Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:53:08.951650+00:00

Ени Бааланты: 1 Тимофейӓ

Ени Бааланты: 1 Тимофейӓ

1. Ени Бааланты

1. Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

2. Географийа Карталары

Ени Бааланты

Ени Бааланты

1. Ени Бааланты

2. Гириш

1. 1 Тимофейӓ

Ии Хабер

Иисус Христос ичин

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2006

Ени Бааланты

Ени Бааланты
гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

Гириш

ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

1 Тимофейӓ

1 Тимофейӓ

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

1

ПАВЛИНИН ИЛК КИЙАДЫ ТИМОФЕЙӒ

Селӓм

1^1Бӓн, Павли, Иисус Христозун апостолу, сыраланмыш бизим Куртарыӂы Аллахтан хем Сааби Иисус Христоздан, Ангысында бизим умудумуз,+

2селӓм йоллээрым Тимофейӓ, беним хакына ушаама инанда: ииверги, аӂыйаннык, услулук Аллах Бобадан хем Христос Иисустан, бизим Саабидӓн+.

Корун йанныш ӱӱретмеклердӓн

3Ниӂӓ Македонийайа гидӓркӓн йалвардым сана, лӓӓзым каласын Ефес касабасында, ки сымарлайасын бир бойуна, ӱӱретмесиннӓр башка тӱрлӱ

4да верилмесиннӓр масаллара хем сенселӓ лафларына, ангысынын йок биткиси. Буннар таа чок чекиш дебештирер, некадар Аллахын сырасыны дӱзер, ани инандан гелер+.

5Бу сымарламанын кеези[*] – севги бир пак ӱректӓн, темиз нееттӓн хем диил икиӱзлӱ инандан+.

6Кимиси сапты буннардан да бошуна лафлара дакындылар+.

7Истеерлӓр Закон ӱӱредиӂилери олсуннар, ама аннамээрлар не кенди лафларыны, не о ишлери, нелӓр ичин кыйышмаклан лафедерлӓр.

8Биз билериз, ани Закон ии, еер доору файдаланырсайды+.

9Зерӓ билериз, ани Закон диил курулу доору оланнар ичин, ама законсузлар ичин хем баш иилтмейеннӓр ичин, аллахсызлар ичин хем гӱнахкерлӓр ичин, оннар ичин, ани диил айоз хем паайа коймээрлар ону, не айоз, ана-бобаларыны дӱӱйеннӓр хем адам ӧлдӱреннӓр ичин,+

10ороспулук еденнӓр ичин, гомосексуалистлӓр ичин, чырак ӂамбазлары ичин, йаланӂылар ичин, емини тутмайаннар ичин хем башка хепси ичин, не каршы дурэр саа ӱӱренмейӓ,

11метин Аллахын шанны Ии Хаберинӓ гӧрӓ, ани бана инандырылды+.

Аллахын аӂыйанныы

12Шӱкӱр едерим Иисус Христоза, бизим Саабийӓ, Ангысы бени каавилетти, зерӓ О сайды бени инанч да алды изметинӓ,+

13макар ки бӓн ӧнӂӓ бир кӧтӱлейиӂи, коолайыӂы хем зулумдум. Ама О аӂыды бени, зерӓ йапардым буннары билгисизликтӓн хем инансызлыктан+.

14Ама бизим Саабинин хайыры бана бол-бол верилди инаннан хем севгийлӓн билӓ, ани вар Иисус Христозда+.

15Аслыдыр хем йарашэр, ки херкезиндӓн кабледилсин о сӧз, ани деер: «Иисус Христос гелди бу дӱннейӓ, ки гӱнахкерлери куртарсын», ангыларындан бӓн ен кӧтӱсӱйӱм+.

16Ама Аллах бени аӂыды, ки Иисус Христос илкин бендӓ гӧстерсин кенарсыз дайанмасыны, да ӧрнек олабилейим оннара, ким Она инанаӂэк да дивеч йашамак еденеӂек.

17Дивеч Падишаха – ӧлӱмсӱз, гӧрӱнмӓз, бириӂик Аллаха – дивечтӓн дивеӂӓ икрам хем метинник олсун. Амин.

Аскер ии ӂенктӓ

18Оолум Тимофей, бу сымарламайы сана верерим пророклук сӧзлеринӓ гӧрӓ, ани ӧнӂӓ сӧленди сенин ичин, ки о сӧзлӓрлӓн аскер оласын ии ӂенктӓ+

19да коруйасын инаны бир пак ӱзлӓн, недӓн бир бойу атылды да инаннарыны телеф етти, ниӂӓ бир геми, ани ташлара чарпэр.

20Оннарын арасында булунэр Именей хем Александру, ангыларыны брактым шейтанын елинӓ, ки ӱӱренсиннӓр, ани дӱшмеер Аллахы кӧтӱлемӓӓ+.

2

Дуа клиседӓ

2^1Онуштан хепсиндӓн ӧнӂӓ насаат верерим, дуалар, истемеклӓр, йалвармаклар хем шӱкӱрлӓр едилсин хепси инсан ичин,

2падишахлар ичин хем хепси ӱӱсек заабитлӓр ичин, ки гечирелим раат хем услу бир йашамак, бӱтӱн верилмӓклӓн Аллаха хем кендинизи доору гӧтӱрмӓклӓн.

3Зерӓ бу иидир хем йакышыклы бизим Куртарыӂы Аллаха,+

4Ангысы истеер, ки хепси инсан куртулсун хем етишсин, ки аслылыы танысын+.

5Зерӓ бир Аллах хем бир Араӂы Аллахын хем инсанын арасында, адам Иисус Христос+.

6О верди Кендини курбан, ки куртарсын хепси инсаны. Уйгун заманда бунун ичин шаатлык едилди+.

7Бунун ичин бӓн койулдум хаберӂи хем апостол. Доору сӧлеерим[*], йаландырмээрым. Койулдум, ки ӱӱредейим миллетлери инана хем аслылаа+.

8Онуштан истеерим, ки херердӓ адамнар дуа етсиннӓр, калдырып пак еллерини, ӱфкесиз хем чекишсиз.

9Хеп ӧлӓ карылар да йакышыклы гиинсиннӓр утанмаклан хем саа фикирлӓн, диил сачларыны кабардарак ӧрсӱннӓр еки донансыннар алтыннан, седефлӓн йада паалы рубайлан,+

10ама донатсыннар кендилерини иилик йапмаклан, ниӂӓ йакышэр карылара, ангылар деерлӓр, ани верилдилӓр Аллаха.

11Кары услулуклан, ӧн верерӓк, ӱӱренсин+.

12Изин вермеерим кары ӱӱретсин еки чорбаӂы олсун коӂасына. О услулукта ӱӱренсин;+

13зерӓ илкин йарадылды Адам, сора Ева,+

14хем Адам алдадылмады, ама кары алдадылды да гӱнаха дӱштӱ+.

15Ама кары куртулаӂэк Ушаан дуумасыннан[*], еер саа фикирлӓн йашарса инанда, севгидӓ хем айозлукта.

3

Клисенин кулланыӂылары

3^1Аслыдыр о сӧз, ани ким ӧзенер епископ[*] олсун, хавез ии ишӓ+.

2Онуштан епископ лӓӓзым олсун мааналанмаз табеетли, бир карыйлан евли, айык, саа фикирли, есаплы, мусаафирӂи, беӂерик ӱӱретмӓӓ+.

3Олмасын сарфошчу, дӱӱшчӱ, /тамах,/ ама йалпак олсун, кавга етмесин, пара севмесин+.

4Ии куллансын кенди евини, ӧлӓ ки ушаклары бӱтӱн сайгыйлан ӧн версиннӓр.

5Зерӓ ким кенди евини кулланмаа беӂермеер, несой вар насыл гӱдӓбилсин Аллахын клисесини?

6Олмасын инана ени дӧнмӱшлердӓн, ки ходулланмасын да диавол гиби кабаатлы калмасын.

7Лӓӓзым, ки клиседӓн дышанда оланнардан бир ии инсан гиби танынсын, башка тӱрлӱ оннардан мааналанар хем дӱшӓр диаволун капканына+.

8Хеп ӧлӓ диаконнар да дӱшер, сайгылы олсуннар, лафыны басан олмасыннар, ичкиӂилӓӓ верилмесиннӓр, тамах олмасыннар,+

9инанын саклылыыны пак ӱзлӓн корусуннар.

10Буннар да ӧнӂӓ лӓӓзым дененсиннӓр, сора измет етсиннӓр, еер оннарда кусур олмарса.

11Хеп ӧлӓ карылар сайгылы олсуннар, фитлейиӂи олмасыннар, айык олсуннар, инанч хербир иш ӱзерӓ+.

12Диаконнар олсун бир карыйлан евли, ии куллансыннар ушакларыны хем кенди евлерини.

13Зерӓ диаконнар, ким ии измет едер, кендилеринӓ икрам еденер хем чок кыйышмак еденерлӓр инаннарында Иисус Христоза.

Бӱӱк саклылык

14Умутланэрым тездӓ гелейим сана. Ама сана буннары йазэрым,

15ки, еер биртӱрлӱ ойаланарсам, сӓн билӓсин, ниӂӓ дӱшер гӧтӱрмӓӓ кендини Аллахын евиндӓ, ани вар дири Аллахын клисеси, аслылыын дирӓӓ хем темели.

16Хич лафсыз, Аллахын йолунун саклылыы бӱӱктӱр: Аллах тенӂӓ гӧстерилди, Духлан Кендини доорулады, ангиллерӓ гӧрӱндӱ, миллетлердӓ насаат едилди, дӱннедӓ инаннан кабледилди, метинниклӓн йукары алынды+.

4

Йаланӂы ӱӱредиӂилӓр

4^1Айоз Дух ачык сӧлеер, ани битки заманнарда кимиси инандан атылаӂэк, сеслейерӓк алдадыӂы духлары хем фена духларын ӱӱретмеклерини,+

2йаланӂыларын икиӱзлӱлӱӱ бетеринӓ, ангыларын ӱзлери сансын дамгаланмыш кызгын демирлӓн.

3Оннар евленмейи дургудэрлар да деерлӓр, ки сакынмаа имеклердӓн, ангыларыны Аллах йаратты, ки инанӂылар хем аслылыы таныйаннар, шӱкӱр едип, исиннӓр+.

4Хепси, не Аллах йаратты, иидир хем хич бири олмаз атылсын, еер шӱкӱрлӱклӓн кабледилирсейди+.

5Зерӓ айозланэр Аллахын сӧзӱннӓн хем дуайлан+.

Ии изметкӓр

6Еер буннары кардашлара аннадырсайдын, Иисус Христозун бир ии изметкери олаӂан, бесленмиш инан сӧзлериннӓн хем ии ӱӱретмӓклӓн, не изледин шиндийӓ кадар.

7Сакын бабу масалларындан, не йарашмээр айозлаа, ама сынаштыр кендини Аллахын йолунда гитмӓӓ+.

8Зерӓ гӱӱдейи сынаштырмаа аз файдалы, ама гитмӓк Аллахын йолунда хер тарафтан файдалы, чӱнкӱ онда аданмак вар шиндики ӧмӱр ичин хем гелеӂек ӧмӱр ичин.

9Аслыдыр бу сӧз, да йарашэр, ки херкезиндӓн кабледилсин+.

10Онуштан биз савашып-чалышэрыз, зерӓ дири Аллаха умутланэрыз, Ангысы Куртарыӂыдыр хепси инсаннара, ама ен чок инанӂылара+.

11Буннары насаат ет хем ӱӱрет.

12Кимсей паасызландырмасын сенин генчлиини, ама ӧрнек ол инанӂылара лафлан, йашамаклан, севгийлӓн, /духлан,/ инаннан, паклыклан+.

13Бӓн гелинӂӓ, верил окумаа Айоз Йазылары клиседӓ, насаат етмӓӓ хем ӱӱретмӓӓ.

14Касаветсиз олма духча баашыша, ани сендӓ, не сана верилди пророклук сӧзӱннӓн, ачан пресвитерлӓр ел койдулар ӱстӱнӓ+.

15Бу ишлерӓ верил хем оннарда кал, ки сенин башарын херкезинӓ гӧрӱнсӱн.

16Есап ал кендини хем ӱӱретмени да херзаман бу ӱзерӓ чалыш. Бӧлӓ йапарак, хем кендини куртараӂан, хем оннары, ким сени сеслеер.

5

Баалантылар клиседӓ

5^1Ихтӓры[*] серт азарлама, ама насаат вер она, ниӂӓ бобана. Насаат вер генч адамнара, ниӂӓ кардашларына;+

2ихтӓр карылара, ниӂӓ анана; генч карылара, ниӂӓ кызкардашларына, бӱтӱн паклыклан.

3Хатыр гӱт дул карылара, ани хакына кимсейсиз.

4Ама еер бир дул карынын варса ушаклары еки унукалары, оннар ӱӱренсиннӓр Аллахын йолунда гитмӓӓ, илкин кенди айлесинӓ йардым етсиннӓр, иилик чевирсиннӓр ана-бобаларына, зерӓ буну Аллах беенер+.

5Дул кары, ани хакына кимсейсиз хем йалныз калмыш, умудуну Аллаха койэр хем геӂӓ-гӱндӱз дурмамайӂа Она йалварэр хем дуа едер.

6Ама дул кары, ани кендини верер сефалык сӱрмейӓ, таа йашаркан, ӧлӱдӱр+.

7Бу ишлери оннара аннат, ки маанасыз табеетли олсуннар.

8Еер биркимсей кенди йакыннары ичин, маасуз кенди айлеси ичин заамет гӱтмӓрсейди, о инаны инкӓр етмиш да таа бетердир, некадар бир инансыз.

9Ки ады дуллар листасына йазылсын, дул кары лӓӓзым олсун алтмыш йашындан йукары, бир коӂайлан евленмиш,

10ии ишлери ичин билинӓн, ушак бӱӱтмӱш, мусаафир каблетмиш, Аллахын айоз халкынын айакларыны йыкамыш[*], сыкынтыда оланнара йардым етмиш хем чалышканныклан хертӱрлӱ иилик йапмыш+.

11Таа генч дулларын адларыны листайа йазма. Зерӓ оннар, тенӂӓ истедиклери каавиледип Христоза каршы, енидӓн евленмӓӓ истеерлӓр.

12Озаман кабаатлы калэрлар, зерӓ бозэрлар еминнерини, ани илкин йаптылар.

13Ондан каарӓ, оннар ӱӱренерлӓр хайлак гезмӓӓ евдӓн евӓ, да диил саде хайлак гезмӓӓ, ама ченели олмаа хем башкаларын ишлеринӓ карышмаа, сӧлейерӓк, не дӱшмеер+.

14Онуштан истеерим, ки генч дуллар евленсиннӓр, ушак дуудурсуннар, евлерини куллансыннар да каршы дурана колайлык вермесиннӓр, ки бизи кӧтӱлесин+.

15Зерӓ кимиси оннардан шиндӓн сора саптылар да шейтанын ардына гиттилӓр.

16Еер бир инанӂы карынын дул йакыннары варса, лӓӓзым оннара баксын да зааметӓ коймасын клисейи, ки клисӓ йардым едӓбилсин дуллара, ани хакына кимсейсиз.

17Пресвитерлӓр, ани ии ӧндерлеерлӓр, лӓӓзым ики катына хатырлансыннар, айырыӂа оннар, ким ишлеер насаат етмектӓ хем ӱӱретмектӓ+.

18Зерӓ Айоз Йазы деер: «Баалама ӧкӱзӱн аазыны, харман дӱӱйӓркӓн» хем «Ишчийӓ йарашэр кенди ӧдӓӓ»+.

19Кабаатландырмак пресвитерӓ каршы каблетмӓ, олмайынӂа ики-ӱч шаат.

20Ким илери доору гӱнах йапэр, оннары таказала хепсинин ӧнӱндӓ, ки каланы да корксун+.

21Аллахын, Иисус Христозун хем сечилмиш ангиллерин ӧнӱндӓ сени еминнеерим, ки пай тутмайарак хем кимсейин ӱзӱнӓ бакмайарак бу сымарламаклары таманнайасын.

22Еллерини кимсейин ӱстӱнӓ тез койма, пай алма башкаларын гӱнахларында. Кендини пак тут+.

23Илери доору ичмӓ салт су, ама ич бираз шарап сенин катынын хем сык хасталыкларын бетеринӓ+.

24Кими инсаннарын гӱнахлары ачык, оннар ӧнӂӓ, даава олмадаан, билинер. Башкаларын гӱнахлары сора ачылэр.

25Хеп ӧлӓ ии ишлӓр дӓ ачык, оннар да, ани диил ачык, йок насыл саклы калсын.

6

Чыраклар хем чорбаӂылар

6^1Хепси чыраклар, ани бойундурук алтында булунэрлар, кенди чорбаӂыларына дӱшер хербир иш ӱзерӓ икрам версиннӓр, ки Аллахын ады хем ӱӱретмеси кӧтӱленмесин+.

2Чыраклар, кимин чорбаӂылары инанӂы, ашааламасыннар оннары, чӱнкӱ кардаш дейни, ама таа чок баксыннар измет етмӓӓ оннара, чӱнкӱ ким файдаланэр бу ии изметчиликтӓн, оннар – севгили инанӂылар. Буннары ӱӱрет хем насаат ет+.

Аллахын йолунда гидин

3Ким башка тӱрлӱ ӱӱредер да кайыл олмээр бизим Сааби Иисус Христозун саа сӧзлеринӓ хем Аллахын йакышыклы, уйгун ӱӱретмесинӓ,+

4О бир шишкиндир да бишей билмеер, ама дӱшкӱндӱр йарышмаа хем лаф кавгаларына, нередӓн башлээр хасеетлик, чекиш, фена лафлар хем кӧтӱ шӱпелӓр,+

5Бошуна дартышмаклар бозук фикирли инсаннарда, ангылары кайбеттилӓр аслылыы, санарак ани Аллахын йолу казанч йолудур. /Бусой инсаннардан узаклаш./+

6Аслыда бӱӱк казанчтыр Аллахын йолунда гитмӓӓ, шӱкӱр каларак онуннан, нейимиз вар+.

7Зерӓ биз бишей гетирмедик бу дӱннейӓ, /белли, ани/ йок насыл бишей бурадан алалым да.

8Еер варса, не ийелим хем не гиийелим, буннарлан канаат калэрыз.

9Ама ким зенгин олмаа ӧзенер, о денемейӓ дӱшер, бир арканнан тутулэр хем чок ахмакчасына хем зарарлы хавезлерӓ капылэр, ани инсаны телеф едер хем кайыплаа баттырэр+.

10Чӱнкӱ хербир кӧтӱлӱӱн кӧкӱ – пара севгисидир. Ким буна верилди, оннар инандан саптылар да кендилеринӓ чок зеет йаптылар.

11Ама сӓн, Аллах адамы, кач буннардан да излӓ доорулуу, Аллахын йолуну, инаны, севгилии, дайанмайы, йалпаклыы+.

12Инанда ии савашлан саваш, бак еденмӓӓ дивеч йашамайы, ангысына сӓн чаарылдын, ачан ии инаны чок шаатларын ӧнӱндӓ ачык каблеттин+.

13Аллахын, Ани хепсинӓ йашамак верер, хем Иисус Христозун ӧнӱндӓ, Ангысы Понтий Пилатын ӧнӱндӓ шаатлык етти ии инан ичин, сымарлээрым сана,+

14бу сымарламайы лекесиз хем кусурсуз, бизим Сааби Иисус Христозун гелмесинӓдӓн коруйасын,

15ангысыны вакыдында ачаӂэк мутлу хем бириӂик Чорбаӂымыз, падишахларын Падишахы хем саабилерин Саабиси+.

16Салт Ондадыр ӧлӱмсӱзлӱк, Ангысы йашээр бир йаклашмаз шафк ичиндӓ, кими хич кимсей гӧрмеди хем йок насыл да гӧрсӱн. Она икрам хем заабитлик дивеӂинӓ! Амин.

17Зенгиннерӓ бу ӧмӱрдӓ сымарла, ани ходулланмасыннар, умутларыны коймасыннар зенгиннӓӓ, ани гелип-гечер, ама /дири/ Аллаха, Ангысы верер бизӓ хепсини ташкынныктан, ки сефаланалым,

18иилик йапсыннар, ии ишлӓрлӓн зенгинненсиннӓр, ӂӧмерт хем башкаларлан пайлашмаа хазыр олсуннар+.

19Топласыннар хазна кендилеринӓ, ани саа бир темел олаӂэк гелеӂек вакыт ичин, ки еденӓбилсиннӓр хакына[*] йашамак.

20Ей, Тимофей, кору, не сана верили, узаклаш аллахсыз бошуна лафлардан хем «билги» ичин дартышмаклардан, не йанныш адланэр+.

21Кимилери, дейип, ани етишти бу билгийӓ, саптылар инандан. Ииверги олсун сизиннӓн. /Амин./+

* 1:5 Кеез – амач, неет.

* 2:7 Сӧлеерим: кими текстлердӓ «сӧлеерим Христозда».

* 2:15 Ушаан дуумасыннан – Христозун гелмесиннӓн. Кими чевирмеклердӓ: «ушак дуудурмаклан» йада «ачан ушак дуудурэр».

* 3:1 Епископ – йада «гӱдӱӂӱ».

* 5:1-2 Ихтӓр – йада «пресвитер».

* 5:10 Айак йыкамаа – мусаафирӂилиин нышаныйды.

* 6:19 Хакына: кими текстлердӓ «дивеч».

+ 1:1 Колослулара 1:27

+ 1:2 Йаптыклар 16:1, Филиплилерӓ 2:22, 2 Тимофейӓ 1:2, 2 Иоанын 1:3

+ 1:4 1 Тимофейӓ 4:7, 2 Тимофейӓ 4:4, Тита 1:14, Тита 3:9

+ 1:5 Ромалылара 12:9, 2 Тимофейӓ 2:22
+ 1:6 1 Тимофейӓ 6:21, Тита 1:10
+ 1:8 Ромалылара 7:16
+ 1:9 Галатийалылара 5:23
+ 1:11 Тита 1:3
+ 1:12 Йаптыклар 9:22, Филиплилерӓ 4:13
+ 1:13 Йаптыклар 8:3, Йаптыклар 3:17
+ 1:14 Ромалылара 5:20

+ 1:15 1 Тимофейӓ 3:1, 1 Тимофейӓ 4:9, 2 Тимофейӓ 2:11, Тита 3:8, Матфей 9:13, Марк 2:17

+ 1:18 1 Тимофейӓ 4:14, 2 Коринфлилерӓ 10:4, 2 Тимофейӓ 2:2-4

+ 1:20 2 Тимофейӓ 2:17, 2 Тимофейӓ 4:14, 1 Коринфлилерӓ 5:5

+ 2:3 1 Тимофейӓ 5:4
+ 2:4 2 Петринин 3:9, Тита 1:2, Тита 2:11
+ 2:5 Галатийалылара 3:20
+ 2:6 Матфей 20:28, Тита 1:3

+ 2:7 Йаптыклар 9:15, Ромалылара 1:5, Галатийалылара 1:15-16, Ефеслилерӓ 3:7-8, 2 Тимофейӓ 1:11, Ромалылара 9:1, 2 Коринфлилерӓ 11:10

+ 2:9 1 Петринин 3:3-4
+ 2:11 Тита 2:5
+ 2:12 1 Коринфлилерӓ 14:34
+ 2:13 Йарадылыш 2:7, Йарадылыш 2:22

+ 2:14 Йарадылыш 3:6, Йарадылыш 3:13, 2 Коринфлилерӓ 11:13

+ 3:1 1 Тимофейӓ 1:15, 2 Тимофейӓ 2:11, Тита 3:8

+ 3:2 Тита 1:6-9

+ 3:3 Тита 3:2, Матфей 6:19, 1 Тимофейӓ 6:9, Чыфытлара 13:5

+ 3:7 2 Тимофейӓ 2:26
+ 3:8 Йаптыклар 6:3, 1 Петринин 5:2, Тита 1:7
+ 3:11 Тита 2:3

+ 3:16 Иоан 1:14, 1 Иоанын 4:2, 2 Иоанын 1:7, Чыфытлара 2:14, Марк 16:19, Лука 24:51, Йаптыклар 1:9

+ 4:1 1 Иоанын 2:18, 2 Тимофейӓ 3:1, 1 Иоанын 4:6, Иаковун 3:15, 2 Петринин 2:1, Апокалипсис 2:24

+ 4:3 Ромалылара 14:2, Колослулара 2:16, Колослулара 2:21

+ 4:4 Йарадылыш 1:31, Марк 7:15-16, Йаптыклар 10:15, Тита 1:15

+ 4:5 Йарадылыш 1:25

+ 4:7 1 Тимофейӓ 1:4, 2 Тимофейӓ 2:16

+ 4:9 1 Тимофейӓ 1:15, 2 Тимофейӓ 2:11, Тита 3:8

+ 4:10 Филиплилерӓ 1:30, Колослулара 1:29

+ 4:12 Тита 2:15, 1 Петринин 5:3, Филиплилерӓ 3:17, 2 Салониклилерӓ 3:9, Тита 2:7

+ 4:14 1 Тимофейӓ 1:18, Йаптыклар 6:6, 1 Тимофейӓ 5:22, 2 Тимофейӓ 1:6

+ 5:1 Тита 2:6
+ 5:4 1 Тимофейӓ 2:3
+ 5:6 Апокалипсис 3:1
+ 5:10 Иоан 13:14, Йаптыклар 9:36
+ 5:13 2 Салониклилерӓ 3:11
+ 5:14 1 Коринфлилерӓ 7:9, Тита 2:8
+ 5:17 Ромалылара 12:8, 1 Салониклилерӓ 5:12
+ 5:18 1 Коринфлилерӓ 9:9, Лука 10:7

+ 5:20 Галатийалылара 2:14, 2 Тимофейӓ 4:2, Тита 1:13, Тита 2:15

+ 5:22 Йаптыклар 6:6, 1 Тимофейӓ 4:14, 2 Тимофейӓ 1:6, 2 Петринин 3:14, 1 Иоанын 5:18, 2 Иоанын 1:10, 1 Тимофейӓ 5:22

+ 5:23 Ефеслилерӓ 5:18

+ 6:1 1 Петринин 2:18, Ефеслилерӓ 6:5, Колослулара 3:22, Тита 2:9

+ 6:2 Филимона 1:16

+ 6:3 Ромалылара 16:17

+ 6:4 2 Тимофейӓ 2:14, 2 Тимофейӓ 2:23, Тита 3:9

+ 6:5 2 Петринин 2:3, Тита 1:11

+ 6:6 Филиплилерӓ 4:11

+ 6:9 Матфей 6:19, Лука 12:15, Чыфытлара 13:5

+ 6:11 2 Тимофейӓ 3:17
+ 6:12 2 Тимофейӓ 4:7, Иуданын 1:3
+ 6:13 Лука 3:1, Лука 23:1, Йаптыклар 3:13

+ 6:15 Апокалипсис 17:14, Апокалипсис 19:16, Иоан 1:18

+ 6:18 Лука 12:21, Ромалылара 12:13, Ефеслилерӓ 4:28

+ 6:20 2 Тимофейӓ 1:12, 2 Тимофейӓ 2:16

+ 6:21 1 Тимофейӓ 1:6

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

1. А

2. Б

3. В

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. Т

14. Ф

15. Х

СӦЗЛӰК

Адам Оолу: бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина: йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар: дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал: Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар: тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар: маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз: иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр: бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул: шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид: Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар: гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон: Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери: инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Зилотлар: урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

Иудейлӓр: чыфытлар.

Кесиклик: еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр: иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада: бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык: бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр: Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос»): бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард: паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу: Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз: изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога: бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион: Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар: 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр: Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар: харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Географийа карталары

Table of Contents

- Ени Бааланты: 1 Тимофейӓ

- Ени Бааланты

- Ени Бааланты

- Гириш

- 1 Тимофейӓ

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

- Адам Оолу
- Айоз бина
- Айоз Йазылар
- Аксакал
- Аллахтан корканнар
- Алтар
- Баш попаз
- Билгичлӓр
- Веелзевул
- Давид
- Динар
- Закон
- Закон ӱӱредиӂилери
- Зилотлар
- Иудейлӓр
- Кесиклик
- Кесиклилӓр
- Колонада
- Курбаннык
- Левийлилӓр
- Мессийа (урумӂа «Христос»)
- Нард
- Паскеллӓ йортусу
- Попаз
- Садукейлӓр
- Синагога
- Синедрион
- Тайфӓннар
- Фарисейлӓр
- Харччылар

- Географийа карталары