Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:50:56.548653+00:00

Ени Бааланты: Ефеслилерӓ

Ени Бааланты: Ефеслилерӓ

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. Ефеслилерӓ

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

Ефеслилерӓ

Ефеслилерӓ

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

1

ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ЕФЕСЛИЛЕРӒ

Селӓм

1^1Бӓн, Павли, Аллахын истедиинӓ гӧрӓ Иисус Христозун апостолу, селӓм йоллээрым Аллахын айоз халкына Ефес касабасында, инанӂылара Иисус Христозда.

2Ииверги хем услулук сизӓ Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан.

Ииликлӓр Христозда

3Аллах метинненмиш олсун, бизим Сааби Иисус Христозун Бобасы, Ани гӧклердӓ иисӧзледи бизи Христозда хертӱрлӱ духча иисӧзлемеклӓрлӓн+.

4Зерӓ О бизи сечти Христозда дӱннейин курулмасындан ӧнӂӓ, ки биз Онун ӧнӱндӓ севгидӓ айоз хем кусурсуз олалым+.

5О ӧнӂӓ карарлады, Кендисинӓ ааретлик алсын бизи Иисус Христозун араӂылыыннан, Кенди истемесинӓ хем ии курулмушуна гӧрӓ,+

6ки метедилсин Онун шанны иивергиси, ани баашлады бизӓ Кенди севгили Оолунда.

7Христозда куртулмак едендик Христозун каныннан, гӱнахларымыз афедилди Аллахын ӂӧмерт иивергисиннӓн,+

8ангысыны болдан бола верди бизӓ. Хертӱрлӱ аарифликлӓн хем акыллылыклан

9О ачты бизӓ Кенди саклы истедиини, ии неетинӓ гӧрӓ, ангысыны таа баштан курду Христозда+.

10Бу неетӓ гӧрӓ, ани таманнанаӂэк, вакыт гелдийнӓн, О хепсини гӧктекилери хем ердекилери Христозда бирлештиреӂек+.

11Христозда мирасчы да олдук, ниӂӓ ӧнӂӓ курулуйду бизим ичин Аллахын неетинӓ гӧрӓ, Ани хепсини йапэр Кенди истедиинӓ хем истедиинӓ гӧрӓ.

12Онуштан биз, ани таа баштан умутландык Христоза, ӧлӓ йашайалым, ки, Аллахын шаны метедилсин.

13Ачан ишиттиниз хакына сӧзӱ – Ии Хабери, ангысыннан куртулдунуз, ону инандыныз хем Христозда сиз дӓ аданмыш Айоз Духлан мӱхӱрлендиниз+.

14Айоз Дух бир гарантийа гиби бизим мирасымыз ичин, о вакыдадан, ачан Аллах хептенӓ куртараӂэк, кими еденди, ки Онун шаны метедилсин.

Павли дуа едер инанӂылар ичин

15Онуштан, ачан ишиттим, ани инанэрсыныз Сааби Иисус Христоза хем северсиниз Аллахын бӱтӱн айоз халкыны,+

16бӓн дӓ дурмадаан шӱкӱр едерим сизин ичин хем анэрым сизи дуаларымда,

17ки бизим Сааби Иисус Христозун Аллахы, метинни Боба, версин сизӓ Духу, Ани сизи аариф йапаӂэк хем ачыклайаӂэк Аллахы, ки таныйасыныз Ону.

18Истеерим, ани аклынызын гӧзлери айдынныы гӧрсӱн, ки билӓсиниз, недир умут, ангысына сизи чаарды, не зенгиндир Аллахын метинни мирасы Кенди айоз халкы ичин,+

19хем некадар кенарсыз Онун бӱӱк куведи биздӓ, инанӂыларда. Бу кувет ишлеер ниӂӓ Онун бӱӱк кудретлии,

20не гӧстерди Христозда, ачан Ону дирилтти ӧлӱдӓн да отуртту гӧклердӓ Кенди саа тарафына+.

21Таа ӱӱсек койду Ону хербир ӧндерӂиликтӓн, заабитликтӓн, куветликтӓн, чорбаӂылыктан хем хер адтан, ани анылэр диил саде бу заманда, ама гелӓр заманда да+.

22Хепсини койду айаклары алтына да йапты Ону, ки хепсинӓ баш олсун клиседӓ,+

23ангысы Онун гӱӱдесидир хем ангысы долдурэр Ону, Ким долдурэр хепсини хербир иш ӱзерӓ+.

2

Ӧлӱмдӓн йашамайа гечтик

2^1Сиз ӧлӱйдӱнӱз кабаатларыныз хем гӱнахларыныз бетеринӓ,+

2ангыларда вакыдын бириндӓ йашардыныз бу дӱннейин адетинӓ гӧрӓ, излейерӓк ӧндерӂийи[*], ани заабитлик едер гӧкӱн алтында, о духу, ани ишлеер сеслӓмейӓн инсаннарда+.

3Оннарын арасында биз хепсимиз дӓ вакыдын бириндӓ йашардык тенимизин хавезлеринӓ гӧрӓ. Таманнардык тенимизин хем аклымызын истедиклерини. Хализ халымызда биз даавалы олмуштук Аллахын ӱфкесинӓ, ниӂӓ дӓ калан инсаннар+.

4Ама Аллах, ӂӧмерт аӂыйанныыннан, бизи чок севди+.

5Макар ки биз ӧлӱйдӱк кабаатларымыз бетеринӓ, О севгийлӓн йашамак верди бизӓ Христозлан барабар. Сиз Онун иивергисиннӓн куртулдунуз+.

6Аллах дирилтти бизи Иисус Христозда да отуртту Онуннан барабар гӧклердӓ,+

7ки гелӓр заманнарда гӧстерсин иивергисинин кенарсыз зенгинниини ииликлӓн, ани йапты бизим ичин Иисус Христозда.

8Зерӓ сиз Онун иивергисиннӓн, инаннан куртулдунуз. Бу диил сиздӓн, ама баашыш Аллахтан,+

9диил йаптыкларыныздан, кимсей ӱӱнмесин дейни+.

10Зерӓ биз – Аллахын усталыы, Иисус Христозда йарадылы, ки йапалым ииликлери, не Аллах ӧнӂӓ хазырлады, ки йашаркан таманнайалым+.

Аллахын ени инсаны

11Онуштан унутмайын, не вардыныз бир вакытлар. Сиз тенӂесинӓ тайфӓндыныз. Оннар, кимин ады «кесикли», сизӓ «кесиксиз» деерлӓр, макар ки кесиклик инсан елиннӓн гӱӱдедӓ йапылэр+.

12Унутмайын, ани сиздӓ озаман Христос йокту, Израил ватандашлыындан кесилмиштиниз, йабанӂыйдыныз баалантылара, ани темелленмиш Аллахын адамакларына, умутсуз хем Аллахсыздыныз бу дӱннедӓ+.

13Шинди сӓ Иисус Христозда сиз, ани вакыдын бириндӓ Аллахтан узактыныз, йакын олдунуз Христозун каныннан+.

14Зерӓ Одур бизим услулук, Ангысы икидӓн бир йапты, да Кенди гӱӱдесиннӓн дувары йыкты, ани арамызда дурарды, да душманнык йарадарды+.

15О Айоз Закону сымарламакларыннан хем сыраларыннан куветсиз йапты, ки, услулук гетирип, икисиндӓн бир ени адам йапсын Кендисиндӓ,+

16ки ставрозда ӧлмӓклӓн икисини дӓ бир гӱӱдедӓ Аллахлан барыштырсын. Бунуннан душманныы йок етти+.

17О, гелип, гетирди услулуун ии хаберини сизӓ, узак оланнара хем йакын оланнара.

18Зерӓ О колайлык верди, ки биз икимиз дӓ бир Духун йардымыннан Бобайа йаклашалым.

19Бутакым сиз шиндӓн сора не йабанӂы, не дӓ мусаафирсиниз, ама ватандаш Аллахын айоз халкыннан хем Онун айлесинин еклери+.

20Сиз апостолларын хем пророкларын темели ӱстӱнӓ йывылдыныз, нередӓ Кенди Иисус Христос – кӧшӓ ташы+.

21Онда бӱтӱн йапы, уйгун бирликтӓ топлу, ӱӱселип, олсун бир айоз бина Саабинин изметиндӓ+.

22Сиз йапынэрсыныз о бинада, ки олсун ер, нередӓ Аллах Духлан йашасын+.

3

Аллахын саклы курулмушу Павлийӓ ачылды

3^1Онуштан бӓн, Павли, Иисус Христозун изметиндӓ капана дӱштӱм сизин ичин, ангыныз башка миллетлердӓн+.

2Санэрым, ани ишиттиниз, ки Аллах бана бу иши верди, олайым Онун иивергисинин векили сизин ичин+.

3Зерӓ бир ачыкламаклан О бана билдирди саклы курулмушуну, ангысы ичин таа ӧнӂӓ кысадан йаздым+.

4Сиз, ону окуйарак, таныйабилирсиниз, некадар ии аннээрым Христозун саклы неетини,

5ангысы ачык диилди адам оолларына гечӓн вакытларда, ниӂӓ шинди ачыкланды Айоз Духтан Онун айоз апостолларына хем пророкларына.

6Курулмуш будур: башка миллетлӓр иудейлӓрлӓн барабар мирасчы, оннарлан билӓ бир гӱӱдӓ хем Ии Хаберӓ инанмаклан пайӂы олэрлар Аллахын адамасындан, ангысыны Иисус Христос таманнады+.

7Бӓн Онун изметкери олдум, насаат едерӓк Ии Хабери. Бу измет баашланды Аллахын иивергисиннӓн, ани верили бана Онун ишлейӓн кувединнӓн+.

8Бана, Аллахын айоз халкындан ен кӱчӱӱнӓ, бу ииверги верилди, ки насаат едейим башка миллетлерӓ ии хабери Христозун акыл ермӓз зенгиннии ичин+

9хем хепсини айдыннадайым, насыл тертипленди бу саклы курулмуш, ангысыны Аллах, хепсини йарадан, дивечликтӓн саклы тутту+.

10Аллах буну йапты, ки шинди клисӓ араӂылыыннан билдирсин Кенди чоктӱрлӱ аарифлиини ӧндерӂилерӓ хем заабитлерӓ гӧклердӓ,+

11Кенди дивеч курулмушуна гӧрӓ, ани башарды Иисус Христозда, бизим Саабидӓ.

12Христос бизӓ колайлык верди, ки биз, Она инанарак, гиргинниклӓн хем кыйышмаклан йаклашалым Аллаха+.

13Ӧлӓ ки, йалварэрым, умудунузу кайбетмейин беним зеетлерим бетеринӓ, ани чекерим сизин ичин. Буннар сизӓ метинник казандырэр+.

Христозун севгисини танымаа

14Онуштан диз чӧкерим /бизим Сааби Иисус Христозун/ Бобасынын ӧнӱндӓ,

15Ангысындан адланэр хертӱрлӱ бобалык гӧктӓ хем ердӓ.

16Дуа едерим, ани Кенди метинни зенгинниинӓ гӧрӓ, Кенди Духуннан кувет версин да каавилетсин сизи ичйанкы адамынызда,+

17ки инаннан Христос сизин ӱреклериниздӓ йашасын+.

18Дуа едерим, ани сиз, севгиликтӓ кӧкленмиш хем темелленмиш оларак, аннайабилӓсиниз Аллахын бӱтӱн айоз халкыннан барабар, некадар гениш, узун, дерин хем ӱӱсектир Христозун севгилии,

19да таныйабилӓсиниз о севгилии, ани хертӱрлӱ билгидӓн ӱстӱндӱр, ки Аллахын бӱтӱн таманныыннан доласыныз+.

20Аллах, биздӓ ишлейӓн кувединнӓн, вар насыл йапсын чок таа зеедӓ, некадар биз истеериз хем дӱшӱнериз+.

21Она метинник олсун клиседӓ хем Иисус Христозда бӱтӱн сенселелердӓ, дивечтӓн дивеӂӓ! Амин+.

4

Гӱӱденин бирлии

4^1Бутакым насаатлээрым сизи бӓн, Сааби ичин капанӂы, йашаманыз йакышыклы олсун Онун чаармасына гӧрӓ, ангысыны каблеттиниз+.

2Херзаман йаваш, йалпак хем сабурлу олун, дайанын бири-биринизӓ севгийлӓн+.

3Чалышын корумаа Духун бирлиини услулуклан, ани баалээр сизи бири-биринизлӓн+.

4Бир гӱӱдӓ вар хем бир Дух, ниӂӓ сиз чаарылдыныз бир умуда, ани гелер чаарылманыздан,+

5Бир Сааби, бир инан, бир ваатизлик+.

6Аллах бирдир, Боба хепсинӓ. О хепсиндӓн ӱстӱн, хепсиннӓн ишлеер хем хепсиндӓ йашээр+.

7Херкезимизӓ бизӓ ииверги верилди о ӧлчӱйлӓн, не Христос баашлады+.

8Онуштан денди: «Ӱӱсеклӓӓ калкты, есирлери пленӓ алды, инсаннара баашышлар верди».

9Лафын «калкты» не аннамасы вар, еер диилсӓ бу, ани илкин инди ашаа, ер ӱстӱнӓ[*]+?

10О, Ким инди, Одур, Ким калкты таа ӱӱсек хепси гӧклердӓн, ки хепсини долдурсун+.

11О койду кимисини апостол, башкасыны пророк, башкасыны ии хаберӂи, таа башкасыны пресвитер хем ӱӱредиӂи,+

12ки хазырласыннар Аллахын айоз халкыны изметчилик йапмаа, Христозун гӱӱдесини йывмаа,+

13озаманадан, ачан хепсимиз инаннан хем Аллахын Оолуну танымаклан етишеӂез бирлӓӓ, олгун адамнаа, Христозун йашларынын бӱтӱн ӧлчӱсӱнӓ+.

14Озаман артык олмайаӂэз ушаклар гиби, ангылары салланэрлар далгаларлан хем сӱрӱкленерлӓр лӱзгерлӓрлӓн – хертӱрлӱ ӱӱренмӓклӓн, ани инсаннар гетирерлӓр шалвирликлӓн хем ширетликлӓн, ки башкаларыны, алдадып, йолдан саптырсыннар+.

15Ама, аслылаа гӧрӓ севгиликтӓ йашайарак, хер тарафтан бӱӱйеӂез да етишеӂез Она, Ким Баштыр, Христоза,+

16Ангысындан бӱтӱн гӱӱдӓ уйгун бирликтӓ топлу хем сыкы баалы хертӱрлӱ еклерин йардымыннан. Ачан хербир ек дӱзгӱн ишлеер, гӱӱдӓ бӱӱйер хем севгиликтӓ каавилешер.

Ески йашамак хем ени йашамак

17Онуштан тӓ не сӧлеерим хем йалварэрым Саабинин адыннан: артык йашамайын, ниӂӓ тайфӓннар йашээрлар, кенди бош дӱшӱнмеклеринӓ гӧрӓ+.

18Оннарын фикирлери карарды, Аллахын йашамасына йабанӂы олдулар, зерӓ билмезлӓӓ дӱштӱлӓр хем ӱреклери инатлашты+.

19Етиштилӓр дуйгусузлаа да верилдилӓр айып ишлерӓ. Онуштан тамахлыклан йапэрлар хертӱрлӱ диилпаклык+.

20Ама сиз Христозу бӧлӓ ӱӱренмединиз.

21Шӱпесиз, Онун сесини ишиттиниз хем Ондан ӱӱрендиниз, зерӓ аслылык Иисуста.

22Бутакым, гечмиш йашаманыза гӧрӓ бракылын ески адамныктан, ангысы бозулэр алдангач хавезлӓрлӓн+.

23Аклыныз духча таазеленсин,+

24хем гиинин ени адамныы, ани йарадылмыш Аллаха бензесин дейни, хакына доорулуклан хем айозлуклан+.

25Онуштан бракылын йаландан, доору лафедин йакын оланынызлан, зерӓ биз бир гӱӱденин еклерийиз+.

26«Ӱфкеленӓрсениз, гӱнаха гирмейин». Ӱфкениз ӱстӱнӓ гӱн каушмасын,

27диавола ер вермейин+.

28Ким хырсызлык йапарды, шиндӓн сора хырсызлык йапмасын. Терсинӓ, чалышсын да кенди еллериннӓн файдалы ишлӓр йапсын, ки олсун колай йоклукта оланнара йардым етсин+.

29Бир дӓ бозук лаф сизин аазыныздан чыкмасын, ама салт ии лаф, ани духча каавилеер инсаннары, ниӂӓ дӱшер, ки сеслейеннерӓ ииверги версин+.

30Гӱӂендирмейин Аллахын Айоз Духуну, Ангысыннан мӱхӱрлендиниз куртулмак гӱнӱ ичин+.

31Хертӱрлӱ аӂыламак, кызгыннык, ӱфкӓ, баармак, фена лаф хем хертӱрлӱ кӧтӱ неет сиздӓн узак олсун+.

32Ама бири-биринизлӓн ии ӱрекли хем йалпак олун. Бири-биринизи афедин, ниӂӓ Аллах Христозда сизи афетти+.

5

5^1Аллаха бензейин, ниӂӓ севгили ушаклар+.

2Севгиликтӓ йашайын, ниӂӓ Христос бизи севди да Кендини бизим ичин верди Аллаха гӧзӓл кокулу бир баашыш хем курбан гиби+.

3Ама ороспулук хем хертӱрлӱ диилпаклык еки тамахлык хич анылмасын билӓ сизин аранызда, чӱнкӱ бу йакышмаз Аллахын айоз халкына+.

4Айып сӧзлӓр, бош лафлар хем каскаты шакалар да олмасын. Буннар йарашмээр. Таа ислӓӓ шӱкӱр един+.

5Зерӓ билерсиниз, ани хич бир ороспу, диилпак, еки тамах олан, ангысы идоллара баш иилдӓн гиби, мирасчы олмайаӂэк Христозун хем Аллахын падишахлыында+.

6Кимсей алдатмасын сизи бош лафларлан, зерӓ бу ишлӓр бетеринӓ Аллахын ӱфкеси гелер сеслӓмейӓн инсаннар ӱстӱнӓ+.

7Оннарлан пайдаш олмайын+.

Айдынныкта йашайын

8Вакыдын бириндӓ сиз каранныктыныз, ама шинди Саабидӓ айдынныксыныз. Гӧтӱрӱн кендинизи, ниӂӓ айдыннык евлатлары+.

9Зерӓ айдынныын мейвасы хертӱрлӱ иилик, доорулук хем аслылык.

10Бакын ӱӱренмӓӓ, не Сааби беенер+.

11Каранныын кысыр ишлериндӓ пай алмайын. Ама таказалайын оннары+.

12Зерӓ айыптыр сӧлемӓӓ о ишлери, не оннар саклы йапэрлар.

13Ама айдыннык хепсини белли едер, ӱзӓ чыкарып, зерӓ хепси, не белли олэр, айдынныктыр+.

14Онуштан денер: «Сӓн, ани уйуйэрсын, уйан уйкудан, ӧлӱдӓн дирил! Христос сана шафк едер»+.

15Ӧлӓ ки, ии бакын, ниӂӓ йашээрсыныз. Олмайын фикирсиз, ама аариф олун+.

16Вакыды паайа койун, зерӓ бу гӱннӓр кӧтӱ гӱннӓр.

17Онуштан олмайын акылсыз, ама аннайын, недир Аллахын истедии+.

18Сарфош олмайын шараплан, зерӓ сарфошлук сизи запсызлаа гӧтӱрӱр, ама долушун Айоз Духлан+.

19Бири-биринизӓ псалмалар, метинник лафлары хем духча тӱркӱлӓр чалып-сӧлейин. Бӱтӱн ӱректӓн Саабийӓ тӱркӱ хем хава чалын+.

20Шӱкӱрлук гетирин хепси ичин херзаман Аллах Бобайа бизим Сааби Иисус Христозун адыннан+.

Карылар хем коӂалар

21•Бири-биринизӓ ӧн верин, Христоздан коркарак.

22Карылар ӧн версиннӓр кенди коӂаларына, ниӂӓ Саабийӓ+.

23Зерӓ коӂа баштыр карыйа, ниӂӓ Христос да баштыр клисейӓ хем Кендиси гӱӱденин Куртарыӂысы+.

24Ниӂӓ клисӓ ӧн верер Христоза, хеп ӧлӓ карылар да хербир иш ӱзерӓ ӧн версиннӓр коӂаларына.

25Коӂалар, севин кенди карыларынызы, ниӂӓ Христос да севди клисейи да онун ичин кендини курбан верди,+

26ки ону, суйлан йыкайып, Аллахын сӧзӱннӓн пакладыктан сора айозласын,+

27да ону Кенди ӧнӱнӓ чыкарсын бир метинни клисӓ гиби, лекесиз, бурушуксуз хем башка кедерсиз, ки айоз хем кусурсуз олсун+.

28Коӂалар да дӱшер кенди карыларыны хеп ӧлӓ севсиннӓр, ниӂӓ кенди гӱӱделерини. Ким север кенди карысыны, о север кендисини.

29Зерӓ кимсей бир сыра билӓ кенди гӱӱдесинӓ кин гӱтмеди, ама ону беслеер хем йысыдэр, ниӂӓ Христос клисейи.

30Зерӓ биз Онун гӱӱдесинин еклери, /Онун етиндӓн хем Онун кемиклериндӓн/+.

31«Онуштан адам бракаӂэк кенди бобасыны хем анасыны, карысына бааланаӂэк, да икиси бир гӱӱдӓ олаӂэклар»+.

32Бу – бир бӱӱк саклылык. Бӓн лафедерим Христос ичин хем клисӓ ичин.

33Ама сиздӓн херкези кенди карысыны севсин, ниӂӓ кендини; кары да хатыр гӱтсӱн коӂасына+.

6

Бобалар хем ушаклар

6^1Ушаклар, сеслейин бобанызы хем ананызы Саабидӓ, зерӓ бу доорудур.

2«Хатырла бобаны хем ананы» – бу илк сымарламак, ангысында вар бир адамак:

3«ки ишлерин ии гитсин, да бу ердӓ ӧмӱрӱнӱз узун олсун».

4Ама сиз, бобалар, дебрештирмейин ушаклары, ама бӱӱдӱн оннары, сынаштырарак Саабинин ӱӱретмесинӓ хем акыл верерӓк, ниӂӓ Сааби истеер.

Чыраклар хем чорбаӂылар

5Чыраклар, ӧн верин сизин бу ердӓ чорбаӂыларыныза сайгыйлан хем коркуйлан. Ӱректӓн хатырлайын оннары, ниӂӓ Христозу+.

6Измет един оннара, диил саде оннарын гӧзлери ӧнӱндӓ, кендинизи беендирӓсиниз, ама ниӂӓ Христозун куллары, хакына таманнайарак Аллахын истедиини+.

7Измет един ии неетлӓн ниӂӓ Саабийӓ, ама диил ниӂӓ инсана.

8Зерӓ билерсиниз, ани херкез, олсун чырак, олсун сербест, кенди ии йаптыклары ичин Саабидӓн баашыш кабледеӂек+.

9Сиз дӓ, чорбаӂылар, хеп ӧлӓ олун чыракларынызлан. Вазгечин оннары коркутмактан. Билин, ани оннарын хем сизин бир Чорбаӂыныз гӧктӓ, О да пай тутмээр кимсейӓ.

Саабидӓн кувет алын

10Биткидӓ, кардашларым, кувет алын Саабидӓн. О каавилесин сизи Кенди бӱӱк кудрединнӓн.

11Кендинизи донадын Аллахын бӱтӱн силӓхларыннан, ки дурабилӓсиниз каршы диаволун фитлемелеринӓ+.

12Зерӓ бизим дӱӱшмемиз диил кана хем тенӓ[*] каршы, ама ӧндерӂилерӓ, заабитлерӓ хем бу караннык дӱннейин куветлеринӓ – фена духлара каршы, ани булунэр гӧклердӓ+.

13Онуштан алын Аллахын бӱтӱн силӓхларыны, ки дайанабилӓсиниз кӧтӱ гӱндӓ да, хепсини енседиктӓн сора, айакча калабилӓсиниз.

14Озаман ериниздӓ дурун, белинизи аслылыклан кушайын, гӱӱсӱнӱзӱ доорулук зирхиннӓн[*] сарын,+

15айакларыныза айак капларыны гиийин, ки хазыр оласыныз Ии Хабери услулук ичин насаат етмӓӓ+.

16Буннарын ӱстӱнӓ алын инан калканыны, нейлӓн сӱӱндӱрӓбилеӂениз йарамазын[*] хепси кызгын окларыны+.

17Кабледин куртулмак башлыыны хем Айоз Духун кылыӂыны, ани Аллахын сӧзӱдӱр+.

18Херзаман духча дуа един хертӱрлӱ дуаларлан хем йалвармакларлан. Бунун ичин уйанык дурун бӱтӱн дайанмаклан хем йалвармаклан Аллахын хепси айоз халкы ичин+.

19Дуа един беним ичин дӓ, ки, аазымы ачтыйнан, бана лаф верилсин, да кыйышмаклан ачыклайым саклылыы Ии Хабер ичин,+

20ангысы ичин бӓн бир елчи гибийим, синӂирлӓрлӓн баалы. Дуа един, ани Ии Хабери кыйышмаклан билдирейим, ки, ниӂӓ дӱшер, лафедейим+.

Сондакы селӓмнӓр

21•Ама, сиз билӓсиниз дейни беним халымы хем ишлерими, хепси ичин аннадаӂэк сизӓ Тихик, бизим севгили кардаш хем Саабинин инанч изметкери,+

22ангысыны маасуз йолладым, ки аннатсын бизим халымызы сизӓ да хавезлендирсин ӱреклеринизи+.

23Услулук хем севгилик олсун инаннан кардашлара Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан!

24Ииверги олсун хепсиннӓн, ким север Саабимизи Иисус Христозу ӧлӱмсӱз севгийлӓн. /Амин./

* 2:2 Ӧндерӂи – шейтан.

* 4:9 Ашаа, ер ӱстӱнӓ – еки «ер ӱзӱнӱн ашаакы кысымнарына».

* 6:12 Кан хем тен – инсан.

* 6:14 Зирх – аскерин гӱӱдесиндӓ демирдӓн корунтулук.

* 6:16 Йарамаз – шейтан.

+ 1:3 1 Петринин 1:3, 2 Коринфлилерӓ 1:3

+ 1:4 Иуданын 1:24, Колослулара 1:22, 1 Салониклилерӓ 4:7

+ 1:5 1 Иоанын 3:2, Ромалылара 8:15-16, Галатийалылара 3:26

+ 1:7 Колослулара 1:14

+ 1:9 Ромалылара 16:24, Ефеслилерӓ 3:3-5, Ефеслилерӓ 6:19

+ 1:10 Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 1:20
+ 1:13 2 Коринфлилерӓ 1:22, Ефеслилерӓ 4:30
+ 1:15 Колослулара 1:3-4
+ 1:18 Колослулара 1:27

+ 1:20 Йаптыклар 7:55-56, Ромалылара 8:34, Ефеслилерӓ 2:6, Колослулара 3:1

+ 1:21 1 Петринин 3:22, Ромалылара 8:38, 1 Коринфлилерӓ 15:24, Колослулара 2:10, Чыфытлара 1:4

+ 1:22 1 Коринфлилерӓ 15:27, 1 Коринфлилерӓ 11:3, Ефеслилерӓ 5:23

+ 1:23 Ефеслилерӓ 4:12, Ефеслилерӓ 5:23, Ефеслилерӓ 5:30, Колослулара 1:18, 1 Коринфлилерӓ 15:28, Колослулара 3:11

+ 2:1 Лука 15:24, Ромалылара 11:15, Колослулара 1:21, Колослулара 2:13

+ 2:2 Иоан 12:31, Иоан 14:30, Колослулара 3:7
+ 2:3 Галатийалылара 5:16
+ 2:4 Иоан 3:16, 1 Иоанын 3:1, Ромалылара 5:8
+ 2:5 Колослулара 2:13, Тита 3:5
+ 2:6 Ефеслилерӓ 1:20

+ 2:8 Лука 7:50, Лука 8:48, Йаптыклар 15:11, 1 Петринин 1:5, Тита 2:11, Тита 3:5

+ 2:9 Ромалылара 3:27, Тита 3:5, Ромалылара 3:27, 1 Коринфлилерӓ 1:29

+ 2:10 Тита 2:14, Тита 3:8

+ 2:11 Ромалылара 2:26, Ромалылара 2:28, Колослулара 2:11

+ 2:12 Колослулара 1:21, Ромалылара 9:4
+ 2:13 Йаптыклар 2:39
+ 2:14 Ефеслилерӓ 1:10, Колослулара 1:22
+ 2:15 Ромалылара 7:4, Колослулара 2:14

+ 2:16 Ромалылара 5:10, Колослулара 1:20, Колослулара 3:15

+ 2:19 Филиплилерӓ 3:20
+ 2:20 Колослулара 2:7, Апокалипсис 21:14,
+ 2:21 1 Коринфлилерӓ 3:16-17
+ 2:22 1 Петринин 2:5

+ 3:1 Филиплилерӓ 1:7, Филимона 1:1, 2 Тимофейӓ 2:9

+ 3:2 Ефеслилерӓ 4:7, Колослулара 1:25

+ 3:3 Галатийалылара 1:12, Галатийалылара 2:2

+ 3:6 Галатийалылара 3:29, Ефеслилерӓ 2:16, Матфей 8:11, Лука 13:29

+ 3:7 Колослулара 1:23
+ 3:8 1 Коринфлилерӓ 15:9
+ 3:9 Колослулара 1:26
+ 3:10 Ефеслилерӓ 1:21
+ 3:12 Чыфытлара 4:16, Чыфытлара 10:19
+ 3:13 2 Тимофейӓ 2:10

+ 3:16 Ефеслилерӓ 1:18, Колослулара 1:27, Колослулара 1:11

+ 3:17 Колослулара 2:7
+ 3:19 Филиплилерӓ 4:7, Колослулара 2:10
+ 3:20 Иуданын 1:24, Ромалылара 16:24
+ 3:21 Ромалылара 11:36

+ 4:1 Ефеслилерӓ 3:1, Филиплилерӓ 1:27, Колослулара 1:10

+ 4:2 Филиплилерӓ 2:3, Колослулара 3:13
+ 4:3 Колослулара 3:14
+ 4:4 Ефеслилерӓ 2:16, 1 Коринфлилерӓ 6:17
+ 4:5 1 Коринфлилерӓ 1:13
+ 4:6 1 Коринфлилерӓ 12:6
+ 4:7 Ромалылара 12:3, Ефеслилерӓ 3:2
+ 4:9 Иоан 3:13
+ 4:10 Чыфытлара 4:14, Чыфытлара 7:26
+ 4:11 1 Коринфлилерӓ 12:28

+ 4:12 1 Коринфлилерӓ 12:27, Ефеслилерӓ 1:23, Колослулара 1:18

+ 4:13 Чыфытлара 5:12-13, Чыфытлара 6:1

+ 4:14 1 Коринфлилерӓ 13:11, 1 Коринфлилерӓ 14:20

+ 4:15 2 Петринин 3:18, Колослулара 1:10, Колослулара 2:19

+ 4:17 1 Петринин 4:3-4, Колослулара 3:7
+ 4:18 Ромалылара 1:21, Марк 3:5
+ 4:19 1 Петринин 1:14, Ромалылара 1:24-28
+ 4:22 Колослулара 3:8-9
+ 4:23 Ромалылара 12:2, 2 Коринфлилерӓ 4:16

+ 4:24 Йарадылыш 1:26, Ромалылара 6:4, Колослулара 3:10

+ 4:25 Колослулара 3:9, Ромалылара 12:5

+ 4:27 Иаковун 4:7

+ 4:28 1 Салониклилерӓ 4:11, 2 Салониклилерӓ 3:8, 2 Салониклилерӓ 3:10, 1 Тимофейӓ 6:18

+ 4:29 Колослулара 3:8
+ 4:30 1 Салониклилерӓ 5:19, Ефеслилерӓ 1:13
+ 4:31 1 Петринин 3:8, Колослулара 3:8

+ 4:32 Матфей 6:14, Марк 11:25-26, Лука 7:41-42, 1 Петринин 3:8, Колослулара 3:12-13

+ 5:1 Матфей 5:48

+ 5:2 Иоан 10:11, Иоан 15:13, 1 Иоанын 3:16, Ромалылара 5:7-8, Чыфытлара 8:3, 1 Коринфлилерӓ 13:1, Колослулара 3:14

+ 5:3 1 Коринфлилерӓ 6:18, Галатийалылара 5:19, 1 Салониклилерӓ 4:3

+ 5:4 Ефеслилерӓ 4:29

+ 5:5 Колослулара 3:5, 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, Галатийалылара 5:21

+ 5:6 Марк 13:5, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3, 1 Иоанын 3:7, Ромалылара 1:18, Колослулара 3:6

+ 5:7 2 Коринфлилерӓ 6:14

+ 5:8 Ефеслилерӓ 2:1-2, Матфей 5:14, Иоан 12:35, 1 Иоанын 2:8, Ромалылара 13:12, Филиплилерӓ 2:15, 1 Салониклилерӓ 5:5

+ 5:10 1 Салониклилерӓ 2:4
+ 5:11 Ромалылара 13:12
+ 5:13 Иоан 3:20-21
+ 5:14 Ромалылара 13:11, Лука 1:78-79
+ 5:15 Колослулара 4:5
+ 5:17 Ромалылара 12:2, 1 Салониклилерӓ 5:18
+ 5:18 1 Тимофейӓ 5:23

+ 5:19 Йаптыклар 16:25, Иаковун 5:13, 1 Коринфлилерӓ 14:15, Колослулара 3:16

+ 5:20 Колослулара 2:7, 2 Салониклилерӓ 1:3, 2 Салониклилерӓ 2:13

• 5:21 Колослулара 3:17

+ 5:22 Йарадылыш 3:16, 1 Петринин 3:1

+ 5:23 Ефеслилерӓ 1:22-23, 1 Коринфлилерӓ 11:3

+ 5:25 1 Петринин 3:7

+ 5:26 Иоан 13:8, 1 Коринфлилерӓ 6:11, Тита 3:5, Чыфытлара 10:22

+ 5:27 2 Коринфлилерӓ 11:2, Апокалипсис 14:4

+ 5:30 1 Коринфлилерӓ 6:15, Ефеслилерӓ 1:23, Колослулара 1:18

+ 5:31 Йарадылыш 2:24, Матфей 19:5, Марк 10:7-8, 1 Коринфлилерӓ 6:16

+ 5:33 1 Петринин 3:1-6

+ 6:5 1 Петринин 2:18, Колослулара 3:22, 1 Тимофейӓ 6:1, Тита 2:9

+ 6:6 Галатийалылара 3:28

+ 6:8 Колослулара 3:24

+ 6:11 2 Коринфлилерӓ 6:7, 2 Коринфлилерӓ 10:4, 1 Петринин 5:8, 1 Иоанын 2:13

+ 6:12 Лука 22:53, Колослулара 1:13, Ефеслилерӓ 1:21

+ 6:14 1 Салониклилерӓ 5:8
+ 6:15 Ромалылара 10:15
+ 6:16 1 Иоанын 5:4
+ 6:17 Чыфытлара 4:12

+ 6:18 Лука 18:1, Лука 21:36, Иуданын 1:20, Ромалылара 12:12, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17, Марк 13:33

+ 6:19 Йаптыклар 4:29, Колослулара 4:3, 1 Салониклилерӓ 5:25, 2 Салониклилерӓ 3:1

+ 6:20 Йаптыклар 21:33, Йаптыклар 28:20, 2 Коринфлилерӓ 5:20

• 6:21 Колослулара 4:7-8
+ 6:21 Йаптыклар 20:4
+ 6:22 Колослулара 2:2

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: Ефеслилерӓ

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- Ефеслилерӓ

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары