Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:55:35.623604+00:00

Ени Бааланты: 2 Петринин

Ени Бааланты: 2 Петринин

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. 2 Петринин

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

2 Петринин

2 Петринин

1. 1

2. 2

3. 3

1

ПЕТРИНИН ИКИНӁИ КИЙАДЫ

Селӓм

1^1Бӓн, Симон Петри, Иисус Христозун кулу хем апостолу, селӓм йоллээрым хепсинӓ, ким бизим Аллах хем Куртарыӂы Иисус Христозун доорулууна гӧрӓ, каблетти инаны, ани бизим инан гиби паалыдыр+.

2Ииверги хем услулук зееделенсин сиздӓ, чӱнкӱ таныйэрсыныз Аллахы хем бизим Саабимизи Иисус Христозу+.

Аллахын чаармасы

3Аллахын кувединнӓн бизӓ баашланды хепси, не лӓӓзым йашамак ичин хем Аллахын йолунда гитмӓк ичин, чӱнкӱ таныйэрыз Ону, Ким бизи чаарды Кенди метиннииннӓн хем иилииннӓн,

4ангыларыннан билӓ бизӓ чок бӱӱк хем паалы адамаклар баашланды, ки сиз бӧлеликлӓн куртуласыныз бозуклуктан, ани бу дӱннедӓ вар шефклик бетеринӓ, да бензӓр оласыныз Аллахын табеетинӓ+.

5Бунун ичин, бӱтӱн чалышманызы койарак, еклейин инаныныза иилик, иилиинизӓ билги,

6билгинизӓ кендинизи запламак, запламаныза дайанмак, дайанманыза аллахчылык,+

7аллахчылыыныза кардаш севгилии, кардаш севгилиинизӓ дӓ севги+.

8Еер буннар сиздӓ варса хем зееделенирсӓ, олмайаӂэныз файдасыз хем калмайаӂэныз мейвасыз танымакта бизим Саабимизи Иисус Христозу+.

9Ама кимдӓ буннар йок, о узаа гӧрӓмеер, кӧӧр булунэр хем унутту, ани ески гӱнахларындан пакланды+.

10Онуштан, кардашлар, чалышын таа чок хем таа чок каавилемӓӓ сизин чаарылманызы хем сечилменизи. Еер буну йапарсайдыныз, бир керӓ билӓ кӧстекленмейеӂениз+.

11Зерӓ бутӱрлӱ сизӓ болдан йол ачылаӂэк бизим Саабимизин хем Куртарыӂымызын Иисус Христозун дивеч падишахлыына гирмӓӓ+.

12Онуштан херзаман бакэрым, аклыныза гетирейим хепсини буннары, макар ки сиз билерсиниз хем каави дурэрсыныз аслылыкта, ани сиздӓ вар+.

13Санэрым, доору олаӂэк, ки некадар вакыт бу ердеки гӱӱдейлӓн олаӂам, сизи уйандырайым буннары аклыныза гетирмӓклӓн.

14Билерим, ани лӓӓзым олаӂэк, тездӓ бракайым бу гӱӱдеми, ниӂӓ бизим Саабимиз Иисус Христос гӧстерди бана+.

15Шинди бакэрым, ки бӓн гечиндиктӓн сора да, сиз херзаман аклыныза гетирӓсиниз буннары.

Иисус Христозун метинниинин шаатлары

16Зерӓ сизӓ бизим Саабимизин Иисус Христозун куветлӓн гелмесини ачыкларкан, сӧлӓмедик сизӓ кӓӓмил дӱзӱлмӱш масаллар гиби, ама биз кенди гӧзлеримизлӓн гӧрдӱк Онун метинниини+.

17О каблетти Аллах Бобадан икрам хем шан, ачан сес ишидилди, ани гелди ӱӱсек хем метин Оландан, дейип: «Будур Беним севгили Оолум, Ангысында Беним ислеелиим»+.

18Бу сеси, ани гӧктӓн гелди, биз кендимиз ишиттик, Онуннан булунаркан айоз байырда.

19Бундан каарӓ биздӓ вар таа каави дооруламак пророк сӧзлериндӓ. Сиз ии йапэрсыныз, еер о сӧзлери есаба аларсаныз, ниӂӓ бир шафкы, ани караннык ердӓ айдыннадэр, о замана кадар, незаман гӱн дуумаа башлайаӂэк хем сабаа йылдызы ӱреклериниздӓ пейдаланаӂэк+.

20Хепсиндӓн ӧнӂӓ билиниз, ани Айоз Йазыларда хич бир пророк сӧзӱ дӓ кимсей кенди-кендиндӓн ачыклайамээр.

21Зерӓ бир сыра билӓ пророк сӧзлери сӧленмеди инсан истемесинӓ гӧрӓ, ама оннары Аллахын /айоз/ инсаннары сӧледи, кулланылмыш Айоз Духтан+.

2

Йаланӂы ӱӱредиӂилӓр

2^1Ама инсан арасында йаланӂы пророклар пейдаланды. Оннар сизин аранызда да пейдаланаӂэк, насаат едип йаланӂы ӱӱретмеклӓр. Оннар саклыдан сокаӂэклар араныза кайыплык гетирӓн бӧлӱнмеклӓр. Орайы кадар етишеӂеклӓр, ани Саабидӓн, Ангысы оннары сатын алды, атылаӂэклар. Бунуннан оннар кенди ӱстлеринӓ тез кайыплык гетиреӂеклӓр+.

2Чойу гидеӂек оннарын бозук йолундан, оннарын бетеринӓ аслылык йолу кӧтӱленеӂек.

3Тамахлык бетеринӓ йалан лафларлан сизи сойаӂэклар. Даава оннар ичин чоктан хазыр хем уйукламээр О, Ким оннары йок едеӂек+.

4Аллах аӂымады артык ангиллери, ангылары гӱнаха гирдилӓр. Оннары, баалайып синӂирлӓрлӓн, ӂендем дипсизлиинӓ атты. Орада каранныкта даава гӱнӱнӱ беклеерлӓр+.

5Евелки дӱннейи дӓ аӂымады. Ачан аллахсыз халкын ӱстӱнӓ потоп йоллады дӱннейӓ, О коруду Нойу, ани насаат едӓрди доорулук ичин, хем сенселесини – хепси секиз киши+.

6Содом хем Гоморра касабаларына да даава кести, йок едип, кӱл йапты оннары, ки ӧрнек инсана олсун, ким истеер аллахсыз йашамаа+.

7Ама доору адамы, Лоту, ангысы чок гӱӂеникти, гӧрӱп законсуз адамнарын айып йашамаларыны, куртарды+.

8Зерӓ бу доору адам, араларында йашаркан, хер гӱн кенди темиз ӂанында зеетленӓрди, гӧрӱп-ишидерӓк оннарын законсуз ишлерини+.

9Ӧлейсӓ, Сааби билер, несой аллахчы инсаннары денемектӓн куртармаа, ама доору олмайаннары, даава гӱнӱ ичин тутуп, ӂезаламаа –+

10ен чок оннары, ангылары тенӂӓ мындар истемелерӓ верилер хем Онун заабитлиини паайа коймээр. Бу арсыз хем инат адамнар метинни оланнары кӧтӱлемӓӓ сакынмээрлар+.

11Ангиллӓр са, ани оннардан таа ӱстӱн хем куветли, кӧтӱлӓмеер хем маана булмээр оннара Саабинин ӧнӱндӓ.

12Ама оннар акылсыз хайваннар гиби, тенӂӓ алышмакларына гӧрӓ йашээрлар. Дуумушлар, ки, тутулуп, кесилмиш олсуннар. Кӧтӱлеерлӓр, не кендилери аннамээр, оннар да, хайваннар гиби, йок олаӂэклар+.

13Оннар ӧдек кенди кӧтӱлӱклеринӓ гӧрӓ кабледеӂеклӓр, зерӓ северлӓр гӱндӱз сефалык сӱрмӓӓ. Оннар лекелеерлӓр хем утандырэрлар. Хошланэрлар алдатмактан, ачан сизиннӓн ийип-ичерлӓр.

14Оннарын гӧзлери ороспулук майыллыыннан долу. Гӱнаха доймээрлар. Оннар алдадэрлар карарсыз инсаннары. Ӱреклери сынашмыш тамахлаа. Оннар – бетвалы инсаннар.

15Саптылар уз йолдан да шашырдылар, гидерӓк Валаамын, Веор оолунун йолундан, ким законсуз казанӂы севди+.

16Ама кенди законсузлуу ичин азарланды бир лафетмейӓн ешектӓн, ангысы, лафедип инсан сесиннӓн, пророкун акылсызлыыны дургутту.

17Оннар, ниӂӓ сусуз пынарлар, бензӓр борандан гӧтӱрӱлӓн булутлара. Оннары зын караннык беклеер+.

18Оннар, бошуна ӱӱнерӓк, лафедерлӓр да алдадэрлар тенӂӓ хамеллӓрлӓн хем айып ишлӓрлӓн оннары, кимнӓр диил чоктан куртулду йанныш йолда гиденнердӓн+.

19Оннара адээрлар сербестлик, ама кендилери бозук ишлерӓ чыраклык едерлӓр. Зерӓ херкези, недӓн енсенмиш, она да чырак олэр+.

20Еер, таныйып Сааби хем Куртарыӂы Иисус Христозу, куртулдусайдылар бу дӱннейин мындар ишлериндӓн, ама сора енидӓн долашарсайдылар хем буннарлан енсенмиш олурсайдылар, оннарын сон халы таа титси олаӂэк, некадар илкинкиси+.

21Таа ии олаӂэйды, еер доору йолу танымайдылар, некадар таныдыктан сора геери дӧнсӱннӓр айоз сымарламактан, ани оннара верилди+.

22Оннарлан олду, ниӂӓ сӧлейиштӓ доору сӧленер: «Кӧпек геери дӧнер кенди кустууна, хем йыканмыш домуз батак ичинӓ енидӓн гирер йуварланмаа».

3

Саабинин гӱнӱ

3^1Севгили кардашлар, шинди беним бу икинӂи кийадым, ани сизӓ йазэрым. Икисиндӓ дӓ буннары аклыныза гетирерим, савашып уйандырайым сизин пак фикиринизи,+

2ки аклынызда тутасыныз сӧзлери, ани евелдӓн айоз пророклардан хабер едилди, хем бизим Сааби Куртарыӂынын сымарламасыны, ани сизин апостолларын аазыннан верилди+.

3Хепсиндӓн ӧнӂӓ билиниз, ани битки гӱннердӓ пейдаланаӂэк гӱлмӓӓ алыӂылар, ангылары йашайаӂэклар кенди истедиклеринӓ гӧрӓ.

4Сизи гӱлмӓӓ аларак, дейеӂеклӓр: «Нередӓ Онун гелмесинин адамасы? Зерӓ незамандан деделеримиз ӧлдӱ, хепси ӧлӓ калды, ниӂӓ баштан йарадылы».

5Маасуз йапылэрлар билмейӓн, ани гӧк баштан Аллахын сӧзӱннӓн олду, хем ер йарадылды судан хем суйлан+.

6Евелки дӱннӓ да хеп, суйлан буулуп, телеф олду+.

7Шиндики ер хем гӧк корунэр хеп о сӧзлӓн атеш ичин, даава гӱнӱ ичин, незаман телеф олаӂэк аллахсыз инсаннар.

8Ама, севгили кардашлар, унутмайын, ани Саабидӓ бир гӱн – ниӂӓ бин йыл, хем бин йыл – ниӂӓ бир гӱн.

9Сааби ойаланмээр таманнамаа, не адады, ниӂӓ кимиси санэр, ама сизӓ дайанэр, истӓмейерӓк, ки биркимсей кайбелсин, ама хепси гӱнахларындан Аллаха дӧнсӱн+.

10Саабинин гӱнӱ гелеӂек /геӂӓ/ хырсыз гиби. Озаман гӧклӓр бӱӱк уулдамаклан гечеӂек, гӧктеки ишлӓр бӱӱк сыӂактан ерийеӂек. Ер хем не йапылэр ер ӱстӱндӓ, хепси йанаӂэк+.

11Чӱнкӱ хепси бӧлӓ йок олаӂэк, озаман нетӱрлӱ инсаннар дӱшер оласыныз сиз? Йашаманыз лӓӓзым олсун айоз хем Аллаха верили,+

12беклейерӓк хем чабуклаштырарак Аллахын гӱнӱнӱн гелмесини. О гӱн гӧклӓр тутушуп-кайбелеӂек хем гӧктеки ишлӓр сыӂактан ерийеӂек+.

13Ама биз, Онун адамасына гӧрӓ, бир ени гӧк хем ени ер беклеериз, нередӓ херзаман доорулук олаӂэк+.

14Онуштан, севгили кардашлар, чӱнкӱ буннары беклеерсиниз, чалышын Онун ӧнӱндӓ лекесиз, кусурсуз хем услулукта оласыныз+.

15Бизим Саабимизин чок дайанмасыны куртулмак гиби сайын, ниӂӓ сизӓ йазды бизим севгили кардаш Павли о аарифлӓӓ гӧрӓ, ани она верилди+.

16О буннар ичин хепси кийатларында ӧлӓ сӧлеер. Онун кийатларында вар зор аннашылан ерлӓр, ангыларыны билгисиз хем карарсыз инсаннар терсинӓ аннээрлар, ниӂӓ дӓ башка Айоз Йазылары. Кендилери йол ачэрлар+

17Онуштан, севгили кардашлар, ӧнӂӓ билерӓк буннары, сакынын, ки бу законсуз кишилӓр гиби йанныш йолдан гитмейӓсиниз да кенди карарыныздан сапмайасыныз.

18Ама каавиленин бизим Сааби хем Куртарыӂы Иисус Христозун иивергисиннӓн хем Ону танымаклан. Она метинник олсун шинди хем дивеӂинӓ. Амин+.

+ 1:1 Матфей 4:18-21, Иоан 1:40-42, Тита 2:13
+ 1:2 1 Петринин 1:2, Иуданын 1:2
+ 1:4 2 Петринин 2:18
+ 1:6 Иаковун 1:3-4

+ 1:7 1 Иоанын 4:16, 1 Коринфлилерӓ 13:13, Чыфытлара 13:1

+ 1:8 Тита 3:14

+ 1:9 1 Иоанын 1:7, Ефеслилерӓ 5:26, Чыфытлара 9:14

+ 1:10 1 Салониклилерӓ 1:4
+ 1:11 Колослулара 1:13
+ 1:12 Иуданын 1:5
+ 1:14 Иоан 21:18-19, 2 Тимофейӓ 4:6

+ 1:16 1 Салониклилерӓ 2:19, 1 Салониклилерӓ 4:16, Лука 9:32, Иоан 1:14

+ 1:17 Матфей 3:17, Матфей 17:5, Марк 1:11, Марк 9:7, Лука 9:35, Иоан 8:54, Иоан 17:1, Йаптыклар 3:13

+ 1:19 1 Петринин 1:10, Иоан 5:35, 2 Коринфлилерӓ 4:6

+ 1:21 2 Тимофейӓ 3:16,

+ 2:1 Матфей 7:15, Йаптыклар 20:30, 2 Коринфлилерӓ 11:13, 1 Тимофейӓ 4:1, Иуданын 1:4, 1 Коринфлилерӓ 6:20, 1 Коринфлилерӓ 7:23

+ 2:3 Ромалылара 16:18, Колослулара 2:4

+ 2:4 Иуданын 1:6

+ 2:5 Йарадылыш 7:17, 1 Петринин 3:19-20, Йарадылыш 7:23

+ 2:6 Йарадылыш 19:24
+ 2:7 Йарадылыш 19:16
+ 2:8 Йаптыклар 17:16
+ 2:9 1 Коринфлилерӓ 10:13, Апокалипсис 3:10
+ 2:10 Иуданын 1:16, Иуданын 1:8-9
+ 2:12 Иуданын 1:10
+ 2:15 Иуданын 1:11, Апокалипсис 2:14
+ 2:17 Иуданын 1:12-13
+ 2:18 2 Петринин 1:4

+ 2:19 Галатийалылара 5:13, Иоан 8:34, Ромалылара 6:16-20, Тита 3:3

+ 2:20 Матфей 12:45, Лука 11:26
+ 2:21 Ромалылара 7:12
+ 3:1 2 Петринин 1:13
+ 3:2 Иуданын 1:17-18
+ 3:5 Йарадылыш 1:9,
+ 3:6 Йарадылыш 7:11, Йарадылыш 7:21

+ 3:9 Ромалылара 2:4, 1 Тимофейӓ 2:4, 1 Тимофейӓ 2:6

+ 3:10 Матфей 24:43, Лука 12:39, 1 Салониклилерӓ 5:2, Марк 13:31

+ 3:11 1 Петринин 1:15
+ 3:12 Иуданын 1:21
+ 3:13 Апокалипсис 21:1, Апокалипсис 21:27

+ 3:14 Иаковун 1:27, 1 Иоанын 5:18, 1 Тимофейӓ 5:22

+ 3:15 Ромалылара 2:4, Апокалипсис 2:21

+ 3:16 Чыфытлара 5:10

+ 3:18 Ефеслилерӓ 4:15, Колослулара 1:10, Колослулара 2:19, Ромалылара 11:36

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: 2 Петринин

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- 2 Петринин

- 1
- 2
- 3

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары