Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:46:21.686571+00:00

Ени Бааланты: Лука

Ени Бааланты: Лука

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. Лука

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

Лука

Лука

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1

ИИ ХАБЕР ЛУКАДАН

Не ишиттик дири шаатлардан

1^1Чойу башлады йазмаа аннатмак олушлар ичин, ани гечтилӓр бизим арамызда,

2ниӂӓ етиштирдилӓр бизӓ баштан о инсаннар, ани гӧрдӱлӓр хепсини хем ангылары шинди олдулар Аллахын Сӧзӱнӱн насаатчылары.

3Бӓн дӓ есапладым, хепсини ислӓӓ аараштырдыктан сора, хатырлы Феофил, сыравардыр йазайым сана хепсини, ниӂӓ олду,+

4ки сӓн билӓсин о ишин аслысыны, ани ӱӱрендин.

Иоанын дуумасы ичин хабер

5Иудейада, падишах Иродун вакыдында, варды бир попаз, ады Захарийа, Авийанын сырасындан. Онун карысы Аронун кызларынданды, ады Елисавета+.

6Икиси дӓ Аллахын ӧнӱндӓ доору инсаннардылар. Бир лекесиз билӓ таманнардылар хепси Аллахын сымарладыкларыны хем сыраларыны+.

7Ушак оннарда йокту, зерӓ Елисавета гебӓ калмарды, хем икиси дӓ, Захарийа хем Елисавета, йашлы инсаннарды.

8Бир сыра, ачан Захарийа измет едӓрди Аллахын ӧнӱндӓ онун изметчилии сырасында,

9аттылар четелӓ попазларын алышмакларына гӧрӓ, да она дӱштӱ, гӱннӱклесин Аллахын Айоз бинасы ичиндӓ.

10Гӱннӱклемӓк вакыдында чок инсан дуа едӓрди дышарда.

11Озаман Захарийайа гӧстерилди Аллахын бир ангили. О дурарды гӱннӱк алтарын саа тарафында.

12Ачан Захарийа гӧрдӱ ону, ӱрктӱ. Бир бӱӱк корку басты ону.

13Ангил деди она: «Захарийа, коркма, зерӓ сенин дуан сесленмиш олду. Сенин карын Елисавета дуудураӂэк сана бир оол, ангысынын адыны койаӂан Иоан+.

14О сана олаӂэк шенник хем севинмӓк. Чок инсан севинеӂек онун дуумасы ичин.

15О Аллахын ӧнӱндӓ олаӂэк бир бӱӱк адам. Ичмейеӂек шарап хем башка серсем едӓн ичкилери. Таа дуумактан о долу олаӂэк Айоз Духлан+.

16Чойуну Израилдӓн о дӧндӱреӂек оннарын Сааби Аллахына.

17О Аллахын ӧнӱндӓ гезеӂек Илийанын кувединнӓн хем духуннан, чевирсин дейни бобаларын ӱреклерини ушакларына хем о канырыклы неетлилери доорулаа. О хазырлайаӂэк инсаны Саабинин гелмеси ичин»+.

18Захарийа деди ангилӓ: «Недӓн бӓн таныйаӂам буну? Зерӓ бӓн ихтӓрым, карым да йашлы»+.

19Ангил ӂувап етти: «Бӓн, Гавриил, дурэрым Аллахын каршысында, йолланылмышым, ки лафедейим сениннӓн да гетирейим бу ии хабери сана.

20Сӓн лафедӓмейеӂӓн хем дилсиз калаӂан о гӱнӓ кадар, бу олунӂа, зерӓ инанмадын беним сӧзлерими, ани вакыт гелдийнӓн, хепси ӧлӓ олаӂэк».

21Инсан, ани беклӓрди Захарийайы, шашарды, нечин чок ойаланэр Айоз бина ичиндӓ.

22Ачан чыкты дышары, лафедӓмӓрди. Оннар аннадылар, ани Айоз бина ичиндӓ о гӧрдӱ бир гӧрӱнмӓк. Захарийа оннара нышаннан гӧстерӓрди, зерӓ лафедӓмӓрди.

23Ачан измет гӱннери таманнанды, Захарийа гелди евӓ.

24Бу гӱннердӓ Елисавета гебӓ калды да беш ай сакланды, зерӓ дейӓрди:

25«Сааби битки-биткийӓ есап алды да йапты, ки чыкайым инсанын аазындан хем кӧтӱ лафларындан»+.

Иисусун дуумасы ичин хабер

26Алтынӂы айда, ангил Гавриил йолланмыш олду Аллахтан Галилейанын бир касабасына, ады Назарет+.

27Гелди бир кыза, ангысы йавклуйду Иосифлӓн, бир адамнан, Давидин сенселесиндӓн. Бу кызын ады Марийа.

28Ангил гелди она да деди: «Услулук сана, Аллахтан ииверги еденӓн кыз, Сааби сениннӓн. /Иисӧзленмишсин сӓн карыларын арасында!/»

29Марийа бу лафлардан шашты да дӱшӱнмейӓ варды. О сорарды кенди-кендинӓ, не аннамасы вар бу селӓмин?

30Ангил деди: «Коркма, Марийа, сӓн едендин ииверги Аллахтан.

31Гебӓ калаӂан да дуудураӂан бир Оол, Ангысынын адыны койаӂан Иисус+.

32О олаӂэк бир бӱӱк Адам. Онун адыны койаӂэклар „Пек ӱӱсек Аллахын Оолу“. Сааби Аллах вереӂек Она Онун Бобасынын, Давидин, чорбаӂылыыны+.

33О дивеӂинӓ падишахлык едеӂек Иаковун евиндӓ. Онун падишахлыынын сону олмайаӂэк»+.

34Марийа сорду ангилӓ: «Несой бу вар насыл олсун, ачан бӓн билмеерим, недир коӂа?»

35Ангил ӂувап етти: «Айоз Дух конаӂэк сана. Пек ӱӱсек Аллахын гӧлгеси сени гӧлгелейеӂек. О, Ким сендӓн дууаӂэк, адланаӂэк айоз, Аллахын Оолу+.

36Сенин хысымын Елисавета артык йашлы, ама гебӓ калды. О да дуудураӂэк бир оол. Она хепси дейӓрди ушаксыз, ама артык алты ай, ниӂӓ гебӓ калды.

37Аллахын бир дӓ сӧзӱ йок насыл куветсиз калсын»+.

38Озаман Марийа деди: «Сааби, бӓн сенин чыраан, олсун Сенин сӧзӱнӓ гӧрӓ!» Да ангил гитти ондан.

Марийа гелер Елисаветайа

39Марийа бираздана калкты да алатлан гитти байырлардакы касабайа, ани Иуданын ерлериндейди.

40Гирди Захарийанын евинӓ да селӓмнеди Елисаветайы.

41Ачан Елисавета ишитти Марийанын кутламасыны, онда бирдӓн тепинди ушак. Елисавета долду Айоз Духлан.

42Елисавета баарды бӱӱк сеслӓн: «Иисӧзленмишсин сӓн карыларын арасында хем иисӧзленмиш сенин Ушаан, ангысыны сӓн ташыйэрсын!

43Насыл бӓн казандым бӧлӓ икрам, ки бана гелсин беним Саабинин анасы?

44Ниӂӓ ишиттим сенин сесини кутламакта, тепинди ушак севинмектӓн ичимдӓ.

45Не мутлуйсун сӓн, ани инандын Саабинин сӧзӱнӱ, зерӓ Сааби не адээр, ону таманнээр».

46Марийа деди: «Бӓн бӱтӱн ӱректӓн метиннеерим Саабийи.

47Севинир духум Аллахта, беним Куртарыӂымда.

48Зерӓ Аллах есап алды Онун чыраан ашаадан халыны. Бӱӱндӓн ӧтӓӓ хепси сенселелӓр мутлулайаӂэклар бени+.

49Чӱнкӱ Чоккудретли йапты бӱӱк ишлӓр беним ичин, Онун ады айоздур.

50Онун аӂыйанныы каплээр бойдан-бойа Ондан коркан инсаны.

51О гӧстерди куведини Кенди елиннӓн да бозду ходулларын дӱшӱнмеклерини.

52Девирди о каавилери чорбаӂылык скемнелериндӓн да калдырды ашаа халдан инсаны.

53Аач оланнары О дойурду ииликлӓн, ама зенгин оланнары салверди, гитсиннӓр бош еллӓн.

54О Кенди изметкеринӓ, Израилӓ, йардыма гелди. О бир сыра билӓ унутмээр аӂымаа,+

55ниӂӓ адады бизим деделеримизӓ, Авраама хем онун сенселесинӓ дивеӂинӓ».

56Марийа калды Елисаветайлан ӱч айын долайында, сора дӧндӱ геери евӓ.

Иоан Ваатизедиӂинин дуумасы

57Ачан гелди вакыды дуудурсун, Елисавета дуудурду бир оол.

58Комушулар хем хысымнар ишиттилӓр, ани Сааби бӱӱк хайыр баашлады Елисаветайа, онуштан хепси онуннан билӓ севиндилӓр.

59Секизинӂи гӱнӱ гелдилӓр ушаа кесиклик йапмаа. Истедилӓр адыны коймаа Захарийа, ниӂӓ бобасынын ады+.

60Ама анасы оннара деди: «Олмаз, онун ады Иоан олаӂэк».

61«Кимсейдӓ сизин хысымнардан йок бутӱрлӱ ад», – ӂувап етти оннар.

62Йаптылар нышан еллериннӓн бобасына, ки аннасыннар, несой ушаан адыны койсуннар.

63Захарийа истеди бир парча тафтаӂык да йазды бӧлӓ: «Онун ады Иоан олаӂэк». Хепси шаштылар.

64Хемен чӧзӱлдӱ онун дили, да башлады лафетмӓӓ хем Аллахы метиннемӓӓ.

65О байырлы Иудейанын ерлериндӓ хепси комушулары бир корку басты. Долайда хепси инсан бунун ичин лафедӓрди.

66Хепси, ким дӓ ишидӓрди буну, дӱшӱнмӓӓ варып, дейӓрди: «Аӂаба, бу ушак ким олаӂэк?» Хакына, ани Аллахын ели онун ӱстӱндейди.

Захарийанын пророклуу

67Ушаан бобасы, Захарийа, долду Айоз Духлан да пророклук етти:

68«Иисӧзленмиш олсун Израилин Сааби Аллахы, Ангысы гелди йардыма Кенди инсанына да куртарды оннары.

69Калдырды бизӓ бир каави Куртарыӂы Кенди изметкерин, Давидин, евиндӓн,+

70ниӂӓ хаберледийди евел вакыттан айоз пророкларыннан.

71Адады, ани куртараӂэк бизи душманнардан хем кинӂилерин еллериндӓн.

72Бутакым, Аллах гӧстерер Кенди аӂыйанныыны бизим бобаларымыз ичин, унутмээр айоз баалантысыны

73хем еминнӓн адамасыны, ани верди бизим бобамыза Авраама+.

74О адады, ани бизи куртараӂэк душманнардан да йапаӂэк, ки измет еделим Она коркусуз,

75кабаатсызлыкта хем айозлукта бӱтӱн бизим йашамамызда.

76Ама сӓн, евлат, адланаӂан Пек ӱӱсек Аллахтан пророк, зерӓ гидеӂӓн Саабинин ӧнӱ сора, ки Онун ичин йол хазырлайасын+.

77Сӓн инсана хаберлейеӂӓн куртулмак хем гӱнахлардан баашламак+.

78Аллахымыз, долу севгийлӓн хем аӂыйанныклан, йукардан йоллайаӂэк бизӓ куртулмак, бензӓр дан еринин шафкына,

79ки айдыннатсын оннара, ким булунэр каранныкта хем ӧлӱм гӧлгесиндӓ, доорутсун бизи услулук йолуна»+.

80Ушак бӱӱйӓрди, каавиленӓрди духлан. Йашады чол ерлериндӓ о гӱнӓ кадар, ачан чыкты Израил халкынын каршысына+.

2

Иисусун дуумасы

2^1•О вакытта Кесар Августтан верилди сымарламак, ки бӱтӱн Рома падишахлыында хепси инсан йазылсыннар+.

2Бу йазылмак илк сыра олду кулланыӂы Квиринийин вакыдында, ангысы кулланарды Сирийада.

3Херкези гитти йазылсын кенди дуумак касабасында.

4Иосиф, падишах Давидин сенселесиндӓнди, йолланды Галилейадан, Назарет касабасындан, гитмӓӓ Иудейайа, Вифлеем касабасына, Давидин дуума еринӓ+.

5Гитти, ки йазылсын Марийайлан, йавклу олмушуннан, ангысы маамулду.

6Ачан оннар етиштилӓр орайы, Марийанын вакыды гелди, ки дуудурсун.

7О дуудурду илк Оолуну, сарды плӓналарлан да йаттырды ахыр ичинӓ, зерӓ конаклык евиндӓ булунмады ер оннара.

Вифлеемдӓн гӱдӱӂӱлӓр

8Орада йакын гӱдӱӂӱлӓр койуннарлан кырда булунардылар. Оннар геӂӓ беклӓрдилӓр сӱрӱлерини.

9Бирдӓн гӧстерилди оннара бир ангил Саабидӓн. Доз-долайа Саабинин метиннии шафк етти. Оннар пек корктулар+.

10Ангил деди: «Коркмайын, бӓн гетирерим сизӓ бир ии хабер, ани бир бӱӱк севинмӓк олаӂэк хепси инсана.

11Бӱӱн сизӓ Давидин касабасында дууду Куртарыӂы, Сааби Христос+.

12Тӓ нышан, ангысындан таныйаӂэныз: булаӂэныз бир Ушак сарылы плӓналарлан, Ангысы йатэр ахыр ичиндӓ».

13Бирдӓн бу ангилӓ екленди чок башка ангиллӓр. Хепси оннар метиннӓрдилӓр Аллахы бутӱрлӱ лафларлан:+

14«Метинник Аллаха ӱӱсек гӧклердӓ! Ердӓ услулук Аллахы беендирӓн инсана!»+

15Ачан ангиллӓр калктылар гӧкӓ, гӱдӱӂӱлӓр дедилӓр бири-биринӓ: «Гиделим Вифлеем касабасына да бакалым, не олду орада, не хаберледи бизӓ Сааби».

16Оннар хызлы йолландылар Вифлеемӓ, булдулар Марийайы Иосифлӓн хем Ушаа ахыр ичиндӓ.

17Гӧрӱп буну, гӱдӱӂӱлӓр хепсини сӧледилӓр, не ангил оннара хаберледийди Ушак ичин.

18Хепси, ким ишитти бу лафлары гӱдӱӂӱлердӓн, пек шашты.

19Марийа есаба алды хепси бу лафлары да херзаман дӱшӱнӓрди оннар ичин+.

20Гӱдӱӂӱлӓр дӧндӱлӓр геери, севинерӓк хем метиннейерӓк Аллахы, зерӓ гӧрдӱлӓр хем ишиттилӓр хепсини ӧлӓ, ниӂӓ хаберлендийди оннара.

Иисусу гетирдилӓр Айоз бина ичинӓ

21Секиз гӱндӓн сора, ачан гелди вакыт Ушаа кесиклик йапылсын, Онун адыны койдулар Иисус, ниӂӓ ангил сӧледийди, таа Марийа гебӓ калмадыйнан+.

22Ачан таманнанды вакыт пакланмак ичин Моисейин Законуна гӧрӓ, Иосиф хем Марийа гӧтӱрдӱлӓр Ушаа Иерусалимӓ, чыксын Саабинин ӧнӱнӓ дейни,

23ниӂӓ вар йазылы Саабинин Законунда: «Хербир илк дуумуш чоӂук Саабийӓ аданмыш олсун».

24Оннар лӓӓзымды гетирсиннӓр курбан ики гугуш йада ики гугуш йаврусу, ниӂӓ вар сымарланмыш Саабинин Законунда.

Симеон иисӧзлеер Иисусу

25Иерусалимдӓ варды бир адам, ады Симеон. О бир доору хем кабаатсыз адамды, ангысы беклӓрди Израилин куртулмасыны. Онда Айоз Дух варды.

26Айоз Духтан она верилдийди хабер, ани о ӧлмейеӂек гӧрмейинӂӓ Саабинин Христозуну.

27Симеон, кулланылмыш Айоз Духтан, гелди Айоз бинайа. Да ачан Иосиф хем Марийа гетирдилӓр Ушаа, ки таманнасыннар Законун сымарладыыны,

28Симеон алды Ону куӂак, иисӧзледи Аллахы да деди:

29«Сааби, шинди салвер услулуклан Сенин чырааны, ниӂӓ Сӓн ададын,

30зерӓ гӧрдӱ беним гӧзлерим Сенин куртулманы,+

31ангысыны Сӓн хазырладын хепси миллетлерин гӧзлери ӧнӱндӓ,

32айдыннатсын миллетлерӓ дейни хем икрам йапсын Израил инсанына».

33Онун бобасы хем анасы шаштылар бу лафлара, не Ушак ичин ишиттилӓр.

34Симеон иисӧзледи оннары да деди анасына, Марийайа: «Бу Ушак сыраланмыш чойун дӱшмеси ичин хем чойун калкмасы ичин Израилдӓ. О – бир нышан Аллахтан, ани дебрештиреӂек каршылык инсан ичиндӓ,

35чок инсанын саклы неетлери ачылсын дейни, сенин ӱрӓӓн дӓ кылычлан сапланмыш олаӂэк»+.

36Бурада булунарды бир кары, пророк Анна, Фануелин кызы, Асирин тамызлыындан. О пек ихтӓрды. Коӂасыннан йашамышты салт еди йыл.

37Калмышты дул да шинди сексӓн дӧрт йашындайды. Анна хич айырылмарды Айоз бинадан, геӂӓ-гӱндӱз измет едӓрди Аллаха оручлан хем дуайлан+.

38Бу заман Анна, гелип, башлады метиннемӓӓ Аллахы хем сӧлемӓӓ Иисус ичин хепсинӓ, ким беклӓрди Иерусалимин куртулмасыны.

Иисус Назарет касабасында

39Ондан сора, ачан таманнадылар хепсини, не сыраланмышты Саабинин Законундан, Иосиф хем Марийа дӧндӱлӓр Галилейайа, кенди касабаларына, Назаретӓ+.

40Ама Ушак бӱӱйӓрди, каавиленӓрди хем аарифленӓрди гӱн-гӱндӓн. Аллахтан хайыр Онун ӱстӱндейди.

Ушак Иисус гитти Айоз бинайа

41Иисусун бобасы хем анасы хер йылын Паскеллӓ йортусунда гидӓрдилӓр Иерусалимӓ.

42Ачан Иисус таманнады оники йашыны, гитти адетӓ гӧрӓ оннарлан йортуйа.

43Ачан гечти йорту гӱннери, да оннар дӧнӓрдилӓр геери евӓ, Иисус калды Иерусалимдӓ, ама бобасы хем анасы буну билмедилӓр.

44Сандылар, ани О кафадарларыннан барабар йолда. Ачан гиттилӓр бир гӱннӱк йол, чекеттилӓр аарамаа Ону хысымнарын хем кафадарларын арасында,

45ама буламадылар. Иосиф хем Марийа дӧндӱлӓр геери Иерусалимӓ, аарасыннар ону дейни.

46Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ булдулар Ону Айоз бина ичиндӓ. О, ӱӱредиӂилерин арасында отуруп, сеслӓрди хем соруш койарды.

47Хепси, ким сеслӓрди Ону, шашарды Онун аарифлиинӓ хем ӂувапларына.

48Бобасы хем анасы, ачан гӧрдӱлӓр Ону, даптур гелдилӓр. Озаман анасы деди: «Оолум, нечин буну йаптын бизӓ? Бобан хем бӓн кахырлан аарээрыз Сени».

49О деди: «Нечин Бени аарадыныз? Не, билмеерсиниз ми, ани Бӓн лӓӓзым олайым Беним Бобамын евиндӓ?»

50Ама оннар аннамадылар Онун лафларыны+.

51Сора О дӧндӱ оннарлан барабар геери Назаретӓ да сеследи оннары. Анасы хепси буннары тутту аклында+.

52Иисус бойлан бӱӱйӓрди, аарифленӓрди да гиттикчӓ Кендини беендирӓрди Аллаха хем инсана.

3

Иоан Ваатизедиӂинин насаады

3^1•Падишах Тиверий Кесарын онбешинӂи чорбаӂылык йылында Понтий Пилат кулланыӂыйды Иудейада. Ирод Галилейанын кулланыӂысыйды. Филип, Иродун кардашы, кулланыӂыйды Итурейа хем Трахонит ерлериндӓ. Лисаний кулланыӂыйды Авилини ерлериндӓ+.

2Аннан хем Кайафа баш попаздылар. О вакыт Аллах лафетти Иоана, Захарийанын оолуна, ангысы йашарды чоллукта+.

3Иоан гитти Иордан суйун долай ерлеринӓ, насаат едерӓк, ани инсан лӓӓзым дӧнсӱн гӱнахларындан Аллаха хем ваатиз олсун, ки баашланмак еденсин.

4Бу олду, ниӂӓ йазылыйды пророк Исайанын кийадында: «Бааранын сеси чол ердӓ ишидилер: „Саабийӓ йолу хазырлайын, йолӂаазлары узладын.

5Хербир ойук долдурулсун, ӱӱсеклик алчалдылсын, иири йоллар узладылсын хем чукурлу йоллар дӱзледилсин.

6Хепси инсан аннасын Аллахтан куртулмайы“».

7Иоан данышты инсаннара, ангылары гелӓрди, ваатиз олсуннар, оннара дейип: «Йылан йаврулары, ким ӱӱретти сизи, качасыныз Аллахын гелӓр ӱфкесиндӓн+?

8Йапыныз йакышыклы мейва, гӧрӱнсӱн, ани дӧндӱнӱз Аллаха гӱнахларыныздан, да бошуна дӱшӱнмейин, дейип: „Бизим бобамыз – Авраам“, зерӓ сӧлеерим сизӓ, ани Аллах бу ташлардан вар насыл йапсын ушак Авраама+.

9Артык наӂак фиданын кӧкӱндӓ саплы дурэр. Хербир фидан, ани гетирмеер ии мейва, кесилеӂек да атешӓ атылаӂэк»+.

10Инсаннар сорардылар: «Е биз не йапалым?»+

11О ӂувап етти: «Кимдӓ вар ики руба, пайлашсын онуннан, кимдӓ хич йок, хеп ӧлӓ йапсын о да, кимдӓ имеелик вар»+.

12Гелди харччылар, ваатиз олсуннар дейни, да сордулар: «Ӱӱредиӂи, биз не йапалым?»

13О ӂувап етти: «Истӓмейин таа зеедӓ харч ондан каарӓ, не сизӓ сымарланмыш».

14Аскерлердӓн кимиси сордулар: «Е биз не йапалым?» О ӂувап етти: «Кимсейдӓн бишей алмайын коркутмаклан, кимсейи йалан лафларлан кабаатландырмайын, шӱкӱр олун ӧдеенизӓ»+.

15Инсан, чӱнкӱ беклӓрди, гелсин Христос, хепси дӱшӱнӓрди Иоан ичин: «Аӂаба, О диил ми Христос?»+

16Иоан ӂувап етти хепсинӓ: «Бӓн сизи суйлан ваатиз едерим, ама беним ардыма гелер О, Ким таа каави бендӓн. Бӓн диилим йакышыклы чӧзмӓӓ Онун айак капларынын тасмаларыны. О сизи Айоз Духлан хем атешлӓн ваатиз едеӂек.

17Онун елиндӓ кӱрек, О паклайаӂэк тыназыны. Боодайы топлайаӂэк амбара, ама плӓвайы йакаӂэк сӱӱнмӓз атештӓ»+.

Иоан капанда

18Бутӱрлӱ насаат едӓрди Иоан Ии Хабери хем верӓрди чок башка насаатлар да.

19Иоан таказалады Ирод бейи о бетерӓ, ани о алды кендинӓ кенди кардашынын Филипин карысыны, Иродиадайы, хем хепси башка кӧтӱ ишлери ичин дӓ.

20Бунун ичин Ирод капады Иоаны зындана+.

Иисус ваатиз олэр

21•Хепси инсандан сора Иисус да ваатиз олду. О дуа едӓркӓн, ачылды гӧк,+

22Айоз Дух инди, гӧрӱнӓр гугуш тени гиби, Онун ӱстӱнӓ. Гӧктӓн ишидилди бир сес, ани деди: «Сӓнсин Беним севгили Оолум, Сендӓ Беним ислеелиим»+.

Иисусун сенселеси

23•Ачан Иисус чекетти инсаны ӱӱретмӓӓ, О бир отуз йашындайды. Ниӂӓ инсан сайарды, О Иосифин оолу, Илинин оолу,

24Матфатын оолу, Левийин оолу, Мелхийин оолу, Йаннайын оолу, Иосифин оолу,

25Маттафийанын оолу, Амосун оолу, Наумун оолу, Еслийин оолу, Наггейин оолу,

26Маафын оолу, Маттафийанын оолу, Семейин оолу, Иосихин оолу, Иоданын оолу,

27Иоананын оолу, Рисанын оолу, Зоровавелин оолу, Салафиилин оолу, Нирийин оолу,

28Мелхийин оолу, Аддийин оолу, Косамын оолу, Елмадамын оолу, Ирин оолу,

29Иисусун оолу, Елиезерин оолу, Иоримин оолу, Матфатын оолу, Левийин оолу,

30Симеонун оолу, Иуданын оолу, Иосифин оолу, Ионамын оолу, Елиакимин оолу,

31Мелеанын оолу, Меннанын оолу, Маттафанын оолу, Нафанын оолу, Давидин оолу.

32Иессейин оолу, Овидин оолу, Воозун оолу, Саланын оолу, Наассонун оолу+.

33Аминадавын оолу, Админин оолу, Арнийин оолу, Есромун оолу, Фаресин оолу, Иуданын оолу,+

34Иаковун оолу, Исаакын оолу, Авраамын оолу, Фаранын оолу, Нахорун оолу,

35Серухун оолу, Рагавын оолу, Фалекин оолу, Еверин оолу, Саланын оолу,

36Каинанын оолу, Арфаксадын оолу, Симин оолу, Нойун оолу, Ламехын оолу,

37Мафусаланын оолу, Енохун оолу, Иаретин оолу, Малелеилин оолу, Каинанын оолу,

38Еносун оолу, Сифин оолу, Адамын оолу, Аллахын оолу+.

4

Диавол денеер Иисусу

4^1•Иисус, долу Айоз Духлан, дӧндӱ Иордандан, да Дух гӧтӱрдӱ Ону чол ерӓ.

2Орада дененмиш олду диаволдан кырк гӱн. Бишей имеди о гӱннердӓ. Сонда аӂыкты+.

3Диавол деди: «Еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, сымарла бу таша, екмек олсун».

4Иисус ӂувап етти: «Йазылы, ани „Адам йашамээр салт екмеклӓн, /ама Аллахын хербир сӧзӱннӓн/“».

5Диавол пиндирди Ону бир ӱӱсек байыр ӱстӱнӓ да бир гӧз кыпымда гӧстерди хепси ерин падишахлыкларыны.

6О деди Она: «Сана вереӂӓм заабитлик хепси бу метинни падишахлыкларын ӱстӱнӓ, зерӓ оннар бана верили. Бӓн дӓ верерим, кимӓ истеерим+.

7Еер баш иилдирсейдин бана, хепси олаӂэк Сенин».

8Иисус ӂувап етти: «/Чекил Бендӓн, шейтан, зерӓ/ вар йазылы: „Баш иилт сенин Сааби Аллахына хем салт Она измет ет“».

9Ондан сора диавол гӧтӱрдӱ Ону Иерусалимӓ, койду Айоз бинанын сачаана да деди: «Еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, атыл бурадан ерӓ,

10зерӓ йазылы: „Аллах Кенди ангиллеринӓ сымарлайаӂэк, Сени корусуннар“

11хем: „Сени куӂак алаӂэклар, урулмайасын айааннан бир таша дейни“».

12Иисус ӂувап етти: «Сӧленди: „Денӓмӓ сенин Сааби Аллахыны“».

13Ачан диавол Ону хертӱрлӱ денеди, сора гитти Ондан бир парча вакыда.

Иисус паасызланэр Кенди мемлекетиндӓ

14•Иисус Айоз Духун кувединнӓн дӧндӱ Галилейайа. Хабер Онун ичин даалды хепси долай ерлерӓ.

15О ӱӱредӓрди инсаны оннарын синагогаларында. Хепси Ону метиннӓрди+.

16Иисус гелди Назарет касабасына, нередӓ бӱӱдӱйдӱ, Кенди алышмасына гӧрӓ, ӂумертеси гӱнӱ гирди синагога ичинӓ да калкты, окусун+.

17Она вердилӓр пророк Исайанын кийадыны. О ачты кийады да булду о ери, нередӓ вар йазылы:

18«Саабинин Духу Беним ӱстӱмдӓ, О йаалады Бени, ии хабер гӧтӱрейим фукааралара. Йоллады Бени, /алыштырайым о фаланык ӱреклилери,/ насаат едейим есирликтӓ оланнара сербестлик, кӧӧрлара гӧрмӓк, зеетленмишлери колверейим сербестлӓӓ,

19хаберлейим аӂыйаннык йылыны Саабидӓн».

20Сора капады кийады да верди изметчийӓ, Кендиси отурду еринӓ. Хепси, ким булунурду синагога ичиндӓ, бактылар Она.

21Озаман башлады оннара сӧлемӓӓ: «Бӱӱн таманнанды бу сӧзлӓр Айоз Йазыдан, ани шинди ишиттиниз».

22Хепси ии лафедӓрдилӓр Онун ичин хем шашардылар, не кӓӓмил лафлар Онун аазындан чыкарды. «Диил ми О Иосифин оолу?» – сорардылар оннар бири-биринӓ.

23Иисус оннара деди: «Шинди сиз сӧлейеӂениз Бана о сӧлейишин лафларыны: „Дофтор! Алыштыр илкин кенди-кендини“, йап бурада да, кенди ватанында, не ишиттик, йапмышын Капернаум касабасында»+.

24Сора екледи: «Доору сӧлеерим сизӓ: бир дӓ пророк кабледилмеер ислӓӓ кенди ериндӓ+.

25Хакына сӧлеерим сизӓ, ани пророк Илийанын вакыдында, ачан китлендийди гӧк, йаамур йаамасын дейни ӱч йыл хем алты ай, незаман олду бӱӱк аачлык бӱтӱн мемлекеттӓ, о вакыт варды чок дул кары Израилдӓ+.

26Ама пророк Илийа йолланылмады бирисинӓ билӓ, ама салт дул карыйа Сарепта касабасындан, ани йакын Сидон касабасына.

27Чок лепралы хаста варды Израилдӓ, ама пророк Елисейин вакыдында бириси билӓ пакланмады, саде Нааман Сирийадан».

28Хепси, ким синагога ичиндейди, ишидип буну, пек ӱфкелендилӓр.

29Калктылар да чектилӓр Ону касабадан дышары, гӧтӱрдӱлӓр байырда канаранын кенарына, нередӓ оннарын касабасы ерлешикти, ки атсыннар Ону дипсизлӓӓ.

30Ама Иисус гечти оннарын арасындан да гитти+.

Синагогада фена духлу адам алыштырылэр

31•Бундан сора Иисус гитти Капернаум касабасына, Галилейа тарафына. Орада инсаны ӱӱредӓрди ӂумертеси гӱнӱ+.

32Оннар шашардылар Онун ӱӱретмесинӓ, зерӓ О лафедӓрди бӱӱк заабитликлӓн+.

33Синагога ичиндӓ варды бир адам, ангысында варды фена дух. Бу адам баарды бӱӱк сеслӓн:

34«Брак бизи, не истеерсин биздӓн, Назаретли Иисус? Гелдин бизи телеф етмӓӓ? Билерим, кимсин Сӓн, Сӓн Аллах Айозуйсун!»+

35Ама Иисус таказалады ону да деди: «Сус да чык бу адамдан дышары!» Фена дух урду адамы ерӓ инсан арасында да сора чыкты дышары ондан. Йапмады бир дӓ зарар билӓ она+.

36Хепси шаштылар да лафедӓрдилӓр бири-бириннӓн: «Недир бу? О фена духлара заабитликлӓн хем куветлӓн сымарлээр, да оннар Ону сеслеер!»

37Иисус ичин хабер даалды хепси долай ерлерӓ.

Симонун кайнанасы хем башка хасталар алыштырылэр

38•Чыкып синагогадан, Иисус гелди Симонун евинӓ. Симонун кайнанасы хастайды сытмадан, онуштан Иисуса йалвардылар, йардым етсин+.

39Иисус, иилип она, азарлады хасталыы, да сытма карыйы бракты. Кары чабук калкты да башлады измет етмӓӓ оннара.

40Гӱн каушмасындан сора хепси, кимдӓ варды хаста оланнар хертӱрлӱ аарыларлан, гетирӓрдилӓр Иисуса, да О, койуп еллерини хербир хаста ӱстӱнӓ, алыштырарды оннары.

41Чойундан чыкарды фена духлар, ангылары баарардылар: «Сӓнсин Христос – Аллахын Оолу!» Ама О азарларды оннары да бракмарды сӧлесиннӓр, зерӓ оннар билӓрдилӓр, ани О Христос+.

42•Ачан айдыннанмаа башлады, Иисус чыкты да гитти бир сапа ерӓ. Инсан аарарды Ону, да, булуп, тутардылар, гитмесин дейни оннардан+.

43Ама Иисус деди оннара: «Лӓӓзым башка касабаларда да насаат едейим Аллахын Падишахлыынын Ии Хаберини, зерӓ бунун ичин Аллах йоллады Бени».

44О насаат едӓрди Иудейанын[*] синагогаларында.

5

Шашмаклы балыкчылык

5^1•Бир сыра, ачан Иисус булунарды Геннисарет гӧлӱнӱн бойунда, инсан сыкышып сокуларды Она, ишитсин Аллахын сӧзӱнӱ дейни+.

2Иисус гӧрдӱ ики кайык су ӱстӱндӓ. Балыкчылар чыкмыштылар кенара да йыкардылар сӱзмелерини.

3Иисус пинди бу кайыклардан бирисинӓ, ани Симонунду, йалварды, бираз итирсиннӓр кайыы кенардан су ичинӓ, сора отурду да орадан ӱӱредӓрди инсаны.

4Ачан битирди ӱӱретмӓӓ инсаны, деди Симона: «Ӱз таа деринӓ да атын сӱзмелери балык тутмаа»+.

5Симон ӂувап етти Она: «Ӱӱредиӂи! Биз саваштык бӱтӱн геӂӓ да бишей тутамадык, ама Сенин лафына гӧрӓ атэрым сӱзмелери су ичинӓ».

6Ачан аттылар сӱзмелери, оннар туттулар ӧлӓ чок балык, ани сӱзмелӓр башладыйдылар копмаа.

7Йаптылар нышан кафадарларына, ангылары ӧбӱр кайыктайдылар, гелсиннӓр йардыма. Оннар гелдилӓр, долдурдулар икисини дӓ кайыклары ӧлӓ чок балыклан, ани кайыклар батмаа башладыйдылар.

8Ачан гӧрдӱ буннары Симон Петри, дӱштӱ Иисусун айакларына да деди: «Сааби, гит бендӓн, зерӓ бӓн гӱнахкерим!»

9О хем хепси, ким онуннан барабарды, шаштылар бу балык тутмасына.

10Хеп бутӱрлӱ олду Иаковлан хем Иоаннан, Зеведейин оолларыннан, ани Симонун кафадарларыйдылар. Озаман Иисус деди Симона: «Коркма, бӱӱндӓн сора адам тутан олаӂан»+.

11Чыкардылар ики кайыы кенара, брактылар хепсини да гиттилӓр Иисусун ардына.

Лепралы хаста пакланэр

12•Иисус булунарды касабаларын бирисиндӓ, да бир лепралы адам, гӧрӱп Иисусу, дӱштӱ ӱзӱкойну ерӓ да йалварды: «Сааби, еер истӓрсейдин, вар насыл бени паклайасын»+.

13Иисус узатты елини, дииди она да деди: «Истеерим, паклан!» Хемен лепра ону бракты.

14Иисус сымарлады она, сӧлӓмесин кимсейӓ. Иисус деди: «Гит да гӧстерил попаза. Кенди пакланман ичин гетир курбан, ниӂӓ Моисей сыралады, ки шаатлык олсун инсана»+.

15Иисус ичин хабер гиттикчӓ таа чок дааларды. Инсаннар сӱрӱ-сӱрӱ гелӓрдилӓр Она, сеслесиннӓр хем хасталыкларындан алыштырылсыннар дейни.

16Ама Иисус гидӓрди сапа ерлерӓ да орада дуа едӓрди+.

Иисус алыштырэр кӧтӱрӱм адамы

17•Бир гӱнӱ, ачан Иисус ӱӱредӓрди инсаны, фарисейлӓр хем закон ӱӱредиӂилери, ани гелдийдилӓр Галилейанын хем Иудейанын хепси долай кӱӱлериндӓн хем Иерусалимдӓн, дурардылар орада. Саабинин куведи Онуннанды, инсаны алыштырмаа дейни+.

18Биркач адам гетирдилӓр пат ӱстӱндӓ бир кӧтӱрӱм хастайы да саваштылар ону сокмаа ичйанына, Иисусун ӧнӱнӓ койсуннар дейни.

19Чӱнкӱ буламадылар, насыл соксуннар ону ев ичинӓ калабалык бетеринӓ, пиндилӓр евин ӧртӱсӱнӓ да кереметлӓр арасындан салвердилӓр хастайы дӧшек ӱстӱндӓ орта ерӓ, Иисусун ӧнӱнӓ.

20Иисус, гӧрӱп оннарын инаныны, деди кӧтӱрӱм адама: «Гӱнахларын баашланды»+.

21Билгичлӓр хем фарисейлӓр башладылар дӱшӱнмӓӓ кенди-кендилеринӓ: «Кимдир Бу, ани Аллахы кӧтӱлеер? Ким, Аллахтан каарӓ, вар насыл гӱнахлары баашласын?»+

22Иисус, Ангысы билӓрди оннарын неетлерини, ӂувап етти оннара: «Не дӱшӱнерсиниз ӱреклериниздӓ?

23Не таа колай: демӓӓ „Гӱнахларын баашланды“ мы оса демӓӓ „Калк да гез“ ми?

24Ама ки билӓсиниз, ани Адам Оолунун вар куведи ер ӱстӱндӓ гӱнахлары баашласын…», дӧнӱп кӧтӱрӱм хастайа деди: «Сана сымарлээрым: калк, ал дӧшеени да гит евӓ!»

25Чабук бу хаста оннарын ӧнӱндӓ калкты, алды дӧшеени да евӓ гитти, Аллахы метиннейерӓк.

26Хепси шаштылар, метиннедилӓр Аллахы бӱӱк коркуйлан да дейӓрдилӓр: «Бӱӱн гӧрдӱк шашылаӂак ишлӓр».

Иисус чаарэр Левийи

27•Ондан сора Иисус, чыкып дышары, гӧрдӱ бир харччы, ады Левий, ангысы отурарды ердӓ, нередӓ харч топланарды, да деди она: «Гел Беним ардыма!»

28Левий бракты хепсини да гитти Онун ардына.

29Сора йапты Она бир бӱӱк конуш кенди евиндӓ. Бир сӱрӱ харччы хем башка конакчылар отурдулар оннарлан софрайа+.

30Фарисейлӓр хем билгичлӓр, маана булуп, дейӓрдилӓр Онун ӱӱрениӂилеринӓ: «Нечин ийерсиниз хем ичерсиниз харччыларлан хем гӱнахкерлӓрлӓн барабар?»+

31Иисус деди оннара: «Дофтор лӓӓзым диил саа оланнара, ама хасталара.

32Бӓн гелмедим чаарайым доорулары, ама гӱнахкерлери, Аллаха дӧнсӱннӓр»+.

Оруч ичин соруш

33•Оннар дедилӓр: «Иоанын хем дӓ фарисейлерин ӱӱрениӂилери сык оруч тутэрлар хем дуа едерлӓр, ама Сенин ӱӱрениӂилерин саде ийерлӓр хем ичерлӓр»+.

34Иисус ӂувап етти: «Вар мы насыл дӱӱнӂӱлӓр оруч тутсуннар, ачан гӱвӓӓ йаннарында+?

35Гелеӂек вакыт, ачан гӱвӓӓ алынаӂэк оннардан, озаман, о гӱннердӓ оннар оруч тутаӂэк»+.

36Хем дӓ сӧледи оннара бир ӧрнек: «Кимсей йыртмээр ени рубадан йама, ески рубайа диксин дейни, зерӓ ени руба йыртылэр хем йама ески рубайа уймээр.

37Кимсей коймээр ески тулумнар ичинӓ ени шарабы, зерӓ ени шарап патладэр ески тулумнары, да шарап дӧкӱлер, тулумнар да зӓн олэрлар.

38Ама ени шарабы лӓӓзым дӧкмӓӓ ени тулумнар ичинӓ. /Озаман корунэр икиси дӓ./

39Кимсей ески шарабы ичтиктӓн сора истӓмеер ичмӓӓ ени шараптан, зерӓ деер: „Ески шарап таа ии“».

6

Не дӱшер ӂумертеси йапмаа

6^1•Бир ӂумертеси гӱнӱ разгелди, ки Иисус гечсин екиннӓр ичиндӓн. Онун ӱӱрениӂилери копарардылар башаклардан, фалайып еллериндӓ, ийӓрдилӓр.

2Фарисейлердӓн кимилери дедилӓр: «Нечин ӂумертеси гӱнӱ йапэрсыныз, не дӱшмеер?»

3Иисус ӂувап етти оннара: «Окумадыныз мы, не йапты Давид хем кафадарлары, ачан аӂыктылар?

4Гирди Аллахын евинӓ, алды екмеклери, ани Аллахын ӧнӱнӓ койуларды, иди хем верди кафадарларына, бакмайарак, ани, попазлардан каарӓ, кимсей дӱшмӓрди исин бу екмеклердӓн?»

5Хем таа деди оннара: «Адам Оолу – ӂумертесинин Саабиси».

Куру еллӓн бир адам

6Башка бир ӂумертеси олду, Иисус гирди бир синагога ичинӓ да ӱӱредӓрди инсаны. Орада булунду бир адам, ангысынын саа ели курумушту+.

7Билгичлӓр хем фарисейлӓр бакардылар Иисусун ардына, гӧрсӱннӓр, алыштыраӂэк мы ӂумертеси гӱнӱ, ки олсун нейлӓн кабаатландырсыннар Ону+.

8Ама Иисус билӓрди оннарын неетлерини, онуштан деди о куру еллӓн адама: «Калк айакча да чык каршыйа». Бу адам калкты айакча.

9Иисус деди оннара: «Сорэрым сизӓ, не дӱшер ӂумертеси гӱнӱ йапмаа: иилик ми оса кӧтӱлӱк мӱ, йашамайы куртармаа мы оса телеф етмӓӓ ми?» Оннар сусардылар+.

10Бакты хепсинӓ да сора бу адама деди: «Узат елини!» Ачан о узатты, ели енидӓн саа олду.

11Фарисейлӓр кудурурдулар ӱфкедӓн. Оннар лафеттилӓр бири-бириннӓн, не йапсыннар Иисуслан.

Иисус айырэр оники апостол

12•О гӱннердӓ Иисус пинди бир байыр ӱстӱнӓ, дуа етмӓӓ дейни, да бӱтӱн геӂейи гечирди дуа едерӓк Аллаха.

13Ачан айдыннанды, чаарды ӱӱрениӂилерини, сечти оннардан оники киши, ангыларыны адлады апостол. Тӓ оннарын адлары:

14Симон, ангысынын адыны Иисус койду Петри; Андрей, онун кардашы; Иаков; Иоан; Филип; Варфоломей;+

15Матфей; Фома; Иаков, Алфейин оолу; Симон, адланмыш Зилот;+

16Иуда, Иаковун оолу хем Иуда Искариот, ангысы сатты Иисусу+.

Хасталар алыштырылдылар

17•Сора Иисус гитти оннарлан барабар да дургунду бир дӱзлӱктӓ, нередӓ варды чок Онун ӱӱрениӂилериндӓн хем чоклук инсан, топлу бӱтӱн Иудейадан, Иерусалимдӓн, Тир хем Сидон касабаларын долайындан, ани дениз бойунда булунэрлар.

18Оннар гелдилӓр Ону сеслесиннӓр, хасталыкларындан алышсыннар хем фена духлардан зеетли оланнар куртулсуннар.

19Хепси инсан бакарды диисин Она, зерӓ Ондан чыкарды бир бӱӱк кувет да хепсини алыштырарды+.

Мутлулуклар

20Озаман чевирди Иисус бакышыны ӱӱрениӂилеринӓ да деди: «Мутлу духтан фукаара оланнара, зерӓ сизин Гӧк Падишахлыы!

21Мутлу сизӓ, шинди аач оланнар, зерӓ сиз дойунаӂэныз! Мутлу сизӓ, ани шинди аалээрсыныз, зерӓ сиз гӱлеӂениз!+

22Мутлу сизӓ, ачан сиздӓн инсан азетмеер, синагогадан чыкарэр, фена лафедер хем кӧтӱлеер сизин адынызы Адам Оолунун бетеринӓ!+

23Севинин о гӱндӓ хем шенненин, зерӓ бӱӱктӱр сизин ӧдеениз гӧктӓ. Хеп бутӱрлӱ йаптылар оннарын бобалары пророкларлан+.

24Ама вай сизӓ, зенгин оланнар, зерӓ сиз бурада олдунуз сефалыкта!+

25Вай сизӓ, ани токсунуз шинди, зерӓ сиз аӂыкаӂэныз. Вай сизӓ, ани бӱӱн гӱлерсиниз, зерӓ сиз аалайаӂэныз хем сызлайаӂэныз!

26Вай сизӓ, ачан сизин ичин инсан лафедер ислӓӓ, зерӓ хеп бӧлӓ йапарды оннарын бобалары йаланӂы пророкларлан!

Севин душманнарынызы

27•Ама сизӓ, сеслейеннерӓ, деерим: севин душманнарынызы, йапын иилик оннара, ким сиздӓн азетмеер.

28Иисӧзлейин оннары, ким сизи бетвалээр. Дуа единиз оннар ичин, ким сизи гӱӂендирер+.

29Урарсайды биркимсей сенин бир йанаана, чевир она ӧбӱр йанааны да. Зорлан аларсайды биркимсей ӱст рубаны, брак, алсын гӧлмеени дӓ+.

30Ким истеер сендӓн, вер она, хем ким зорлан алэр сендӓн, геери истӓмӓ ондан.

31Несой истеерсиниз, инсан сизиннӓн гӧтӱрсӱн кендини, ӧлӓ гӧтӱрӱнӱз сиз дӓ кендинизи инсаннан+.

32Еер севӓрсейдиниз салт оннары, ким сизи север, не шӱкӱрлӱк сизӓ? Гӱнахкерлӓр дӓ северлӓр оннары севеннери.

33Еер йапарсайдыныз иилик оннара, ким сизӓ иилик йапэр, не шӱкӱрлӱк сизӓ? Хеп бӧлӓ гӱнахкерлӓр дӓ йапэрлар.

34Еер верӓрсейдиниз ӧдӱнч оннара, кимдӓн умутланэрсыныз геери алмаа, не шӱкӱрлӱк сизӓ? Гӱнахкерлӓр дӓ верерлӓр ӧдӱнч гӱнахкерлерӓ, ки сора хеп окадар геери алсыннар.

35Ама сиз душманнарынызы севин, иилик оннара йапын. Верин ӧдӱнч, дӱшӱнмейерӓк геери бишей алмаа. Озаман бӱӱк ӧдек олаӂэк сизӓ. Сиз олаӂэныз Пек ӱӱсек Аллахын ооллары, зерӓ О иилик йапэр оннара да, ким шӱкӱр етмеер хем феналык йапэр.

36Олун аӂыйан, ниӂӓ сизин Бобаныз аӂыйан+.

Мааналамайын башкасыны

37•Даава кесмейин, Аллах да сизӓ даава кесмейеӂек. Мааналамайын, Аллах да сизи мааналамайаӂэк. Афедин, Аллах да сизи афедеӂек+.

38Верин, Аллах да сизӓ вереӂек чалканмыш, басылмыш хем тепеленмиш, ӂӧмертли хем койнунуза дӧкӱлӱ. Зерӓ, не ӧлчӱйлӓн ӧлчеӂениз, о ӧлчӱйлӓн Аллахтан ӧлчӱлӱ олаӂэныз»+.

39Сӧледи сора бир ӧрнек: «Вар мы насыл бир кӧӧр йолу гӧстерсин башка кӧӧра? Аӂаба, дӱшмейеӂеклӓр ми икиси дӓ куйу ичинӓ+?

40Ӱӱрениӂи диил таа бӱӱк ӱӱредиӂисиндӓн. Ама ӂӱмлӓ ӱӱренменин биткисиндӓ вар насыл етишсин ӱӱредиӂисини+.

41Нечин гӧрерсин кыймыы сенин кардашын гӧзӱндӓ, ама кенди гӧзӱндӓ казыы есап алмээрсын?

42Насыл сӓн дейӓсин кардашына: „Кардаш, брак, чыкарайым кыймыы сенин гӧзӱндӓн“, ачан кенди гӧзӱндӓ казык дурэр? Икиӱзлӱ, илкин чыкар казыы кенди гӧзӱндӓн да сора ачык гӧреӂӓн, насыл чыкармаа кыймыы кардашынын гӧзӱндӓн.

Фиданнар хем мейвалар

43•Ии фидан йок насыл йапсын йабан мейвасы. Хеп ӧлӓ йабан фиданы да йок насыл йапсын ии мейва.

44Зерӓ хербир фидан танынэр мейвасындан. Кимсей топламээр инӂир тикенни гӱмедӓн еки ӱзӱм салкымы чалыдан.

45Ии адам чыкарэр ии ишлӓр ии ӱрӓӓн хазнасындан. Кӧтӱ адам чыкарэр кӧтӱ ишлӓр кӧтӱ ӱрӓӓн хазнасындан. Зерӓ адамын аазы лафедер ӱрӓӓн ташкынныындан+.

Ики тӱрлӱ темел

46•Нечин деерсиниз: „Сааби, Сааби“, ама йапмээрсыныз, не сӧлеерим Бӓн+?

47Аннадаӂам сизӓ, кимӓ бензеер адам, ангысы сеслеер хем таманнээр Беним сӧзӱмӱ.

48О бензеер бир адама, ангысы йапты бир ев. Илкин, казып дерин, темелини ерлештирди таш ӱстӱнӓ. Ачан ӱӱштӱ селли сулар ев ӱстӱнӓ, ев кымылдамады, зерӓ каави йывылмышты[*].

49Ама ким ишидер да таманнамээр, о бензеер адама, ангысы йапты евини ер ӱстӱндӓ, темелсиз. Ачан селлӓр ӱӱштӱлӓр, осаат ев йыкылды. Онун йыкылмасы титси олду».

7

Иисус алыштырэр ӱзбашынын изметкерини

7^1•Битирдиктӓн сора насаат етмӓӓ инсана, ани сеслӓрди Ону, Иисус гирди Капернаум касабасына.

2Бир аскер ӱзбашы, кимин чыраа хастайды ӧлӱм дӧшеендӓ, ангысыны о пек беенӓрди,

3ишитти Иисус ичин да йоллады Иисуса иудейлерин аксакалларыны, ки йалварсыннар, гелсин да алыштырсын онун чырааны.

4Оннар гелдилӓр Иисуса да пек йалвардылар, дейип: «Дӱшер она йапасын бу иилии,+

5зерӓ о север бизим инсаны, бизим ичин бир синагога йапты».

6Иисус гитти оннарлан, ама ачан йаклашты йакын онун евинӓ, аскер ӱзбашы йоллады достларыны, десиннӓр: «Сааби, койма зааметини, зерӓ бӓн етмеерим, ки Сӓн гирӓсин беним евимӓ.

7Бӓн есапладым, ки бӓн дӓ етмеерим, ки гидейим кендим Сана. Саде де бир лаф, да беним изметкерим алышаӂэк.

8Зерӓ бӓн дӓ заабитлик алтындайым, беним дӓ елим алтында вар аскерлӓр. Ачан бирисинӓ деерим: „Гит“, о гидер. Башкасына деерим: „Гел“, о гелер. Чыраама деерим: „Йап бу иши“, о йапэр».

9Ачан Иисус ишитти бу лафлары, шашты, дӧндӱ инсана, ани гелӓрди Онун ардына, да деди: «Сӧлеерим сизӓ, ани артык Израил ичиндӓ булмадым бӧлӓ бир бӱӱк инан».

10Ачан дӧндӱлӓр геери бу йолланмышлар, булдулар о хаста чыраа саа.

Наин касабасында ӧлӱ дирилер

11Ертеси гӱнӱ Иисус гидӓрди бир касабайа, ады Наин. Онуннан барабар гидӓрди Онун ӱӱрениӂилери хем чок инсан.

12Ачан Иисус йаклашты касабанын токатларына, мезара гӧтӱрӓрдилӓр бир ӧлӱ, бир дул ананын йалныз оолуну. Бу карыйлан гидӓрди чок инсан.

13Ачан Сааби гӧрдӱ карыйы, ӂаны аӂыды она да деди: «Аалама!»+

14Сора йаклашты, дииди тезгерейӓ. Оннар, ким гӧтӱрӓрдилӓр, дурдулар. О деди: «Сана, деликанны, деерим: калк!»+

15Ӧлӱ отурду да башлады лафетмӓӓ. Иисус верди ону анасына.

16Хепси корктулар да Аллахы метиннедилӓр, дейип: «Бӱӱк пророк калкты арамызда!» хем: «Аллах Кенди гелди Онун инсанына!»+

17Хабер Иисус ичин даалды бӱтӱн Иудейада хем долайда.

Иоан Ваатизедиӂинин йолланмышлары

18•Иоан Ваатизедиӂинин ӱӱрениӂилери хепсини буннары сӧледилӓр Иоана.

19Иоан чаарды ӱӱрениӂилерин икисини да йоллады Иисуса, ки сорсуннар Она: «Сӓнсин ми О, Ким лӓӓзым гелсин, оса башкасыны мы беклейелим?»+

20Ӱӱрениӂилӓр гелдилӓр Иисуса да дедилӓр: «Иоан Ваатизедиӂи йоллады бизи Сана соралым: „Сӓнсин ми О, Ким лӓӓзым гелсин, оса башкасыны мы беклейелим?“»

21О вакыт Иисус алыштырарды чок хасталары тӱрлӱ дертлердӓн, хасталыклардан хем фена духлардан, чок кӧӧрларын ачарды гӧзлерини.

22О ӂувап етти оннара, дейерӓк: «Гидин сӧлейин Иоана, не гӧрерсиниз хем не ишидерсиниз: кӧӧрлар гӧрер, топаллар гезер, лепралылар пакланэр, саарлар ишидер, ӧлӱлӓр дирилер, фукааралара ии хабер насаат олэр.

23Мутлу о, кимин ичин Бӓн кӧстек олмайаӂам»+.

Иисус шаатлык едер Иоан ичин

24Ачан гиттилӓр Иоанын йолланмышлары, Иисус башлады сӧлемӓӓ инсана Иоан ичин: «Не чыктыныз гӧрмӓӓ чолда? Бир сааз мы, ани лӱзгердӓн салланэр+?

25Не чыктыныз гӧрмӓӓ? Бир адамы мы, йымышак рубайлан гиийимни? Ким гиийимни донак рубайлан хем сефалыкта йашээр, оннар падишах биналарында.

26Е не чыктыныз гӧрмӓӓ? Бир пророк му? Аслы, хем деерим сизӓ, ани о таа бӱӱк, некадар бир пророк+.

27Одур, кимин ичин йазылы: „Тӓ, Бӓн йоллээрым хаберӂими Сенин ӧнӱн сора, ангысы хазырлайаӂэк йол Сана“+.

28Сӧлеерим сизӓ, ани оннардан, ким карыдан дууду, йок башка биркимсей таа бӱӱк Иоан Ваатизедиӂидӓн. Хеп окадар ен кӱчӱӱ Гӧк Падишахлыында таа бӱӱк ондан»+.

29Хепси инсан, ким ишитти, артык харччылар да, аннадылар Аллахын доорулууну, чӱнкӱ каблеттийдилӓр Иоанын ваатизлиини+.

30Ама фарисейлӓр хем закон ӱӱредиӂилери бастылар Аллахын истедиини оннар ичин, зерӓ ваатиз олмадылар ондан.

31Иисус деди: «Кимӓ бензедейим бу бой инсаны, кимӓ бензеер оннар?

32Оннар бензеерлӓр ушаклара, ангылары отурэрлар мейданда да баарэрлар бири-биринӓ: „Чалдык сизӓ каваллан, ойнамадыныз; чалдык сизӓ гамны тӱркӱ, ааламадыныз“.

33Гелди Иоан Ваатизедиӂи, не екмек ийӓрди, не шарап ичӓрди, деерсиниз: „Онда вар фена дух“+.

34Гелди Адам Оолу, ийер хем ичер, деерсиниз: „Хобур хем ичкиӂи, харччыларын хем гӱнахкерлерин досту!“+

35Ама ким аарифлиин ушаа, о буну доорудур».

Бир кары йаалээр Иисусу

36•Бир фарисей теклиф етти Иисусу, софрайа гелсин онун евинӓ. Иисус гирди фарисейин евинӓ да отурду софрайа.

37Бир гӱнахкер кары касабадан аннады, ани О конакланэр фарисейин евиндӓ, да гетирди бир ак мермер кап ичиндӓ паалы кокулуу.

38О дурарды Иисусун ардында, айакларында, да ааларды, йыслайып Иисусун айакларыны кенди йашларыннан хем силип сачларыннан, ӧпӓрди хем кокуларды.

39Ачан буну гӧрдӱ фарисей, ангысы буйур еттийди Иисусу, деди кенди-кендинӓ: «Еер бу Адам пророк олайды, озаман билеӂейди, нетӱрлӱ кары бу, ким шинди Она диийер, зерӓ о – бир гӱнахкер»+.

40Иисус, лафы алып, деди: «Симон, сӧлейеӂӓм сана бишей». «Сӧлӓ, Ӱӱредиӂи», – деди фарисей.

41Иисус деди: «Бир зенгин адама борчлуйду ики киши, бириси бешӱз динар, ӧбӱрӱ дӓ елли+.

42Чӱнкӱ йокту нейлӓн ӧдесиннӓр, зенгин олан афетти икисини дӓ. Шинди сӧлӓ, ангысы ону таа чок севеӂек?»+

43Симон ӂувап етти: «Санэрым о, кимӓ таа чок афетти». «Доору ӂувап еттин», – деди Иисус.

44Сора дӧндӱ бу карыйа да деди Симона: «Гӧрерсин ми бу карыйы? Гелдим сенин евинӓ, да сӓн дӧкмедин бана су, айакларымы йыкамаа, ама о йыслады айакларымы йашларыннан хем силди башындан сачларыннан.

45Сӓн ӧпӱш вермедин Бана, ама о, незамандан гирдим, дургунмээр ӧпмӓӓ айакларымы.

46Башымы йааламадын зейтин йаайыннан, ама о йаалады айакларымы кокулу йаалан.

47Онун ичин сӧлеерим сана: чӱнкӱ онун чок гӱнахлары афедилди, онуштан чок севди. Зерӓ кимӓ аз афедилер, о аз да север».

48Сора деди бу карыйа: «Афедилди сенин гӱнахларын!»+

49Оннар, ким отурдулар Онуннан софрада, башладылар лафетмӓӓ бири-бириннӓн: «Кимдир Бу, Ангысы афедер гӱнахлары?»

50Иисус деди карыйа: «Сенин инанын сени куртарды, гит услулуклан евӓ»+.

8

Карылар Иисуслан

8^1Бундан сора Иисус гезӓрди касабадан касабайа хем кӱӱдӓн кӱӱйӓ да насаат едӓрди хем хаберлӓрди Ии Хабери Аллахын Падишахлыы ичин оники ӱӱрениӂисиннӓн барабар+.

2Онуннан варды биркач кары да, ангыларыны О куртардыйды фена духлардан хем дертлериндӓн: Марийа Магдалина, ангысындан чыкарды еди фена дух;+

3Иоана, Хузанын карысы, ани Иродун евини кулланарды; Сусанна хем башкалары. Оннар йардым едӓрдилӓр нейлӓн варды колайлыклары+.

Екиӂи ичин ӧрнек

4•Ачан топланды чок инсан, гелмӓ хербир касабадан, Иисус сӧледи бӧлӓ бир ӧрнек:

5«Екиӂи чыкты тоом екмӓӓ. Ачан екӓрди, тоомнардан биразы дӱштӱ йол бойуна. Оннар чииненди айакларын алтында хем гӧк кушлары идилӓр оннары.

6Башка тоомнар ташлар ӱстӱнӓ дӱштӱлӓр. Ачан филизлендилӓр, тез курудулар, зерӓ йокту нередӓн немник чексиннӓр.

7Таа башка тоомнар чалылар ичинӓ дӱштӱлӓр. Чалылар бӱӱдӱлӓр оннарлан барабар да буулттулар филизлери.

8Ама калан тоомнар ии топраа дӱштӱлӓр. Оннар бӱӱдӱлӓр да гетирдилӓр ӱз катына берекет». Бу ӧрнӓӓ сӧледиктӓн сора Иисус бӱӱк сеслӓн деди: «Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»+

Ӧрнӓӓн аннамасы

9•Онун ӱӱрениӂилери сордулар: «Не аннамасы вар бу ӧрнӓӓн?»

10О ӂувап етти: «Сизӓ верилди, аннайасыныз Аллахын Падишахлыынын саклылыкларыны, ама каланына сӧленер ӧрнеклӓрлӓн. Ӧлӓ ки, оннар баксын, да гӧрмесин, ишитсин, да аннамасын+.

11Тӓ не аннамасы вар бу ӧрнӓӓн. Тоом – Аллахын сӧзӱ+.

12Тоомнар, ани дӱштӱлӓр йол бойуна, оннардыр, ким ишидер сӧзӱ, ама диавол, гелип, чалэр сӧзӱ оннарын ӱреклериндӓн, инанмасыннар хем куртулмасыннар дейни.

13Тоомнар, ани дӱштӱлӓр ташлар ӱстӱнӓ, оннардыр, ким кабледер сӧзӱ севинмӓклӓн, ама кӧклешӓмеер, онун ичин инанэр бир вакыдадан, ама ачан гелер денемеклӓр, дӱшер+.

14Тоомнар, ани дӱштӱлӓр чалылар арасына, оннардыр, ким ишидер сӧзӱ, ама йолларында гидӓркӓн, йашаманын кахырларыннан, зенгиннииннӓн, майыллыыннан буулэрлар, да берекет вермеерлӓр+.

15Тоомнар, ани дӱштӱлӓр ии топраа, оннар, ким, ишидип сӧзӱ, койэр ии хем темиз ӱреенӓ, да гетирер берекет сабурлукта». Солейип буну, О деди: «Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»+

Шафк гӧрӱнер ердӓ

16«Кимсей тутуштурмээр шафкы, ки койсун ону кап алтына еки пат алтына, ама койэр кандиллик ӱстӱнӓ, ки оннар, ким гирер, гӧрсӱннӓр айдынныы+.

17Зерӓ йок бишей саклы, ани ачылмасын, хем йок бишей ӧртӱлӱ, ани ӱзӓ чыкмасын да айдынныкта гӧрӱнмесин+.

18Бакын, ниӂӓ сеслеерсиниз, зерӓ кимдӓ вар, она таа чок верилеӂек, ама кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, не санэр, ани вар онда».

Иисусун анасы хем кардашлары

19•Иисусун анасы хем кардашлары гелдилӓр Она, ама йаклашамадылар Она калабалык бетеринӓ+.

20Биркимсей деди Иисуса: «Сенин анан хем кардашларын, дышарда дуруп, истеерлӓр Сениннӓн гӧрӱшмӓӓ».

21Ама Иисус ӂувап етти: «Беним анам хем кардашларым оннар, ким сеслеер хем таманнээр Аллахын сӧзӱнӱ»+.

Иисус бораны усландырэр

22•Бир гӱн Иисус пинди бир кайык ичинӓ ӱӱрениӂилериннӓн барабар да деди оннара: «Гечелим гӧлӱн ӧтӓӓнна». Оннар йолландылар+.

23Кайыклан ӱзӓркӓн, Иисус уйуду. Гӧл ӱстӱндӓ ӧлӓ бир кескин лӱзгӓр есмӓӓ башлады, ани долдурурду кайыы суйлан. Хепси бир бӱӱк хатада булунарды.

24Йаклаштылар Иисуса, уйандырдылар Ону да дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, Ӱӱредиӂи, кайбелериз!» Иисус уйанды, азарлады лӱзгери хем кабаран далгалары. Оннар усландылар, да бир сус олду.

25Сора деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Нӓӓнда инаныныз?» Долу коркуйлан, шашарак, оннар бири-биринӓ дейӓрдилӓр: «Кимдир Бу, Ким сымарлээр артык лӱзгерӓ хем далгалара, да оннар Ону сеслеерлӓр?»

Иисус коолээр фена духлары Герасада

26•Гелдилӓр кайыклан Гераса ерлеринӓ, ани Галилейайа каршы.

27Ачан Иисус инди кенара, Она каршы чыкты бир адам касабадан, фена духлардан тутулмуш. Чок вакыттан беери гиимӓрди руба, йашамарды евдӓ, ама мезар лаамнары ичиндӓ.

28Гӧрӱп Иисусу, бир кескин сеслӓн баарды да дӱштӱ Онун ӧнӱндӓ, бир бӱӱк сеслӓн дейип: «Нейин вар бенимнӓн, Иисус, Пек ӱӱсек Аллахын Оолу! Йалварэрым, зеетлӓмӓ бени!»+

29Иисус сымарладыйды фена дух чыксын бу адамдан, зерӓ запламышты ону чок вакыттан беери. Инсаннар ону тутардылар баалы синӂирлӓрлӓн хем алкаларлан, ки беклесиннӓр. Ама о копарарды синӂирлери хем алкалары, да фена дух кооларды ону чол ерлерӓ.

30Иисус сорду она: «Несой сенин адын?» О ӂувап етти: «Легион[*]», зерӓ онда варды чок фена дух.

31Фена духлар Иисуса йалварардылар, ки сымарламасын гитсиннӓр дипсизлӓӓ.

32Бурада, байыр йамаӂында отларды бир бӱӱк сӱрӱ домуз. Фена духлар йалвардылар Она, изин версин гирсиннӓр домузлара. Иисус изин етти.

33Фена духлар, чыкып бу адамдан, гирдилӓр домузлар ичинӓ, да озаман бӱтӱн сӱрӱ хызланды дик йамачтан, атлады гӧл ичинӓ да буулду.

34Ачан домузчулар гӧрдӱлӓр, не олду, качтылар да хаберледилӓр касабада хем кӱӱлердӓ.

35Инсан чыкты, гӧрсӱн, не олду. Оннар гелдилӓр Иисуса да булдулар адамы, ангысындан чыкты фена духлар, отурарак Иисусун айакларында, гиийимни хем аклы башында. Хепсини бир корку алды+.

36Оннар, ким гӧрдӱ, не олду, аннаттылар, насыл алыштырылды бу адам, ангысындан чыкарылды фена духлар.

37Хепси инсан Гераса ериндӓн йалвардылар, Иисус гитсин оннардан, зерӓ пек корктуйдулар. Иисус гирди кайык ичинӓ да геери дӧндӱ+.

38Бу адам, ангысындан чыкарылды фена духлар, йалварарды, ки алсын ону да Кендисиннӓн, ама О йоллады ону евӓ да деди:

39«Гит евӓ да сӧлӓ, не йапты Аллах сениннӓн». О гитти да сӧледи бӱтӱн касабада хепсини, не йапты она Иисус.

Кыз дирилер, хаста кары алышэр

40•Ачан Иисус дӧндӱ геери, инсан Ону каблетти севинмӓклӓн, зерӓ хепси Ону беклӓрдилӓр.

41Гелди бир адам, ады Иаир, синагогадан бир ӧндерӂи. О дӱштӱ Иисусун айакларына да йалварды, гелсин она евӓ,+

42зерӓ онун бириӂик кызы, бир оники йашында, ӧлӱм дӧшеендейди. Иисус гидӓркӓн, инсан хер тарафтан сыкыштырарды Ону.

43Бир кары, хаста кан акмасындан оники йылдан беери, ангысы /харӂамышты бӱтӱн варлыыны дофторлара, ама/ кимсей ону алыштырамамышты,

44йаклашты ардындан Иисуса да дииди Онун рубасынын етеенӓ. Бирдӓн кан акмасы дургунду+.

45Иисус деди: «Ким дииди Бана?» Чӱнкӱ хепси атылырдылар, Петри хем оннар, ким онуннанды, дедилӓр Иисуса: «Ӱӱредиӂи, доз-долай инсан сени сыкыштырэр хем итирер, Сӓн дӓ сорэрсын: „Ким дииди Бана“?»

46Ама Иисус ӂувап етти: «Бана биркимсей дииди, зерӓ дуйдум, ани бир кувет чыкты Бендӓн»+.

47Ачан кары гӧрдӱ, ани тутулду, йаклашты Иисуса, титирейерӓк дӱштӱ Онун айакларына да сӧледи хепси инсана, не бетерӓ о дииди Она, хем ниӂӓ хемен алышты хасталыындан.

48Иисус деди: «Гиргиннӓн, кызым! Сенин инанын сени алыштырды, гит услулуклан»+.

49Иисус таа лафедӓркӓн, евдӓн бириси гелди да синагога ӧндерӂисинӓ деди: «Кызын ӧлдӱ, наафилӓ саваштырма Ӱӱредиӂийи».

50Ама, ачан Иисус ишитти буну, деди она: «Коркма, саде инан, кыз куртулаӂэк».

51Ачан етишти онун евинӓ, бракмады кимсей гирсин Онуннан, саде Петрийи, Иоаны, Иакову, кызын бобасыны хем анасыны+.

52Хепси аалардылар хем сыралардылар. Иисус деди: «Ааламайын, кыз ӧлмеди, ама уйуйэр»+.

53Оннар гӱлмӓӓ алдылар Ону, зерӓ билӓрдилӓр, ани кыз ӧлдӱ.

54Ачан хепсини чыкарды дышары, Иисус тутту кызы елиндӓн да бӱӱк сеслӓн деди: «Калк, кызым!»+

55Кызын духу дӧндӱ геери, да о чабук калкты. Иисус сымарлады, версиннӓр кыза имӓӓ.

56Кызын бобасы хем анасы шаш-беш калдылар. Иисус деди оннара, ки бу олуш ичин сӧлӓмесиннӓр кимсейӓ+.

9

Иисус йоллээр оники апостолу насаат етмӓӓ

9^1•Иисус топлады оники ӱӱрениӂисини, верди оннара кувет хем заабитлик фена духларын ӱстӱнӓ, алыштырсыннар дейни хепси хасталыклардан+.

2Сора йоллады оннары, насаат етсиннӓр Аллахын Падишахлыыны хем алыштырсыннар хаста-лары.

3«Бишей алмайын йола: не сопа, не хийбӓ, не екмек, не пара, не дӓ ики кат руба, – деди Иисус. –

4Ангы евӓ гиреӂениз, о евдӓ калын, орадан гидинӂӓ.

5Еер сизи инсан каблетмӓрсейди, чыкаркан о касабадан, артык тозлары да айакларыныздан силкин, азар гиби оннара каршы»+.

6Оннар йолландылар да гиттилӓр кӱӱдӓн кӱӱйӓ, насаат едерӓк Ии Хабери хем хасталары херердӓ алыштырарак+.

Ирод ишидер Иисус ичин

7•Ирод бей, ишидип хепси бу олушлары, шаш калды, зерӓ инсандан кимиси дейӓрдилӓр, ани Иоан дирилди ӧлӱдӓн+.

8Башкалары дейӓрдилӓр, ани ӱзӓ чыкты Илийа, таа башкалары да дейӓрдилӓр, ани дирилди бириси евелки пророклардан.

9Ама Ирод деди: «Иоанын кафасыны алдым. Бу Ким олур, Кимин ичин ишидерим, ани йапэр бутӱрлӱ ишлӓр?» Онун ичин аарарды колайлык, ки гӧрсӱн Ону+.

Беш бин адам дойурулэр

10•Ачан апостоллар дӧндӱлӓр геери, сӧледилӓр Иисуса хепсини, не йаптылар. Иисус алды оннары да гитти бир тарафа, бир касаба йанына, ани ады Вифсаида+.

11Инсан ишитти буну да гитти Онун ардына. Иисус ислӓӓ каблетти оннары. Насаат етти Аллахын Падишахлыы ичин хем, кимин варды зору, алыштырды хасталыклардан.

12Авшамнарды. Оники апостол йаклаштылар Иисуса да дедилӓр: «Колвер инсаны, гитсиннӓр долай кӱӱлерӓ хем кырдакы евлерӓ, геӂелесиннӓр дейни хем баксыннар кендилеринӓ имеелик, зерӓ бурасы, нередӓ биз булунэрыз, бир чол ер».

13Иисус деди оннара: «Сиз верин оннара имӓӓ!» Оннар ӂувап еттилӓр: «Биздӓ йок бишей, беш екмектӓн хем ики балыктан каарӓ. Калэр саде, биз гиделим да сатын алалым имӓӓ хепси бу инсана».

14Орада саде адам тарафы варды бир беш бин киши. Иисус деди Кенди ӱӱрениӂилеринӓ: «Ерлештирин оннары, ки отурсуннар еллишӓр киши бӧлӱмдӓ».

15Ӧлӓ дӓ йаптылар, хепси инсаны отурттулар.

16Иисус алды беш екмӓӓ хем ики балыы, калдырды бакышыны гӧкӓ да иисӧзледи оннары. Сора, кырып, верди ӱӱрениӂилерӓ, ки пайетсиннӓр инсана.

17Ачан хепси идилӓр да дойундулар, ондан сора топладылар оники сепет имӓк парчалары.

Петринин шаатлыы Иисус ичин

18•Бир гӱн, ачан Иисус дуа едӓрди бир тарафта ӱӱрениӂилериннӓн барабар, О койду оннара бутӱрлӱ бир сормак: «Не деер инсан, Кимим Бӓн?»

19Оннар ӂувап еттилӓр: «Кимиси деер, ани Сӓн – Иоан Ваатизедиӂи, башкасы – пророк Илийа, таа башкасы деер, ани дирилди бир евелки пророк»+.

20О сорду оннара: «Ама сиз не деерсиниз, кимим Бӓн?» «Сӓн Христоссун Аллахтан!» – ӂувап етти Петри+.

21•Иисус сыкыдан сымарлады, буну кимсейӓ сӧлӓмесиннӓр.

22Сора аннатты оннара, ани Адам Оолу лӓӓзым чок зеетленсин, рет едилсин аксакаллардан, бӱӱк попазлардан хем билгичлердӓн, ӧлдӱрӱлсӱн да ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилсин+.

Несой излейелим Иисусу?

23Сора данышты хепсинӓ: «Ким истеер гелсин Беним ардыма, атылсын кенди-кендиндӓн, алсын ставрозуну[*] да Бени излесин+.

24Зерӓ ким истеер йашамасыны куртармаа, ону кайбедеӂек. Ама ким йашамасыны кайбедеӂек Беним ичин, ону куртараӂэк.

25Не файда олаӂэк бир адама, казансын бӱтӱн дӱннейи, ама кенди-кендини кайбетсин еки ӂезалансын+?

26Ким утанаӂэк Бендӓн хем Беним сӧзлеримдӓн, ондан утанаӂэк Адам Оолу да, ачан гелеӂек Кендинин, Бобасынын хем айоз ангиллерин метиннииндӓ+.

27Доору сӧлеерим сизӓ, ани кимиси бурада дураннардан, ӧлмейеӂеклӓр гӧрмейинӂӓ Аллахын Падишахлыыны»+.

Иисус гӧстерилер метинниктӓ

28•Бу лафлардан сора, гечти йакын секиз гӱн, Иисус алды Петрийи, Иоаны хем Иакову да пинди бир байыр ӱстӱнӓ дуа етсин+.

29Ачан дуа едӓрди, Онун ӱзӱ гӧрӱнӱшӱ диишти, рубалары йалабык, ак-бийаз олду.

30Онун йанында пейдаланды ики адам, ани лафа дурардылар Онуннан: Моисей хем Илийа.

31Оннар гӧстерилдилӓр метинниктӓ, лафедӓрдилӓр Иисусун айырылмасы ичин, не гечиреӂейди Иерусалимдӓ.

32Петрийи хем онун кафадарларыны уйку бастыйды. Ачан уйандылар, ачык гӧрдӱлӓр Иисусун метинниини хем бу ики адамы, ани Онуннан дурардылар.

33Ачан оннар Иисустан айырылдылар, Петри деди Иисуса: «Чорбаӂы, ии, ки бурадайыз. Йапалым ӱч бордей: бир Сенин ичин, бир Моисей ичин, бир дӓ Илийа ичин». Билмӓрди, не лафедӓрди.

34Бӧлӓ лафедӓркӓн, гелди бир булут да гӧлгесиннӓн каплады оннары. Ӱӱрениӂилӓр корктулар, гӧрӱп, ани калдылар булут ичиндӓ.

35Булут ичиндӓн ишидилди бир сес, ани деди: «Будур Беним сечилмиш Оолум, Ону сеслейин!»+

36Бу сес ишидилдиктӓн сора Иисус калды йалныз. Ӱӱрениӂилӓр сустулар, о гӱннердӓ кимсейӓ сӧлӓмедилӓр, не гӧрдӱлӓр.

Чоӂук фена духтан куртулэр

37•Икинӂи гӱнӱ, ачан индилӓр байыр ӱстӱндӓн, бир сӱрӱ инсан чыкты Иисуса каршы.

38Бир адам инсан ичиндӓн баарды: «Ӱӱредиӂи, йалварэрым, гел да бак беним оолуму, зерӓ бендӓ о бир йалныз.

39Ону фена дух тутэр да бирдӓн баарэр хем ону ӧлӓ силкер, ани кӧпӱк аазындан салверер. Чок зеетлеер, сора зор бракэр ону.

40Йалвардым Сенин ӱӱрениӂилеринӓ, чыкарсыннар бу духу, да чыкарамадылар».

41«Бозук хем инансыз сенселӓ! Незаманадан олаӂам сизиннӓн да дайанаӂам сизӓ? – деди Иисус. – Гетирин ону бурайы».

42Оолу гелӓркӓн, фена дух куветлӓн урду ону ерӓ да сарсалады. Иисус азарлады фена духу, алыштырды чоӂуу да верди геери бобасына+.

Иисус енидӓн хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

43•Хепси шаштылар Аллахын бӱӱклӱӱнӓ. Ачан хепси шашардылар Иисусун ишлеринӓ, озаман О деди ӱӱрениӂилеринӓ:

44«Есап алын, не сӧлеерим сизӓ: Адам Оолу верилмиш олаӂэк инсанын елинӓ!»+

45Ама ӱӱрениӂилери бу лафлары аннамардылар, зерӓ оннар ичин бу лафларын маанасы саклыйды, ки аннамасыннар, сормаа да коркардылар+.

Ким ен бӱӱк?

46•Оннарда пейдаланды бир чекиш, ки билсиннӓр, ким ен бӱӱк олаӂэк.

47Иисус аннады оннарын неетлерини, онуштан алды йанына бир кӱчӱк ушак

48да деди оннара: «Ким кабледер бу ушаа Беним адыма, о Бени кабледер. Ким кабледер Бени, о кабледер Ону, Ким Бени йоллады. Зерӓ ким ен кӱчӱк аранызда, о ен бӱӱктӱр»+.

Ким диил каршы бизӓ, о бизимнӓн

49Иоан, лафа катылып, деди: «Ӱӱредиӂи, биз гӧрдӱк бир адам, ангысы чыкарарды фена духлары Сенин адыннан, да дургуттук ону, зерӓ гезмеер бизимнӓн»+.

50«Дургутмайын, – ӂувап етти Иисус, – зерӓ ким гитмеер сизӓ каршы, о сизиннӓн»+.

Гӧктӓн атеш

51Йаклашты заман, гӧкӓ калксын, Иисус карарлады Иерусалимӓ гитсин+.

52Кендиндӓн ӧнӂӓ хаберӂилери йоллады. Оннар Самарийалыларын бир кӱӱйӱнӓ гиттилӓр, ки хазырласыннар конак ери геӂелемӓк ичин+.

53Иисусу каблетмедилӓр, чӱнкӱ Иерусалимӓ гидӓрди.

54Ачан Онун ӱӱрениӂилери Иаков хем Иоан гӧрдӱлӓр буну, дедилӓр: «Сааби, кайыл мыйсын, сымарлайалым, йаасын гӧктӓн атеш оннарын ӱстӱнӓ да йаксын оннары, /ниӂӓ Илийа йапты/?»+

55Иисус, дӧнӱп, таказалады оннары /да деди: «Билмеерсиниз, не духтан кулланмышсыныз!

56Адам Оолу гелмеди кайбетсин инсаны, ама куртарсын»/. Сора гиттилӓр башка бир кӱӱйӓ.

Ким истеер излемӓӓ Иисусу?

57•Ачан оннар гидӓрдилӓр йолда, бир адам Иисуса деди: «Сааби, гидеӂӓм Сенин ардына, нерейи да Сӓн гитсӓн».

58Иисус ӂувап етти: «Тилкилерин иннери, кушларын йувалары вар, ама Адам Оолу йок нерейи башыны койсун».

59Башка бирисинӓ деди: «Гел ардыма». О ӂувап етти: «Сааби, брак, илкин гидейим бобамы гӧмейим».

60Ама Иисус ӂувап етти: «Брак, ӧлӱлӓр ӧлӱлерини гӧмсӱн, ама сӓн гит да хаберлӓ Аллахын Падишахлыыны».

61Таа башкасы деди: «Сааби, гидеӂӓм Сенин ардына, ама илкин брак, гидейим евдекилеримӓ „кал саалыӂаклан“ сӧлейим».

62Иисус ӂувап етти: «Хербири, ким койэр елини пулаа да геери бакэр, йарашмаз Аллахын Падишахлыына гирсин».

10

Иисус йоллээр етмиш ӱӱрениӂисини насаат етмӓӓ

10^1•Бундан сора Сааби сечти таа етмиш[*] ӱӱрениӂи. Йоллады оннары икишӓр-икишӓр Кенди ӧнӱ сора хепси касабалара хем ерлерӓ, нерейи О гитмӓӓ истӓрди.

2Деди оннара: «Берекет бӱӱк, ама ишчи аз! Онуштан дуа един берекедин чорбаӂысына, чыкарсын ишчи екиннерини топламаа+.

3Гидин! Йоллээрым сизи, ниӂӓ кузулары йабанылар ичинӓ+.

4Алмайын кендинизлӓн не кесӓ, не хийбӓ, не дӓ айак кабы. Кимсейлӓн йолда селӓмнӓшмейин.

5Хербир евдӓ, нерейи гиреӂениз, дейӓсиниз: „Услулук олсун бу евдӓ!“

6Еер варса орада услулук оолу, сизин селӓминиз калаӂэк онуннан, башка тӱрлӱ дӧнеӂек сизӓ геери.

7О евдӓ калын, ийин хем ичин, не вереӂеклӓр. Зерӓ ишчи кенди иши ичин баашыш каблетсин дӱшер. Евдӓн евӓ гезмейин+.

8Хербир касабайа, нерейи гиреӂениз хем нередӓ кабледилеӂениз, ийин не койаӂэклар ӧнӱнӱзӓ+.

9Орада алыштырын хасталары, дейип: „Аллахын Падишахлыы йаклашты сизӓ“+.

10Ама хербир касабада, нерейи гидеӂениз, да каблетмейеӂеклӓр сизи, орада сокаа чыкын да бӧлӓ дейин:

11„Касабаныздан айакларымыза конан тозу азар гиби силкериз сизӓ каршы, ама хеп окадар билин, Аллахын Падишахлыы йаклашты сизӓ“+.

12Сӧлеерим сизӓ, ани даава гӱнӱндӓ Содом касабасына таа илин олаӂэк, некадар о касабайа+.

Вай инансыз касабалара!

13•Вай сана, Хоразин! Вай сана, Вифсаида! Зерӓ, еер бу кудретли ишлӓр, не сиздӓ йапылды, Тир хем Сидон касабаларында йапылайды, чоктан чуваллан гиийимни хем кӱл ӱстӱнӓ отуруп, гӱнахларындан Аллаха дӧнеӂейдилӓр+.

14Ама даава гӱнӱндӓ таа илин олаӂэк Тир хем Сидон касабаларына, некадар сизӓ.

15Сӓн, Капернаум, гӧкӓ кадар мы ӱӱсекленеӂӓн? Диил, сӓн ӧлӱлӓр еринӓ дӱшеӂӓн.

16Ким сеслейеӂек сизи, Бени сеслейеӂек. Ким сиздӓн атылаӂэк, Бендӓн атылаӂэк. Ама ким Бендӓн атылаӂэк, о атылаӂэк Ондан, Ким Бени йоллады»+.

Етмиш ӱӱрениӂи дӧнер геери

17О етмиш киши дӧндӱлӓр бӱӱк севинмӓклӓн да дедилӓр: «Сааби, артык фена духлар да сеслеерлӓр бизи Сенин адыннан»+.

18Иисус деди: «Гӧрдӱм шейтаны, ангысы дӱштӱ гӧктӓн, ниӂӓ бир чимчирик+.

19Вердим кувет сизӓ, басасыныз йыланнар хем скорпионнар ӱстӱнӓ хем душманын бӱтӱн куведи ӱстӱнӓ. Хич бишей сизӓ зарар йапмайаӂэк+.

20Сиз севинмейин, ани фена духлар сизи сеслеер, ама севинин, ани адыныз гӧклердӓ йазылы»+.

Боба хем Оол

21•О саат Иисус Айоз Духлан севинди да деди: «Шӱкӱр едерим Сана, Боба, ани сакладын буннары аариф хем фикирли оланнардан да ачтын евлатлара. Хакына, Боба, будур Сенин истедиин!

22Хепсини Бобам Беним елимӓ верди. Кимсей билмеер, кимдир Оол, Бобадан каарӓ, хем кимсей билмеер, кимдир Боба, Оолдан каарӓ, хем оннардан, кимӓ Оол истеер ачмаа»+.

23Сора дӧндӱ ӱӱрениӂилеринӓ да салт оннара деди: «Мутлу гӧзлӓр, ани гӧрерлӓр, не сиз гӧрерсиниз!+

24Зерӓ сӧлеерим сизӓ, ани чойу пророклардан хем падишахлардан истедилӓр гӧрмӓӓ, не сиз гӧрерсиниз, хем ишитмӓӓ, не сиз ишидерсиниз, ама гӧрмедилӓр хем ишитмедилӓр»+.

Аӂыйанныклы самарийалы

25Бир закон ӱӱредиӂиси калкты денесин Иисусу да деди: «Ӱӱредиӂи, не йапайым, ки дивеч йашамак еденейим?»+

26Иисус деди: «Не вар йазылы Законда? Насыл окуйэрсын?»

27О ӂувап етти: «Севӓсин Сааби Аллахыны бӱтӱн ӱрӓӓннӓн, бӱтӱн ӂаныннан, бӱтӱн кувединнӓн хем бӱтӱн аклыннан хем севӓсин йакын оланыны, ниӂӓ кендини»+.

28Иисус деди она: «Доору ӂувап еттин, йап ӧлӓ да йашайаӂан»+.

29Ама о истеди кендини доорутсун да Иисуса сорду: «Кимдир йакын оланым?»

30Иисус енидӓн лафетти да деди: «Бир адам Иерусалимдӓн Иерихона гидӓрди, хайдутларын елинӓ дӱштӱ. Оннар ону сойдулар, дӱӱйӱп, йары ӧлӱ брактылар, сора гиттилӓр.

31Разгелӓ, бир попаз о йолдан гечӓрди. Ону гӧрӱп, йолун ӧбӱр тарафына гечти.

32Хеп ӧлӓ бир левийли орадан гечӓрди. Ону гӧрӱп, йолун ӧбӱр тарафына гечти.

33Ама бир самарийалы, бу йолдан гечӓркӓн, йаклашты, ону гӧрӱп, ӂаны аӂыды+.

34Йанына гелди, зейтин йаайы хем шарап дӧктӱ да йараларыны баалады. Сора пиндирди ешек ӱстӱнӓ, гӧтӱрдӱ бир конак евинӓ да заамет гӱттӱ она.

35Икинӂи гӱнӱ, ачан йолланды, чыкарды ики динар да верди конак евинин чорбаӂысына, дейип: „Бакасын ону, не харӂайаӂан таа зеедӓ, дӧнмемдӓ ӧдейеӂӓм сана“.

36Ким буннарын ӱчӱндӓн, сайэрсын, хайдутларын елинӓ дӱшмӱшӱн йакын оланыйды?»

37О ӂувап етти: «О, ким йардым етти она». Озаман Иисус ӂувап етти: «Гит, сӓн дӓ ӧлӓ йап».

Марфа хем Марийа

38Ачан Иисус йолда булунарды, ӱӱрениӂилериннӓн гирди бир кӱӱйӓ. Бир кары, ады Марфа, каблетти Ону кенди евинӓ+.

39Онун варды кызкардашы Марийа, ангысы, отуруп Саабинин айаклары йанында, сеслӓрди Онун сӧзӱнӱ+.

40Марфа чок чалышарды, ки измет етсин. Иисуса йаклашып, деди: «Сааби, сенин касаветин йок му, ани кызкардашым бени бракты, йалныз измет едейим. Десӓнӓ она, йардым етсин бана».

41Сааби ӂувап етти она: «Марфа, Марфа, чок ишлӓр ичин сӓн заамет хем кахыр гӱдерсин+.

42Саде бир иш лӓӓзым сана. Марийа сечти ии тарафыны, ани хич алынмайаӂэк ондан».

11

Бизим Боба

11^1•Бир гӱн Иисус дуа едӓрди бир ердӓ. Ачан битирди дуасыны, бириси ӱӱрениӂилердӓн деди: «Сааби, ӱӱрет бизи дӓ дуа еделим, ниӂӓ Иоан ӱӱретти кенди ӱӱрениӂилерини, дуа етсиннӓр»+.

2Иисус деди: «Ачан дуа едерсиниз, дейин:

„/Ей гӧклердӓ олан/ Боба,

Ко айозлансын Сенин адын.

Ко гелсин Сенин Падишахлыын.

/Ко олсун Сенин истедиин, ниӂӓ гӧктӓ, ӧлӓ ердӓ дӓ./

3Хергӱнкӱ екмеемизи хер гӱн бизӓ вер.

4Баашла бизим гӱнахларымызы,

Зерӓ биз дӓ баашлээрыз хепсини, ким бизӓ борчлу.

Гӧтӱрмӓ бизи денемейӓ,

/Ама куртар кӧтӱ оландан/“»+.

Чалышмак дуада

5Сора деди: «Еер сизин биринизин варса досту, да о геӂӓ йарысы гидӓрсӓ она да дейӓрсӓ: „Достум, вер бана ӧдӱнч ӱч екмек,

6зерӓ гелди йолдан беним бир достум, да йок не онун ӧнӱнӓ койайым“;

7ичйандан онун досту ӂувап едӓрсӓ: „Саваштырма бени, зерӓ капу китли, ушакларым бенимнӓн пат ӱстӱндӓ, йок насыл калкайым да екмек верейим сана“.

8Сӧлеерим сизӓ, еер калкмарсайды версин достуна гиби, хеп окадар бунун калын ӱзлӱлӱӱ бетеринӓ калкаӂэк да хепсини, не лӓӓзым, вереӂек.

9Онун ичин деерим сизӓ: истейин – да верилеӂек; аарайын – да булаӂэныз; урун – да ачылаӂэк.

10Зерӓ ким истеер – еденер, ким аарээр – булэр, хем ким урэр – она ачылэр+.

11Вар мы сизин араныздан боба, ангысынын оолу екмек истӓркӓн, версин она таш? Оса балык истӓркӓн, версин йылан балык еринӓ?

12Оса йымырта истӓркӓн, версин скорпион?

13Еер сиз, ани фенайсыныз, билӓрсениз ушакларыныза ии баашышлар вермӓӓ, некадар таа чок сизин Гӧктеки Бобаныз вереӂек Айоз Духу оннара, ким Ондан истейеӂек»+.

Иисус хем Веелзевул (шейтан)

14•Иисус бир хастадан, ангысы лафедӓмӓрди, чыкарарды фена духу. Ачан йапты буну, о хаста олан башлады лафетмӓӓ, да инсан шашты.

15Кимиси дейӓрди: «Фена духлары чыкарэр Веелзевулун – фена духларын ӧндерӂисинин – кувединнӓн»+.

16Башкалары, ки денесиннӓр Иисусу, истӓрдилӓр бир нышан гӧктӓн гӧстерсин+.

17Иисус аннады оннарын неетлерини, онуштан деди: «Хербир падишахлык, ани бӧлӱнер да каршы гидер кенди-кендинӓ, даалэр. Хеп ӧлӓ хербир ев, нередӓ бӧлӱнмӓк олэр, даалэр.

18Еер шейтан бӧлӱндӱсейди кенди-кендинӓ, несой вар насыл дурсун онун падишахлыы? Сиз деерсиниз, ани Бӓн уурадармышым фена духлары Веелзевулун кувединнӓн.

19Еер Бӓн чыкарарсайдым фена духлары Веелзевулун кувединнӓн, озаман сизин адамнар кимин кувединнӓн чыкарэрлар? Бунда оннар сизӓ даава кесеӂеклӓр+.

20Еер Бӓн чыкарарсайдым фена духлары Аллахын кувединнӓн, озаман Аллахын Падишахлыы сизӓдӓн етишти.

21Ачан бир адам, каави хем ислӓӓ силӓхлы, коруйэр кенди евини, онун варлыы коркусузлукта.

22Ама ачан гелер онун ӱстӱнӓ биркимсей, таа каави ондан, да енсеер ону, озаман алэр куветлӓн онун силӓхларыны, ангыларына о умутланарды, да пайедер, не ондан алды.

23Ким диил Бенимнӓн, о каршы Бана. Ким топламээр Бенимнӓн, о даадэр+.

Фена дух дӧнер геери

24Ачан фена дух чыкэр адамдан, о гезер сусуз ерлердӓ, раатлык аарээр, да чӱнкӱ буламээр, деер: „Дӧнейим евимӓ, нередӓн чыктым“.

25Гелдии заман, булэр ону сӱпӱрӱлмӱш хем донак.

26Сора гидип, алэр кендисиннӓн башка еди дух, таа фена, некадар кендиси. Гирерлӓр ичйанына да орада ерлешерлӓр. Бутакым, адамын сон халы олэр таа кӧтӱ, некадар баштакы»+.

Хакына мутлулук

27Ачан Иисус сӧлӓрди бу лафлары, бир кары инсандан бӱӱк сеслӓн баарды: «Не мутлу Сенин анан, ким ташыды хем емзирди Сени!»+

28Иисус ӂувап етти: «Таа не мутлу оннара, ангылары сеслеерлӓр хем таманнээрлар Аллахын сӧзӱнӱ!»+

Ионанын нышаны

29•Ачан чок инсан топланды, Иисус лафетмӓӓ башлады: «Бу сенселӓ – кӧтӱ бир сенселӓ, истеер бир нышан, ама она верилмейеӂек башка нышан, пророк Ионанын нышанындан каарӓ.

30Зерӓ, ниӂӓ Иона олду бир нышан Ниневийа касабасынын инсаны ичин, хеп ӧлӓ Адам Оолу да олаӂэк нышан бу сенселӓ ичин.

31Ӱӱлендӓн падишахка калкаӂэк даава гӱнӱндӓ бу сенселенин адамнарыннан да кабаатландыраӂэк оннары, зерӓ о гелди дӱннейин кенарындан, ки ишитсин Соломонун аарифлиини, ама бӱӱн бурада дурэр Бириси, Ангысы таа бӱӱк Соломондан+.

32Ниневийа касабасындан инсаннар даава гӱнӱндӓ калкаӂэклар бу сенселенин адамнарыннан да кабаатландыраӂэклар оннары, зерӓ оннар, Ионанын насаадыны ишидип, кенди гӱнахларындан Аллаха дӧндӱлӓр, ама бӱӱн бурада дурэр Бириси, Ангысы таа бӱӱк Ионадан+.

Гӱӱденин айдынныы

33•Кимсей тутуштурмээр шафкы, ки койсун ону бир саклы ерӓ еки кӱп алтына, ама койэр ону кандиллик ӱстӱнӓ, ки ким гирер, гӧрсӱннӓр айдынныы+.

34Гӧз – гӱӱденин айдынныы. Еер сенин гӧзӱн саа оларсайды, бӱтӱн гӱӱдӓн айдынныкта олаӂэк. Ама сенин гӧзӱн кӧтӱсейди, бӱтӱн гӱӱдӓн каранныкта калаӂэк.

35Онун ичин бак айдыннык, ани сендӓ, караннык олмасын.

36Еер бӱтӱн сенин гӱӱдӓн айдынныкса, да хич бир тарафы каранныклы диилсӓ, бу таман бир айдыннык олаӂэк, ӧлӓ ниӂӓ бир шафк йалабыклыыннан сени айдыннадэр».

Билгичлери хем фарисейлери таказаламак

37•Ачан Иисус буннары сӧлӓрди, бир фарисей Ону буйур етти кендисинӓ конаа. Иисус гелди да софрайа отурду.

38Ачан фарисей гӧрдӱ, ани Иисус имектӓн ӧнӂӓ еллерини йыкамады, шашты+.

39Ама Сааби деди: «Сиз, фарисейлӓр, йыкээрсыныз чӧлмӓӓн хем чанаан дышансыны, ама ичйансы хырсызлыклан хем феналыклан долу.

40Фикирсизлӓр! Ким йаратты дышансыны, йаратмады мы ичйансыны да?

41Йапын иилик, не вар сиздӓ, озаман сизин ичин хепси темиз олаӂэк.

42Вай сизӓ, фарисейлӓр, зерӓ сиз верерсиниз онунӂу пайыны наанедӓн, седеф отундан хем башка ешилликлердӓн, ама унудэрсыныз доорулуу хем Аллахын севгилиини. Буннары лӓӓзым йапасыныз, каланыны да бракмайасыныз!+

43Вай сизӓ, фарисейлӓр! Зерӓ сиз синагогаларда северсиниз отурмаа илк скемнелерӓ, беенерсиниз, инсан селӓм версин сизӓ мейданнарда+.

44Вай сизӓ, /билгичлӓр хем икиӱзлӱ фарисейлӓр/! Сиз нышансыз мезарлар гиби, ани гӧрӱнмеерлӓр, да инсан билмейерӓк, чиинеер оннары».

45Закон ӱӱредиӂилериндӓн бириси деди: «Ӱӱредиӂи, сӧлӓркӓн буннары, бизи дӓ гӱӂендирерсин».

46Иисус ӂувап етти: «Вай сизӓ, закон ӱӱредиӂилери! Зерӓ сиз аар ӱклӓр инсан ташысын койэрсыныз, ама кендиниз о ӱклерӓ баарлем пармаанызлан диимеерсиниз.

47Вай сизӓ, ани пророклара мезар курэрсыныз, кими ӧлдӱрдӱ сизин бобаларыныз.

48Бутакым, гӧстерерсиниз, ани бобаларынызын ишлериннӓн кайылсыныз, чӱнкӱ оннар пророклары ӧлдӱрдӱлӓр, сиз дӓ мезар дӱзерсиниз+.

49Онуштан Аллахын Аарифлии деер: „Йоллайаӂам оннара Беним пророкларымы хем апостолларымы: кимисини ӧлдӱреӂеклӓр, кимисини коолайаӂэклар!“+.

50Онун ичин бу сенселедӓн есап сорулаӂэк пророкларын каннары ичин, ани дӧкӱлдӱ таа дӱннейин курулмасындан,+

51Авелин канындан Захарийанын канынадан, ангысы ӧлдӱрӱлдӱ Айоз бинанын хем курбанныын арасында. Аслы сӧлеерим сизӓ: есап сорулаӂэк бу бой инсандан!

52Вай сизӓ, закон ӱӱредиӂилери, зерӓ сиз алдыныз елинизӓ билги капусунун анатарыны, ама не кендиниз гирерсиниз, не дӓ, ким истеер гирсин, бракэрсыныз!»

53Ачан Иисус чыкты орадан, билгичлӓр хем фарисейлӓр, дакылып, чок сормаклар койдулар, ки сӧлесин чок ишлӓр ичин.

54Чалыштылар, кыстырсыннар Ону бир йанныш лафлан, ки сора кабаатландырсыннар+.

12

Олмайын икиӱзлӱ

12^1Бу вакыт, ачан чок биннӓн инсан топланды ӧлӓ, ани чиинӓрдилӓр бири-бирини, Иисус башлады ӱӱретмӓӓ ӱӱрениӂилерини, дейип: «Корунун фарисейлерин майасындан, ани икиӱзлӱлӱктӱр+.

2Йок бишей ӧртӱлӱ, ани ачылмасын хем йок бишей саклы, ани аннашылмасын+.

3Онуштан, не сӧлединиз каранныкта, о ишидилеӂек айдынныкта. Не фисирдединиз ичердӓ, о хаберленеӂек евлерин ӧртӱлери ӱстӱндӓн.

4•Сӧлеерим сизӓ, Беним достларым, коркмайын оннардан, ким гӱӱдейи ӧлдӱрер, ама башка бишей йапамээр.

5Сӧлеерим, кимдӓн коркасыныз: коркун Аллахтан, Ангысы ӧлдӱрдӱктӓн сора, куведи вар ӂендемӓ атсын. Сизӓ деерим: елбетки, Ондан коркун+.

6Сатылмээр мы беш сачак кушу ики ассарийӓ? Оннарын бириси билӓ унудулмээр Аллахтан.

7Сизин башынызда хепси сачларыныз сайылы. Онуштан коркмайын. Сиз таа паалыйсыныз чок сачак кушларындан+.

8Сӧлеерим сизӓ, ани ким шаатлык едеӂек Бана инсанын ӧнӱндӓ, ону Адам Оолу да шаатлык едеӂек Аллахын ангиллеринин ӧнӱндӓ+.

9Ама ким атылаӂэк Бендӓн инсанын ӧнӱндӓ, ондан Бӓн дӓ атылаӂам Аллахын ангиллеринин ӧнӱндӓ+.

10Еер биркимсей лафедӓрсӓ Адам Оолуна каршы, афедилеӂек. Ама ким кӧтӱлейеӂек Айоз Духу, афедилмейеӂек+.

11Ачан гӧтӱреӂеклӓр сизи синагогаларын, заабитлерин хем чорбаӂыларын ӧнӱнӓ, дӱшӱнмейин, нетӱрлӱ доорулуунузу чыкармаа еки не ӂувап етмӓӓ,

12зерӓ Айоз Дух ӱӱредеӂек сизи, не лафедӓсиниз озаман».

Корунун пара тамахлыындан

13•Бириси инсандан Иисуса деди: «Ӱӱредиӂи, сӧлӓ беним кардашыма, пайетсин бизӓ бобамыздан калма варлыы».

14«Бе адам, – ӂувап етти Иисус, – ким койду Бени дааваӂы олайым еки пайедейим варлыынызы?»

15Сора деди: «Бакын, корунун хертӱрлӱ пара тамахлыындан, зерӓ йашамак тутунмээр варлыын боллуундан»+.

16Сора сӧледи бир ӧрнек: «Бир зенгин адамын мерасында бӱӱк берекет олду.

17О кенди-кендинӓ дӱшӱнӓрди хем дейӓрди: „Нӓбайым? Йок нерейи берекедими топлайым.

18Тӓ не йапаӂам: ески амбарларымы бозаӂам да таа бӱӱк ени амбарлар йапаӂам. Орайы топлайаӂам хепси екиннерими хем варлыымы.

19Сора дейеӂӓм ӂаныма: ӂаным, вар чок иилик топлу чок йыллар ичин; диннен, и, ич хем шеннен!“

20Ама Аллах деди она: „Сӓн фикирсизсин, бу геӂӓ сенин ӂанын алынаӂэк. Буннар, не хазырладын, кимӓ калаӂэк?“

21Хеп бутӱрлӱ олэр онуннан да, ким топлээр зенгинник кендиси ичин, ама зенгиннӓмеер Аллахта»+.

Кахырланмайын

22Сора Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Онуштан деерим сизӓ, кахырланмайын йашамак ичин, дӱшӱнмейин, не ийеӂениз хем не гӱӱденизӓ гиийеӂениз+.

23Йашамак таа паалы, некадар имӓк, хем гӱӱдӓ таа паалы, некадар руба.

24Бакын гаргалара. Оннар не екер, не дӓ бичер. Оннарын йок не амбарлары, не дӓ читлери, ама Аллах оннары дойурэр. Сиз чок таа паалыйсыныз кушлардан!+

25Хем ким сиздӓн, артык кахырланып, вар насыл еклесин баарлем бир ендезӓ кенди бойуна[*]?

26Еер йапамарсайдыныз ен кӱчӱк иши, озаман нечин кахырланэрсыныз калан ишлӓр ичин?

27Есап алын, несой бӱӱйер замбаклар. Оннар не зааметленер, не дӓ докуйэр. Ама деерим сизӓ: артык Соломон бӱтӱн донаклыында гиинӓмеди, ниӂӓ оннарын бириси.

28Чӱнкӱ Аллах бӧлӓ гиидирер оту, ани бӱӱн кырда, ама йаарын атешӓ атылаӂэк, некадар таа чок гиидиреӂек сизи, аз инанӂылар+?

29Аарамайын, не имӓӓ хем не ичмӓӓ. Бунун ичин касаветленмейин.

30Зерӓ хепсини буннары дӱннӓ инсаннары аарээр. Бобаныз билер, ани буннар лӓӓзым сизӓ.

31Хепсиндӓн ӧнӂӓ аарайын Аллахын Падишахлыыны, калан ишлӓр дӓ верилеӂек сизӓ.

32Коркма, сӓн, кӱчӱк сӱрӱ. Сизин Гӧктеки Бобаныз хавезликлӓн верер Падишахлыы сизӓ+.

33Сатын не вар сиздӓ, да йапын иилик. Кендинизӓ ескимӓз кеселӓр хазырлайын – гечмӓз зенгинник гӧклердӓ, нерейи хырсыз сокулмээр хем гӱвӓ имеер+.

34Зерӓ нередӓ сизин зенгиннииниз, орада сизин ӱреениз дӓ олаӂэк.

Кушку изметкерлӓр

35•Олун хазыр, белиниз кушаклы олсун, шафкларыныз йансын.

36Олун, ниӂӓ адамнар, ани чорбаӂыларыны беклеерлӓр, дӱӱндӓн дӧнсӱн, ки гелип, капуйа урдуйнан, чабук ачсыннар+.

37Не мутлу чыраклар, ангыларыны чорбаӂы гелмесиндӓ ачыкгӧз булаӂэк! Доору сӧлеерим сизӓ, ани отурдаӂэк софрайа да, кушанып, измет едеӂек оннара.

38Еер гелмиш оларсайды икинӂи еки ӱчӱнӂӱ геӂӓ бекчилииндӓ, не мутлу олаӂэк изметкерлерӓ, ангыларыны чорбаӂы ачыкгӧз булаӂэк!

39Буну билин, еер билейди ев чорбаӂысы, не саатта хырсыз гелеӂек, кушку дураӂэйды да евини сойсун бракмайаӂэйды+.

40Сиз дӓ олун хазыр, зерӓ Адам Оолу гелеӂек о саатта, ачан хич дӱшӱнмеерсиниз».

Аариф хем инанч чырак

41«Сааби, бизим ичин ми сӧлеерсин бу ӧрнӓӓ оса хепси ичин ми?» – сорду Петри.

42Сааби ӂувап етти: «Кимдир инанч хем аариф векил, ангысыны чорбаӂысы койаӂэк ӂувапчы кенди евиндӓ хепси чыракларын ӱстӱнӓ, вакыдында имӓӓ версин оннара дейни?

43Мутлу чырак, ангысыны чорбаӂысы, гелмесиндӓ, булаӂэк бӧлӓ йапаркан!+

44Доору сӧлеерим сизӓ, ани койаӂэк ону ӂувапчы бӱтӱн кенди варлыы ӱстӱнӓ.

45Ама чырак акылӂа дейӓрсейди: „Чорбаӂым ойаланэр гелмӓӓ“, да башларсайды дӱӱмӓӓ изметкерлери хем изметчийкалары, имӓӓ, ичмӓӓ хем сарфошлук етмӓӓ,+

46онун чорбаӂысы гелеӂек бир гӱн, незаман хич беклӓмеер хем о саатта, незаман хич дӱшӱнмеер, чок дӱӱйеӂек да ону инансыз оланнарлан бир ерӓ койаӂэк.

47О чырак, ангысы билӓрди чорбаӂынын истедиини, ама хазырланмады хем иши йапмады, ниӂӓ чорбаӂы истӓрди, бу чырак чок дӱӱлмӱш олаӂэк.

48Ама о, ким билмейерӓк кабаат йапты, аз дӱӱлмӱш олаӂэк; зерӓ кимӓ чок верилди, чок истенеӂек дӓ, хем кимӓ чок инандырылды, ондан таа чок ӂувап истенеӂек.

Бӧлӱмнӱк себеплери

49•Гелдим атеш гетирейим ер ӱстӱнӓ да пек истеерим, ки шинди тутушсун!

50Бир ваатизлик вар, ангысындан лӓӓзым гечейим. Бу таманнанынӂа, чок зеетленерим+.

51Санэрсыныз, гелдим, услулук му гетирейим ерӓ? Сӧлеерим сизӓ: диил услулук, ама бӧлӱнмӓк+.

52Зерӓ бӱӱндӓн ӧтӓӓ беш кишидӓн, ани йашайаӂэклар бир ев ичиндӓ, ӱчӱ калкаӂэк каршы икисинӓ, икиси дӓ ӱчӱнӓ.

53Боба калкаӂэк оолуна каршы, оол да бобасына, ана – кызына каршы, кыз да анасына, кайнана – гелинӓ каршы калкаӂэк, гелин дӓ кайнанасына».

Вакыдын нышаннары

54•Иисус буну да деди инсана: «Ачан гӧрерсиниз, гӱнбатысындан калкэр булут, сиз хемен деерсиниз: „Йаамур йаайаӂэк“, ӧлӓ дӓ олэр.

55Ачан лӱзгӓр есер ӱӱлендӓн, деерсиниз: „Сыӂак олаӂэк“, ӧлӓ дӓ олэр.

56Икиӱзлӱлӓр, ерин хем гӧкӱн ӱзӱнӱ аннамаа билерсиниз. Насыл бу вакытлары танымээрсыныз?

57Несой сиз кенди-кендиниздӓн танымээрсыныз, не доору?

58Незаман дааваӂынын ӧнӱнӓ гидерсин сенин каршы дураныннан, бак таа йолда аннаш онуннан, ки сӱрӱмесин сени дааваӂынын ӧнӱнӓ, дааваӂы да вермесин сени зынданӂыйа, ангысы капайаӂэк сени зындана.

59Сӧлеерим сана, ани чыкмайаӂан орадан, ӧдӓмейинӂӓ битки лептону[*]».

13

Пишман олун гӱнахларыныздан

13^1Кимиси оннардан сӧледилӓр Иисуса, не олду биркач Галилейадан адамнарлан, ангыларыны Пилат, ӧлдӱрӱп, каннарыны карыштырмыш оннарын курбаннарыннан+.

2«Санэрсыныз, ани бу галилейалылар таа гӱнахкердилӓр каланындан мы, да бутӱрлӱ разгелди? – сорду Иисус. –

3Диил! Ама, Бӓн сӧлеерим, еер сиз дӓ пишман олмарсайдыныз гӱнахларыныздан, хеп ӧлӓ кайбелеӂениз.

4Оса о онсекиз киши, кимин ӱстӱнӓ Силоам кӱлеси дӱштӱ да ӧлдӱрдӱ оннары, санэрсыныз, ани таа гӱнахкердилӓр ми хепси калан инсандан Иерусалимдӓн+?

5Бӓн сӧлеерим сизӓ: диил. Ама еер сиз дӓ пишман олмарсайдыныз гӱнахларыныздан, хеп ӧлӓ кайбелеӂениз».

Мейвасыз фидан

6Иисус сӧледи бу ӧрнӓӓ: «Бир адамын варды бир инӂир фиданы, койулу кенди баасында. Гелип, фиданда аарады мейва, ама булмады+.

7Да деди бааӂыйа: „Ӱч йыл вар, ниӂӓ бӓн гелип аарээрым мейва бу фиданда, ама буламээрым. Кес ону, нечин бошуна ери емсин?“+

8„Сааби, беклӓ таа бир йыл, казаӂам ону доз-долай, койаӂам кӧкӱнӓ фышкы, – ӂувап етти бааӂы. –

9Беки ондан сора гетирир мейва, ама еер гетирмӓрсейди, гелӓн йыла кесӓрсин ону“».

Ӂумертеси гӱнӱ хаста кары алыштырылды

10Иисус ӱӱредӓрди инсаны бир ӂумертеси гӱнӱ синагогаларын бириндӓ+.

11Орада булунарды бир кары, ангысында онсекиз йыл хасталык духу варды. О камбурланмышты да хич узланамарды.

12Ачан Иисус гӧрдӱ ону, чаарды да деди: «Кары, куртулдун дердиндӓн».

13Койду еллерини онун ӱстӱнӓ. Кары чабук доорулду да башлады Аллахы метиннемӓӓ.

14Ама синагоганын ӧндерӂиси ӱфкеленди, ани Иисус ӂумертеси гӱнӱ алыштырэр, онуштан деди инсана: «Вар алты гӱн, незаман лӓӓзым ишленилсин. Гелин о гӱннердӓ, алышмаа хасталыклардан, ама диил ӂумертеси!»+

15Сааби ӂувап етти она: «Икиӱзлӱлӓр, херкезиниз ӂумертеси гӱнӱ гӧтӱрмеерсиниз ми, чӧзӱп ахырдан ӧкӱзӱ еки ешӓӓ, сулайасыныз+?

16Бу кары, Авраамын кызы, ангысыны шейтан тутту баалы онсекиз йыл, аӂаба дӱшмӓрди ми ону ӂумертеси гӱнӱ бошандырмаа бу дерттӓн?»

17Ачан Иисус бутӱрлӱ лафетти, хепси каршы дураннар утанмыш калдылар. Херкези севинӓрди хепси метин ишлерӓ, ани йапарды Иисус+.

Хардал тоому хем хамур майасы

18•Сора Иисус деди: «Нейӓ бензӓр олур Аллахын Падишахлыы, нейлӓн бензедейим ону?

19Бензеер бир хардал тоомуна, ани адам, алып, екер аулу ичинӓ. Тоом бӱӱйер да аач гиби олэр. Гӧк кушлары йува йапэрлар онун далларында»+.

20Сора енидӓн деди: «Нейӓ бензедейим Аллахын Падишахлыыны?

21О бензеер бир парча хамур майасына, ани алэр бир кары да карыштырэр ӱч ӧлчӱ уннан, бӱтӱн хамуру кабартсын»+.

Дар капу

22•Иисус гезӓрди кӱӱдӓн кӱӱйӓ хем касабадан касабайа, ӱӱредӓрди инсаны, гидерӓк Иерусалимӓ.

23Биркимсей сорду Она: «Сааби, санки куртулмушлар азлык мы олаӂэклар?»

24О ӂувап етти: «Чалышын гирмӓӓ дар капудан. Зерӓ сизӓ деерим: чойу чалышаӂэк, ама гирӓмейеӂек.

25Незаман евин чорбаӂысы калкып капуйу капайаӂэк, сиз дураӂэныз дышанда, ураӂэныз капуйа да дейеӂениз: „Сааби, ач бизӓ!“ Ама О ӂувап едеӂек: „Танымээрым сизи, нередӓн гелдиниз“+.

26Озаман башлайаӂэныз Она демӓӓ: „Биз идик хем ичтик Сениннӓн барабар. Бизим сокакларда Сӓн ӱӱреттин инсаны“.

27Да О ӂувап едеӂек: „Билмеерим, нередӓнсиниз, узаклашын Бендӓн хепсиниз, ани законсуз йашадыныз“.

28Орада олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы. Гӧреӂениз Авраамы, Исаакы, Иакову хем хепси пророклары Аллахын Падишахлыында, ама кендиниз дышанда калаӂэныз+.

29Гелеӂеклӓр гӱндуусундан хем гӱнбатысындан, пойраздан хем ӱӱлендӓн, Аллахын Падишахлыында софрайа отураӂэклар+.

30Кимиси, ани шинди битки, орада илк олаӂэк, хем кимиси, ани шинди илк, битки олаӂэк»+.

Иисус аалээр Иерусалим ичин

31•О саат гелди биркач фарисей да дедилӓр Иисуса: «Чык да гит бурадан, зерӓ Ирод ӧлдӱрмӓӓ истеер Сени»+.

32«Гидин да сӧлейин о тилкийӓ: „Тӓ, чыкарэрым фена духлары хем алыштырэрым хасталары бӱӱн хем йаарын, ӧбӱргӱнӓ битирерим“.

33Бана лӓӓзым бӱӱн, йаарын хем ӧбӱргӱнӓ йолда гидейим, зерӓ йок ниӂӓ пророк ӧлсӱн Иерусалимдӓн дышары.

34Иерусалим, Иерусалим, ани ӧлдӱрерсин пророклары хем ташлан дӱӱйерсин сана йолланылмышлары! Кач сыра истедим топлайым сенин ушакларыны, ниӂӓ клочка топлээр пиличлерини канатлары алтына, ама сиз истӓмединиз!+

35Тӓ, евиниз сизӓ бош бракылэр. Сӧлеерим сизӓ, ани гӧрмейеӂениз Бени гелмейинӂӓ о вакыт, ачан дейеӂениз: „Иисӧзленмиш олсун, ким гелер Саабинин адына!“»+

14

Не дӱшер ӂумертеси йапмаа?

14^1Бир ӂумертеси гӱнӱ Иисус гирди фарисей ӧндерӂилерин бирисинин евинӓ екмек имӓӓ. Фарисейлӓр йакындан Ону гӧзледӓрдилӓр+.

2Она каршы отурду бир хаста адам, ангысынын гӱӱдеси су топламышты.

3Озаман Иисус сорду закон ӱӱредиӂилеринӓ хем фарисейлерӓ: «Дӱшер ми ӂумертеси гӱнӱ хасталыктан алыштырмаа оса дӱшмеер ми?»+

4Оннар сустулар. Озаман Иисус тутту бу хаста адамы да алыштырды, сора, бракып,

5деди: «Ким сиздӓн, дӱшӱрсейди ешӓӓ[*] йада ӧкӱзӱ бир пынар ичинӓ, да ӂумертеси гӱнӱ хызлы чыкармасын ону?»+

6Бу лафлара бишей ӂувап едӓмедилӓр.

Йаваш олун

7Сора Иисус есап алды, ниӂӓ буйур едилмишлӓр софрада бакардылар ӧндеки ерлери, онуштан оннара буну сӧледи:+

8«Еер сени буйур едӓрсейдилӓр бир дӱӱнӓ, чалышма отурмаа ӧндеки ерӓ, ки олмасын биркимсей таа ӱстӱн сендӓн буйурулмушлар ичиндӓн,

9да икинизи буйур едӓн, сана йаклашып, демесин: „Ери вер бу адама“. Сӓн утанмаклан лӓӓзым олаӂэк отурасын ен гееридӓ.

10Ачан сени буйур едерлӓр бир конуша, гит да отур ен гееридӓ, да ачан гелеӂек буйур едӓн, ки теклиф етсин сени, дейип: „Ба дост, дииш таа ӧнӱнӓ“, бу олаӂэк сана икрам хепси софрада отураннарын ӧнӱндӓ, ангылары сениннӓн барабар.

11Херкези, ким кендини ӱӱсеклендирер, о ашааланмыш олаӂэк, хем ким кендини ашааладэр, о ӱӱсекленмиш олаӂэк»+.

Кими лӓӓзым чааралым софрайа

12Сора Иисус данышты буйур еденӓ да деди: «Ачан койэрсын бир софра, чаарма кенди достларыны, кардашларыны, хысымнарыны, не дӓ сенин зенгин комушуларыны, олмасын дейни, ки сора оннар да кенди сыраларында чаарсыннар сени. Бутӱрлӱ сӓн кабледерсин ӧдек сенин иилиинӓ.

13Ачан койэрсын бир софра, чаар о фукаара оланнары, сакатлары, топаллары хем кӧӧрлары.

14Да мутлу олаӂан, зерӓ оннар йок нейлӓн чевирсиннӓр сана геери. Бунун ичин сана ӧдек олаӂэк доору оланнарын дирилмесиндӓ»+.

Бӱӱк конуш

15•Бириси оннардан, ангылары софрада отурардылар Онуннан барабар, ишидип бу лафлары, деди: «Не мутлу оннара, ким отураӂэк софрада Аллахын Падишахлыында!»+

16Иисус ӂувап етти: «Бир адам хазырлады бир бӱӱк конуш да буйур етти чойуну.

17Ачан йаклашты конуш вакыды, йоллады чырааны, десин чаарылмышлара: „Буйурун гелин, хепси хазыр“.

18Ама оннар хепси, сансын лафланмышлар, афетмӓк истемӓӓ башладылар. Илкинкиси деди: „Сатын алдым топрак да лӓӓзым гидейим бакайым ону, йалварэрым, афет“.

19Икинӂиси деди: „Сатын алдым беш чифт ӧкӱз, гидерим, денейим оннары, йалварэрым, афет“.

20Таа башкасы деди: „Шинди евлендим, онуштан йок насыл гелейим“.

21Чырак дӧндӱ геери да сӧледи хепсини буннары чорбаӂысына. Озаман евин чорбаӂысы пек гӱӂенди да деди кенди чыраана: „Чабук чык касабанын мейданнарына хем сокакларына да гетир фукааралары, сакатлары, кӧӧрлары хем топаллары“.

22Бираздана чырак деер чорбаӂыйа: „Йаптым, ниӂӓ сымарладын, ама таа ер вар“.

23Озаман чорбаӂы деди чыраана: „Чык йоллара хем аул бойларына да зорла хепсини, гелсиннӓр, ки беним евим долсун.

24Зерӓ сизӓ деерим, ани теклиф едилмишлердӓн кимсей датмайаӂэк беним софрамдан, /зерӓ чок чаарылмыш, ама аз айырылмыш/“».

Иисусун ӱӱрениӂиси

25•Иисусун ардына гидӓрди чок инсан. О дӧндӱ оннара да деди:

26«Еер биркимсей гелирсейди Бана, ама Бендӓн таа чок севӓрсейди бобасыны, анасыны, карысыны, ушакларыны, кардашларыны, кызкардашларыны йада кенди йашамасыны, йок насыл олсун Беним ӱӱрениӂим+.

27Ким ташымээр кенди ставрозуну да гелмеер Беним ардыма, о йок насыл олсун Беним ӱӱрениӂим+.

28Ким сиздӓн, ачан истеер йапсын бир кӱлӓ, отурмээр илкин йапсын есап, некадар лӓӓзым харӂасын, ки баксын, баша чыкарабилеӂек ми?

29Олмасын, ки темели койдуктан сора битирӓмесин, да хепси буну гӧреннӓр гӱлмӓӓ башласын,

30дейерӓк: „Бу адам башлады, ама баша чыкарамады“.

31Йада ангы падишах, ӂенгӓ гидеӂӓӓ заман, илкин отурмээр, аннашсын адамнарыннан, вар мы насыл он бин аскерлӓн гитсин каршы башка падишаха, ангысында вар ирми бин аскер?

32Есабы чыкмарсайды, йоллээр елчилери барышмак ичин, таа ӧбӱрӱ узактайкан.

33Хеп ӧлӓ сиз дӓ, ким атылмээр хепсиндӓн, нейи вар, йок насыл олсун Беним ӱӱрениӂим.

34Туз иидир, ама еер туз дадыны кайбедӓрсейди, насыл ону енидӓн тузлу йапабилирсин+?

35О не топраа йарар, не дӓ фышкы гиби файдаланар. Калэр салт дышары атмаа. Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»+

15

Кайып койун

15^1•Хепси харччылар хем гӱнахкерлӓр йаклашардылар Иисусу сеслемӓӓ.

2Фарисейлӓр хем билгичлӓр маана булардылар да дейӓрдилӓр: «Бу адам кабледер гӱнахкерлери хем ийер оннарлан»+.

3Иисус сӧледи оннара бу ӧрнӓӓ:

4«Кимин сиздӓн вар ӱз койуну, да кайбедер бирисини, бракмээр мы доксан докузу кырда да гитмеер ми, аарасын кайып койуну, ону булунӂа?

5Булдуктан сора севинмӓклӓн алэр ону сыртына,

6гелип евӓ, чаарэр достларыны хем комушуларыны да деер: „Севинин бенимнӓн, зерӓ булдум кайып койунуму“+.

7Хеп ӧлӓ деерим сизӓ, гӧктӓ таа бӱӱк севинмӓк олэр бир гӱнахкер ичин, ким пишман олэр гӱнахларындан, некадар доксан докуз доору адам ичин, ангыларын йок зорлары пишманнык ичин+.

Кайып гӱмӱш

8Еки ангысы карылардан, кимдӓ вар он гӱмӱш, кайбедип оннардан бирини, тутуштурмээр шафкы хем сӱпӱрмеер ичерсини, да есап алмаклан аарамээр, ону булунӂа?

9Ачан булэр ону, чаарэр достларыны хем комушуларыны да деер: „Севинин бенимнӓн, зерӓ булдум гӱмӱшӱмӱ, ани кайбеттийдим“.

10Хеп ӧлӓ сӧлеерим сизӓ, гӧктӓ олэр бӱӱк севинмӓк Аллахын ангиллериндӓ, ачан бир йалныз гӱнахкер пишман олэр гӱнахларындан».

Кайып оол

11Сора Иисус сӧледи: «Бир адамын варды ики оолу.

12О таа кӱчӱк оолу деди бобасына: „Боба, вер варлыктан, не дӱшер бана“. Бобасы пайетти оннара варлыыны.

13Биркач гӱндӓн сора кӱчӱк оол, топлайып хепсини, гитти бир узак девлетӓ, нередӓ гезди хайырсызлыкта, даадып хепсини, не варды онда.

14Ачан хепсини харӂады, олду бир бӱӱк аачлык девлеттӓ, да о башлады йоклук чекмӓӓ.

15Сора гитти, йанашты о мемлекеттӓн бир адама, ангысы ону йоллады, гӱтсӱн домузлары.

16О кайылды баарлем домузларын имеклериннӓн дойунсун, ама кимсей ону бракмарды.

17Гелип кендинӓ, деди: „Беним бобамын чыракларынын боллуктан вар имеелери, ама бӓн бурада ӧлерим аачлыктан!

18Калкаӂам, гидеӂӓм бобама да дейеӂӓм: Боба! Йанылдым сенин хем гӧкӱн ӧнӱндӓ.

19Етмеерим адланайым сенин оолун, ал бени кендинӓ бир чырак гиби“.

20Озаман калкып-гитти бобасына. Таа узактайкан, бобасы гӧрдӱ ону, ӂаны аӂыды, чыкты качарак она каршы, куӂаклады да ӧптӱ.

21Оолу деди: „Боба, йанылдым гӧкӱн хем сенин ӧнӱндӓ, диилим йакышыклы адланайым сенин оолун!“

22Ама боба деди чыракларына: „Хызлы гетирин ен ии рубайы да гиидирин ону, верин бир ӱзӱк онун пармаана хем емени айакларына.

23Гетирин бесленмиш данайы да кесин, ийелим хем шенненелим.

24Зерӓ бу оолум ӧлдӱйдӱ да дирилди, кайыпты да булунду“. Да башладылар шенненмӓӓ+.

25Онун бӱӱк оолу кырдайды. Дӧнӱп кырдан, йаклашты евӓ, ишитти музыка хем ойун сеси.

26Чаарды чыракларын бирисини да сорду: „Не олэр?“

27Бу чырак сӧледи: „Сенин кардашын дӧндӱ геери, бобан кести бесли данайы, чӱнкӱ кардашын саа булунду“.

28О ӱфкеленди да гирсин ичери истӓмеди. Онун бобасы, чыкып дышары, йалварды, гирсин.

29О ӂувап етти кенди бобасына: „Букадар вакыт бӓн измет едерим сана да бир сыра билӓ басмадым сымарладыыны, ама сӓн бана вермедин баарлем бир олак, шенненейим беним достларымнан.

30Ама ачан гелди бу сенин оолун, ангысы даатты сенин варлыыны маскара карыларлан, онун ичин кестин ен бесли данайы“.

31Бобасы ӂувап етти: „Оолум, сӓн херзаман бенимнӓнсин, хепси, не беним, оннар сенин.

32Ама лӓӓзымды севинелим хем шенненелим, зерӓ бу сенин кардашын ӧлдӱйдӱ да дирилди, кайыпты да булунду“».

16

Диил доору векил

16^1Иисус буну да деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Бир зенгин адамын варды бир векили, ангысы ичин маана олду, ки даадэр чорбаӂынын варлыыны.

2Чорбаӂы чаарды ону да деди: „Не ишидерим бӓн сенин ичин? Есап вер сенин ӂуваплыында, зерӓ артык йок насыл векил оласын“.

3Векил кенди-кендинӓ дӱшӱнӱрдӱ: „Не йапайым? Чорбаӂы чыкарыр бени иштӓн. Казмаа куведим йок, диленмӓӓ утанэрым.

4Билерим, не йапмаа, ки инсан каблетсин бени кенди евлеринӓ, ачан чыкарылаӂам иштӓн“.

5Чаарэр чорбаӂыйа борчлу адамнары, херкезини йалныз. Илк олана сорду: „Некадар борчлуйсун чорбаӂыма?“

6„Ӱз ӧлчӱ зейтин йаайы“, – ӂувап етти о. Озаман векил деер: „Ал борч кийадыны да хызлы йаз: елли ӧлчӱ“.

7Сора икинӂисинӓ сорэр: „Сӓн некадар борчлуйсун?“ О ӂувап етти: „Ӱз ӧлчӱ боодай“. Да деер она: „Ал борч кийадыны да йаз: сексӓн ӧлчӱ“.

8Чорбаӂы мететти бу диил инанч векили, ани фикирлӓн ишледи. Чӱнкӱ бу дӱннейин адамнары кендикилериннӓн таа фикирли ишлеерлӓр, некадар айдынныын оланнары+.

9Бӓн сизӓ деерим: едениниз дост кендинизӓ бу диил хакына зенгинниклӓн, ки ачан зенгинник битеӂек, кабул оласыныз дивеч биналара.

10Зерӓ ким инанч адам кӱчӱк ишлердӓ, о олаӂэк инанч адам бӱӱк ишлердӓ дӓ, ама кимӓ йок насыл инанмаа кӱчӱк ишлери, она йок насыл инанмаа бӱӱк ишлери дӓ+.

11Еер олмарсайдыныз инанч бу диил хакына зенгинниктӓ, озаман ким сизӓ инандыраӂэк хакына зенгиннии?

12Еер башкасынын малында инанч диилсейдиниз, ким верер сизӓ бишей, сизин олсун дейни?

13Бир дӓ изметкӓр йок насыл измет етсин ики чорбаӂыйа. Зерӓ бирисини беенӓрсейди, ӧбӱрӱнӱ беенмӓз. Йада бириси ичин чалышкан оларса, ӧбӱрӱ ичин касаветсиз олур. Йок насыл измет едӓсиниз хем Аллаха, хем зенгиннӓӓ»+.

Гӧк Падишахлыы хем Закон

14•Фарисейлӓр, ангылары севӓрдилӓр парайы, сеслейерӓк бу лафлары, башладылар гӱлмӓӓ алмаа Иисусу+.

15Иисус деди оннара: «Сиз чалышэрсыныз кендинизи инсанын ӧнӱндӓ доору чыкарасыныз, ама Аллах таныйэр ӱреенизи. Зерӓ не инсан метедер, ондан Аллах азетмеер.

16Закон хем пророклар вардылар Иоандан. Иоандан буйаны Аллахын Падишахлыы насаат олэр, да херкези бакэр зорбалыклан орайы гирмӓӓ+.

17Таа колай ерлӓн гӧк гечеӂек, некадар бир нокта Айоз Закондан дӱшеӂек+.

18Херкез, ким айырылэр карысындан да евленер башкасына, ороспулук йапэр. Ким дӓ евленер коӂасындан айырылмыш карыйа, о да ороспулук йапэр+.

Зенгин хем Лазар

19Варды бир зенгин адам, ангысы гиинӓрди ергиван хем инӂӓ кетен рубайлан. Хергӱн йашарды шенниктӓ хем сефалыкта.

20Онун капусунда йатарды заваллы фукаара Лазар, долу йарайлан.

21Кайылды дойунсун кырынтыларлан, ани дӱшерлӓр зенгинин софрасындан. Артык кӧпеклӓр дӓ, гелип, йалардылар онун йараларыны.

22Бир парча вакыттан сора фукаара ӧлдӱ, ангиллӓр гӧтӱрдӱлӓр ону Авраамын куӂаана. Сора зенгин адам ӧлдӱ да гӧмӱлдӱ+.

23Ачан зеетленӓрди ӧлӱлӓр ериндӓ, о бакты да гӧрдӱ узактан Авраамы, Лазары да онун куӂаанда+.

24Да баарды: „Боба Авраам, аӂы бени. Йолла Лазары, йысласын пармааны су ичиндӓ да сериннетсин беним дилими, зерӓ зеетленерим бу йалын ичиндӓ“+.

25Авраам ӂувап етти: „Оолум, аклына гетир, ани сӓн ии йашадын, ама Лазар зор йашады, шинди о бурада раатлык едер, ама сӓн зеетленерсин.

26Бундан каарӓ бизим хем сизин арамызда вар бир титси дипсизлик, ӧлӓ ки, ким истеер бурадан сизӓ гечсин йада сиздӓн бизӓ, йок колайлыы“.

27Озаман зенгин олан деди: „Йалварэрым, боба, йолла Лазары бобамын евинӓ,

28зерӓ вар беш кардашым. Аннатсын оннара буннары, ки дӱшмесиннӓр оннар да бу зеет еринӓ“.

29Авраам ӂувап етти: „Вар оннарда Моисей хем пророклар, оннары сеслесиннӓр“+.

30„Олмаз, Авраам боба, – ӂувап етти зенгин олан, – салт бурадан, ӧлӱлердӓн гидӓрсейди биркимсей, озаман оннар пишман олаӂэклар гӱнахларындан“.

31Авраам ӂувап етти: „Еер сеслӓмӓрсейдилӓр Моисейи хем пророклары, еер ӧлӱлердӓн дӓ биркимсей дирилӓрсейди, инанмайаӂэклар“»+.

17

Гӱнаха дӱшӱрмейин башкасыны

17^1•Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Йок ниӂӓ гӱнаха сокан денемеклӓр гелмесин, ама вай она, кимдӓн гелер!+

2Таа ии олур, онун бойнусуна бир дермен ташы ассыннар да ону дениз ичинӓ атсыннар, некадар бирисини бу ен кӱчӱклердӓн гӱнаха соксун+.

3Есап алын кенди-кендинизӓ! Еер сенин кардашын сана каршы гӱнах йапарсайды, гит да азарла ону. Еер пишман оларсайды, афет ону+.

4Еер о гӱнаха гирӓрсейди сана каршы еди сыра гӱндӓ да еди сыра гелӓрсейди, дейип: „Пишман олэрым“, афедӓсин ону»+.

5Озаман апостоллар дедилӓр Саабийӓ: «Зееделӓ бизим инанымызы!»+

6Сааби деди: «Еер сиздӓ олурса инан бир хардал тоому гиби, да дейӓрсейдиниз бу дут фиданына: „Бурадан чык кӧклӓн да дениз ичинӓ дииш!“ – о сеслейеӂек+.

7Ким сиздӓн, чыраа кырдан гелдии заман сӱрмектӓн йада койуннары отлатмактан, деер она: „Хызлы гел, отур софрайа!“

8Демеер мисиниз таа тез: „Хазырла имӓӓ, кушан да измет ет бана, бӓн ийинӂӓ хем ичинӂӓ, сора сӓн дӓ ийеӂӓн хем ичеӂӓн“.

9Шӱкӱр едерсин ми сӓн чыраана, ани йапты, не сымарладын она? /Инанмээрым!/

10Хеп ӧлӓ сиз дӓ, ачан йапаӂэныз хепсини, не сымарланмыш, дейиниз: „Биз йарамаз чыраклар, йаптык, не лӓӓзымды йапалым“».

Он лепралы хаста саа олдулар

11Гидӓркӓн Иерусалимӓ, Иисус гечти Самарийадан хем Галилейадан.

12Гирӓркӓн бир кӱӱ ичинӓ, Она каршы чыктылар он лепралы[*] адам. Оннар узакта дурдулар+.

13Сора бӱӱк сеслӓн баардылар: «Иисус, Ӱӱредиӂи, аӂы бизи!»

14Ачан Иисус гӧрдӱ оннары, деди: «Гидин, гӧстерилин попазлара!» Оннар, йолда гидӓркӓн, пакландылар+.

15Оннардан бириси, ачан гӧрдӱ саа олмуш кендини, бӱӱк сеслӓн Аллахы метиннейерӓк, геери дӧндӱ.

16О дӱштӱ ӱзӱкойну Иисусун айакларына да шӱкӱр етти. О бир самарийалыйды+.

17Иисус деди: «Пакланмады мы он киши? Нередӓ докузу?

18Булунмады мы кимсей, бу йабанӂыдан каарӓ, геери дӧнсӱн да Аллахы метиннесин?»

19Сора деди бу адама: «Калк да гит, сенин инанын сени куртарды»+.

Аллахын Падишахлыы ичиниздӓ

20•Фарисейлӓр сордулар Иисуса: «Незаман гелеӂек Аллахын Падишахлыы?» Иисус ӂувап етти оннара: «Аллахын Падишахлыы гелмейеӂек ӧлӓ, ани гӧзӓ урсун+.

21Демейеӂеклӓр сизӓ: „Тӓ орада!“ йада: „Тӓ бурада!“. Зерӓ Аллахын Падишахлыы сиздӓ».

Иисусун икинӂи гелмеси

22Сора деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Гелеӂек вакыт, ачан пек истейеӂениз гӧрӓсиниз Адам Оолунун гӱннериндӓн бирини, ама гӧрӓмейеӂениз+.

23Дейеӂеклӓр сизӓ: „Тӓ орада, тӓ бурада!“ Йола чыкмайын, оннарын ардына гитмейин+.

24Зерӓ, ниӂӓ чимчирик чакэр да айдыннадэр гӧкӱ бир кенарындан ӧбӱр кенарынадан, ӧлӓ олаӂэк Адам Оолу да Кенди гӱнӱндӓ.

25Ама бундан ӧнӂӓ лӓӓзым чок зеет чексин хем кабул олмасын бу бой инсандан+.

26Ниӂӓ олду Нойун гӱннериндӓ, хеп ӧлӓ олаӂэк Адам Оолунун гӱннериндӓ дӓ+.

27Ийӓрдилӓр, ичӓрдилӓр, евленӓрдилӓр о гӱнӓ кадар, незаман Ной гирди геми ичинӓ. Гелди потоп да кайбетти хепсини+.

28Енидӓн олаӂэк, ниӂӓ олду Лотун гӱннериндӓ, незаман инсан ийӓрди, ичӓрди, сатын аларды, сатарды, екӓрди хем ев йапарды.

29Ама о гӱнӱ, ачан чыкты Лот Содомдан, гӧктӓн атеш хем кӱкӱрт йаады да хепсини кайбетти+.

30Хеп ӧлӓ олаӂэк о гӱнӱ дӓ, незаман Адам Оолу пейдаланаӂэк.

31Ким о гӱндӓ булунаӂэк ев ӱстӱндӓ, инмесин алмаа ев ишлерини ичйандан. Ким олаӂэк кырда, дӧнмесин геери евӓ+.

32Аклыныза гетирин Лотун карысыны+.

33Ким чалышаӂэк куртарсын йашамасыны, кайбедеӂек ону, ама ким кайбедеӂек йашамасыны, йашамак еденеӂек+.

34Сӧлеерим, о геӂӓ ики киши барабар бир патта олаӂэк. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк.

35Ики кары барабар ун ӱӱдеӂеклӓр. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк.

/ 36Ики адам олаӂэк кырда. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк./»

37Ӱӱрениӂилӓр сордулар: «Нередӓ, Сааби?» О ӂувап етти: «Нередӓ леш олаӂэк, орайы леш карталлары топланаӂэк».

18

Дул кары хем инансыз дааваӂы

18^1Иисус сӧледи ӱӱрениӂилеринӓ бир ӧрнек, ки гӧстерсин, ани лӓӓзым херзаман дуа етмӓӓ да хич бракылмамаа:+

2«Бир касабада варды бир дааваӂы, ангысы Аллахтан коркмарды, инсандан да утанмарды.

3О касабада варды бир дул кары, ангысы сык гелӓрди она да йалварарды: „Йап доорулук бана беним каршы дуранымнан“.

4О узун вакыт истӓмеди доорулук йапмаа, ама сонда кенди-кендинӓ деди: „Аллахтан коркмээрым, инсандан утанмээрым.

5Ама, чӱнкӱ бу дул кары бени раада бракмээр, она доорулук йапаӂам, ки, дайма гелип, кафамы дӱӱмесин“».

6Сора Сааби екледи: «Ишидерсиниз ми, не деер диил доору дааваӂы?

7Аӂаба Аллах йапмайаӂэк мы доорулук сечилмишлеринӓ, ким Она йалварэр геӂӓ-гӱндӱз? Чок му оннары бекледеӂек+?

8Сӧлеерим сизӓ, тездӓ йапаӂэк доорулук оннара. Ама Адам Оолу гелмесиндӓ, ердӓ инан булаӂэк мы?»+

Харччы хем фарисей

9Сӧледи таа бир ӧрнек оннара, ким кендинӓ умутланэр хем кендини доору сайэр, да башкасыны ашааландырэр+.

10«Ики киши гиттилӓр Айоз бинайа дуа етмӓӓ: бириси фарисей, ӧбӱрӱ харччы+.

11Фарисей айакча дурарды да бӧлӓ дуа едӓрди кенди-кендинӓ: „Аллахым, шӱкӱр едерим сана, ани диилим калан инсан гиби: хырсыз, келепирӂи, ороспу, еки ниӂӓ бу харччы+.

12Бӓн ики сыра хафтада оруч тутэрым, верерим онунӂу пайыны бӱтӱн гелиримдӓн“+.

13Ама харччы дурарды узакта, кыйышмарды баарлем гӧзлерини гӧкӓ калдырсын. О дӱӱйӓрди гӱӱсӱнӓ да дейӓрди: „Аӂы Бени, гӱнахкери, Аллахым!“

14Доору сӧлеерим сизӓ, бу харччы Аллахын гӧзӱндӓ таа доору гитти евӓ, некадар фарисей. Зерӓ ким кендини ӱӱсеклендирер, о ашааландырылаӂэк, ким кендини ашааландырэр, о ӱӱсеклендирилеӂек»+.

Иисус иисӧзлеер ушаклары

15•Гетирӓрдилӓр Иисуса ушаклары, ки диисин оннара, ама ӱӱрениӂилӓр, гӧрӱп буну, азарлардылар оннары.

16Иисус чаарды ушаклары Кендинӓ да деди: «Бракын ушаклары гелсиннӓр Бана да дургутмайын оннары, зерӓ Аллахын Падишахлыы оннарын гибилери ичин.

17Доору сӧлеерим сизӓ: ким каблетмейеӂек Аллахын Падишахлыыны бир ушак гиби, о орайы хич гирмейеӂек»+.

Зенгинник хем дивеч йашамак

18•Бир ӧндерӂи сорду Иисуса: «Ии Ӱӱредиӂи, не лӓӓзым йапайым, ки дивеч йашамак еденейим?»+

19«Нечин деерсин Бана ии? Кимсей диил ии йалныз Аллахтан каарӓ, – ӂувап етти Иисус. –

20Билерсин ми сымарламаклары? Ороспулук йапмайасын, ӧлдӱрмейӓсин, чалмайасын, йаланӂы шаат олмайасын, бобаны хем ананы икрамнайасын».

21«Хепси буннары таманнадым таа генчлиимдӓн», – ӂувап етти бу адам+.

22Иисус, ишидип бу лафлары, деди: «Сана салт бир иш етишмеер: сат варлыыны, пайет фукааралара, да олаӂэк хазнан гӧктӓ. Сора гел да излӓ Бени»+.

23О, ишидип бу лафлары, пек гӱӂенди, зерӓ бӱӱк варлыы варды.

24Иисус, гӧрӱп, ани пек гӱӂенди, деди: «Не зор гирсин Аллахын Падишахлыына зенгин оланнар!

25Таа илин бир девӓ ииненин кулаандан гечсин, некадар бир зенгин адам Аллахын Падишахлыына гирсин».

26Оннар, ангылары сеслӓрдилӓр, дедилӓр: «Ким аӂаба куртулабилир?»

27Иисус ӂувап етти: «Не инсана олмаз, Аллаха олур»+.

28Озаман Петри деди: «Бак, биз брактык хепсини да гелдик Сенин ардына»+.

29Иисус она деди: «Доорусуну сӧлеерим сизӓ, хепси, ким бракты евини, карысыны, кардашларыны, анасыны, бобасыны еки ушакларыны Аллахын Падишахлыы ичин,+

30кабледеӂек чок таа зеедӓ бу ӧмӱрдӓ хем гелӓр ӧмӱрдӓ дивеч йашамак».

Иисус ӱчӱнӂӱ сыра хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

31•Иисус, алып бир тарафа оники ӱӱрениӂисини, деди оннара: «Тӓ, биз гидериз Иерусалимӓ. Хепси, не йазылы пророклардан Адам Оолу ичин, таманнанаӂэк.

32Зерӓ Адам Оолу верилеӂек йабанӂыларын еллеринӓ. Ону гӱлмӓӓ алаӂэклар, сӱӱйеӂеклӓр хем тӱкӱреӂеклӓр ӱзӱнӓ.

33Ону камчыйлан дӱӱйеӂеклӓр да ӧлдӱреӂеклӓр, ама О ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂек»+.

34Оннар аннамадылар бишей бу лафлардан, зерӓ бу лафлар оннар ичин капалыйды. Оннар аннайамадылар, не О сӧледи+.

Бир кӧӧр Иерихон касабасында

35•Ачан йаклашарды Иисус Иерихон касабасына, бир кӧӧр отурарды йол бойунда, диленерӓк.

36Ишидип, ани йолдан инсан гечер, сорду: «Не олэр?»

37Она сӧледилӓр: «Назаретли Иисус гечер».

38Озаман о баарды: «Иисус, Давидин Оолу, аӂы бени!»+

39Оннар, ким гидӓрди ӧндӓ, азарлардылар ону, суссун, ама о таа пек баарарды: «Давидин Оолу, аӂы бени!»

40Иисус дургунду, сымарлады гетирсиннӓр кӧӧр адамы. Ачан о йаклашты, Иисус сорду:

41«Не истеерсин сана йапайым?» О ӂувап етти: «Сааби! Гӧрмӓк еденейим».

42Иисус деди: «Гӧр, сенин инанын сени куртарды»+.

43Кӧӧр адам чабук гӧрмӓӓ башлады да гитти Иисусун ардына, Аллахы метедерӓк. Хепси инсан, гӧрерӓк, не олду, метиннедилӓр Аллахы.

19

Закей

19^1Иисус гирди Иерихон касабасына да гечӓрди касаба ичиндӓн.

2Бир зенгин адам, ады Закей, харччыларын заабиди,

3истӓрди гӧрсӱн Иисусу, ама инсан бетеринӓ гӧрӓмӓрди, зерӓ кенди алчак бойлуйду.

4Онуштан качты илери, пинди бир йабан инӂир ааӂына, Иисусу гӧрсӱн, чӱнкӱ Иисус лӓӓзымды гечсин бу йолдан.

5Ачан Иисус етишти бурайы, бакты йукары, гӧрдӱ ону да деди: «Закей, хызлы ин ерӓ, бӱӱн лӓӓзым калайым сенин евиндӓ».

6Закей хызлы инди ерӓ да Иисусу севинмӓклӓн каблетти.

7Гӧрӱп буну, хепси мырылданмаа башладылар да дейӓрдилӓр: «Гирди конаклансын бир гӱнахкер адамын евиндӓ!»+

8Ама Закей, калкып, Саабийӓ деди: «Сааби, беним варлыымын йарысыны веририм фукааралара. Еер биркимсейи алдаттысайдым, она чевиреӂӓм геери дӧрт катына»+.

9Иисус деди: «Бӱӱн бу евӓ гелди куртулмак, зерӓ бу адам да Авраамын оолудур+.

10Адам Оолу гелди аарасын хем куртарсын кайып оланнары».

Он алтын ичин ӧрнек

11•Ачан Иисус сӧлӓрди бу лафлары, Иерусалимӓ йакынды. Чӱнкӱ чойу санардылар, ани тездӓ орада курулаӂэк Аллахын Падишахлыы,+

12О сӧледи: «Бир адам ӱӱсек бойдан йолланды бир узак мемлекетӓ, ки алсын елӓ падишахлыы да сора дӧнсӱн геери.

13Чаарды он чырааны, верди оннара он гӱмӱш да деди: „Бӓн геери дӧнӱнӂӓ, койун оннары алыш-веришӓ“.

14Ама ватандашлары ондан азетмӓрдилӓр, йолладылар хаберӂилери ардына, сӧлесиннӓр: „Биз истӓмеериз, сӓн падишахлык едӓсин бизим ӱстӱмӱзӓ“+.

15Ачан бу адам алды падишахлыы елӓ, дӧндӱ геери да чаарды чыракларыны, кимӓ вердийди алтыннары, ки гӧрсӱн, не казандылар алыш-веришликтӓн.

16Илкинкиси гелди да деди: „Чорбаӂы, сенин гӱмӱшӱннӓн казандым таа он гӱмӱш“.

17Озаман чорбаӂы ӂувап етти: „Хелал, сӓн ии чыраксын, олдун инанч адам кӱчӱк ишлердӓ, онуштан койэрым сени кулланыӂы он касабанын ӱстӱнӓ“+.

18Гелди икинӂиси да деди: „Чорбаӂы, сенин гӱмӱшӱннӓн казандым таа беш гӱмӱш“.

19Чорбаӂы ӂувап етти: „Сӓн беш касабада кулланыӂы олаӂан“.

20Гелди ӱчӱнӂӱсӱ, дейип: „Чорбаӂы, тӓ гетирдим сенин гӱмӱшӱнӱ. Корудум ону сарылы бир пешкир ичиндӓ,

21зерӓ корктум сендӓн. Сӓн бир кескин адамсын, алэрсын орадан, нерейи коймадын, хем бичерсин, нередӓ екмедин“.

22Озаман чорбаӂы деди: „Йарамаз чырак! Даава кесеӂӓм сана сенин кенди лафларына гӧрӓ. Билӓрдин, ани бӓн кескин бир адамым, алэрым орадан, нерейи коймадым, хем бичерим, нередӓ екмедим.

23Нечин озаман коймадын парамы алыш-веришлӓӓ, ки беним дӧнмемдӓ кабледейим геери казанчлан?“

24Сора дӧндӱ орада дураннара да деди: „Алын гӱмӱшӱ ондан да верин она, кимдӓ вар он гӱмӱш“.

25„Чорбаӂы, – ӂувап етти оннар, – онда шинди вар он гӱмӱш!“

26Чорбаӂы деди: „Сизӓ сӧлеерим, кимдӓ вар, она таа верилеӂек, кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, нейи дӓ вар+.

27Ама беним душманнарымы, ким истӓмеди падишахлык едейим оннарын ӱстӱнӓ, гетирин бурайы да ӧлдӱрӱн беним ӧнӱмдӓ!“»+

Иисус гирер Иерусалимӓ

28•Буну сӧледиктӓн сора, Иисус йолланды Иерусалимӓ доору гитмӓӓ.

29Йаклашты Виффагийа хем Вифанийа кӱӱлеринӓ, ани Зейтин байырынын йанында, йоллады ики ӱӱрениӂисини+

30да деди оннара: «Гидин ӧндеки кӱӱйӓ. Гирӓркӓн орайы, булаӂэныз баалы бир ешек кодуу, ангысына таа кимсей атлы пинмеди. Чӧзӱн ону да гетирин Бана.

31Еер биркимсей сорарса: „Нечин чӧзерсиниз?“, ӂувап един: „О лӓӓзым Саабийӓ“».

32Йолланмышлар гиттилӓр, хепсини ӧлӓ булдулар, ниӂӓ сӧледийди.

33Ачан чӧзӓрдилӓр ешӓӓн кодууну, чорбаӂылар сорду: «Нечин чӧзерсиниз кодуу?»

34Оннар ӂувап еттилӓр: «О лӓӓзым Саабийӓ».

35Ӱӱрениӂилӓр гетирдилӓр кодуу Иисуса, сора дӧшедилӓр рубаларыны кодуун ӱстӱнӓ да Иисусу атлы пиндирдилӓр.

36Иисус атлы гидӓркӓн, инсан дӧшӓрди йол ӱстӱнӓ Онун ӧнӱндӓ кенди рубаларыны.

37Ачан йаклашты Иерусалимӓ, йылмаланаркан Зейтин байырындан, хепси ӱӱрениӂилӓр севинмектӓн бир бӱӱк сеслӓн башладылар метиннемӓӓ Аллахы хепси кудретли ишлӓр ичин, не гӧрдӱлӓр:

38«Иисӧзленмиш олсун Саабинин адына гелӓн Падишах! Услулук гӧклердӓ хем метинник ӱӱсек ерлердӓ!»

39Фарисейлердӓн кимиси, ким инсан арасындайды, Иисуса дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, сустур ӱӱрениӂилерини!»+

40О ӂувап етти оннара: «Сӧлеерим сизӓ: еер оннар сусарсайдылар, ташлар баараӂэклар».

Иисус аалээр Иерусалим ичин

41Иисус, йаклашып касабайа, бакты она да башлады ааламаа онун ичин+.

42О деди: «Еер сӓн баарлем бӱӱн билейдин, насыл еденӓбилирсин услулук! Ама бу саклы сендӓн.

43Гелеӂек вакытлар, незаман душман дуварларда топрак йываӂэк, долайлайаӂэк хем сыкыштыраӂэк сени хер тарафтан.

44Йапаӂэк ерлӓн бир сени хем йок едеӂек сенин ушакларыны сендӓ. Бракмайаӂэк сендӓ бир дӓ таш ӱстӱндӓ таш, зерӓ танымадын вакыды, незаман Аллах гелди сени куртарсын»+.

Иисус паклээр Айоз бинайы

45•Сора Иисус гирди Айоз бинанын аулу ичинӓ да башлады кооламаа дышары хепсини, ким алыш-вериш йапарды.

46О деди оннара: «Йазылы: „Беним евим дуа еви олаӂэк“, ама сиз чевирдиниз ону хайдут ининӓ».

47Иисус хер гӱн ӱӱредӓрди инсаны Айоз бина ичиндӓ. Бӱӱк попазлар, билгичлӓр хем халкын аксакаллары Ону ӧлдӱрмӓӓ бакардылар.

48Ама йапамардылар бишей, зерӓ инсан хавезлӓн Иисусун лафыны сеслӓрди.

20

Иисусун заабитлии

20^1•Бир гӱнӱ, незаман Иисус инсаны Айоз бина аулунда ӱӱредӓрди хем насаат едӓрди Ии Хабери, Она гелдилӓр бӱӱк попазлар, билгичлӓр хем аксакаллар.

2Да дедилӓр: «Сӧлӓ, не заабитликлӓн йапэрсын буннары, хем ким верди Сана заабитлии?»+

3Иисус ӂувап етти оннара: «Койаӂам Бӓн дӓ сизӓ бир соруш, ӂувап единиз Бана.

4Иоанын ваатизлии гӧктӓн ми, оса инсандан мы?»+

5Оннар бири-бириннӓн лафедӓрди: «Еер дейӓрсейдик: „Гӧктӓн“, О дейеӂек: „Ӧлейсӓ, нечин ону инанмадыныз?“+

6Ама дейӓрсейдик: „Инсандан“, озаман инсан бизи ӧлдӱреӂек ташлан, зерӓ хепси инанэр, ани Иоан бир пророк»+.

7Онуштан ӂувап еттилӓр: «Билмеериз, нередӓн гелер Иоанын ваатизлии».

8Озаман Иисус ӂувап етти: «Бӓн дӓ сӧлӓмейеӂӓм сизӓ, не заабитликлӓн йапэрым буннары».

Фена бааӂылар

9•Сора сӧледи инсана бу ӧрнӓӓ: «Бир адам койду бир баа, верди ону бааӂылара, сора узун бир вакыда гитти башка мемлекетӓ+.

10Ӱзӱм вакыдында йоллады бир чырак бааӂылара, алсын пайыны баа берекединдӓн, ама бааӂылар дӱӱдӱлӓр ону да бош еллӓн геери йолладылар.

11Сора йоллады башка бир чырааны. Оннар ону да дӱӱдӱлӓр, гӱлмӓӓ алдылар да бош еллӓн геери йолладылар.

12Йоллады ӱчӱнӂӱ чырааны. Оннар ону да йараладылар хем баадан дышары уураттылар+.

13Баайын чорбаӂысы дӱшӱндӱ: „Не йапайым? Йоллайаӂам беним севгили оолуму. Беки ону икрамнан кабледирлӓр!“+

14Ама бааӂылар, гӧрӱп ону, аннаштылар бири-бириннӓн, дейип: „Тӓ чорбаӂынын оолу, ӧлдӱрелим ону, да баа бизӓ калаӂэк“+.

15Чыкарып ону баадан бир тарафа, ӧлдӱрдӱлӓр. Шинди не йапаӂэк баа чорбаӂысы бу бааӂыларлан+?

16Гелип, телеф едеӂек оннары, ама баайы башка адамнара вереӂек». Бу лафлары ишидип, инсан деди: «Олмаз бу олсун!»+

17Иисус, бакып уз оннарын гӧзлеринӓ, деди: «Озаман насыл аннамаа бу сӧзлери, ани йазылы: „Таш, ани усталар сыбытты, сонда етишти кӧшӓ ташы олсун“?

18Ким дӱшеӂек бу таш ӱстӱнӓ, езилеӂек. Ама кимин ӱстӱнӓ таш дӱшеӂек, ону туз-буз йапаӂэк».

19•Бӱӱк попазлар хем билгичлӓр бактылар хемен Ону тутсуннар, ама инсандан коркардылар. Зерӓ аннадылар, ани оннар ичин Иисус бу ӧрнӓӓ сӧледи.

Хак Кесара хем Аллаха

20Онуштан башладылар Иисусу колламаа. Йолладылар ардына гӧзчӱлери, ангылары йапындылар кабаатсыз, бакарак тутсуннар Ону бир лафлан, ки кулланыӂынын даавасына хем заабитлиинӓ версиннӓр+.

21Она сордулар: «Ӱӱредиӂи, билериз, ани доору лафедерсин хем ӱӱредерсин, адамын ӱзӱнӓ бакмайарак, хакына Аллахын йолуну ӱӱредерсин.

22Дӱшер ми, ӧдейелим харч Кесара оса дӱшмеер ми?»+

23Иисус аннады оннарын шалвирликлерини, да деди: «/Нечин Бени денеерсиниз?/+

24Гӧстерин Бана бир динар. Кимин ресими хем ады йазылы бурада?» «Кесарын», – ӂувап еттилӓр оннар.

25Озаман Иисус деди: «Верин Кесара, не Кесарын, ама Аллаха, не Аллахын»+.

26Тутамадылар Ону лафлан инсанын ӧнӱндӓ да, шашып Онун ӂувабына, сустулар.

Дирилмӓк ичин соруш

27•Кимиси садукейлердӓн, ким деер, ани йок дирилмӓк, йаклашып Иисуса, сордулар:+

28«Ӱӱредиӂи, Моисей йазыларында деди бизӓ: „Еер биркимсей ӧлӓрсейди ушаксыз, да карысы саа каларсайды, онун кардашы евленсин бу карыйа да калдырсын ушак ӧлмӱш кардашына тамызлык ичин“.

29Варды еди кардаш. Илкинкиси евленди да ушаксыз ӧлдӱ.

30Онун карысына евленди икинӂи кардашы, /о да ӧлдӱ таа олмадыйнан ушаа/.

31Сора бу карыйы алды ӱчӱнӂӱ кардашы. Ӧлӓ йапты еди кардаш да ушаксыз ӧлдӱлӓр.

32Хепсиндӓн сора ӧлдӱ кары да.

33Дирилмектӓ ангысынын карысы олаӂэк бу кары? Зерӓ хепси еди кардаш она евлийди».

34Иисус ӂувап етти: «Бу йашаманын ооллары хем кызлары евленерлӓр.

35Ама ким етишеӂек, пай алсын гелӓр ӧмӱрдӓн хем ӧлӱлерин дирилмесиндӓн, евленмейеӂек+.

36Артык йок насыл ӧлсӱннӓр, чӱнкӱ ангиллерӓ бензеерлӓр. Оннар Аллахын ооллары, зерӓ ӧлӱмдӓн дирилеӂеклӓр.

37Ама, ани ӧлӱлӓр дирилеӂек, буну гӧстерди кенди Моисей орада, нередӓ лаф гидер йанар гӱмӓ ичин. Орада Сааби ичин деер: „Авраамын Аллахы, Исаакын Аллахы хем Иаковун Аллахы“.

38Аллах – ӧлӱлерин Аллахы диил, ама дирилерин, зерӓ Аллаха хепси инсан диридир».

39Билгичлердӓн кимиси ӂувап етти: «Ии сӧледин, Ӱӱредиӂи!»

40Бундан сора кимсей кыйышамарды сорсун Она бир дӓ лаф+.

Христос – кимин оолу?

41•Иисус сорду оннара: «Нечин деерлӓр, ани Христос – Давидин Оолу+?

42Кенди Давид Псалма кийадында деер: „Сааби деди беним Чорбаӂыма: Отур саа тарафымда,+

43Бӓн койунӂа Сенин душманнарыны айакларын алтына“.

44Давид адлээр Ону „Чорбаӂы“, озаман насыл О олабилир Давидин оолу?»

45Хепси ишиттилӓр, ниӂӓ Иисус ӱӱрениӂилеринӓ деди:

46«Корунун билгичлердӓн, ангылар северлӓр гезмӓӓ узун рубайлан хем беенерлӓр инсан селӓмнесин оннары мейданнарда. Северлӓр отурмаа илк скемнелерӓ синагогаларда хем ӧндеки ерлерӓ конак софраларында+.

47Оннар кемирерлӓр дулларын евлерини, ама гӧстермӓк ичин узун дуалар йапэрлар. Оннарын ӂезасы чок аар олаӂэк».

21

Дул карынын баашышы

21^1•Иисус сииредӓрди, ниӂӓ зенгин адамнар баашыш койэрлар Айоз бинанын хазнасына+.

2Гӧрдӱ бир фукаара дул карыйы, ангысы койду ики лепта[*].

3Иисус деди: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу фукаара дул таа чок койду хепсиндӓн.

4Хепси койду кенди боллукларындан, ама бу кары кенди йоклуундан верди хепсини, не варды онда йашамак ичин»+.

Битки вакыдын нышаннары

5•Ачан кимиси лафедӓрди Айоз бина ичин, ангысы гӧзӓл донакты кӓӓмил ташларлан хем баашышларлан, Иисус деди:

6«Гелеӂек вакыт, бурада калмайаӂэк таш ӱстӱндӓ таш, хепси йыкылаӂэк»+.

7Ӱӱрениӂилӓр Иисуса сордулар: «Ӱӱредиӂи, незаман буннар олаӂэк хем несой нышан гӧстереӂек буннарын йаклашмасыны?»

8Иисус ӂувап етти: «Бакын, алданмайасыныз. Зерӓ чойу гелеӂек Беним адыма да дейеӂек: „Бӓним Христос“ йада: „Вакыт гелди“. Сиз гитмейин оннарын ардына+.

9Ачан ишидеӂениз ӂенклӓр ичин хем калкынмаклар ичин, коркмайын. Зерӓ илкин хепси буннар лӓӓзым олсун, ама биткиси тез гелмейеӂек».

10Ондан сора Иисус деди: «Миллет миллетӓ, падишахлык падишахлаа каршы калкаӂэк+.

11Кими ерлердӓ бӱӱк ер тепремелери, аачлык, салгыннар, башка титси ишлӓр хем бӱӱк нышаннар гӧктӓ олаӂэк+.

12Хепсиндӓн ӧнӂӓ сизи тутаӂэклар хем коолайаӂэклар. Вереӂеклӓр синагогалара хем зынданнара, чыкараӂэклар сизи падишахларын хем кулланыӂыларын ӧнӱнӓ Беним адым ичин+.

13Бу ишлӓр олаӂэк, ки шаатлык едӓсиниз Беним ичин.

14Буну ии аклынызда тутун: дӱшӱнмейин, насыл доорулуунузу чыкармаа.

15Зерӓ сизӓ аарифлик лафыныза вереӂӓм, да душманнарыныз сизӓ каршы дурамайаӂэк хем бишей дейӓмейеӂек+.

16Оннарын еллеринӓ сизи вереӂеклӓр кенди ананыз, бобаныз, кардашларыныз, хысымнарыныз хем достларыныз. Кимисини сиздӓн ӧлдӱреӂеклӓр.

17Беним адым ичин сиздӓн хепси азетмейеӂек,

18ама бир дӓ сач башыныздан кайбелмейеӂек+.

19Дайанмаклан сиз кендинизи куртараӂэныз.

20•Ачан гӧреӂениз Иерусалими, долайланмыш аскерлӓрлӓн, билӓсиниз, ани онун даалмасы йаклашты.

21Озаман, ким олаӂэк Иудейада, байырлара качсын. Ким булунаӂэк Иерусалим ичиндӓ, чыксын орадан. Ким олаӂэк кырда, гирмесин касабайа.

22Буннар ӂеза гӱннери олаӂэк, ки таманнансын хепси, не йазылы.

23О гӱннердӓ вай маамул хем ушак емзирӓн карылара! Зерӓ ер ӱстӱндӓ бир бӱӱк сыкынтылык олаӂэк, Аллахын ӱфкеси бу инсан ӱстӱнӓ гелеӂек+.

24Оннар кылычтан ӧлеӂек, есирлӓӓ хертӱрлӱ миллетлерӓ гӧтӱрӱлеӂек. Иерусалим йабанӂы миллетлӓрлӓн чииненмиш олаӂэк, озамана кадар, незаман миллетлерин вакытлары таманнанаӂэк+.

Адам Оолунун гелмеси

25•Гӱндӓ, айда хем йылдызларда нышаннар олаӂэк. Ер ӱстӱндӓ сыкынтылык миллетлерин арасында олаӂэк. Оннар билмейеӂеклӓр, не йапсыннар денизин далгалары уултусундан.

26Инсан байылаӂэк коркудан, белалары беклейерӓк, не дӱннӓ ӱстӱнӓ гелеӂек, зерӓ гӧкӱн куветлери сарсаланаӂэк.

27Озаман гӧреӂеклӓр Адам Оолуну булут ичиндӓ гелӓркӓн бӱӱк куветлӓн хем метинниклӓн.

28Ачан буннар башлайаӂэк олмаа, озаман доорулун хем калдырын бакышынызы йукары, зерӓ сизин куртулманыз йаклашты».

29•Сора бир ӧрнек сӧледи оннара: «Бакын инӂир фиданына хем калан фиданнара.

30Ачан гӧрерсиниз оннары ешерӓркӓн, билерсиниз, ани йаз йакын.

31Хеп ӧлӓ, сиз дӓ ачан гӧреӂениз буннары олуркан, билин, ани Аллахын Падишахлыы йаклашэр.

32Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу бой инсан гечмейеӂек, хепси буннар таманнанмайынӂа+.

33Ер хем гӧк гечеӂек, ама Беним сӧзлерим хич гечмейеӂек+.

Кушку олун

34Кенди-кендинизӓ есап алын, ки биртӱрлӱ аарлашмасын ӱреклериниз хобурлуктан, ичкиӂиликтӓн хем йашамак кахырларындан, да о гӱн гелмесин ап-ансыздан сизин ӱстӱнӱзӓ.

35О гӱн аркан гиби гелеӂек бу ердӓ хепси йашайаннарын ӱстӱнӓ.

36Херзаман олун ачыкгӧз хем дуа един, ки куртулабилӓсиниз хепси буннардан, не олаӂэк, да Адам Оолунун ӧнӱнӓ чыкабилӓсиниз»+.

37Гӱндӱз Иисус ӱӱредӓрди Айоз бина ичиндӓ, ама авшамнен геӂелемӓӓ гидӓрди Зейтин байырына+.

38Инсан чин сабаалендӓн Айоз бинайа гелӓрди, ки сеслесин Ону.

22

Иисуса каршы аннашмак

22^1•Хамурсуз йорту, ани денер Паскеллӓ, йаклашарды.

2Бӱӱк попазлар хем билгичлӓр аарардылар колайлык Иисусу ӧлдӱрсӱннӓр, ама инсандан коркардылар.

3Шейтан гирди оникидӓн бирисинӓ, Иудайа, ангысына дейӓрдилӓр Искариот+.

4Иуда гитти аннашсын бӱӱк попазларлан хем Айоз бинанын бекчилерин заабитлериннӓн, насыл верӓбилсин Иисусу оннарын елинӓ.

5Оннар севиндилӓр, кайыл олдулар она пара версиннӓр.

6Иуда буну каблетти да бакарды булсун бир уйгун вакыт, ки Иисусу оннарын елинӓ версин, незаман инсан йок+.

Паскеллӓ софрасы

7•Гелди Хамурсуз йортунун гӱнӱ, незаман Паскелленин курбаны лӓӓзымды кесилсин+.

8Иисус йоллады Петрийи хем Иоаны бутӱрлӱ сымарламаклан: «Гидин да хазырлайын бизӓ Паскеллӓ софрасыны ийелим».

9«Нередӓ истеерсин хазырлайалым?» – сордулар оннар.

10О ӂувап етти: «Ачан касаба ичинӓ гиреӂениз, сизӓ каршы чыкаӂэк бир адам, ани гӧтӱреӂек бир тести су. Гидин онун ардына евӓдӓн, нерейи о гиреӂек,

11да дейин евин чорбаӂысына: „Ӱӱредиӂи сорэр: нередӓ конак одасы, нӓӓнда Паскеллейи ӱӱрениӂилеримнӓн ийеӂӓм?“

12О гӧстереӂек сизӓ ӱст катта бир бӱӱк ода, хазыр, дӧшенмиш. Орада хазырлайын бизӓ Паскеллейи».

13Оннар гиттилӓр да булдулар ӧлӓ, ниӂӓ О сӧледийди. Орада хазырладылар Паскеллейи.

14•Ачан гелди вакыт, Иисус апостолларлан барабар отурду софрайа.

15О деди оннара: «Чок истӓрдим ийейим сизиннӓн бу Паскеллейи Беним зеетлеримдӓн илери.

16Зерӓ сӧлеерим сизӓ, бундан сора имейеӂӓм Паскеллейи, олмайынӂа Аллахын Падишахлыында»+.

17Сора алды чӧлмӓӓ, шӱкӱр етти Аллаха да деди: «Алын буну, пайедин аранызда.

18Зерӓ сизӓ сӧлеерим, ани шиндӓн сора ичмейеӂӓм чотук мейвасындан, таа гелмейинӂӓ Аллахын Падишахлыы».

19Сора алды бир екмек, шӱкӱр етти Аллаха, кырып, ону верди ӱӱрениӂилеринӓ да деди: «Бу – Беним гӱӱдӓм, ани верилер сизин ичин. Буну йапасыныз Беним анылмам ичин»+.

20Хеп ӧлӓ, имектӓн сора, алды чӧлмӓӓ да деди: «Бу чӧлмек – ени бааланты, ани куведӓ гирер Беним канымнан, ани сизин ичин дӧкӱлер.

21Тӓ шинди Бени сатанын ели Бенимнӓн бу софрада+.

22Адам Оолу гидер, ниӂӓ Онун ичин сыраланмыш. Ама вай о адама, кимдӓн Адам Оолу сатылэр!»+

23Оннар башладылар сормаа бири-биринӓ: «Аӂаба кимдир о, ким буну йапэр?»

Бӱӱклӱк ичин кавга

24•Апостолларын арасында башлады бир кавга, ки билинсин, ким оннардан ен бӱӱк сайылаӂэк.

25Иисус деди: «Миллетлерин падишахлары заабитлик едерлӓр инсанын ӱстӱнӓ. Инсан адлээр заабитлерини „ии йапан“.

26Ама сиз оннар гиби олмайын. Ким ен бӱӱк сиздӓн, олсун ниӂӓ ен кӱчӱк, хем ким кулланэр, олсун изметчи гиби+.

27Зерӓ ким таа бӱӱк? О, ким софрада отурэр мы, оса ким измет едер ми? Диил ми о, ким софрада отурэр? Ама Бӓн сизин аранызда бир изметчи гибийим+.

28Сизсиниз оннар, ким Бенимнӓн билӓ херзаман Беним денемеклеримдӓ олду+.

29Онун ичин сизӓ падишахлык баашлээрым, ниӂӓ Боба Бана баашлады,+

30ийӓсиниз хем ичӓсиниз Беним Падишахлыымын софрасында хем отурасыныз чорбаӂылык скемнелериндӓ, даава кесерӓк Израилин оники тамызлыына»+.

Петринин атылмасы ичин хабер

31•Сааби деди Петрийӓ: «Симон, Симон, шейтан истеди сизи чалкасын, ниӂӓ боодайы,

32ама Бӓн дуа еттим сенин ичин, йуфкаланмасын сенин инанын. Да сӓн, енидӓн дӧнӱп Бана, каавилейӓсин кардашларыны инанда»+.

33Петри деди Она: «Сааби, бӓн хазырым гитмӓӓ Сениннӓн зынданадан хем ӧлӱмӓдӓн»+.

34Ама Иисус деди она: «Сӧлеерим сана, Петри: бӱӱн хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра Бендӓн атылаӂан».

35Сора деди хепсинӓ: «Ачан йолладым сизи кесесиз, хийбесиз хем айак капсыз, варды мы сизин бир сыкынтыныз?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Хич бишейдӓ йокту»+.

36Иисус деди: «Ама шинди деерим сизӓ: Кимин вар кесеси, алсын йанына. Кимин вар хийбеси, йанына алсын. Кимин йок кылыӂы, сатсын ӱст рубасыны да алсын кылыч кендинӓ.

37Зерӓ лӓӓзым таманнансын Бенимнӓн бу сӧзлӓр, ани йазылы: „О койулду законсузларлан бир сайыйа“. Бу йазы тездӓ лӓӓзым таманнансын Бенимнӓн».

38«Сааби, – деди оннар, – тӓ, ики кылыч!» О ӂувап етти: «Етӓр!»

Иисус Зейтин байырында

39•Иисус, дышары чыкып, алышмасына гӧрӓ, гитти Зейтин байырына. Ӱӱрениӂилери гитти Онун ардына.

40Ачан етиштилӓр о ерӓ, деди оннара: «Дуа един, ки дӱшмейӓсиниз денемейӓ»+.

41Сора узаклашты оннардан бир сопа атымы, диз чӧктӱ да башлады дуа етмӓӓ:

42«Боба, еер истӓрсейдин, ашырт Бендӓн бу аӂы чӧлмӓӓ! Хеп окадар олсун диил Беним истедиим, ама Сенин»+.

43Озаман гӧктӓн гӧстерилди бир ангил, ангысы гелди Ону гиргиннетмӓӓ+.

44Булунуп бӱӱк зеетлердӓ, Иисус башлады таа хашлак дуа етмӓӓ. Онун тери аннысындан дамнарды ерӓ бӱӱк кан дамналары гиби.

45Дуадан сора калкып, гелди ӱӱрениӂилеринӓ, ама оннар, кахырдан йорулуп, уйумуштулар.

46О деди оннара: «Нечин уйуйэрсыныз? Калкын да дуа един, ки денемейӓ дӱшмейӓсиниз».

Иисус тутулэр

47•Иисус таа лафедӓркӓн, пейдаланды бир сӱрӱ инсан. Оннарын ӧнӱ сора гидӓрди ӱӱрениӂилерин бириси, ады Иуда. О йаклашты Иисуса, ӧпсӱн Ону дейни+.

48Ама Иисус деди: «Иуда, бир ӧпӱшлӓн ми сатэрсын Адам Оолуну?»

49Оннар, ким Иисуслан барабарды, гӧрӱп, не олэр, сордулар Она: «Сааби, кылычлан уралым мы?»+

50Бириси оннардан урду баш попазын чыраана да кести онун саа кулааны.

51Ама Иисус деди: «Олмаз, етӓр!» Бу адамын кулаана дииди да алыштырды.

52Сора Иисус деди бӱӱк попазлара, Айоз бинанын бекчилерин заабитлеринӓ хем аксакаллара, ангылары гелдилӓр Ону тутмаа: «Сиз чыктыныз Бени тутмаа, ниӂӓ бир хайдуду, кылычларлан хем сопаларлан.

53Хер гӱн сизиннӓн булунурдум Айоз бинада, Бени тутмадыныз. Ама шинди гелди сизин саадыныз, караннык куведин саады»+.

Петри атылэр Иисустан

54•Иисусу туттуктан сора гӧтӱрдӱлӓр баш попазын евинӓ. Петри узактан узаа излӓрди оннары.

55Тутуштурдулар бир атеш аул ичиндӓ да отурдулар онун долайында. Петри отурду оннарын арасында.

56Бир изметкӓр кыз атешин айдынныында гӧрдӱ Петрийи, уз она бакты да деди: «Бу адам да Онуннанды».

57Петри атылды, дейерӓк: «Кары, бӓн Ону хич танымээрым!»

58Бираздана башкасы деди: «Сӓн дӓ оннардансын». Ама Петри деди: «Бей адам, бӓн диилим оннардан».

59Йакын бир сааттан сора таа бириси деди: «Хич лафсыз, бу адам да Онуннанды, зерӓ о да галилейалы».

60Петри ӂувап етти: «Бей адам, хич аннамээрым, не сӧлеерсин». Ачан Петри таа лафедӓрди, хороз ӧттӱ.

61Сааби дӧндӱ да уз Петрийӓ бакты. Озаман Петри аклына гетирди лафлары, ани сӧледийди Иисус: «Бӱӱн хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра Бендӓн атылаӂан»+.

62Петри чыкты дышары да аӂы аалады.

Иисусу аскерлӓр гӱлмӓӓ алэрлар

63•Иисусун бекчилери гӱлмӓӓ алардылар хем дӱӱйӓрдилӓр Ону.

64Бааладылар Онун гӧзлерини да сорардылар: «Пророклук ет, ким урду Сана?»

65Хем таа чок бетваларлан Ону бетвалардылар.

Иисус Синедрионун ӧнӱндӓ

66•Ачан айдыннанды, халкын аксакаллары, бӱӱк попазлар хем билгичлӓр топландылар. Иисусу гетирдилӓр Синедриона да сордулар:

67«Сӓнсин ми Христос? Сӧлӓ бизӓ». Иисус ӂувап етти: «Еер сӧлӓрсейдим сизӓ, инанмайаӂэныз.

68Еер сорарсайдым сизӓ, ӂувап етмейеӂениз Бана /хем дӓ колвермейеӂениз Бени/.

69Бӱӱндӓн сора Адам Оолу отураӂэк кудретли Аллахын саа тарафында»+.

70Хепси сорардылар: «Аслы мы, ани Сӓн Аллахын Оолуйсун?» О ӂувап етти: «Ниӂӓ сӧлеерсиниз, Бӓним».

71Озаман дедилӓр: «Не лӓӓзым бизӓ башка шаат? Биз кендимиз ишиттик лафы Онун аазындан»+.

23

Иисус кулланыӂы Пилатын ӧнӱндӓ

23^1•Ондан сора хепси калктылар да Иисусу Пилата гӧтӱрдӱлӓр+.

2Башладылар Ону кабаатландырмаа бӧлӓ лафларлан: «Биз булдук бу Адамы, бизим инсаны кызыштыраркан калкынмаа хем дургударкан, харч ӧдӓмесиннӓр Кесара. О кендини сайэр Христос – Падишах»+.

3Пилат сорду: «Сӓнсин ми Иудейлерин Падишахы?» «Ӧлӓ, ниӂӓ сӧлеерсин», – ӂувап етти Иисус+.

4Пилат деди бӱӱк попазлара: «Бӓн булмээрым бир дӓ кабаат бу адамда»+.

5Оннар чок чалыштылар, дейип: «О калдырэр инсаны, ӱӱредер бӱтӱн Иудейада, башлайып Галилейадан бурайы кадар».

Иисус Иродун ӧнӱндӓ

6Пилат, ишидип буну, сорду: «Бу адам Галилейадан мы?»

7Ачан аннады, ани Иисус Иродун кулланмасындан, Ону Ирода йоллады, ангысы о гӱннердӓ Иерусалимдейди+.

8Ирод, гӧрӱп Иисусу, пек севинди, зерӓ чоктан истӓрди Ону гӧрсӱн, чӱнкӱ Онун ичин ишиттийди да умутланарды гӧрсӱн Ону йапаркан бир мераклы нышан+.

9Койду Она чок сорушлар, ама Иисус хич ӂувап вермеди.

10Бӱӱк попазлар хем билгичлӓр орада дурардылар да бӱӱк ӱфкейлӓн амазлардылар Ону.

11Ирод кенди аскерлериннӓн ашаалатты хем гӱлмӓӓ алды Иисусу, гиидирди Ону йалабык рубайлан, сора геери йоллады Пилата.

12О гӱндӓн сора Ирод хем Пилат достлаштылар бири-бириннӓн, ама бу гӱнӓ кадар душманнык едӓрдилӓр.

Иисус хем Варавва

13•Пилат топлады бӱӱк попазлары, ӧндерӂилери хем инсаны

14да деди оннара: «Гетирдиниз бана бу Адамы, ниӂӓ бирисини, ангысы кызыштырэр инсаны калкынмаа. Ама аараштырып хепсини сизин ӧнӱнӱздӓ, булмадым бу Адамда бир дӓ кабаат, не сиз сӧлединиз.

15Ирод да булмады, онуштан Ону геери бизӓ йоллады. Гӧрерсиниз, бу Адам бишей йапмады, ки ӧлӱмӓ кабаатлы олсун.

16Онуштан дӱӱдӱрдӱктӓн сора колвереӂӓм Ону».

/ 17Хер Паскеллӓ йортусунда Пилат лӓӓзымды колверсин капанмышлардан бирисини./

18Ама хепси оннар баардылар бир сеслӓн: «Ӧлӱмӓ Ону, колвер бизӓ Вараввайы!»

19Вараввайы зындана кападыйдылар калкынмак хем адам ӧлдӱрмӓк бетеринӓ, не о йапмышты касаба ичиндӓ.

20Пилат енидӓн данышты оннара, умутланарак, колверсин Иисусу,

21ама оннар баардылар: «Гер, гер Ону ставроза!»

22Пилат ӱчӱнӂӱ сыра сорду: «Не кӧтӱлӱк О йапты? Бӓн булмадым бир дӓ кабаат Онда ӧлӱм ичин. Ӧлӓ ки, дӱӱдӱрдӱктӓн сора колвереӂӓм Ону».

23Оннар бӱӱк сеслӓн баардылар хем зорладылар, ки Иисус герилсин ставроза. Оннарын /хем бӱӱк попазларын/ баармаклары енседилӓр.

24Пилат карарлады оннарын истедиклерини таманнасын.

25Колверди ону, ким капана капалыйды калкынмак хем адам ӧлдӱрмӓк ичин, ону, кими истедилӓр, ама Иисусу бракты оннарын истедиинӓ.

Иисусу герерлӓр ставроза

26•Ачан гӧтӱрӓрдилӓр Ону ставроза гермӓӓ, йолда дургуттулар бир адамы, ады Киринели Симон, ангысы кырдан гелӓрди. Койдулар онун омузларына ставрозу, ки Иисусун ардына гӧтӱрсӱн.

27Иисусун ардына гидӓрди бир сӱрӱ инсан хем карылар, ангылары аалардылар хем гӱӱслеринӓ дӱӱйӓрдилӓр.

28Иисус, дӧнӱп оннара, деди: «Иерусалимин кызлары, ааламайын Беним ичин, ама аалайын кендиниз ичин хем ушакларыныз ичин.

29Зерӓ йаклашэр вакыт, ачан инсан дейеӂек: „Не мутлу ушаксыз карылара, ангылары хич дуудурмадылар хем хич емзирмедилӓр!“+

30Озаман дейеӂеклӓр байыр канараларына: „Дӱшӱн бизим ӱстӱмӱзӓ!“ хем байырлара: „Ӧртӱн бизи!“+

31Еер бу йапыларсайды ешил фиданнан, не олаӂэк озаман, ачан куруйаӂэк?»

32Иисуслан барабар гӧтӱрӱрдӱлӓр ики хайдут, ангыларыны лӓӓзымды ӧлдӱрсӱннӓр Онуннан барабар.

33Етишип ерӓ, нересинӓ денилер «Баш Кемии», орада ставроза гердилӓр Ону хем ики хайдуду: бирисини саа, ӧбӱрӱнӱ сол тарафына.

34Иисус дейӓрди: «Боба, афет оннары, зерӓ билмеерлӓр, не йапэрлар!» Аттылар четелӓ, пайедип рубаларыны бири-биринин арасында+.

35Инсан дурарды орада да сииредӓрди. Ӧндерӂилӓр гӱлмӓӓ алардылар Иисусу хем дейӓрдилӓр: «О башкаларыны куртарды; еер О Христоссайды, Аллахын Сечилмиши, ко Кендини куртарсын!»+

36Аскерлӓр гӱлмӓӓ алдылар Ону. Йаклаштылар да вердилӓр ииши шарап,

37дейип: «Еер Сӓнсейдин Иудейлерин Падишахы, куртар Кендини!»

38Онун башы ӱстӱндӓ йазылыйды /латин, урум хем чыфыт дилиндӓ/: «Иудейлерин Падишахы».

39Ставрозда герили хайдутлардан бириси кӧтӱлӓрди Ону, дейип: «Еер сӓн Христоссайдын, куртар Кендини хем бизи дӓ!»

40Ама ӧбӱрӱ азарлады ону, дейерӓк: «Коркмээрсын мы Аллахтан, ачан кендин дӓ булунэрсын хеп бу ӂеза алтында?

41Бизим ичин доору кабледелим йарашыр ӂезайы кабаатымыз ичин, ама бу Адам йапмады бир дӓ кӧтӱлӱк»+.

42Сора данышты Иисуса: «Сааби, аклына гетир бени, ачан гелеӂӓн Сенин падишахлыына».

43Иисус ӂувап етти: «Доору сӧлеерим сана, бӱӱн олаӂан Бенимнӓн райда».

Иисус ӧлер

44•Алтынӂы саадын долайындайды. Олду бӱӱк караннык бӱтӱн мемлекеттӓ, ани тутту ӱч саат, докузунӂу саада кадар[*].

45Гӱн карарды, Айоз бинанын ичйанкы пердеси йыртылды ортадан.

46Иисус бӱӱк сеслӓн баарды: «Боба, Сенин елинӓ верерим духуму!» Дейип бу лафлары, салверди духуну+.

47Аскер ӱзбашы, гӧрӱп, не олду, метиннеди Аллахы, дейип: «Хакына, ани бу Адам кабаатсызды!»

48Ачан хепси инсан, ким гелдийдилӓр сииретмӓӓ, гӧрдӱлӓр, не олду, даалыштылар, херкези дӱӱйерӓк кенди гӱӱсӱнӱ+.

49Хепси, ким Иисусу таныйарды, хем карылар, ангылары Галилейадан гелдийдилӓр, дурурдулар узакта да бакардылар, не олэр+.

Иисусу гӧмерлӓр

50•Орада варды Синедрион азаларындан бир ии хем доору адам, ады Иосиф,

51ангысы пай алмадыйды оннарын неетлериндӓ хем йаптыкларында. Бу адам иудейлерин Аримафейа касабасынданды, Аллахын Падишахлыыны беклӓрди.

52Бу адам гитти Пилата, Иисусун гӱӱдесини истеди.

53Индирди Ону ставроздан, сарды бир кетен чаршафлан да койду бир ени, ойулмуш канара ичиндӓ мезара, нередӓ таа гӧмӱлмедийди кимсей.

54Бир ӂумаа гӱнӱйдӱ, йаклашарды ӂумертеси[*].

55Карылар, ангылары гелдийдилӓр Иисуслан Галилейадан, гиттилӓр Иосифин ардына, гӧрдӱлӓр мезары хем насыл ерлештирилди Иисусун гӱӱдеси мезар ичинӓ.

56Сора дӧндӱлӓр геери, хазырладылар кокулары хем паалы йаалары, да ӂумертеси гӱнӱ диннендилӓр Закона гӧрӓ.

24

Иисус дирилер

24^1•Хафтанын илк гӱнӱндӓ, чин сабаалӓн, бу карылар /хем башкалары да оннарлан барабар/ гелдилӓр мезары гӧрмӓӓ. Гетирдилӓр кокулу йаалары, ани хазырладыйдылар.

2Булдулар ташы, мезардан бир тарафа актарылмыш.

3Гирдилӓр ичйанына, ама Сааби Иисусун гӱӱдесини булмадылар.

4Ачан билмӓрдилӓр, не йапсыннар, бирдӓн гӧстерилди оннара ики адам, гиийимни йалабык рубайлан+.

5Карылар корктулар да ерӓдӓн баш иилттилӓр, ама бу адамнар дедилӓр: «Нечин аарээрсыныз дирийи ӧлӱлерин арасында?

6О йок бурада, дирилди. Аклыныза гетирин, не сӧледийди, ачан таа Галилейадайды.

7О демишти: „Адам Оолу гӱнахкерлерин елинӓ верилеӂек, ставроза герилеӂек да ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂек“»+.

8Бу карылар аклына гетирдилӓр Иисусун лафларыны+.

9Дӧнӱп мезардан, хепсини буннары онбир апостола хем калан инсана сӧледилӓр.

10Ким бу хабери гетирди, буннарды: Марийа Магдалина, Иоана, Марийа, Иаковун анасы, хем каланы, ким оннарлан барабарды+.

11Оннарын лафлары апостоллара гӧрӱндӱ бир масал гиби, онуштан инанмардылар+.

12Ама Петри калкты да качты мезара. Етиштийнӓн, иилди да бакты ичйанына, ама кетен чаршафлардан каарӓ бишей гӧрмеди. Ондан сора дӧндӱ геери, шашарак буна, не олду.

Иисус Еммаус йолунда

13•О гӱнӱ ики ӱӱрениӂи гидӓрди бир кӱӱйӓ, ани ады Еммаус, Иерусалимдӓн алтмыш стади[*] узаклыы.

14Оннар лафедӓрди бири-бириннӓн хепси ичин, не олду.

15Оннар лафедӓркӓн хем сорушаркан, Иисус Кенди йаклашты оннара, да барабар гиттилӓр.

16Оннарын гӧзлери капалыйды, ки танымасыннар Ону+.

17Иисус сорду: «Сиз, гидӓркӓн, не лафедерсиниз?» Оннар бир кахырлы ӱзлӓн дурдулар.

18Оннардан бириси, ады Клеопа, деди Она: «Аӂаба, сӓн йалныз мыйсын Иерусалимдӓ йабанӂылардан, ким билмеер, не олду бурада бу гӱннердӓ?»+

19«Не олду?» – сорду Иисус. Оннар ӂувап еттилӓр: «Хепси буннар олду Иисуслан Назареттӓн, Ангысы бир бӱӱк пророкту лафында хем ишиндӓ, Аллахын хем бӱтӱн инсанын ӧнӱндӓ.

20Ама бизим бӱӱк попазлар хем ӧндерӂилӓр даава кестилӓр ӧлӱмӓ да ставроза гердилӓр Ону+.

21Ама биз умутланардык, ани О куртараӂэк Израили. Да тӓ бӱӱн ӱчӱнӂӱ гӱн, ниӂӓ бу олду.

22Бундан каарӓ, биркач кары арамыздан шашмайа бизи койдулар. Оннар, чин-сабаалӓн мезара гидип,

23Онун гӱӱдесини булмадылар. Сора, гелип бизӓ, сӧледилӓр, ани ангиллери гӧрмӱшлӓр. Ангиллӓр оннара демиш, ани Иисус дирилди.

24Кимиси биздӓн гиттилӓр мезара да гӧрдӱлӓр, ани хепси буннар ӧлӓ, ниӂӓ карылар сӧледилӓр, ама Ону гӧрмедилӓр».

25«Не фикирсизсиниз сиз! – ӂувап етти Иисус. – Не зор инанэрсыныз пророкларын сӧледиклерини!

26Дӱшмеер ми, Христос бӧлӓ зеетленсин, сора метинниинӓ етишсин?»+

27Сора башлады Моисейдӓн хем хепси пророклардан аннатмаа, не йазылы Онун ичин Айоз Йазыларда.+

28Йаклашып кӱӱйӓ, нерейи гидӓрдилӓр, Иисус йапылды, ани истеер гитмӓӓ таа илери.

29Ама оннар йалвардылар Она да дедилӓр: «Кал бизимнӓн. Гӱн каушэр, геӂӓ олэр». О гирди, оннарлан калды.

30Софрайа отурдуктан сора Иисус алды екмӓӓ, иисӧзледи, кырды да верди ӱӱрениӂилерӓ+.

31Озаман ачылды гӧзлери, да таныдылар Ону, ама О гӧрӱнмӓз олду.

32Оннар дейӓрдилӓр бири-биринӓ: «Аӂаба, йанмарды мы ӱреемиз, ачан О бизӓ йолда сӧлӓрди хем аннадарды Айоз Йазылары?»

33Оннар хич ойаланмадылар, калкып, геери Иерусалимӓ дӧндӱлӓр. Орада булдулар онбир апостолу хем башка ӱӱрениӂилери, бирердӓ топлу,

34ангылары сӧлӓрдилӓр бири-биринӓ: «Хакына, Сааби дирилди, гӧстерилди Симона»+.

35Озаман бу ики ӱӱрениӂи сӧледилӓр, не олду оннарлан йолда, хем насыл таныдылар Иисусу, екмӓӓ кыраркан.

Иисус гӧстерилер ӱӱрениӂилеринӓ

36•Бӧлӓ оннар лафедӓркӓн, Иисус Кендиси пейдаланды араларында да деди: «Услулук сизӓ!»

37Оннар корктулар хем шаштылар, санып, ани гӧрерлӓр бир дух+.

38Ама О деди: «Нечин кахырланэрсыныз хем нечин икилеерсиниз ӱреениздӓ?

39Бакын Беним еллеримӓ хем айакларыма. Бӓн Кендимим, диийин да бакын, зерӓ духун йок ети, не дӓ кемии, ниӂӓ гӧрерсиниз Бендӓ»+.

40Ачан деди бу лафлары, гӧстерди оннара Кенди еллерини хем айакларыны.

41Оннар севинмектӓн хем шашмактан инанамардылар кенди гӧзлерини. Озаман Иисус деди: «Вар мы сиздӓ бурада бишей имӓӓ?»+

42Оннар вердилӓр Она бир парча пишмиш балык /хем бир парча гӧмеч балы/.

43О алды да иди оннарын ӧнӱндӓ.

44Сора деди: «Не сӧледийдим сизӓ, ачан таа булунардым сизиннӓн, ани хепси, не вар йазылы Моисейин Законунда, пророкларын кийатларында хем Псалмаларда Беним ичин, лӓӓзым таманнансын».

45Озаман ачты оннарын фикирлерини, аннасыннар Айоз Йазылары+.

46Иисус деди: «Бӧлӓ йазылы, ани лӓӓзым зеетленсин Христос, ама ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилсин ӧлӱдӓн+.

47Башлайып Иерусалим касабасындан, лӓӓзым насаат олсун Онун адыннан хепси миллетлерӓ, ки пишман олсуннар гӱнахларындан хем баашламак каблетсиннӓр.

48Сиз шаатсыныз хепси бу ишлерӓ+.

49Бӓн йоллайаӂам сизӓ не аданмыш Беним Бобамдан. Сиз калын касаба ичиндӓ, кувет каблединӂӓ йукардан»+.

Иисус гӧкӓ калкэр

50•Иисус чыкарды оннары Иерусалимдӓн Вифанийа кӱӱйӱнӓ доору. Калдырды еллерини да иисӧзледи оннары+.

51Ачан иисӧзлӓрди оннары, айырылды оннардан да калкты гӧкӓ.

52Оннар баш иилттилӓр Она, сора дӧндӱлӓр Иерусалимӓ бӱӱк севинмӓклӓн+.

53Херзаман гидип Айоз бинайа, Аллахы метиннӓрдилӓр. /Амин./+

* 4:44 Иудейанын: кими текстлердӓ йазылы «Галилейанын».

* 6:48 Каави йывылмышты: кими текстлердӓ йазылы «таш ӱстӱндӓ курулмушту».

* 8:30 Легион – 6000 аскер.

* 9:23 Алсын ставрозуну: таа евелки текстлердӓ «хер гӱн алсын ставрозуну».

* 10:1 Етмиш: кими текстлердӓ «етмиш ики».

* 12:25 Бойуна – йада «йашамасына».

* 12:59 Лептон – ен уфак пара.

* 14:5 Ешӓӓ: таа евелки текстлердӓ «оолу».

* 17:12 Лепра – титси дери хасталыы.

* 21:2 Лепта – ен уфак пара.

* 23:44 Алтынӂы саат – ӱӱлен. Докузунӂу саат – саат 15.

* 23:54 Библийайа гӧрӓ ӂумаа гӱнӱ авшамнен гӱн кауштуктан сора чекедер ӂумертеси.

* 24:13 Алтмыш стади – оники километра.

+ 1:3 Йаптыклар 1:1
+ 1:5 Матфей 2:1,
+ 1:6 Филиплилерӓ 3:6
+ 1:13 Йаптыклар 10:4

+ 1:15 Лука 7:28, Лука 7:33, Галатийалылара 1:15

+ 1:17 Матфей 11:14, Матфей 17:12-13, Марк 1:2

+ 1:18 Йарадылыш 15:8,
+ 1:25 Йарадылыш 30:23
+ 1:26 Матфей 2:23, Иоан 1:45, Матфей 1:16
+ 1:31 Матфей 1:20
+ 1:32 Марк 11:10

+ 1:33 1 Коринфлилерӓ 15:24, Апокалипсис 11:15

+ 1:35 Матфей 18:20, Матфей 14:33
+ 1:37 Йарадылыш 18:14, Марк 10:27
+ 1:48 Лука 11:27

+ 1:54 Йарадылыш 17:19, Ромалылара 4:13, Галатийалылара 3:16, Чыфытлара 2:16

+ 1:59 Йарадылыш 17:12,

+ 1:69 Йаптыклар 3:21, Ромалылара 1:2, Тита 1:1-2

+ 1:73 Йарадылыш 22:16-18, Йарадылыш 26:3, Чыфытлара 6:13,

+ 1:76 Лука 7:26, Лука 20:6, Матфей 3:3, Марк 1:2-3

+ 1:77 Лука 3:3
+ 1:79 Матфей 4:16
+ 1:80 Лука 3:2
• 2:1 Матфей 1:18-25
+ 2:1 Йаптыклар 5:37
+ 2:4 Лука 1:26-27,
+ 2:9 Йаптыклар 12:7
+ 2:11 Матфей 1:21,
+ 2:13 Апокалипсис 5:11
+ 2:14 Лука 19:38
+ 2:19 Лука 2:51
+ 2:21 Йарадылыш 17:12-13,
+ 2:30 Иоан 8:12
+ 2:35 Иоан 19:25
+ 2:37 Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 14:23
+ 2:39 Матфей 2:23, Лука 1:26-27
+ 2:50 Лука 9:45, Лука 18:34
+ 2:51 Лука 2:19
• 3:1 Матфей 3:1-12, Марк 1:1-8, Иоан 1:19-28
+ 3:1 Лука 13:1, Лука 23:1, Лука 9:7

+ 3:2 Матфей 26:3, Иоан 11:49, Лука 1:63, Лука 1:80, Иоан 1:6-7

+ 3:7 Матфей 12:34, Матфей 23:33
+ 3:8 Лука 16:24, Иоан 8:33
+ 3:9 Лука 13:9, Матфей 7:19
+ 3:10 Йаптыклар 2:37, Йаптыклар 16:30
+ 3:11 Матфей 25:35, Иаковун 2:15-16
+ 3:14 Лука 19:8
+ 3:15 Иоан 1:19-20
+ 3:17 Матфей 13:30

+ 3:20 Матфей 11:2, Матфей 14:1-12, Марк 6:17-18, Иоан 3:24

• 3:21 Матфей 3:13-17, Марк 1:9-11

+ 3:21 Йаптыклар 7:56

+ 3:22 Иоан 1:32-33, Марк 9:7, Иоан 12:28, Лука 9:35, 2 Петринин 1:17

• 3:23 Матфей 1:1-17
+ 3:32 Руфи 4:18-22
+ 3:33 Йарадылыш 38,
+ 3:38 Йарадылыш 5
• 4:1 Матфей 4:1-11, Марк 1:12-13
+ 4:2 1 Салониклилерӓ 3:5, Матфей 21:18
+ 4:6 1 Иоанын 5:19, Апокалипсис 13:2
• 4:14 Матфей 13:53-58, Марк 6:1-6
+ 4:15 Марк 1:21
+ 4:16 Матфей 2:23, Лука 2:39

+ 4:23 Матфей 11:23, Марк 2:1-12, Иоан 4:46-53

+ 4:24 Иоан 4:44
+ 4:25 Иаковун 5:17
+ 4:30 Иоан 8:59, Иоан 10:39
• 4:31 Марк 1:21-28
+ 4:31 Матфей 4:13
+ 4:32 Матфей 7:28-29

+ 4:34 Матфей 8:29, Марк 1:23-24, Лука 8:28, Йаптыклар 19:15

+ 4:35 Лука 9:42, Йаптыклар 8:7
• 4:38 Матфей 8:14-17, Марк 1:29-34
+ 4:38 1 Коринфлилерӓ 9:5
+ 4:41 Матфей 12:16, Марк 3:12
• 4:42 Марк 1:35-39
+ 4:42 Лука 5:16
• 5:1 Матфей 4:18-22, Марк 1:16-20
+ 5:1 Матфей 14:34, Марк 6:53
+ 5:4 Иоан 21:6
+ 5:10 Матфей 13:47
• 5:12 Матфей 8:1-4, Марк 1:40-45
+ 5:12 Марк 9:22

+ 5:14 Матфей 9:30, Матфей 17:9, Марк 1:34, Лука 17:14

+ 5:16 Матфей 14:23, Лука 4:42
• 5:17 Матфей 9:1-8, Марк 2:1-12
+ 5:17 Лука 6:19, Лука 8:46
+ 5:20 Матфей 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48
+ 5:21 Матфей 26:65,
• 5:27 Матфей 9:9-17, Марк 2:13-22
+ 5:29 Лука 19:6
+ 5:30 Лука 15:2
+ 5:32 Лука 15:7, 1 Тимофейӓ 1:15
• 5:33 Матфей 9:14-17, Марк 2:18-22

+ 5:33 Матфей 11:2, Лука 11:1, Иоан 1:35, Лука 18:12

+ 5:34 Матфей 25:1-13, Иоан 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 5:35 Марк 14:7, Лука 17:22
• 6:1 Матфей 12:1-14, Марк 2:23
+ 6:6 Марк 1:21
+ 6:7 Лука 14:1, Лука 20:20
+ 6:9 Лука 14:3
• 6:12 Матфей 10:1-4, Марк 3:13-19
+ 6:14 Матфей 16:18, Иоан 1:42
+ 6:15 Матфей 9:9
+ 6:16 Лука 22:47
• 6:17 Матфей 4:23
+ 6:19 Лука 5:17, Лука 8:46
+ 6:21 Иоан 7:37, 2 Коринфлилерӓ 7:10
+ 6:22 1 Петринин 4:14

+ 6:23 Йаптыклар 5:41, Иаковун 1:2, 2 Коринфлилерӓ 12:10

+ 6:24 Матфей 6:2, Иаковун 5:1

• 6:27 Матфей 5:38-48

+ 6:28 Лука 23:34, Йаптыклар 7:60, 1 Петринин 3:9

+ 6:29 1 Петринин 2:23, 1 Коринфлилерӓ 6:7
+ 6:31 Матфей 7:12
+ 6:36 Матфей 5:7
• 6:37 Матфей 7:1-5

+ 6:37 Ромалылара 14:10, 1 Коринфлилерӓ 4:5, Ромалылара 2:1, Ромалылара 14:10, Иаковун 2:13

+ 6:38 2 Коринфлилерӓ 9:6, Марк 4:24, Ромалылара 2:1

+ 6:39 Матфей 15:14
+ 6:40 Матфей 10:24, Иоан 13:16
• 6:43 Матфей 7:17-20, Матфей 12:33-35
+ 6:45 Матфей 15:18, Иаковун 3:6
• 6:46 Матфей 7:24-27
+ 6:46 Матфей 7:22, Матфей 25:11, Иоан 13:13
• 7:1 Матфей 8:5-13
+ 7:4 Йаптыклар 10:2
+ 7:13 Матфей 20:34
+ 7:14 Лука 8:54
+ 7:16 Матфей 21:11
• 7:18 Матфей 11:2-19
+ 7:19 Иоан 4:25, Иоан 6:14, Иоан 11:27
+ 7:23 Иоан 6:61, Иоан 16:1
+ 7:24 Лука 3:2
+ 7:26 Матфей 14:5, Матфей 21:26
+ 7:27 Марк 1:2
+ 7:28 Лука 1:15
+ 7:29 Лука 3:12
+ 7:33 Матфей 3:4, Лука 1:15
+ 7:34 Иоан 2:1, Иоан 12:2, Лука 5:30

• 7:36 Матфей 26:6-13, Марк 14:3-9, Иоан 12:1-8

+ 7:39 Лука 15:2

+ 7:41 Матфей 18:28

+ 7:42 Матфей 6:14, Марк 11:25-26, Ефеслилерӓ 4:32, Колослулара 3:13

+ 7:48 Лука 5:20

+ 7:50 Лука 8:48, Лука 17:19, Лука 18:42, Ефеслилерӓ 2:8

+ 8:1 Лука 4:43

+ 8:2 Лука 23:49, Матфей 27:56, Марк 16:9, Лука 24:10, Иоан 19:25

+ 8:3 Лука 24:10
• 8:4 Матфей 13:1-9, Марк 4:1-9
+ 8:8 Матфей 11:15, Апокалипсис 2:7
• 8:9 Матфей 13:10-23, Марк 4:10-25
+ 8:10 Матфей 19:11,
+ 8:11 Йаптыклар 8:4
+ 8:13 Галатийалылара 1:6, Чыфытлара 6:4

+ 8:14 Матфей 6:25, Марк 10:23, 1 Тимофейӓ 6:10

+ 8:15 Иоан 15:5
+ 8:16 Матфей 5:15, Лука 11:33
+ 8:17 Матфей 10:26, Лука 12:2
• 8:19 Матфей 12:46-50, Марк 3:31-35

+ 8:19 Марк 6:3, Иоан 2:12, Иоан 7:3, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

+ 8:21 Иоан 15:14, Чыфытлара 2:11
• 8:22 Матфей 8:23-27, Марк 4:35-41
+ 8:22 Матфей 8:18, Марк 4:35
• 8:26 Матфей 8:28-34, Марк 5:1-20
+ 8:28 Лука 4:34
+ 8:35 Лука 10:39
+ 8:37 Лука 5:8, Йаптыклар 16:39
• 8:40 Матфей 9:18-26, Марк 5:21-43

+ 8:41 Лука 13:14, Йаптыклар 13:15, Йаптыклар 18:8

+ 8:44 Марк 3:10
+ 8:46 Лука 5:17, Лука 6:19
+ 8:48 Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8
+ 8:51 Марк 14:33, Лука 9:28
+ 8:52 Иоан 11:11

+ 8:54 Марк 1:31, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41, Лука 7:14

+ 8:56 Марк 1:44, Марк 9:9
• 9:1 Матфей 10:5-15, Марк 6:7-13
+ 9:1 Лука 6:12-16
+ 9:5 Йаптыклар 13:51
+ 9:6 Марк 1:15
• 9:7 Матфей 14:1-12, Марк 6:14-29
+ 9:7 Лука 3:1, Лука 9:19
+ 9:9 Лука 3:19-20, Лука 23:8

• 9:10 Матфей 14:13-21, Марк 6:30-44, Иоан 6:1-14

+ 9:10 Лука 9:2
• 9:18 Матфей 16:13-19, Марк 8:27-29
+ 9:19 Лука 9:7,
+ 9:20 Лука 22:67, Иоан 11:27
• 9:21 Матфей 16:20-28, Марк 8:30

+ 9:22 Лука 17:25, Лука 18:33, Лука 24:7, Иоан 2:19

+ 9:23 Матфей 10:38-39, Лука 14:27
+ 9:25 Лука 12:20
+ 9:26 Ромалылара 1:16, 2 Тимофейӓ 1:8,
+ 9:27 Лука 21:32, Иоан 21:22
• 9:28 Матфей 17:1-8, Марк 9:2-8
+ 9:28 Марк 14:33, Лука 8:51
+ 9:35 Лука 23:35, 2 Петринин 1:17
• 9:37 Матфей 17:14-18, Марк 9:14-27
+ 9:42 Лука 4:35
• 9:43 Матфей 17:22-23, Марк 9:30-32
+ 9:44 Лука 9:22, Лука 18:32-33
+ 9:45 Лука 2:50, Лука 18:34
• 9:46 Матфей 18:1-5, Марк 9:33-40
+ 9:48 Матфей 10:40, Лука 10:16, Иоан 13:20

+ 9:49 Матфей 7:22, Матфей 12:27, Йаптыклар 19:13,

+ 9:50 Лука 11:23
+ 9:51 Лука 24:51, Йаптыклар 1:9
+ 9:52 Матфей 10:5
+ 9:54 Апокалипсис 13:13
• 9:57 Матфей 8:19-22
• 10:1 Матфей 10:7-16
+ 10:2 Матфей 9:37-38, Иоан 4:35
+ 10:3 Матфей 10:16
+ 10:7 Галатийалылара 6:6, 1 Тимофейӓ 5:18
+ 10:8 1 Коринфлилерӓ 10:27
+ 10:9 Марк 1:15
+ 10:11 Йаптыклар 13:51
+ 10:12 Йарадылыш 18:20, Йарадылыш 19:24,
• 10:13 Матфей 11:20-24
+ 10:13 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

+ 10:16 Матфей 10:40, Матфей 25:45, Иоан 13:20, Галатийалылара 4:14

+ 10:17 Марк 16:17, Йаптыклар 5:16, Йаптыклар 8:7, Йаптыклар 16:18, Йаптыклар 19:12

+ 10:18 Апокалипсис 9:1, Апокалипсис 12:8-9
+ 10:19 Марк 16:18, Йаптыклар 28:3-5
+ 10:20 Чыфытлара 12:23, Апокалипсис 3:5
• 10:21 Матфей 11:25-27, Матфей 13:16-17

+ 10:22 Иоан 6:46, Иоан 7:29, Иоан 8:19, Иоан 10:15

+ 10:23 Матфей 13:16-17
+ 10:24 Чыфытлара 11:13, 1 Петринин 1:10-12
+ 10:25 Лука 18:18
+ 10:27 Матфей 22:37, Марк 12:30
+ 10:28 Ромалылара 10:5, Галатийалылара 3:12
+ 10:33 Иоан 4:9, Иоан 8:48
+ 10:38 Иоан 11:1, Иоан 12:2
+ 10:39 Лука 8:35
+ 10:41 Лука 12:25
• 11:1 Матфей 6:9-15, Матфей 7:7-11
+ 11:1 Матфей 11:2, Марк 2:18, Иоан 1:35
+ 11:4 Матфей 26:41

+ 11:10 Матфей 18:19, Матфей 21:22, Марк 11:24, Иоан 14:13-14, 1 Иоанын 3:22, 1 Иоанын 5:14

+ 11:13 Йарадылыш 6:5, Матфей 12:34, Йаптыклар 2:38

• 11:14 Матфей 12:22-30, Матфей 12:43-45, Марк 3:20-27

+ 11:15 Матфей 9:34, Матфей 10:25
+ 11:16 Марк 8:11, 1 Коринфлилерӓ 1:22
+ 11:19 Лука 9:49, Йаптыклар 19:13
+ 11:23 Лука 9:50
+ 11:26 2 Петринин 2:20
+ 11:27 Лука 1:48

+ 11:28 Иоан 13:17, Иаковун 1:22, Ромалылара 2:13

• 11:29 Матфей 12:38-42, Матфей 16:1-4, Марк 8:11-13

+ 11:31 Матфей 12:6
+ 11:32 Иона 3:5
• 11:33 Матфей 6:22-23
+ 11:33 Матфей 5:15, Марк 4:21, Лука 8:16

• 11:37 Матфей 23:1-36, Марк 12:38-40, Лука 20:45-47

+ 11:38 Марк 7:3-5
+ 11:42 Лука 18:12
+ 11:43 Лука 14:7, Лука 20:46
+ 11:48 Йаптыклар 7:51-52
+ 11:49 Матфей 21:35

+ 11:50 Апокалипсис 18:24, Йарадылыш 4:8, 1 Иоанын 3:12, Чыфытлара 11:4,

+ 11:54 Лука 20:20

+ 12:1 Матфей 16:6, Марк 8:15, 1 Коринфлилерӓ 5:7-8

+ 12:2 Матфей 10:26, Марк 4:22, Лука 8:17
• 12:4 Матфей 10:17-20, Матфей 10:28-33
+ 12:5 Чыфытлара 10:31
+ 12:7 Матфей 6:26, Матфей 12:12
+ 12:8 Ромалылара 10:9, Апокалипсис 3:5

+ 12:9 Матфей 25:12, 1 Иоанын 2:23, 2 Тимофейӓ 2:12

+ 12:10 Матфей 12:31-32, Марк 3:29
• 12:13 Матфей 6:19-21, Матфей 6:25-34
+ 12:15 1 Тимофейӓ 6:6-10,
+ 12:21 1 Тимофейӓ 6:18
+ 12:22 Филиплилерӓ 4:6, 1 Петринин 5:7
+ 12:24 Матфей 10:31, Матфей 12:12

+ 12:28 Матфей 8:26, Матфей 14:31, Матфей 16:8

+ 12:32 Иоан 10:16, Лука 22:29
+ 12:33 Матфей 19:21, Лука 18:22
• 12:35 Матфей 24:45-51
+ 12:36 Апокалипсис 3:20
+ 12:39 2 Петринин 3:10, 1 Салониклилерӓ 5:2
+ 12:43 Матфей 25:21, Иоан 13:17
+ 12:45 Матфей 25:5
• 12:49 Матфей 10:34-36
+ 12:50 Марк 10:38
+ 12:51 Йаптыклар 14:4
• 12:54 Матфей 5:25-26, Матфей 16:2-3
+ 13:1 Лука 3:1, Лука 23:1
+ 13:4 Иоан 9:7, Иоан 9:11
+ 13:6 Матфей 21:19, Марк 11:13
+ 13:7 Матфей 7:19, Лука 3:9
+ 13:10 Матфей 4:23, Марк 6:2

+ 13:14 Лука 8:41, Йаптыклар 13:15, Йаптыклар 18:8,

+ 13:15 Лука 14:5
+ 13:17 1 Петринин 3:16
• 13:18 Матфей 13:31-33, Марк 4:30-32
+ 13:19 Матфей 17:20, Лука 17:6,

+ 13:21 1 Коринфлилерӓ 5:6, Галатийалылара 5:9

• 13:22 Матфей 7:13-14, Матфей 7:21-23
+ 13:25 Матфей 25:11-12
+ 13:28 Матфей 8:12
+ 13:29 Матфей 8:11, Ефеслилерӓ 3:6

+ 13:30 Матфей 19:30, Матфей 20:16, Марк 10:31

• 13:31 Матфей 23:37-39
+ 13:31 Лука 3:1, Лука 9:7
+ 13:34 Йаптыклар 7:52, Руфи 2:12,
+ 13:35 Лука 19:38
+ 14:1 Лука 6:7, Лука 20:20
+ 14:3 Матфей 12:10, Марк 3:4
+ 14:5 Лука 13:15
+ 14:7 Лука 11:43
+ 14:11 Матфей 23:12, Лука 18:14

+ 14:14 1 Коринфлилерӓ 15:23, 1 Салониклилерӓ 4:16

• 14:15 Матфей 22:1-10
+ 14:15 Апокалипсис 19:9
• 14:25 Матфей 10:37-38
+ 14:26 Иоан 12:25
+ 14:27 Матфей 16:24, Лука 9:23
+ 14:34 Матфей 5:13, Марк 9:50

+ 14:35 Матфей 11:15, Лука 8:8, Апокалипсис 2:7

• 15:1 Матфей 18:12-14
+ 15:2 Лука 5:30, Лука 19:7
+ 15:6 1 Петринин 2:25
+ 15:7 Лука 5:31-32

+ 15:24 Ромалылара 11:15, Ефеслилерӓ 2:1, Ефеслилерӓ 2:5, Колослулара 2:13

+ 16:8 Иоан 12:36, 1 Салониклилерӓ 5:5
+ 16:10 Матфей 25:21, Лука 19:17
+ 16:13 Матфей 6:24
• 16:14 Матфей 11:12-13
+ 16:14 1 Тимофейӓ 6:10

+ 16:16 Матфей 3:2, Лука 4:43, Матфей 11:12-13

+ 16:17 Матфей 5:18
+ 16:18 Матфей 5:32, Матфей 19:19
+ 16:22 Матфей 18:10, Йаптыклар 12:15
+ 16:23 Матфей 11:23, Матфей 8:11
+ 16:24 Лука 3:8
+ 16:29 Йаптыклар 26:22, Йаптыклар 28:23
+ 16:31 Матфей 28:11-15, Иоан 12:10-11
• 17:1 Матфей 18:6-7, Матфей 18:21-22
+ 17:1 Лука 22:22
+ 17:2 Марк 9:42
+ 17:3 Матфей 18:15
+ 17:4 Матфей 6:14
+ 17:5 Марк 9:24
+ 17:6 Матфей 17:20, Лука 13:19
+ 17:12 Лука 5:11,
+ 17:14 Матфей 8:4, Марк 1:44, Лука 5:14
+ 17:16 Лука 5:12, Иоан 4:9
+ 17:19 Марк 10:52, Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8
• 17:20 Матфей 24:23-28, Матфей 24:37-41
+ 17:20 Лука 19:11, Йаптыклар 1:6
+ 17:22 Лука 5:35, Иоан 8:56
+ 17:23 Марк 13:21, Лука 21:28
+ 17:25 Лука 9:22
+ 17:26 Йарадылыш 6:5
+ 17:27 Йарадылыш 6:14, Йарадылыш 7:21

+ 17:29 Йарадылыш 19:16, Йарадылыш 19:24, 2 Петринин 2:6-8

+ 17:31 Марк 13:15
+ 17:32 Йарадылыш 19:26
+ 17:33 Матфей 10:39

+ 18:1 Лука 21:36, Ромалылара 12:12, Ефеслилерӓ 6:18, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17

+ 18:7 Апокалипсис 6:10, Марк 13:20, Ромалылара 8:33, Колослулара 3:12, Тита 1:1

+ 18:8 Чыфытлара 10:37
+ 18:9 Лука 16:15
+ 18:10 Йаптыклар 3:1
+ 18:11 Матфей 6:5
+ 18:12 Лука 5:33, Лука 11:42
+ 18:14 Матфей 23:12, Лука 14:11
• 18:15 Матфей 19:13-15, Марк 10:13-16
+ 18:17 Матфей 18:3
• 18:18 Матфей 19:16-30, Марк 10:17-31
+ 18:18 Лука 10:25
+ 18:21 Филиплилерӓ 3:6
+ 18:22 Лука 12:33
+ 18:27 Йарадылыш 18:14, Марк 14:36
+ 18:28 Лука 5:11
+ 18:29 Лука 14:26
• 18:31 Матфей 20:17-19, Марк 10:32-34
+ 18:33 Лука 9:22, Лука 24:7, Иоан 2:19
+ 18:34 Лука 2:50, Лука 9:45
• 18:35 Матфей 20:29-34, Марк 10:46-52
+ 18:38 Матфей 22:42, Лука 1:32
+ 18:42 Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8
+ 19:7 Лука 5:30, Лука 15:2
+ 19:8 Лука 3:14
+ 19:9 Лука 3:8, Иоан 8:33, Иоан 8:39
• 19:11 Матфей 25:14-30
+ 19:11 Лука 17:20, Йаптыклар 1:6
+ 19:14 Иоан 15:8
+ 19:17 Лука 16:10
+ 19:26 Матфей 13:12
+ 19:27 Матфей 22:7, Лука 20:16

• 19:28 Матфей 21:1-11, Марк 11:1-11, Иоан 12:12-19

+ 19:29 Йаптыклар 1:12
+ 19:39 Матфей 21:15-16
+ 19:41 Иоан 11:35
+ 19:44 Лука 21:6

• 19:45 Матфей 21:12-17, Марк 11:15-19, Иоан 2:13-22

• 20:1 Матфей 21:23-27, Марк 11:27-33
+ 20:2 Йаптыклар 4:7
+ 20:4 Лука 3:3
+ 20:5 Лука 7:30
+ 20:6 Лука 7:26, Лука 9:8
• 20:9 Матфей 21:33-46, Марк 12:1-12
+ 20:9 Марк 13:34
+ 20:12 Лука 11:48-49
+ 20:13 Матфей 3:17, Чыфытлара 1:1
+ 20:14 Чыфытлара 1:2
+ 20:15 Чыфытлара 13:12
+ 20:16 Йаптыклар 13:46
• 20:19 Матфей 22:15-22, Марк 12:13-17
+ 20:20 Лука 6:7, Лука 14:1, Лука 11:54
+ 20:22 Матфей 17:24-25
+ 20:23 Марк 7:6, Лука 12:1
+ 20:25 Ромалылара 13:7
• 20:27 Матфей 22:23-33, Марк 12:18-27
+ 20:27 Йаптыклар 23:8
+ 20:35 2 Салониклилерӓ 1:5
+ 20:40 Матфей 22:46
• 20:41 Матфей 22:41-46, Марк 12:35-40
+ 20:41 Лука 1:32, Лука 18:38
+ 20:42 Йаптыклар 2:34-35
+ 20:46 Лука 11:43
• 21:1 Марк 12:41-44
+ 21:1 Матфей 27:6, Иоан 8:20

+ 21:4 2 Коринфлилерӓ 8:1-3, 2 Коринфлилерӓ 8:12

• 21:5 Матфей 24:1-14, Марк 13:1-13

+ 21:6 Лука 19:44

+ 21:8 1 Иоанын 3:7, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3,

+ 21:10 Апокалипсис 6:4

+ 21:11 Йаптыклар 11:28, Апокалипсис 6:8, Апокалипсис 6:12

+ 21:12 Йаптыклар 4:3, Йаптыклар 17:6, Йаптыклар 18:12, Йаптыклар 24:1, Йаптыклар 25:6

+ 21:15 Йаптыклар 6:10
+ 21:18 Йаптыклар 27:34
• 21:20 Матфей 24:15-21, Марк 13:14-19
+ 21:23 Матфей 27:25, 1 Салониклилерӓ 2:16
+ 21:24 Апокалипсис 11:2
• 21:25 Матфей 24:29-31, Марк 13:24-27
• 21:29 Матфей 24:32-35, Марк 13:28-31
+ 21:32 Лука 9:27
+ 21:33 2 Петринин 3:10

+ 21:36 Матфей 25:13, 1 Салониклилерӓ 5:6, Лука 18:1, Ромалылара 12:12, Ефеслилерӓ 6:18, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17

+ 21:37 Матфей 21:23, Матфей 26:55

• 22:1 Матфей 26:1-5, Матфей 26:14-16, Марк 14:1-2, Марк 14:10-11, Иоан 11:45-53

+ 22:3 Иоан 13:2

+ 22:6 Йаптыклар 1:16

• 22:7 Матфей 26:17-25, Марк 14:12-21, Иоан 13:21-30

+ 22:7 1 Коринфлилерӓ 5:7

• 22:14 Матфей 26:26-30, Марк 14:22-26, 1 Коринфлилерӓ 11:23-25

+ 22:16 Апокалипсис 19:9

+ 22:19 Иоан 6:51, 1 Коринфлилерӓ 10:16, 1 Коринфлилерӓ 11:24

+ 22:21 Иоан 13:18

+ 22:22 Йаптыклар 2:23

• 22:24 Матфей 18:1-5, Марк 9:33-37, Лука 9:46-50

+ 22:26 Матфей 20:26, Марк 10:43-44
+ 22:27 Матфей 20:28, Иоан 13:4-5
+ 22:28 Чыфытлара 2:18
+ 22:29 Лука 12:32
+ 22:30 Матфей 19:28, Апокалипсис 3:21

• 22:31 Матфей 26:31-35, Марк 14:27-31, Иоан 13:36-38

+ 22:32 Иоан 17:9
+ 22:33 Иоан 21:19, Йаптыклар 12:4
+ 22:35 Лука 9:3, Лука 10:4
• 22:39 Матфей 26:36-46, Марк 14:32-42
+ 22:40 Матфей 6:13

+ 22:42 Марк 10:38, Иоан 18:11, Чыфытлара 5:7, Матфей 6:10

+ 22:43 Матфей 4:11, Марк 1:13

• 22:47 Матфей 26:47-56, Марк 14:43-50, Иоан 18:3-11

+ 22:47 Йаптыклар 1:16
+ 22:49 Лука 22:38
+ 22:53 Лука 20:1, Ефеслилерӓ 6:12

• 22:54 Матфей 26:57-58, Матфей 26:69-75, Марк 14:53-54, Марк 14:66-72, Иоан 18:12-18, Иоан 18:25-27

+ 22:61 Лука 22:34

• 22:63 Матфей 26:67-68, Марк 14:65

• 22:66 Матфей 26:59-66, Марк 14:55-64, Иоан 18:19-24

+ 22:69 Марк 16:19, Йаптыклар 7:56, Чыфытлара 1:3

+ 22:71 Матфей 9:3, Иоан 10:36

• 23:1 Матфей 27:1-2, Матфей 27:11-14, Марк 15:1-5, Иоан 18:28-30

+ 23:1 Лука 3:1, Лука 13:1, Йаптыклар 3:13, Йаптыклар 4:27, 1 Тимофейӓ 6:13

+ 23:2 Йаптыклар 17:7, Лука 20:25
+ 23:3 Матфей 2:2
+ 23:4 Иоан 18:38, Иоан 19:4, Чыфытлара 4:15
+ 23:7 Лука 3:1, Лука 9:7
+ 23:8 Лука 9:9

• 23:13 Матфей 27:15-26, Марк 15:6-15, Иоан 18:39

• 23:26 Матфей 27:32-44, Марк 15:21-32, Иоан 19:17-27

+ 23:29 Марк 13:17, Лука 21:23
+ 23:30 Апокалипсис 6:16
+ 23:34 Йаптыклар 7:60,
+ 23:35 Лука 9:35, Иоан 10:18
+ 23:41 Лука 23:4, Чыфытлара 4:15

• 23:44 Матфей 27:45-56, Марк 15:33-41, Иоан 19:28-30

+ 23:46 Йаптыклар 7:59
+ 23:48 Лука 18:13
+ 23:49 Лука 8:2

• 23:50 Матфей 27:57-61, Марк 15:42-47, Иоан 19:38-42

• 24:1 Матфей 28:1-10, Марк 16:1-8, Иоан 20:1-10

+ 24:4 Иоан 20:12
+ 24:7 Лука 9:22, Лука 18:33, Иоан 2:19
+ 24:8 Иоан 2:22
+ 24:10 Марк 15:40, Лука 8:2-3
+ 24:11 Марк 16:11
• 24:13 Марк 16:12-13
+ 24:16 Иоан 20:14
+ 24:18 Иоан 19:25
+ 24:20 Йаптыклар 2:23
+ 24:26 1 Петринин 1:11

+ 24:27 Йарадылыш 3:15, Йарадылыш 12:3, Йарадылыш 22:8, Йаптыклар 8:35

+ 24:30 Лука 9:16

+ 24:34 1 Коринфлилерӓ 15:5

• 24:36 Матфей 28:16-20, Марк 16:14-18, Иоан 20:19-23, Йаптыклар 1:6-8

+ 24:37 Матфей 14:26, Марк 6:49
+ 24:39 1 Иоанын 1:1
+ 24:41 Иоан 21:5
+ 24:45 Йаптыклар 16:14
+ 24:46 Лука 24:27
+ 24:48 Йаптыклар 1:8

+ 24:49 Иоан 14:26, Йаптыклар 1:8, Йаптыклар 1:4, Йаптыклар 2:4

• 24:50 Марк 16:19-20, Йаптыклар 1:9-11

+ 24:50 Матфей 21:17, Лука 19:29, Иоан 11:18, Йаптыклар 1:9

+ 24:52 Матфей 28:9

+ 24:53 Йаптыклар 2:46, Йаптыклар 3:1, Йаптыклар 5:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: Лука

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- Лука

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары