Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:57:04.290097+00:00

Ени Бааланты: Иуданын

Ени Бааланты: Иуданын

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. Иуданын

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

Иуданын

Иуданын

1. 1

1

ИУДАНЫН КИЙАДЫ

Селӓм

1^1Бӓн, Иуда, Иисус Христозун чыраа, Иаковун кардашы, селӓм йоллээрым сизӓ, чаарылмышлара, ани Аллах Бобадан севилмиш[*] хем Иисус Христоздан корунмуш+.

2Аӂыйаннык, селемет хем севги сиздӓ зееделенсин+.

Йаланӂы ӱӱредиӂилӓр

3Севгили кардашлар! Макар ки чок хавездим йазмаа сизӓ бизим ӂӱмлӓ куртулмамыз ичин, лӓӓзым олду йазайым бир насаат чалышкан оласыныз инан ичин, ани Аллахын айоз халкына верилди бир сыра херзамана+.

4Зерӓ араныза сыйынды кими адамнар, ангылар евелдӓн ӂеза ичин сыраланмыш, аллахсызлар, ани Аллахын хайырыны чевирерлӓр тербеесизлӓӓ да атылэрлар бизим бириӂик Чорбаӂымыздан, Саабимиздӓн, Иисус Христоздан+.

5Макар ки буну билерсиниз, бӓн истеерим аклыныза гетирейим, ани Сааби Кенди халкыны Мысырдан куртардыктан сора, инансызлары телеф етти+.

6Ангиллери, ани корумадылар кенди заабитликлерини да брактылар йашамак ерлерини, Сааби тутэр оннары каранныкта чӧзӱлмӓз синӂирлериннӓн бӱӱк даава гӱнӱ ичин+.

7Содом, Гоморра хем долай касабалар да бу ангиллӓр гиби ороспулаа верилдилӓр сапыклык[*] еттилӓр. Бу бетерӓ дивеч атешлӓн ӂезаланмыш олдулар, ки каланына да азар олсун+.

8Буна бакмайарак, бу адамнар да хеп ӧлӓ чекили кенди дӱшлериндӓн, мындарлээрлар гӱӱделерини, саймээрлар Саабинин заабитлиини хем кӧтӱлеерлӓр метин оланнары+.

9Ама архангил Михаил да, ачан, чекишип, денклешти диаволлан Моисейин ӧлӱсӱ ичин, кыйышмады кӧтӱ лафларлан ону кабаатландырсын, салт деди: «Сааби сени азарласын»+.

10Буннар са кӧтӱлеерлӓр, нейи аннамээрлар, хем о, не табеетчӓ билерлӓр акылсыз хайваннар гиби, бу оннары кайбедер+.

11Вай оннара, зерӓ гидерлӓр Каинын йолундан, казанч ичин чабук алданэрлар, ниӂӓ Валаам да Корей гиби калкынмакта кайбелерлӓр+.

12Бӧлелери кара лекӓ олэрлар сизин севги софраларынызда. Сизиннӓн барабар конушэрлар, коркусуз кендилерини беслеерлӓр. Оннар, сусуз булутлар гиби, лӱзгердӓн есили. Оннар, ниӂӓ гӱзӱн фиданнар, ики керӓ ӧлмӱш – мейвасыз хем кӧктӓн чыкарылмыш+.

13Ниӂӓ титси дениз далгалары кӧпӱрерлӓр, оннар да айып йаптыкларыны долайа саурэрлар. Оннар серсем йылдызлар гиби, ангыларыны дивеч зындан каранныы беклеер.

14Оннар ичин пророклук етти Енох, ани Адамдан единӂи евлат бойу, дейип: «Тӓ, Сааби гелер биннӓн айозларыннан барабар,+

15ки даава йапсын хепсинӓ хем оннарын араларындан оннара, ким аллахсыз, хепсини кабаатлы булсун хепси аллахсыз ишлӓр ичин, ани йаптылар аллахсыз йашамакларында, хем бӱтӱн кескин лафлар ичин, ани Она каршы лафеттилӓр аллахсыз гӱнахкерлӓр».

16Бу мырылтыӂылар херзаман аалашэрлар да йашээрлар кенди беендиклеринӓ гӧрӓ. Аазлары шишкин лафлар сӧлеер. Кенди казанчлары ичин башкаларына йалтыкланэрлар+.

Битки насаатлар

17Ама сиз, севгили кардашлар, аклыныза гетирин о сӧзлери, не илердӓн сӧледилӓр бизим Сааби Иисус Христозун апостоллары+.

18Оннар сизӓ дедилӓр, ани битки вакытта олаӂэк гӱлӱӂӱлӓр, ангылары кенди аллахсыз хамеллеринӓ гӧрӓ йашайаӂэклар.

19Буннар инсаны бӧлерлӓр, кенди табеетлеринӓ гӧрӓ йашээрлар, оннарда йок Айоз Дух+.

20Ама сиз, севгили кардашлар, кендинизи каавилейин ен айоз инаныныз темелинин ӱстӱндӓ, дуа един Айоз Духлан,+

21кендинизи коруйун Аллахын севгисиндӓ да беклейин бизим Сааби Иисус Христозун аӂыйанныыны, ани сизи гӧтӱрӓр дивеч йашамайа+.

22Аӂыйын кимилерини, ани икилеерлӓр.

23Башкаларыны куртарын, атештӓн чыкарып. Таа башкаларыны коркуйлан аӂыйын, ииренип артык гӧлмеендӓн дӓ, ани гӱнахлы гӱӱдедӓн улашык+.

24Она, Ким вар насыл сизи дӱшмектӓн корусун да Кенди метинниин ӧнӱнӓ кусурсуз бӱӱк севинмӓклӓн чыкарсын,+

25Салт бириӂик /аариф/ Аллаха, Ани куртарды бизи Саабимиз Иисус Христозун араӂылыыннан, метинник хем ӱӱсеклик, кувет хем заабитлик олсун хер вакыттан ӧнӂӓ, шинди хем дивечтӓн дивеӂӓ. Амин.

* 1:1 Севилмиш: кими текстлердӓ «айозланмыш».

* 1:7 Сапыклык – терсинӓ ороспулук.

+ 1:1 Йаптыклар 12:17, Иаковун 1:1, Матфей 13:55

+ 1:2 1 Петринин 1:2, 2 Петринин 1:2
+ 1:3 1 Тимофейӓ 6:12, 2 Тимофейӓ 4:7
+ 1:4 2 Петринин 2:1
+ 1:5 2 Петринин 1:12, Чыфытлара 3:17
+ 1:6 2 Петринин 2:4

+ 1:7 2 Петринин 2:6, Йарадылыш 18:20, Йарадылыш 19:24, Матфей 25:41

+ 1:8 2 Петринин 2:10

+ 1:9 1 Салониклилерӓ 4:16, Апокалипсис 12:7,

+ 1:10 2 Петринин 2:12

+ 1:11 Йарадылыш 4:3-8, 1 Иоанын 3:12, Чыфытлара 11:4, 2 Петринин 2:15,

+ 1:12 2 Петринин 2:17, Матфей 15:13

+ 1:14 Йарадылыш 5:21-24, Йаптыклар 7:53, Галатийалылара 3:19, 1 Салониклилерӓ 3:13, Чыфытлара 12:22

+ 1:16 2 Петринин 2:10
+ 1:17 2 Петринин 3:2-3
+ 1:19 Ромалылара 8:9
+ 1:20 Ефеслилерӓ 6:18
+ 1:21 2 Петринин 3:12
+ 1:23 Апокалипсис 3:4

+ 1:24 Филиплилерӓ 2:15, Колослулара 1:22, 1 Петринин 4:11, Ромалылара 11:36, Апокалипсис 1:6, Апокалипсис 5:13

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: Иуданын

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- Иуданын

- 1

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары