Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T12:25:13.077659+00:00

Eni Baalantı: 1 Timofeyä

Eni Baalantı: 1 Timofeyä

1. Eni Baalantı

1. Sözlük (Eni Baalantı)

2. Geografiya Kartaları

Eni Baalantı

Eni Baalantı

1. Eni Baalantı

2. Gi̇ri̇ş

1. 1 Timofeyä

İi Haber

İisus Hristos için

Bibliyayı çevirän İnstitut

Moskva

2006

Eni Baalantı

Eni Baalantı
gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

Gi̇ri̇ş

GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

1 Timofeyä

1 Timofeyä

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

1

PAVLİNİN İLK KİYADI TİMOFEYÄ

Seläm

1^1Bän, Pavli, İisus Hristozun apostolu, sıralanmış bizim Kurtarıcı Allahtan hem Saabi İisus Hristozdan, Angısında bizim umudumuz,+

2seläm yollêêrım Timofeyä, benim hakına uşaama inanda: iivergi, acıyannık, usluluk Allah Bobadan hem Hristos İisustan, bizim Saabidän+.

Korun yannış üüretmeklerdän

3Nicä Makedoniyaya gidärkän yalvardım sana, lääzım kalasın Efes kasabasında, ki sımarlayasın bir boyuna, üüretmesinnär başka türlü

4da verilmesinnär masallara hem senselä laflarına, angısının yok bitkisi. Bunnar taa çok çekiş debeştirer, nekadar Allahın sırasını düzer, ani inandan geler+.

5Bu sımarlamanın keezi[*] – sevgi bir pak ürektän, temiz neettän hem diil ikiüzlü inandan+.

6Kimisi saptı bunnardan da boşuna laflara dakındılar+.

7İsteerlär Zakon üüredicileri olsunnar, ama annamêêrlar ne kendi laflarını, ne o işleri, nelär için kıyışmaklan lafederlär.

8Biz bileriz, ani Zakon ii, eer dooru faydalanırsaydı+.

9Zerä bileriz, ani Zakon diil kurulu dooru olannar için, ama zakonsuzlar için hem baş iiltmeyennär için, allahsızlar için hem günahkerlär için, onnar için, ani diil ayoz hem paaya koymêêrlar onu, ne ayoz, ana-bobalarını düüyennär hem adam öldürennär için,+

10orospuluk edennär için, gomoseksualistlär için, çırak cambazları için, yalancılar için, emini tutmayannar için hem başka hepsi için, ne karşı durêr saa üürenmeyä,

11metin Allahın şannı İi Haberinä görä, ani bana inandırıldı+.

Allahın acıyannıı

12Şükür ederim İisus Hristoza, bizim Saabiyä, Angısı beni kaaviletti, zerä O saydı beni inanç da aldı izmetinä,+

13makar ki bän öncä bir kötüleyici, koolayıcı hem zulumdum. Ama O acıdı beni, zerä yapardım bunnarı bilgisizliktän hem inansızlıktan+.

14Ama bizim Saabinin hayırı bana bol-bol verildi inannan hem sevgiylän bilä, ani var İisus Hristozda+.

15Aslıdır hem yaraşêr, ki herkezindän kabledilsin o söz, ani deer: «İisus Hristos geldi bu dünneyä, ki günahkerleri kurtarsın», angılarından bän en kötüsüyüm+.

16Ama Allah beni acıdı, ki İisus Hristos ilkin bendä göstersin kenarsız dayanmasını, da örnek olabileyim onnara, kim Ona inanacek da diveç yaşamak edenecek.

17Diveç Padişaha – ölümsüz, görünmäz, biricik Allaha – diveçtän divecä ikram hem metinnik olsun. Amin.

Asker ii cenktä

18Oolum Timofey, bu sımarlamayı sana vererim prorokluk sözlerinä görä, ani öncä sölendi senin için, ki o sözlärlän asker olasın ii cenktä+

19da koruyasın inanı bir pak üzlän, nedän bir boyu atıldı da inannarını telef etti, nicä bir gemi, ani taşlara çarpêr.

20Onnarın arasında bulunêr İmeney hem Aleksandru, angılarını braktım şeytanın elinä, ki üürensinnär, ani düşmeer Allahı kötülemää+.

2

Dua klisedä

2^1Onuştan hepsindän öncä nasaat vererim, dualar, istemeklär, yalvarmaklar hem şükürlär edilsin hepsi insan için,

2padişahlar için hem hepsi üüsek zaabitlär için, ki geçirelim raat hem uslu bir yaşamak, bütün verilmäklän Allaha hem kendinizi dooru götürmäklän.

3Zerä bu iidir hem yakışıklı bizim Kurtarıcı Allaha,+

4Angısı isteer, ki hepsi insan kurtulsun hem etişsin, ki aslılıı tanısın+.

5Zerä bir Allah hem bir Aracı Allahın hem insanın arasında, adam İisus Hristos+.

6O verdi Kendini kurban, ki kurtarsın hepsi insanı. Uygun zamanda bunun için şaatlık edildi+.

7Bunun için bän koyuldum haberci hem apostol. Dooru söleerim[*], yalandırmêêrım. Koyuldum, ki üüredeyim milletleri inana hem aslılaa+.

8Onuştan isteerim, ki hererdä adamnar dua etsinnär, kaldırıp pak ellerini, üfkesiz hem çekişsiz.

9Hep ölä karılar da yakışıklı giinsinnär utanmaklan hem saa fikirlän, diil saçlarını kabardarak örsünnär eki donansınnar altınnan, sedeflän yada paalı rubaylan,+

10ama donatsınnar kendilerini iilik yapmaklan, nicä yakışêr karılara, angılar deerlär, ani verildilär Allaha.

11Karı usluluklan, ön vereräk, üürensin+.

12İzin vermeerim karı üüretsin eki çorbacı olsun kocasına. O uslulukta üürensin;+

13zerä ilkin yaradıldı Adam, sora Eva,+

14hem Adam aldadılmadı, ama karı aldadıldı da günaha düştü+.

15Ama karı kurtulacek Uşaan duumasınnan[*], eer saa fikirlän yaşarsa inanda, sevgidä hem ayozlukta.

3

Klisenin kullanıcıları

3^1Aslıdır o söz, ani kim özener episkop[*] olsun, havez ii işä+.

2Onuştan episkop lääzım olsun maanalanmaz tabeetli, bir karıylan evli, ayık, saa fikirli, esaplı, musaafirci, becerik üüretmää+.

3Olmasın sarfoşçu, düüşçü, /tamah,/ ama yalpak olsun, kavga etmesin, para sevmesin+.

4İi kullansın kendi evini, ölä ki uşakları bütün saygıylan ön versinnär.

5Zerä kim kendi evini kullanmaa becermeer, nesoy var nasıl güdäbilsin Allahın klisesini?

6Olmasın inana eni dönmüşlerdän, ki hodullanmasın da diavol gibi kabaatlı kalmasın.

7Lääzım, ki klisedän dışanda olannardan bir ii insan gibi tanınsın, başka türlü onnardan maanalanar hem düşär diavolun kapkanına+.

8Hep ölä diakonnar da düşer, saygılı olsunnar, lafını basan olmasınnar, içkicilää verilmesinnär, tamah olmasınnar,+

9inanın saklılıını pak üzlän korusunnar.

10Bunnar da öncä lääzım denensinnär, sora izmet etsinnär, eer onnarda kusur olmarsa.

11Hep ölä karılar saygılı olsunnar, fitleyici olmasınnar, ayık olsunnar, inanç herbir iş üzerä+.

12Diakonnar olsun bir karıylan evli, ii kullansınnar uşaklarını hem kendi evlerini.

13Zerä diakonnar, kim ii izmet eder, kendilerinä ikram edener hem çok kıyışmak edenerlär inannarında İisus Hristoza.

Büük saklılık

14Umutlanêrım tezdä geleyim sana. Ama sana bunnarı yazêrım,

15ki, eer birtürlü oyalanarsam, sän biläsin, nicä düşer götürmää kendini Allahın evindä, ani var diri Allahın klisesi, aslılıın dirää hem temeli.

16Hiç lafsız, Allahın yolunun saklılıı büüktür: Allah tencä gösterildi, Duhlan Kendini dooruladı, angillerä göründü, milletlerdä nasaat edildi, dünnedä inannan kabledildi, metinniklän yukarı alındı+.

4

Yalancı üüredicilär

4^1Ayoz Duh açık söleer, ani bitki zamannarda kimisi inandan atılacek, sesleyeräk aldadıcı duhları hem fena duhların üüretmeklerini,+

2yalancıların ikiüzlülüü beterinä, angıların üzleri sansın damgalanmış kızgın demirlän.

3Onnar evlenmeyi durgudêrlar da deerlär, ki sakınmaa imeklerdän, angılarını Allah yarattı, ki inancılar hem aslılıı tanıyannar, şükür edip, isinnär+.

4Hepsi, ne Allah yarattı, iidir hem hiç biri olmaz atılsın, eer şükürlüklän kabledilirseydi+.

5Zerä ayozlanêr Allahın sözünnän hem duaylan+.

İi izmetkär

6Eer bunnarı kardaşlara annadırsaydın, İisus Hristozun bir ii izmetkeri olacan, beslenmiş inan sözlerinnän hem ii üüretmäklän, ne izledin şindiyä kadar.

7Sakın babu masallarından, ne yaraşmêêr ayozlaa, ama sınaştır kendini Allahın yolunda gitmää+.

8Zerä güüdeyi sınaştırmaa az faydalı, ama gitmäk Allahın yolunda her taraftan faydalı, çünkü onda adanmak var şindiki ömür için hem gelecek ömür için.

9Aslıdır bu söz, da yaraşêr, ki herkezindän kabledilsin+.

10Onuştan biz savaşıp-çalışêrız, zerä diri Allaha umutlanêrız, Angısı Kurtarıcıdır hepsi insannara, ama en çok inancılara+.

11Bunnarı nasaat et hem üüret.

12Kimsey paasızlandırmasın senin gençliini, ama örnek ol inancılara laflan, yaşamaklan, sevgiylän, /duhlan,/ inannan, paklıklan+.

13Bän gelincä, veril okumaa Ayoz Yazıları klisedä, nasaat etmää hem üüretmää.

14Kasavetsiz olma duhça baaşışa, ani sendä, ne sana verildi prorokluk sözünnän, açan presviterlär el koydular üstünä+.

15Bu işlerä veril hem onnarda kal, ki senin başarın herkezinä görünsün.

16Esap al kendini hem üüretmeni da herzaman bu üzerä çalış. Bölä yaparak, hem kendini kurtaracan, hem onnarı, kim seni sesleer.

5

Baalantılar klisedä

5^1İhtärı[*] sert azarlama, ama nasaat ver ona, nicä bobana. Nasaat ver genç adamnara, nicä kardaşlarına;+

2ihtär karılara, nicä anana; genç karılara, nicä kızkardaşlarına, bütün paklıklan.

3Hatır güt dul karılara, ani hakına kimseysiz.

4Ama eer bir dul karının varsa uşakları eki unukaları, onnar üürensinnär Allahın yolunda gitmää, ilkin kendi aylesinä yardım etsinnär, iilik çevirsinnär ana-bobalarına, zerä bunu Allah beener+.

5Dul karı, ani hakına kimseysiz hem yalnız kalmış, umudunu Allaha koyêr hem gecä-gündüz durmamayca Ona yalvarêr hem dua eder.

6Ama dul karı, ani kendini verer sefalık sürmeyä, taa yaşarkan, ölüdür+.

7Bu işleri onnara annat, ki maanasız tabeetli olsunnar.

8Eer birkimsey kendi yakınnarı için, maasuz kendi aylesi için zaamet gütmärseydi, o inanı inkär etmiş da taa beterdir, nekadar bir inansız.

9Ki adı dullar listasına yazılsın, dul karı lääzım olsun altmış yaşından yukarı, bir kocaylan evlenmiş,

10ii işleri için bilinän, uşak büütmüş, musaafir kabletmiş, Allahın ayoz halkının ayaklarını yıkamış[*], sıkıntıda olannara yardım etmiş hem çalışkannıklan hertürlü iilik yapmış+.

11Taa genç dulların adlarını listaya yazma. Zerä onnar, tencä istedikleri kaaviledip Hristoza karşı, enidän evlenmää isteerlär.

12Ozaman kabaatlı kalêrlar, zerä bozêrlar eminnerini, ani ilkin yaptılar.

13Ondan kaarä, onnar üürenerlär haylak gezmää evdän evä, da diil sade haylak gezmää, ama çeneli olmaa hem başkaların işlerinä karışmaa, söleyeräk, ne düşmeer+.

14Onuştan isteerim, ki genç dullar evlensinnär, uşak duudursunnar, evlerini kullansınnar da karşı durana kolaylık vermesinnär, ki bizi kötülesin+.

15Zerä kimisi onnardan şindän sora saptılar da şeytanın ardına gittilär.

16Eer bir inancı karının dul yakınnarı varsa, lääzım onnara baksın da zaametä koymasın kliseyi, ki klisä yardım edäbilsin dullara, ani hakına kimseysiz.

17Presviterlär, ani ii önderleerlär, lääzım iki katına hatırlansınnar, ayırıca onnar, kim işleer nasaat etmektä hem üüretmektä+.

18Zerä Ayoz Yazı deer: «Baalama öküzün aazını, harman düüyärkän» hem «İşçiyä yaraşêr kendi ödää»+.

19Kabaatlandırmak presviterä karşı kabletmä, olmayınca iki-üç şaat.

20Kim ileri dooru günah yapêr, onnarı takazala hepsinin önündä, ki kalanı da korksun+.

21Allahın, İisus Hristozun hem seçilmiş angillerin önündä seni eminneerim, ki pay tutmayarak hem kimseyin üzünä bakmayarak bu sımarlamakları tamannayasın.

22Ellerini kimseyin üstünä tez koyma, pay alma başkaların günahlarında. Kendini pak tut+.

23İleri dooru içmä salt su, ama iç biraz şarap senin katının hem sık hastalıkların beterinä+.

24Kimi insannarın günahları açık, onnar öncä, daava olmadaan, biliner. Başkaların günahları sora açılêr.

25Hep ölä ii işlär dä açık, onnar da, ani diil açık, yok nasıl saklı kalsın.

6

Çıraklar hem çorbacılar

6^1Hepsi çıraklar, ani boyunduruk altında bulunêrlar, kendi çorbacılarına düşer herbir iş üzerä ikram versinnär, ki Allahın adı hem üüretmesi kötülenmesin+.

2Çıraklar, kimin çorbacıları inancı, aşaalamasınnar onnarı, çünkü kardaş deyni, ama taa çok baksınnar izmet etmää onnara, çünkü kim faydalanêr bu ii izmetçiliktän, onnar – sevgili inancılar. Bunnarı üüret hem nasaat et+.

Allahın yolunda gidin

3Kim başka türlü üüreder da kayıl olmêêr bizim Saabi İisus Hristozun saa sözlerinä hem Allahın yakışıklı, uygun üüretmesinä,+

4O bir şişkindir da bişey bilmeer, ama düşkündür yarışmaa hem laf kavgalarına, neredän başlêêr haseetlik, çekiş, fena laflar hem kötü şüpelär,+

5Boşuna dartışmaklar bozuk fikirli insannarda, angıları kaybettilär aslılıı, sanarak ani Allahın yolu kazanç yoludur. /Busoy insannardan uzaklaş./+

6Aslıda büük kazançtır Allahın yolunda gitmää, şükür kalarak onunnan, neyimiz var+.

