Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:54:08.470384+00:00

Ени Бааланты: Тита

Ени Бааланты: Тита

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. Тита

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

Тита

Тита

1. 1

2. 2

3. 3

1

ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ТИТА

Селӓм

1^1Бӓн, Павли, Аллахын чыраа, Иисус Христозун апостолу, йолланылмышым, ки Аллахтан сечилмиш оланнар инансыннар хем танысыннар аслылыы, ани тутунэр аллахчылыктан+

2хем темелли дивеч йашамак умуду ӱстӱндӓ, ангысыны Аллах, ани хич йалан сӧлӓмеер, адады баштан дивечликтӓн.

3О вакыдында ачты Кенди Сӧзӱнӱ насаатлан, ани бана инандырылды бизим Куртарыӂы Аллахын сымарламасына гӧрӓ+.

4Селӓм йоллээрым сана, Тит, ани беним хакына оолум бенимнӓн бир инанда. Ииверги, /аӂыйаннык/ хем услулук Аллах Бобадан хем бизим Куртарыӂыдан, /Сааби/ Иисус Христоздан+.

Не дӱшер Тит йапсын Крит адасында

5Крит адасында брактым сени маасуз, ки тертиплейӓсин калан ишлери хем хербир касабада пресвитерлери койасын, ниӂӓ бӓн сана сымарладым+.

6Пресвитер лӓӓзым олсун кабаатсыз, бир карыйлан евли, ушаклары инанӂы, ангыларыны йок насыл кабаатландырмаа запсызлыклан хем сеслӓмемӓклӓн+.

7Зерӓ епископ[*] дӱшер олсун кабаатсыз, ниӂӓ бир изметкӓр, ани кулланэр Аллахын евини. Олмасын наалет, кӱсӱӂӱ, ичкиӂи, дӱӱшчӱ, тамах+.

8Олсун мусаафирӂи, ииликчи, есаплы, доору, аллахчы хем кендини кулланан.

9Тутунсун инан сӧзӱндӓн, не ӱӱренди, беӂерсин клисейи саа ӱӱретмӓклӓн гиргиннетмӓӓ хем каршы дураннары азарламаа.

10Зерӓ вар чок инсан, калкынтыӂы, бошуна лафедӓн хем йаланӂы, таа чок кесикли оланнардан+.

11Буннарын лӓӓзым аазларыны капамаа. Оннар кими айлелери хептӓн бозэрлар, ӱӱредип, не дӱшмеер ӱӱретсиннӓр айыплы казанч ичин+.

12Оннардан бири, кенди пророкларындан бири, бӧлӓ йазды: «Крит адасындан инсан херзаман йаланӂы, паралайыӂы ӂанаварлар, хайлаз хобурлар».

13Бу лаф доору. Онуштан кескин азарла оннары, ки инанда саа дурсуннар+

14да сеслӓмесиннӓр иудей масалларыны хем инсандан курулу сыралары, ани аслылыктан атылэрлар+.

15«Пак оланнар ичин хепси пак, ама кирли оланнара хем инансызлара бишей диил пак», – деерлӓр. Хализдӓн, оннарын хем акыллары, хем ӱзлери кирли+.

16Оннар деерлӓр, ани Аллахы таныйэрлар, ама кенди йаптыкларыннан Аллахы инкӓр едерлӓр, зерӓ оннар ииренч хем канырык инсаннар, бир дӓ ии ишӓ йарамаз+.

2

Ӱӱрет, не йарашэр

2^1Ама сӓн ӱӱрет, не саа ӱӱретмеклерӓ йарашэр.

2Сӧлӓ йашлы адамнара айык, кендини доору гӧтӱрӓн, есаплы, саа инанда, севгидӓ хем дайанмакта олсуннар.

3Хеп ӧлӓ сӧлӓ йашлы карылара гӧтӱрсӱннӓр кендилерини, ниӂӓ йарашэр Аллахын айоз халкына. Олмасыннар фитлейиӂи еки дӱшкӱн шараба, ама ӱӱретсиннӓр иилик йапмаа+.

4Ӱӱретсиннӓр генч карылары коӂаларыны хем ушакларыны севмӓӓ,

5олсуннар есаплы, пак, евӂиман. Ӧн версиннӓр коӂаларына, ки Аллахын сӧзӱ кӧтӱлӓнмесин+.

6Хеп ӧлӓ генч адамнары ӱӱрет, есаплы олсуннар+.

7Хербир иш ӱзерӓ гӧстер кендини ӧрнек ии ишлӓр йапарак. Ӱӱретмендӓ пак ол, кендини доору гӧтӱр, есаплы ол+.

8Сӧлӓ саа лафлар, ангыларына кимсей маана буламар, ки бизӓ каршы денклешеннӓр бишей фена сӧлейӓмесиннӓр да утанмыш калсыннар+.

9Чыраклары ӱӱрет, чорбаӂыларына ӧн версиннӓр, хербир иш ӱзерӓ кендилерини беендирсиннӓр да лаф чевирмесиннӓр+.

10Хырсызлык йапмасыннар, ама херзаман инанч адамнар олсуннар хем хербир иш ӱзерӓ Аллахын, бизим Куртарыӂынын, ӱӱретмеклерини майыл йапсыннар.

11Зерӓ гӧстерилди Аллахын иивергиси, ани гетирер куртулмак хепси инсана,+

12ӱӱредер бизи, аллахсызлыктан хем дӱннӓ хамеллериндӓн бракылалым, да есаплы, доору хем аллахчы йашайалым бу шиндики вакытта+.

13Шинди беклеериз бизим мутлулук умуду, бизим бӱӱк Аллах хем Куртарыӂы Иисус Христос шанныкта пейдалансын+.

14О верди Кендини бизим ичин курбан олсун, ки куртарсын бизи хертӱрлӱ законсузлуктан да, паклайып, бир айыры инсан Кендинӓ йапсын, чалышкан ии ишлӓр йапмаа+.

15Буннары аннат, насаат ет хем азарла хербир заабитликлӓн. Кимсей сени ашаалатмасын+.

3

Йап доорулук

3^1Инанӂылара аклына гетир, кулланыӂылара хем заабитлерӓ ӧн версиннӓр, оннары сеслесиннӓр да хербир ии ишӓ хазыр олсуннар+.

2Кимсейи кӧтӱлӓмесиннӓр, кавга йапмасыннар, ама хербир иш ӱзерӓ йаваш хепси инсаннарлан олсуннар+.

3Зерӓ биз кендимиз да, вакыдын бириндӓ фикирсиз, сеслӓмейиӂи хем шашыктык. Измет едӓрдик тӱрлӱ хамеллерӓ хем кефлерӓ. Йашардык кинниктӓ хем кысканчлыкта. Хепси биздӓн, биз дӓ бири-биримиздӓн азетмӓрдик+.

4Ама ачан ачылды Аллахын, бизим Куртарыӂынын, иилии хем инсана севгиси,

5О куртарды бизи диил бизим доору йаптыкларымыз ичин, ама Кенди аӂыйанныыннан. Зерӓ О йыкады бизи, енидӓн дуудурарак хем енилейерӓк Айоз Духлан,+

6Ангысыны зебилликтӓн дӧктӱ бизим ӱстӱмӱзӓ Куртарыӂымыз Иисус Христозлан,+

7ки биз Онун иивергисиннӓн доору сайылалым да, ниӂӓ умутланэрыз, мирасчы дивеч йашамакта олалым+.

8Аслыдыр бу сӧз, да бӓн истеерим, ани сӓн буннары каавилейӓсин, ки оннар, ким Аллаха инанды, баксыннар кендилерини вермӓӓ ии ишлерӓ, зерӓ буннар ии хем файдалы адама+.

9Ахмак чекишлердӓн хем сенселӓ дизиннериндӓн, кавгалардан хем денклешмеклердӓн Закон ичин сӓн сакын. Зерӓ буннар файдасыз хем бошуна иш+.

10Инсан бӧленнердӓн, бир-ики азарламактан сора, йыраклан+.

11Бил, ани оннар доору йолдан саптылар хем гӱнах йапэрлар, да кенди-кендилеринӓ даава едерлӓр.

Сон селӓмнӓр

12Ачан сана Артемайы йада Тихики йоллайаӂам, алатла гелмӓӓ бана Никополис касабасына, зерӓ орада, дӱшӱндӱм, кышлайым+.

13Адвокат Зенайы хем Аполлосу йоллайаӂэйкан йола, чалыш, ки оннарын бишей ичин лӓӓзымныклары олмасын+.

14Ко бизимкилӓр дӓ ӱӱренсиннӓр кендилерини вермӓӓ ии ишлерӓ да йардым етмӓӓ зорлукта оланнара, ки мейвасыз калмасыннар+.

15Сана селӓм йоллээр хепси, ким бенимнӓн билӓ булунэр. Селӓмнӓ оннары, ким инанда бизи север. Сизиннӓн хепсинизлӓн ииверги олсун. /Амин./

* 1:7 Епископ – йада «гӱдӱӂӱ».

+ 1:1 Марк 13:20, Лука 18:7, Ромалылара 8:33, Колослулара 3:12, 1 Тимофейӓ 2:4, Лука 1:69-70, Ромалылара 1:2,

+ 1:3 1 Тимофейӓ 2:6, 1 Тимофейӓ 6:15, 1 Тимофейӓ 1:11

+ 1:4 1 Тимофейӓ 1:2, 2 Тимофейӓ 1:2
+ 1:5 Йаптыклар 14:23
+ 1:6 1 Тимофейӓ 3:2-4
+ 1:7 1 Петринин 5:2, 1 Тимофейӓ 3:8

+ 1:10 1 Тимофейӓ 1:6, Йаптыклар 11:2, Галатийалылара 2:12

+ 1:11 2 Петринин 2:3, 1 Тимофейӓ 6:5

+ 1:13 1 Тимофейӓ 5:20, 2 Тимофейӓ 4:2, Тита 2:15

+ 1:14 1 Тимофейӓ 1:4

+ 1:15 Марк 7:15-16, Йаптыклар 10:15, Ромалылара 14:20, 1 Тимофейӓ 4:3-4

+ 1:16 1 Иоанын 2:4

+ 2:3 1 Тимофейӓ 3:11

+ 2:5 Йарадылыш 3:16, 1 Петринин 3:1-2, Ефеслилерӓ 5:22, 1 Тимофейӓ 2:11

+ 2:6 1 Тимофейӓ 5:1

+ 2:7 1 Петринин 5:3, Филиплилерӓ 3:17, 2 Салониклилерӓ 3:9, 1 Тимофейӓ 4:12

+ 2:8 1 Тимофейӓ 5:14

+ 2:9 1 Петринин 2:18, Ефеслилерӓ 6:5, Колослулара 3:22, 1 Тимофейӓ 6:1

+ 2:11 1 Тимофейӓ 2:4
+ 2:12 1 Петринин 4:2
+ 2:13 2 Петринин 1:1, Чыфытлара 9:28

+ 2:14 Ефеслилерӓ 2:10, Тита 3:8, Матфей 20:28

+ 2:15 Тита 1:13, 1 Тимофейӓ 4:12
+ 3:1 1 Петринин 2:13, Ромалылара 13:1
+ 3:2 1 Тимофейӓ 3:3

+ 3:3 Иоан 8:34, 2 Петринин 2:19, Ромалылара 6:16-20

+ 3:5 Ромалылара 3:27, Ефеслилерӓ 2:4, Ефеслилерӓ 2:8, 2 Тимофейӓ 1:9, Иоан 13:8, 1 Коринфлилерӓ 6:11, Ефеслилерӓ 5:26, Чыфытлара 10:22, Иоан 3:3, 1 Петринин 1:3, Ефеслилерӓ 2:5

+ 3:6 Йаптыклар 2:33, Йаптыклар 10:45, Ромалылара 5:5

+ 3:7 Йаптыклар 15:11, Ромалылара 3:24, Ефеслилерӓ 2:8, Тита 2:11, Ромалылара 8:17

+ 3:8 1 Тимофейӓ 1:15, 2 Тимофейӓ 2:11, Ефеслилерӓ 2:10, Тита 2:14

+ 3:9 1 Тимофейӓ 1:4, 2 Тимофейӓ 2:14, 2 Тимофейӓ 2:16

+ 3:10 Матфей 18:15-17
+ 3:12 Йаптыклар 20:4, 2 Тимофейӓ 4:12
+ 3:13 Йаптыклар 18:24, 1 Коринфлилерӓ 1:12
+ 3:14 2 Петринин 1:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: Тита

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- Тита

- 1
- 2
- 3

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары