Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T12:25:03.975009+00:00

Eni Baalantı: 2 Saloniklilerä

Eni Baalantı: 2 Saloniklilerä

1. Eni Baalantı

1. Sözlük (Eni Baalantı)

2. Geografiya Kartaları

Eni Baalantı

Eni Baalantı

1. Eni Baalantı

2. Gi̇ri̇ş

1. 2 Saloniklilerä

İi Haber

İisus Hristos için

Bibliyayı çevirän İnstitut

Moskva

2006

Eni Baalantı

Eni Baalantı
gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

Gi̇ri̇ş

GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

2 Saloniklilerä

2 Saloniklilerä

1. 1

2. 2

3. 3

1

PAVLİNİN İKİNCİ KİYADI SALONİKLİLERÄ

Seläm

1^1Bän, Pavli, Siluan hem Timofey seläm yollêêrız Salonik klisesinä, angısı Allah Bobanın hem bizim Saabi İisus Hristozun+.

2İivergi sizä hem usluluk bizim Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan.

Gelän daava

3Herzaman doorulaa görä borçluyuz şükür edelim Allaha sizin için, kardaşlar, zerä inanınız pek büüyer hem sevginiz biri-birinizä zeedelener+.

4Ölä ki, biz kendimiz üüneriz sizinnän Allahın kliselerindä, sizin dayanmanızlan hem inanınızlan hepsi koolamaklarda hem zeetlerdä, ani siz geçirersiniz+.

5Hepsi bunnar açık gösterer Allahın dooru daavasını, ki siz uygun sayılasınız Allahın Padişahlıı için, neçin şindi zeetlenersiniz+.

6Zerä doorudur Allaha görä, ki zeetleyennerä çevirsin zeet,+

7ama sizä, zeet çekennerä, raatlık bizimnän bilä Saabi İisusun gelmesindä göktän, kaavi angillerinnän barabar,+

8alifli ateştä. O cezalayacek onnarı, kim tanımêêr Allahı hem seslämeer İi Haberi bizim Saabi İisus /Hristos/ için+.

9Onnar cezalanacek diveç ölümnän, Saabinin üzündän hem Onun yalabıklı kudretliindän yıraklanılı,

10o günü, açan O gelecek, ki metinnensin ayoz halkından hem şaşmaya koysun hepsi inancıları. Zerä siz bizim şaatlıımızı inandınız+.

11Tä bunun için herzaman dua ederiz sizin için, ki bizim Allah sizi uygun yapsın çaarmasına da kuvedinnän tamannasın herbir ii neetinizi iilik yapmaa hem herbir işi, ne inannan yapêrsınız+.

12Ölä ki metinnensin bizim Saabi İisus /Hristozun/ adı sizdä, siz dä Onda, bizim Allahın hem Saabi İisus Hristozun iivergisinnän.

2

Zakonsuz adam

2^1Bizim Saabi İisus Hristozun gelmesi için hem bizim Ona toplanmamız için lafedelim. Yalvarêrız sizä, kardaşlar,+

2çabuk şüpeyä düşmeyin hem ürkmeyin ne bir duhtan, ne bir laftan, ne dä sansın bizdän yollanmış bir kiyattan, sanarak, ani Hristozun günü geldi.

3Kimsey sizi birtürlü aldatmasın. Zerä o gün gelmeyecek ilkin olmayınca inandan atılmak hem açılmayınca zakonsuz adam, angısının sonu – kayıplık+.

4O karşı duracek hem kendini üüseklendirecek hepsindän taa çok, neyä dener Allah eki neyä baş iildiler, ölä ki Allahın Ayoz binasında oturacek, sansın o Allah, da kendini Allahın erinä koyacek.

5Tutmêêrsınız mı aklınızda, açan taa sizdeydim, bän bunnarı söledim.

6Bilersiniz, ne şindi durgudêr onu, ki açılsın kendi vakıdında.

7Zerä zakonsuzluun saklı kuvedi şindi dä işleer, salt o vakıdadan, açan O, Kim şindi onu durgudêr, ortalıktan alınacek+.

8Ozaman zakonsuz olan açılacek, angısını Saabi İisus öldürecek Kendi aazından soluunnan da telef edecek Kendi gelmesinin peydalanmasında+.

9Zakonsuz olanın gelmesi şeytanın işindän olacek, angısı faydalêêr hertürlü kudretli yaptıkları, aldadıcı nışannarı hem şaşmaklı işleri,+

10hem hertürlü kötü şalvirlii, ki kayıplık yolunda olannarı aldatsın. Onnar kaybeleceklär, zerä istämeerlär sevmää aslılıı, kurtulsunnar deyni+.

11Onuştan Allah onnara bir aldadıcı kuvet yollêêr, ki inansınnar yalanı,

12ki daava kesilsin hepsinä, kim inanmêêr aslılıı, ama mayıl olêr yalana.

Olun kaavi!

13Biz lääzım herzaman şükür edelim Allaha sizin için, sevgili kardaşlar, ani Allah seçti sizi, ki ilk kurtulannar olasınız Duhun ayozlamasınnan hem inannan aslılaa+.

14Bunun için O çaardı sizi İi Haberlän, angısını nasaat ettik, ki edenäbiläsiniz Saabi İisus Hristozun metinniini+.

15Onuştan, kardaşlar, kaavi olun hem tutun üüretmekleri, ne üürendiniz laflan yada bizdän yollanmış kiyatlan+.

16Kendisi bizim Saabi İisus Hristos hem bizim Allah Bobamız, ani sevdi bizi da iivergisinnän diveç girginnik hem kaavi umut verdi,+

17ko sizi üreklendirsin hem kaavilesin herbir ii işlän hem laflan+.

3

Dua edin bizim için

3^1Bitkidä, kardaşlar, dua edin bizim için, ki Allahın sözü çabuk daalsın hem metinnensin, nicä dä sizdä,+

2da kurtulalım esapsız hem kötü adamnardan, zerä hepsindä inan yok+.

3İnançtır Saabi, Angısı kaavileyecek sizi hem kötü olandan koruyacek+.

4Biz umut koyêrız Saabiyä sizin için, ani siz tamannêêrsınız hem tamannayacenız onu, ne biz sizä sımarlêêrız.

5Saabi doorutsun sizin üreklerinizi Allahın sevgisinä hem Hristozun dayanmasına+.

6İisus Hristozun adınnan sımarlêêrız sizä, kardaşlar, yıraklanasınız herbir kardaştan, ani haylazlıkta yaşêêr, diil o üüretmeklerä görä, ani bizdän kablettiniz.

7Siz kendiniz bilersiniz, nesoy lääzım benzeyäsiniz bizä, zerä biz sizdä diildik haylazlıkta+.

8Kimseyin ekmeeni cabadan imedik, ama işledik hem savaştık, çalışarak gecä-gündüz, ki aarlık yapmayalım sizä+.

9Diil, ani yok dooruluumuz aarlık yapmaa, ama kendimizi verdik sizä örnek, ki bizä benzeyäsiniz+.

10Açan biz taa sizdä bulunardık, sizä bunu sımarladık: kim istämeer işlesin, o düşmeer isin dä+.

11Biz işideriz, ani kimileri sizdän haylazlıkta yaşêêr, hiç iş yapmêêr, ama herbir işä karışêrlar+.

12Bölelerinä sımarlêêrız hem nasaat vereriz bizim Saabi İisus Hristozun adınnan, ani onnar uslulukta işlesinnär da kendi ekmeeni isinnär.

13Ama siz, kardaşlar, yorulmayın iilik yapmaa+.

14Eer birkimsey seslämärseydi bizim laflarımızı bu kiyattan, onu nışannayın da onunnan baalantınız olmasın, ki utandırılsın.

15Salt saymayın onu nicä bir duşmanı, ama akıl verin nicä bir kardaşa+.

Son selämnär

16Kendi usluluk verän Saabi baaşlasın sizä usluluk herzaman hem herbir iş üzerä! Saabi sizinnän hepsinizlän olsun+.

17Bän, Pavli, bu selämi yazêrım kendi elimnän. Bu benim nışanım hepsi kiyatlarımda. Bän bölä yazêrım+.

18Bizim Saabi İisus Hristozdan iivergi olsun hepsinizlän. /Amin./ |<page>

+ 1:1 Yaptıklar 15:22, 1 Petrіnіn 5:12, 1 Salonіklіlerä 1:1, Yaptıklar 16:1

+ 1:3 Efeslіlerä 5:20, 1 Salonіklіlerä 1:2, 2 Salonіklіlerä 2:13

+ 1:4 1 Salonіklіlerä 2:19
+ 1:5 Luka 20:35
+ 1:6 Apokalіpsіs 6:10
+ 1:7 İudanın 1:14
+ 1:8 2 Petrіnіn 3:7,

+ 1:10 1 Korіnflіlerä 3:13, 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 1:11 Koloslulara 1:9

+ 2:1 Matfey 24:31, 1 Salonіklіlerä 4:15-17

+ 2:3 Mark 13:5, Koloslulara 2:8, 1 İoanın 3:7, Efeslіlerä 5:6, Apokalіpsіs 13:4-5

+ 2:7 1 İoanın 2:18, 1 İoanın 4:3

+ 2:8 Apokalіpsіs 2:16

+ 2:9 Matfey 24:24, Mark 13:22, Apokalіpsіs 13:14

+ 2:10 1 Korіnflіlerä 1:18

+ 2:13 Efeslіlerä 5:20, 2 Salonіklіlerä 1:3, İakovun 1:18, Apokalіpsіs 14:4

+ 2:14 1 Salonіklіlerä 2:12
+ 2:15 1 Korіnflіlerä 16:13
+ 2:16 1 Petrіnіn 1:3
+ 2:17 1 Salonіklіlerä 3:13
+ 3:1 1 Salonіklіlerä 5:25

+ 3:2 Romalılara 15:31, 2 Korіnflіlerä 1:10-11

+ 3:3 1 Korіnflіlerä 1:9, 1 Salonіklіlerä 5:24, Çıfıtlara 10:23, Matfey 16:13, İoan 17:12

+ 3:5 1 Salonіklіlerä 3:11

+ 3:7 1 Korіnflіlerä 4:16, 1 Korіnflіlerä 11:1, 1 Salonіklіlerä 1:6

+ 3:8 Yaptıklar 18:3, 1 Salonіklіlerä 2:9-10

+ 3:9 1 Korіnflіlerä 9:4-5, 1 Salonіklіlerä 2:6, Fіlіmona 1:8, 1 Petrіnіn 5:3, Fіlіplіlerä 3:17, 1 Tіmofeyä 4:12, Tіta 2:7

+ 3:10 Efeslіlerä 4:28, 1 Salonіklіlerä 4:11, 1 Salonіklіlerä 5:14

+ 3:11 1 Tіmofeyä 5:13
+ 3:13 Galatіyalılara 6:9
+ 3:15 Matfey 18:15

+ 3:16 Romalılara 15:33, Fіlіplіlerä 4:9, 1 Salonіklіlerä 5:23

+ 3:17 1 Korіnflіlerä 16:21, Galatіyalılara 6:11, Koloslulara 4:18, Fіlіmona 1:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZL

Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)

1. A

2. B

3. D

4. E

5. F

6. H

7. İ

8. K

9. L

10. M

11. N

12. P

13. S

14. T

15. V

16. Z

SÖZLÜK

Adam Oolu: butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal: İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar: tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar: masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina: yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar: din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz: iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär: bak Zakon üüredicileri.

David: İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar: gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Esir karısı: В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

Fariseylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Hanaan, hanaaneylär: Ханаан - имя одного из внуков Ноя, сына Хама. Со временем это стало названием территории на Ближнем Востоке, между Средиземным морем и рекой Иордан, которую заселели его потомки, хананеями. Хананеями в Библии собирательно называются все племена, населявшие Ханаан до прихода туда израильтян. Эти народы по большей части считались родственными финикийцам, и были язычниками.

Harççılar: harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär: çıfıtlar.

Kesiklik: erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär: iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada: bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık: bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär: İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos»): bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Mısır: Mısır –

Мысыр – старое название для Египта у многих народов, включая гагаузов.

Nard: paalı, ii kokulu yaa.

Negev: Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

Padan-Aram: Padan-Aram – Mesopotamiyanın bir çıfıt adı

Падан-Арам - это одно из еврейских названий Месопотамии, где проживал арамейский народ.

Pak/mındar: pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu: Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz: izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga: bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion: Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar: 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul: şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri: insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon: Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

Zilotlar: urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

Geografiya kartaları

Table of Contents

- Eni Baalantı: 2 Saloniklilerä

- Eni Baalantı

- Eni Baalantı

- Gi̇ri̇ş

- 2 Saloniklilerä

- 1
- 2
- 3

- Sözlük (Eni Baalantı)

- Adam Oolu
- Aksakal
- Allahtan korkannar
- Altar
- Ayoz bina
- Ayoz Yazılar
- Baş popaz
- Bilgiçlär
- David
- Dinar
- Esir karısı
- Fariseylär
- Hanaan, hanaaneylär
- Harççılar
- İudeylär
- Kesiklik
- Kesiklilär
- Kolonada
- Kurbannık
- Leviylilär
- Messiya (urumca «Hristos»)
- Mısır
- Nard
- Negev
- Padan-Aram
- Pak/mındar
- Paskellä yortusu
- Popaz
- Sadukeylär
- Sinagoga
- Sinedrion
- Tayfännar
- Veelzevul
- Zakon üüredicileri
- Zakon
- Zilotlar

- Geografiya kartaları