7Zerä biz bişey getirmedik bu dünneyä, /belli, ani/ yok nasıl bişey buradan alalım da.

8Eer varsa, ne iyelim hem ne giiyelim, bunnarlan kanaat kalêrız.

9Ama kim zengin olmaa özener, o denemeyä düşer, bir arkannan tutulêr hem çok ahmakçasına hem zararlı havezlerä kapılêr, ani insanı telef eder hem kayıplaa battırêr+.

10Çünkü herbir kötülüün kökü – para sevgisidir. Kim buna verildi, onnar inandan saptılar da kendilerinä çok zeet yaptılar.

11Ama sän, Allah adamı, kaç bunnardan da izlä dooruluu, Allahın yolunu, inanı, sevgilii, dayanmayı, yalpaklıı+.

12İnanda ii savaşlan savaş, bak edenmää diveç yaşamayı, angısına sän çaarıldın, açan ii inanı çok şaatların önündä açık kablettin+.

13Allahın, Ani hepsinä yaşamak verer, hem İisus Hristozun önündä, Angısı Pontiy Pilatın önündä şaatlık etti ii inan için, sımarlêêrım sana,+

14bu sımarlamayı lekesiz hem kusursuz, bizim Saabi İisus Hristozun gelmesinädän koruyasın,

15angısını vakıdında açacek mutlu hem biricik Çorbacımız, padişahların Padişahı hem saabilerin Saabisi+.

16Salt Ondadır ölümsüzlük, Angısı yaşêêr bir yaklaşmaz şafk içindä, kimi hiç kimsey görmedi hem yok nasıl da görsün. Ona ikram hem zaabitlik divecinä! Amin.

17Zenginnerä bu ömürdä sımarla, ani hodullanmasınnar, umutlarını koymasınnar zenginnää, ani gelip-geçer, ama /diri/ Allaha, Angısı verer bizä hepsini taşkınnıktan, ki sefalanalım,

18iilik yapsınnar, ii işlärlän zenginnensinnär, cömert hem başkalarlan paylaşmaa hazır olsunnar+.

19Toplasınnar hazna kendilerinä, ani saa bir temel olacek gelecek vakıt için, ki edenäbilsinnär hakına[*] yaşamak.

20Ey, Timofey, koru, ne sana verili, uzaklaş allahsız boşuna laflardan hem «bilgi» için dartışmaklardan, ne yannış adlanêr+.

21Kimileri, deyip, ani etişti bu bilgiyä, saptılar inandan. İivergi olsun sizinnän. /Amin./ |<page>+

* 1:5 Keez – amaç, neet.

* 2:7 Söleerim: kimi tekstlerdä «söleerim Hristozda».

* 2:15 Uşaan duumasınnan – Hristozun gelmesinnän. Kimi çevirmeklerdä: «uşak duudurmaklan» yada «açan uşak duudurêr».

* 3:1 Episkop – yada «güdücü».

* 5:1-2 İhtär – yada «presviter».

* 5:10 Ayak yıkamaa – musaafirciliin nışanıydı.

* 6:19 Hakına: kimi tekstlerdä «diveç».

+ 1:1 Koloslulara 1:27

+ 1:2 Yaptıklar 16:1, Fіlіplіlerä 2:22, 2 Tіmofeyä 1:2, 2 İoanın 1:3

+ 1:4 1 Tіmofeyä 4:7, 2 Tіmofeyä 4:4, Tіta 1:14, Tіta 3:9

+ 1:5 Romalılara 12:9, 2 Tіmofeyä 2:22
+ 1:6 1 Tіmofeyä 6:21, Tіta 1:10
+ 1:8 Romalılara 7:16
+ 1:9 Galatіyalılara 5:23
+ 1:11 Tіta 1:3
+ 1:12 Yaptıklar 9:22, Fіlіplіlerä 4:13
+ 1:13 Yaptıklar 8:3, Yaptıklar 3:17
+ 1:14 Romalılara 5:20

+ 1:15 1 Tіmofeyä 3:1, 1 Tіmofeyä 4:9, 2 Tіmofeyä 2:11, Tіta 3:8, Matfey 9:13, Mark 2:17

+ 1:18 1 Tіmofeyä 4:14, 2 Korіnflіlerä 10:4, 2 Tіmofeyä 2:2-4

+ 1:20 2 Tіmofeyä 2:17, 2 Tіmofeyä 4:14, 1 Korіnflіlerä 5:5

+ 2:3 1 Tіmofeyä 5:4
+ 2:4 2 Petrіnіn 3:9, Tіta 1:2, Tіta 2:11
+ 2:5 Galatіyalılara 3:20
+ 2:6 Matfey 20:28, Tіta 1:3

+ 2:7 Yaptıklar 9:15, Romalılara 1:5, Galatіyalılara 1:15-16, Efeslіlerä 3:7-8, 2 Tіmofeyä 1:11, Romalılara 9:1, 2 Korіnflіlerä 11:10

+ 2:9 1 Petrіnіn 3:3-4
+ 2:11 Tіta 2:5
+ 2:12 1 Korіnflіlerä 14:34
+ 2:13 Yaradılış 2:7, Yaradılış 2:22

+ 2:14 Yaradılış 3:6, Yaradılış 3:13, 2 Korіnflіlerä 11:13

+ 3:1 1 Tіmofeyä 1:15, 2 Tіmofeyä 2:11, Tіta 3:8

+ 3:2 Tіta 1:6-9

+ 3:3 Tіta 3:2, Matfey 6:19, 1 Tіmofeyä 6:9, Çıfıtlara 13:5

+ 3:7 2 Tіmofeyä 2:26
+ 3:8 Yaptıklar 6:3, 1 Petrіnіn 5:2, Tіta 1:7
+ 3:11 Tіta 2:3

+ 3:16 İoan 1:14, 1 İoanın 4:2, 2 İoanın 1:7, Çıfıtlara 2:14, Mark 16:19, Luka 24:51, Yaptıklar 1:9

+ 4:1 1 İoanın 2:18, 2 Tіmofeyä 3:1, 1 İoanın 4:6, İakovun 3:15, 2 Petrіnіn 2:1, Apokalіpsіs 2:24

+ 4:3 Romalılara 14:2, Koloslulara 2:16, Koloslulara 2:21

+ 4:4 Yaradılış 1:31, Mark 7:15-16, Yaptıklar 10:15, Tіta 1:15

+ 4:5 Yaradılış 1:25

+ 4:7 1 Tіmofeyä 1:4, 2 Tіmofeyä 2:16

+ 4:9 1 Tіmofeyä 1:15, 2 Tіmofeyä 2:11, Tіta 3:8

+ 4:10 Fіlіplіlerä 1:30, Koloslulara 1:29

+ 4:12 Tіta 2:15, 1 Petrіnіn 5:3, Fіlіplіlerä 3:17, 2 Salonіklіlerä 3:9, Tіta 2:7

+ 4:14 1 Tіmofeyä 1:18, Yaptıklar 6:6, 1 Tіmofeyä 5:22, 2 Tіmofeyä 1:6

+ 5:1 Tіta 2:6
+ 5:4 1 Tіmofeyä 2:3
+ 5:6 Apokalіpsіs 3:1
+ 5:10 İoan 13:14, Yaptıklar 9:36
+ 5:13 2 Salonіklіlerä 3:11
+ 5:14 1 Korіnflіlerä 7:9, Tіta 2:8
+ 5:17 Romalılara 12:8, 1 Salonіklіlerä 5:12
+ 5:18 1 Korіnflіlerä 9:9, Luka 10:7

+ 5:20 Galatіyalılara 2:14, 2 Tіmofeyä 4:2, Tіta 1:13, Tіta 2:15

+ 5:22 Yaptıklar 6:6, 1 Tіmofeyä 4:14, 2 Tіmofeyä 1:6, 2 Petrіnіn 3:14, 1 İoanın 5:18, 2 İoanın 1:10, 1 Tіmofeyä 5:22

+ 5:23 Efeslіlerä 5:18

+ 6:1 1 Petrіnіn 2:18, Efeslіlerä 6:5, Koloslulara 3:22, Tіta 2:9

+ 6:2 Fіlіmona 1:16

+ 6:3 Romalılara 16:17

+ 6:4 2 Tіmofeyä 2:14, 2 Tіmofeyä 2:23, Tіta 3:9

+ 6:5 2 Petrіnіn 2:3, Tіta 1:11

+ 6:6 Fіlіplіlerä 4:11

+ 6:9 Matfey 6:19, Luka 12:15, Çıfıtlara 13:5

+ 6:11 2 Tіmofeyä 3:17
+ 6:12 2 Tіmofeyä 4:7, İudanın 1:3
+ 6:13 Luka 3:1, Luka 23:1, Yaptıklar 3:13

+ 6:15 Apokalіpsіs 17:14, Apokalіpsіs 19:16, İoan 1:18

+ 6:18 Luka 12:21, Romalılara 12:13, Efeslіlerä 4:28

+ 6:20 2 Tіmofeyä 1:12, 2 Tіmofeyä 2:16

+ 6:21 1 Tіmofeyä 1:6

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZL

Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)

1. A

2. B

3. D

4. E

5. F

6. H

7. İ

8. K

9. L

10. M

11. N

12. P

13. S

14. T

15. V

16. Z

SÖZLÜK

Adam Oolu: butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal: İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar: tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar: masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina: yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar: din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz: iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär: bak Zakon üüredicileri.

David: İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar: gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Esir karısı: В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

Fariseylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Hanaan, hanaaneylär: Ханаан - имя одного из внуков Ноя, сына Хама. Со временем это стало названием территории на Ближнем Востоке, между Средиземным морем и рекой Иордан, которую заселели его потомки, хананеями. Хананеями в Библии собирательно называются все племена, населявшие Ханаан до прихода туда израильтян. Эти народы по большей части считались родственными финикийцам, и были язычниками.

Harççılar: harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär: çıfıtlar.

Kesiklik: erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär: iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada: bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık: bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär: İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos»): bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Mısır: Mısır –

Мысыр – старое название для Египта у многих народов, включая гагаузов.

Nard: paalı, ii kokulu yaa.

Negev: Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

Padan-Aram: Padan-Aram – Mesopotamiyanın bir çıfıt adı

Падан-Арам - это одно из еврейских названий Месопотамии, где проживал арамейский народ.

Pak/mındar: pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu: Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz: izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär: Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga: bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion: Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar: 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul: şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri: insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon: Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

Zilotlar: urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

Geografiya kartaları

Table of Contents

- Eni Baalantı: 1 Timofeyä

- Eni Baalantı

- Eni Baalantı

- Gi̇ri̇ş

- 1 Timofeyä

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Sözlük (Eni Baalantı)

- Adam Oolu
- Aksakal
- Allahtan korkannar
- Altar
- Ayoz bina
- Ayoz Yazılar
- Baş popaz
- Bilgiçlär
- David
- Dinar
- Esir karısı
- Fariseylär
- Hanaan, hanaaneylär
- Harççılar
- İudeylär
- Kesiklik
- Kesiklilär
- Kolonada
- Kurbannık
- Leviylilär
- Messiya (urumca «Hristos»)
- Mısır
- Nard
- Negev
- Padan-Aram
- Pak/mındar
- Paskellä yortusu
- Popaz
- Sadukeylär
- Sinagoga
- Sinedrion
- Tayfännar
- Veelzevul
- Zakon üüredicileri
- Zakon
- Zilotlar

- Geografiya kartaları