hiç bilmeyeräk, nereyi gider+.

9İnannan adanmış erdä, nicä bir yabancı, erleşti. Çadırda İsaaklan hem İakovlan yaşadı, kim onunnan bilä mirasçı olaceydılar hep o adanmış işlerä+.

10Zerä Avraam bir kaavi temelli kasaba beklärdi, ani kurulu hem düzülü Kendindän, Allahtan+.

11İnannan, makar ki karısı Sarra uşaksızdı hem yaşları geçmişti, kuvet kabletti, uşaa olsun deyni, zerä inandı, ani inançtır O, Kim bunu adadı+.

12Ölä ki ölmää yakın bir adamdan duudu bir senselä ölä çok, nicä gök yıldızları, nicä deniz boyunda sayısız kum+.

13Hepsi bunnar ölüncä inancı kaldılar, makar ki edenmedilär, ne adandı onnara, ama uzaktan salt siirettilär da sevindilär. Açık kablettilär, ani onnar yolcu hem konakçı bu erdä+.

14Zerä onnar, kim bölä lafeder, gösterer, ani aarêêr kendi vatanını.

15Hakına, eer cannarı acıyaydı o erä, neredän çıktıydılar, vardı kolaylıkları geeri dönsünnär.

16Ama onnar özenärdilär bir taa ii erä, gökteki erä. Onuştan Allah utanmêêr adlansın onnarın Allahı, zerä onnar için bir kasaba hazırladı+.

17İnannan Avraam, denenmiş olup, İsaakı kurban getirdi. O, kim kablettiydi adamakları, getirärdi kurban biricik oolunu,+

18angısı için Allah dedi: «İsaaktan duuacek onnar, kim senin senselän adlanacek».

19Çünkü Avraam esaplardı, ki Allah dirildäbilir ölüyü dä. Onuştan, simvolik lafederäk, ölümdän İsaakı geeri aldı+.

20İnannan İsaak iisözledi İakovu hem Esavı da söledi, ne olacek onnara gelär vakıtlarda+.

21İnannan İakov ölüm döşeendä İosifin oollarından ikisini iisözleyeräk, baş iiltti Allaha, abanıp bastonu üstünä+.

22İnannan İosif, ölecää zaman, İzrailin oollarının Mısırdan çıkması için andı da kendi kemikleri için sımarlamak onnara verdi+.

23İnannan Moiseyi duumasından sora bobaları üç ay sakladılar, zerä gördülär, ani uşak gözäl, da padişahın emirindän korkmadılar+.

24İnannan Moisey, büüdüktän sora, atıldı sayılsın faraonun kızının oolu.

25Taa çok istedi Allahın insanınnan bilä zeetlensin, nekadar bir kısa vakıt günah hoşluunda sefalansın+.

26Hristos için aşaalanmayı taa büük zenginnik saydı, nekadar Mısır haznalarını, zerä o bakardı baaşışa, ani sonda alacek+.

27İnannan Mısırı braktı, padişahın üfkesindän korkmayarak, zerä, dayanarak, görärdi sansın Onu, Kim görünmeer.

28İnannan Paskelleyi yortuladı, kurban kanını döküp, ki ölüm angili İzrailin ilk duumuşlarını telef etmesin.

29İnannan izraillilär Kırmızı denizi, nicä kurudan, geçtilär. Ama mısırlılar bunu yapmaa denediynän, buuldular.

30İnannan İerihonun duvarları düştülär edi gün dolanmaktan sora.

31İnannan orospu karı Raav inansızlarlan bilä ölmedi, zerä gözçüleri ii kabletti /da başka yoldan onnarı yolladı/+.

32Hem ne kalêr söleyim? Zerä yok vakıdım, lafedeyim Gedeon için, Barak için, Samson için, İeffay için, David için, Samuil için hem kalan proroklar için.

33İnannan onnar padişahlıkları ensedilär, dooruluk yaptılar, adamakları edendilär, aslannarın aazlarını kapadılar,

34kızgın ateşi süündürdülär, kılıç keskinniindän kurtuldular, bakmayarak kuvetsizliklerinä, kuvet aldılar, cenktä kaavi oldular, yabancı askerleri kooladılar.

35Karılar ölülerini geeri diri kablettilär. Başka adamnar, zeetlenip, öldülär. Kabletmedilär verilmiş kolaylıkları, kurtulsunnar deyni, zerä istedilär, dirilip, taa ii bir yaşamak edensinnär.

36Başkaları gülmää alındılar hem lobut idilär, sincir hem zındandan cezalandılar+.

37Taşlan düüldülär, testereylän kesildilär, /denendilär/, kılıçlan öldürüldülär. Koyun hem keçi derisindän tulumnarlan giiyimni, yokluk, zorluk hem kötülük çektilär.

38Onnar, kimi bütün dünnä etmäz, çol erlerdä hem bayırlarda, minalarda hem er çatlaklarında kaçkın gezdilär.

39Hepsi bunnar, makar ki metedildilär inannarı için, hep okadar kabletmedilär, ne onnara adandı,

40zerä Allah hazırladıydı bizim için bişey taa ii, ki onnar bizsiz etişmesinnär tamannaa+.

12

Saabi cezaylan üüreder onnarı, kimi sever

12^1Onuştan, çünkü bizi dolaylêêr çok şaatlar, bulut gibi, atalım bir tarafa hertürlü aarlıı hem hertürlü günahı, ani kolay dolaştırêr bizi, da dayanmaklan yarışalım o kaçmakta, ani önümüzdä+.

2Uz İisusa bakalım, Angısı bizim inanın öncüsü hem tamannayıcısı. O, bakarak sevinmelää, ani gelecek, dayandı stavrozda gerili olsun. Bunu hiç utanmak saymadı da Allahın çorbacılık skemnesinin saa tarafına oturdu+.

3Düşünün Onun için, Kim ölä çok dayandı ozaman, nezaman günahkerlär Ona karşı lafetti, ki yufkalamayasınız da umutsuzlaa düşmeyäsiniz.

4Siz taa cenkleşmediniz kan döküncä, savaşarak günaha karşı+.

5Siz unuttunuz mu o nasaadı, ani sizä veriler, nicä oollara: «Oolum! Paasızlandırma o cezayı, neylän Saabi seni üüreder, da umutsuzlaa düşmä, açan o seni takazalêêr.

6Zerä Saabi, kimi sever, onu cezalayıp üüreder hem herbir oolu düüyer, kimi kableder».

7Cezaya dayanın, zerä bundan tanınêr, ani Allah taşıyêr Kendini sizinnän, nicä oollarınnan. Vardır mı acaba ool, kimi bobası cezalayarak üüretmesin+?

8Eer üürenmärseydiniz cezadan, angısını hepsi çekär, ozaman siz orospuluk uşaklarıysınız, ama diil hakına oollar.

9Bundan kaarä, erdeki bobalarımızdan cezalanmış, hep okadar onnarı hatırlêêrız. Acaba taa çok düşmeer mi, duhça Bobamızın zapına verilip, yaşayalım?

10Zerä bobalarımız bizi cezalardılar az vakıt için, nicä sayardılar taa ii, ama Allah cezalêêr bizim iiliimiz için, ki payımız olsun Onunnan ayozlukta.

11Baştan hiç bir ceza da sevinçli görünmäz, ama gucendirir. Ama sora ondan kim üürendi, onnara usluluk verän dooruluk meyvasını getirer.

12Ölä ki, kaldırın sarkık ellerinizi hem doorudun bükük dizlerinizi.

13Ayaklarınıza uz yolcaazlar yapın, ki topallar da sapmasınnar, ama doorulsunnar.

Atılmayın Allahtan

14Hepsi insannan uslulukta hem ayozlukta yaşamaa çalışın, zerä ayozluksuz kimsey Saabiyi görämeyecek+.

15Esap alın, ki birkimsey kaçırmasın Allahın hayırını. Bir zihirli kök, peydalanıp, sizä zarar yapmasın da ulaştırmasın çoyunu+.

16Bakın, aranızda olmasın bir orospu yada birkimsey, ani paaya koymêêr ayozluu, nicä Esav, angısı bir imäk için sattı ilk duumuşluunu+.

17Zerä ii bilersiniz, ani ondan sora o istedi edensin bobasından iisözlemeyi, ama ret edildi, zerä ona yoktu kolaylık, diiştirsin bobasının kararını, makar ki yaşlarlan gözlerindä yalvardı+.

18Siz yaklaşmadınız diiläbilenä, ateşlän tutuşana, bir dumana, bir karannaa yada bir furtunaya,

19bir truba baartmasına yada bir sesä, ani ölä lafedärdi, ki işidennär yalvardılar, ki onnara şindän sora laf edilmesin.

20Zerä onnar yoktu nasıl dayansınnar bu sımarlamaya: «Eer hayvan da diiyärsä bu bayıra, taşlan öldürülsün /yada süngüylän saplansın/».

21Ne görärdilär, ölä titsiydi, ani Moisey dedi: «Çok korkêrım hem titirerim».

22Ama siz yaklaştınız Sion bayırına, diri Allahın kasabasına, Gökteki İerusalimä, onnan bin angillerä,+

23ilk duumuşların klisä yortuluuna, angıların adları yazılı göktä; o Allaha, Kim herkezinä daava keser, hem dooru olannarın duhlarına, ani tamannaa etişti+.

24Yaklaştınız eni baalantının Aracısına, İisusa, hem serpili kana, ani taa ii işleri annadêr, nekadar Avelin kanı+.

25Bakın, Ondan, Kim lafeder, atılmayasınız. Çünkü cezadan kurtulamadılar onnar, kim Moiseydän atıldı, angısı Allahtan onnara er üstündä haber getirdi, okadar taa pek kurtulamayacez biz, eer üzümüzü çevirärsäk Hristozdan, Angısı lafeder göktän+.

26Allahın sesindän ozaman er tepredi, ama şindi O bölä adamak verdi: «Enidän sarsaladacam diil sade eri, ama gökü dä».

27Bu laf «enidän» annadêr, ani diişilecek, ne sarsalanêr, başka laflan, ne yaradılmış, ki kalsın salt o, ne sarsalanmaz.

28Onuştan, çünkü biz kablettik bir padişahlık, ani sarsalanmaz, olalım şükür da butakım izmet edelim Allaha ölä, nicä O beener, bir allahçı korkuylan hem saygıylan.

29Zerä bizim Allah bir yakar ateştir.

13

Son nasaatlar

13^1Herzaman kardaş sevgilii aranızda olsun+.

2Unutmayın musaafirci olmaa, zerä kimisi butakım, hiç bilmeyeräk, konakladı angilleri+.

3Unutmayın kapancıları, olun sansın siz dä onnarlan kapanda bulunêrsınız. Unutmayın zeet çekenneri, aklınızda tutarak, ani sizin dä güüdeniz var+.

4Herkeziniz steonozluunuzu saygılı tutun, hem yataanız günahlan lekelänmesin. Zerä orospuluk hem maskaralık edennerä Allah daava keser+.

5Olmayın para sevän, şükür olun onunnan, ne var sizdä, zerä Kendi dedi: «Hiç brakmayacam seni hem hiç atılmayacam sendän»+.

6Ölä ki, biz kıyışmaklan deeriz: «Saabi benim yardımcım, korkmêêrım, ne var kolay yapsın bana insan?»

7Aklınıza getirin sizin öndercileri, angıları nasaat ettilär sizä Allahın sözünü. Bakarak onnarın yaşamakların sonuna, onnar gibi inancı olun+.

8İisus Hristos dün, büün hem divecinä hep Odur.

9Hertürlü fasıl üürenmeklerin ardına takılmayın, zerä iidir üreenizi kaavileyäsiniz Allahın hayırınnan, diil ayırı imeklärlän, ani kimseyä fayda olmadı, kim onnara verildi+.

10Bizim var ölä bir kurbannıımız, angısından izin yok, ki onnar isin, kim izmet eder Buluşmak Çadırında.

11Zerä baş popaz hayvannarın kanını getirer Ayoz erä, ki kurban olsun günah için, ama o hayvannarın güüdeleri yakılêr aulun dışanında.

12Onuştan İisus, ki ayozlasın insanı Kendi kanınnan, zeet çekti kasabanın tokatlarının dışanında+.

13Ölä ki, aulun dışanına Ona çıkalım da Onun için aşaalanmaya dayanalım+.

14Zerä bizim yok burada daymalı kasabamız, ama aarêêrız bir kasaba, angısı lääzım gelsin.

15Onuştan İisusun adınnan Allaha dayma şükürlük kurbanı getirelim, başka laflarlan demäk, aazımızdan çıkan sözlär, ani Onun adını metinneer.

16Unutmayın iilik yapmaa hem ne var sizdä payetmää, zerä butürlü kurbannarı Allah beener.

17Sesleyin sizin öndercileri da ön verin onnara, zerä onnar kahır güderlär sizin cannarınız için, nicä cuvapçılar. Bakın, ki bunu sevinmäklän yapsınnar, ama diil oflayarak, zerä bu diildir sizin faydanız için.

18Dua edin bizim için, çünkü biz çok inanêrız, ani bizim üzümüz pak, zerä bütününä bakêrız, götürelim kendimizi, nicä düşer+.

19Maasuz yalvarêrım, çalışın bunu yapmaa, ki taa tez geeri dönäbileyim sizä.

20Usluluk verän Allah, Angısı diveç baalantının kanınnan ölüdän diriltti koyunnarın büük güdücüsünü, bizim Saabi İisus Hristozu,+

21sizi taman yapsın herbir iilik yapmaa, ki tamannayasınız Onun istediini, da bizdä yapsın, ne beener İisus Hristos aşırı. Ona metinnik diveçtän divecä! Amin.

22Yalvarêrım, kardaşlar, hoş görün bu nasaadın laflarını. Dooru, ani kısa bir kiyat yazdım sizä.

23Bilersiniz mi, ani bizim kardaş Timofey çıktı kapandan. Eer o tez gelärsä, gelecäm onunnan barabar, ki göreyim sizi+.

24Selämneyin sizin öndercileri hem Allahın bütün ayoz halkını. İtaliyadan olannar seläm yollêêrlar sizä.

25İivergi olsun hepsinizlän. /Amin./

* 6:2 Vaatizlik – urumca «vaatizliklär».

+ 1:2 1 Petrіnіn 1:20, Mark 12:7, İoan 1:3, 1 Korіnflіlerä 8:6, Koloslulara 1:16

+ 1:3 2 Korіnflіlerä 4:4, Koloslulara 1:15, Mark 16:19, Yaptıklar 7:55-56, Romalılara 8:34

+ 1:4 Efeslіlerä 1:21, Fіlіplіlerä 2:9
+ 1:5 Yaptıklar 13:32-33, Çıfıtlara 5:5,
+ 1:13 Çıfıtlara 10:13
+ 1:14 Yaradılış 19:16
+ 2:4 Yaptıklar 2:22, Yaptıklar 2:43
+ 2:5 Çıfıtlara 1:6
+ 2:8 1 Korіnflіlerä 15:25

+ 2:9 İoan 8:54, İoan 17:1, 1 Petrіnіn 1:21, 2 Petrіnіn 1:17

+ 2:10 Romalılara 11:36, Çıfıtlara 5:9

+ 2:11 Çıfıtlara 13:12, Matfey 28:10, Mark 3:35, İoan 20:17, Romalılara 8:29

+ 2:14 İoan 1:14, 1 İoanın 4:2, 2 İoanın 1:7, 1 Tіmofeyä 3:16, 1 İoanın 3:8, 1 Korіnflіlerä 15:54-55

+ 2:17 Fіlіplіlerä 2:7
+ 2:18 Luka 22:28
+ 4:1 Çıfıtlara 12:15
+ 4:3 Çıfıtlara 3:11
+ 4:4 Yaradılış 2:2
+ 4:6 Çıfıtlara 3:19
+ 4:12 Efeslіlerä 6:17, Apokalіpsіs 1:16

+ 4:14 Çıfıtlara 2:17-18, Efeslіlerä 4:10, Çıfıtlara 7:26

+ 4:15 Luka 23:41, İoan 8:46, 1 Petrіnіn 2:22, 1 İoanın 3:5, 2 Korіnflіlerä 5:21

+ 4:16 Efeslіlerä 3:12, Çıfıtlara 10:19
+ 5:1 Çıfıtlara 8:3
+ 5:2 Çıfıtlara 7:28
+ 5:3 Çıfıtlara 7:27

+ 5:5 İoan 8:54, Yaptıklar 13:32-33, Çıfıtlara 1:5

+ 5:6 Çıfıtlara 7:17, Çıfıtlara 7:21
+ 5:7 Matfey 26:39, Mark 14:35, Luka 22:41,
+ 5:8 Romalılara 5:19, Fіlіplіlerä 2:8
+ 5:9 Çıfıtlara 2:10
+ 5:11 2 Petrіnіn 3:16
+ 5:12 1 Petrіnіn 2:2, 1 Korіnflіlerä 3:1-2
+ 5:14 Efeslіlerä 4:13
+ 6:1 Çıfıtlara 9:14

+ 6:2 Yaptıklar 8:17, Yaptıklar 19:4-5, Yaptıklar 10:42, Yaptıklar 17:31

+ 6:4 Çıfıtlara 10:29
+ 6:8 Matfey 13:7, Matfey 3:12
+ 6:10 Matfey 10:42

+ 6:11 Romalılara 5:2-5, 2 Korіnflіlerä 1:22, 2 Korіnflіlerä 5:5, Efeslіlerä 1:14

+ 6:12 Çıfıtlara 13:7
+ 6:13 Luka 1:73-75
+ 6:14 Yaradılış 22:17
+ 6:19 Çıfıtlara 9:7

+ 6:20 Çıfıtlara 4:14, Çıfıtlara 8:1, Çıfıtlara 9:24-25

+ 7:2 Yaradılış 14:17-20

+ 7:6 Yaradılış 12:2-3, Romalılara 4:3, Galatіyalılara 3:16

+ 7:14 Matfey 1:3, Luka 3:3
+ 7:17 Çıfıtlara 5:6
+ 7:18 Romalılara 8:3, Galatіyalılara 4:9
+ 7:19 Çıfıtlara 9:9, Çıfıtlara 10:1
+ 7:21 Çıfıtlara 5:6
+ 7:22 Çıfıtlara 6:11
+ 7:25 1 İoanın 2:1, Romalılara 8:34
+ 7:26 Efeslіlerä 4:10, Çıfıtlara 4:14

+ 7:27 Çıfıtlara 5:3, Çıfıtlara 9:12, Çıfıtlara 10:10

+ 7:28 Çıfıtlara 5:2
+ 8:1 Mark 16:19, Çıfıtlara 1:3
+ 8:2 Çıfıtlara 9:24
+ 8:3 Çıfıtlara 5:1, Efeslіlerä 5:2
+ 8:5 Koloslulara 2:17, Çıfıtlara 10:1,
+ 8:6 2 Korіnflіlerä 3:6, Çıfıtlara 9:15
+ 8:7 Çıfıtlara 7:11

+ 8:8 Çıfıtlara 10:16-17, Luka 22:20, 2 Korіnflіlerä 3:6

+ 9:7 Çıfıtlara 6:19
+ 9:8 Çıfıtlara 10:20
+ 9:9 Çıfıtlara 7:19, Çıfıtlara 10:1
+ 9:10 Mark 7:4
+ 9:11 Çıfıtlara 7:27, Çıfıtlara 10:10

+ 9:14 1 Petrіnіn 1:18-19, Çıfıtlara 6:1, Apokalіpsіs 7:14, 1 İoanın 1:7, Efeslіlerä 5:26

+ 9:15 Çıfıtlara 8:6, 2 Tіmofeyä 1:1, Tіta 1:2

+ 9:23 Çıfıtlara 8:5
+ 9:24 Çıfıtlara 8:2
+ 9:26 1 İoanın 3:5, 1 Petrіnіn 3:18
+ 9:27 Matfey 16:27

+ 9:28 1 Petrіnіn 2:24, 1 Petrіnіn 3:18, Tіta 2:13, Yaptıklar 1:11, 1 Salonіklіlerä 4:16-18

+ 10:1 Koloslulara 2:17, Çıfıtlara 8:5, Çıfıtlara 7:19, Çıfıtlara 9:9

+ 10:10 Matfey 26:26, 1 Korіnflіlerä 11:24, Çıfıtlara 7:27, Çıfıtlara 9:9

+ 10:12 Mark 16:19, Çıfıtlara 1:3
+ 10:13 Çıfıtlara 1:13
+ 10:17 Çıfıtlara 8:10-12
+ 10:19 Efeslіlerä 3:12, Çıfıtlara 4:16
+ 10:20 Çıfıtlara 9:8, İoan 14:6

+ 10:22 İoan 13:8, 1 Korіnflіlerä 6:11, Efeslіlerä 5:26, Tіta 3:5

+ 10:23 Çıfıtlara 4:14, 1 Korіnflіlerä 1:9, 1 Salonіklіlerä 5:24, 2 Salonіklіlerä 3:3

+ 10:25 Yaptıklar 2:42, Romalılara 13:11, 1 Korіnflіlerä 3:13

+ 10:26 Mark 3:29, 1 İoanın 5:16
+ 10:29 Çıfıtlara 6:4-6
+ 10:30 Romalılara 12:19
+ 10:31 Luka 12:5

+ 10:34 Matfey 25:36, Matfey 5:12, Matfey 6:20, Matfey 19:21, 1 Petrіnіn 1:4, Koloslulara 1:5

+ 10:38 Romalılara 1:17, Galatіyalılara 3:11
+ 11:1 Romalılara 8:24, 2 Korіnflіlerä 4:18
+ 11:3 Yaradılış 1:6-7, 2 Petrіnіn 3:5

+ 11:4 Yaradılış 4:3-8, Matfey 23:35, 1 İoanın 3:12

+ 11:5 Yaradılış 5:22-24
+ 11:7 Yaradılış 6:9-22
+ 11:8 Yaradılış 12:1-4

+ 11:9 Yaradılış 12:8, Yaradılış 13:3, Yaradılış 18:1

+ 11:10 Çıfıtlara 12:22, Apokalіpsіs 21:2
+ 11:11 Yaradılış 21:2
+ 11:12 Romalılara 4:19, Yaradılış 22:17

+ 11:13 Matfey 13:17, Luka 10:24, Yaradılış 23:4

+ 11:16 Yaradılış 26:24, Yaradılış 28:13

+ 11:17 Yaradılış 22:1-10, Yaradılış 21:12, Romalılara 9:7

+ 11:19 Romalılara 4:17-19

+ 11:20 Yaradılış 27:27-29, Yaradılış 27:39-40

+ 11:21 Yaradılış 47:31, Yaradılış 48:17-19
+ 11:22 Yaradılış 50:24-25
+ 11:23 Yaptıklar 7:20
+ 11:25 1 İoanın 2:17
+ 11:26 Çıfıtlara 13:13
+ 11:31 Matfey 1:5, İakovun 2:25

+ 11:36 Yaradılış 39:20, Matfey 21:35, Mark 16:18

+ 11:40 Fіlіplіlerä 3:12, Çıfıtlara 12:23

+ 12:1 1 Korіnflіlerä 9:24

+ 12:2 Çıfıtlara 2:10, Luka 24:26, Fіlіplіlerä 2:8, Mark 16:19, Çıfıtlara 1:3

+ 12:4 1 Tіmofeyä 4:10
+ 12:7 Apokalіpsіs 3:19
+ 12:14 Matfey 5:8
+ 12:15 Çıfıtlara 4:1,
+ 12:16 Çıfıtlara 13:4, Yaradılış 25:29-34
+ 12:17 Yaradılış 27:34-38

+ 12:22 Galatіyalılara 4:26, Apokalіpsіs 14:1, Apokalіpsіs 21:2, İudanın 1:14

+ 12:23 Luka 10:20, Fіlіplіlerä 3:12, Çıfıtlara 11:40

+ 12:24 Çıfıtlara 8:6, Çıfıtlara 9:15, 1 Petrіnіn 1:2, Yaradılış 4:10

+ 12:25 Çıfıtlara 2:3

+ 13:1 İoan 13:34, 1 Petrіnіn 1:22, 2 Petrіnіn 1:7, Romalılara 12:10, 1 Salonіklіlerä 4:9

+ 13:2 1 Petrіnіn 4:9, Yaradılış 18:3, Yaradılış 19:2

+ 13:3 Matfey 25:36, Çıfıtlara 10:34

+ 13:4 1 Korіnflіlerä 7:38, 1 Korіnflіlerä 6:9

+ 13:5 Matfey 6:19, Matfey 6:25, 1 Tіmofeyä 3:1, 1 Tіmofeyä 6:7-9,

+ 13:7 Çıfıtlara 6:12
+ 13:9 Koloslulara 2:16
+ 13:12 Matfey 21:39, Mark 12:8
+ 13:13 1 Petrіnіn 4:14, Çıfıtlara 11:26

+ 13:18 Efeslіlerä 6:19, 1 Salonіklіlerä 5:25, 2 Salonіklіlerä 3:1, Yaptıklar 23:1, Yaptıklar 24:16

+ 13:20 Romalılara 15:33, İoan 10:11, 1 Petrіnіn 5:4,

+ 13:23 Yaptıklar 16:1

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZL

Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)

1. A

2. B

3. D

4. E

5. F

6. H

7. İ

8. K

9. L

10. M

11. N

12. P

13. S

14. T

15. V

16. Z

SÖZLÜK

Adam Oolu: butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal: İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar: tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar: masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina: yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar: din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz: iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär: bak Zakon üüredicileri.

David: İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar: gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Esir karısı: В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

Fariseylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Hanaan, hanaaneylär: Ханаан - имя одного из внуков Ноя, сына Хама. Со временем это стало названием территории на Ближнем Востоке, между Средиземным морем и рекой Иордан, которую заселели его потомки, хананеями. Хананеями в Библии собирательно называются все племена, населявшие Ханаан до прихода туда израильтян. Эти народы по большей части считались родственными финикийцам, и были язычниками.

Harççılar: harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär: çıfıtlar.

Kesiklik: erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär: iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada: bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık: bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär: İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos»): bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Mısır: Mısır –

Мысыр – старое название для Египта у многих народов, включая гагаузов.

Nard: paalı, ii kokulu yaa.

Negev: Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

Padan-Aram: Padan-Aram – Mesopotamiyanın bir çıfıt adı

Падан-Арам - это одно из еврейских названий Месопотамии, где проживал арамейский народ.

Pak/mındar: pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu: Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz: izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga: bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion: Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar: 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul: şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri: insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon: Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

Zilotlar: urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

Geografiya kartaları

Table of Contents

- Eni Baalantı: Çıfıtlara

- Eni Baalantı

- Eni Baalantı

- Gi̇ri̇ş

- Çıfıtlara

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

- Sözlük (Eni Baalantı)

- Adam Oolu
- Aksakal
- Allahtan korkannar
- Altar
- Ayoz bina
- Ayoz Yazılar
- Baş popaz
- Bilgiçlär
- David
- Dinar
- Esir karısı
- Fariseylär
- Hanaan, hanaaneylär
- Harççılar
- İudeylär
- Kesiklik
- Kesiklilär
- Kolonada
- Kurbannık
- Leviylilär
- Messiya (urumca «Hristos»)
- Mısır
- Nard
- Negev
- Padan-Aram
- Pak/mındar
- Paskellä yortusu
- Popaz
- Sadukeylär
- Sinagoga
- Sinedrion
- Tayfännar
- Veelzevul
- Zakon üüredicileri
- Zakon
- Zilotlar

- Geografiya kartaları