Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-12-14T11:40:51.764029+00:00

Руфи • Иона: Руфи

Руфи • Иона: Руфи

1. Ӧнсӧз

1. Руфи

РУФИ

ИОНА

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2017

РУФИ

ИОНА

Чевириӂи Петри Чеботар

Редактор Иванна Банкова

Теологийа редактору Виталий Войнов

Рецензентлӓр Владимир Кусурсуз, Анна Челак

ISBN 978-5-93943-232-0

© Институт перевода Библии, 2017

Ӧнсӧз

Ӧнсӧз

Христиан традицийасына гӧрӓ чыфыт халкынын Айозлу Йазысы сайылэр Ески Бааланты. Ески Баалантыйа гирер 39 кийат, ангыларыны йазмышлар тӱрлӱ авторлар кенди вакытларында. Кийатларын таа чойу йазылы евелки чыфыт дилиндӓ. Ески Баалантынын кими кийатлары йазылмыш ӱч бин йылдан зеедӓ геери. Ески Баалантыда вар Израил историйасы ичин кийатлар хем о закон ичин, ангысыны вермиш она Аллах. Бундан башка, вар поезийа, аариф инсаннарын насаатлары хем гелеӂек вакытлар ичин пророклуклар.

Руфи хем Иона кийатлары каплээрлар чыфыт историйасынын фарклы дӧнемнерини. Руфи кийадында олушлар гечерлӓр Христосун дуумасындан илери XI асирин башлантысында, пророк Иона кийадында са – Христосун дуумасындан илери VIII асирин ортасында. Бу кийатлар сефтӓ типарланэрлар гагаузча. Чевирийӓ йапылды дерин редакцийа, о каршылаштырылды оригинал чыфыт текстиннӓн.

Вар умудумуз, ани гагауз окуйуӂусу булаӂэк бу кийатларда диил саде мераклы сӱжетлери, ама ачаӂэк кендисинӓ Аллахын хем инсаннарын арасында илишкилӓр ичин дерин хакикаты.

Библийайы чевирӓн Институт бӱтӱн ӱректӓн шӱкӱр едер чевириӂилерӓ, редакторлара хем хепсинӓ, ким йардым етти хазырламаа бу кийады.

Руфи

Руфи

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Бу историйа олду Израилин ен боранны хем долашык дӧнемнерин бирисиндӓ. Озаман израилли сойлары кулланарды ӧлӓ денилӓн «судйалар», ангыларын сӧзӱ гечӓрди херзаман, ӂенк вакыды са оннар коруйардылар кенди сойларыны душманнардан.

Кийадын баш персонажы – Руфи, генч бир кары Моавдан (Израилин сынырына йакын топрак). Моавлылар хем израиллилӓр кимӓр керӓ ӂенк едӓрдилӓр бири-бириннӓн, онуштан оннарын аралары кӧтӱйдӱ, да моавлыларын евлатларында йокту хак катылмаа Израил халкына. Ама Руфи евленер бир израиллийлӓн, онун гечинмесиндӓн сора да калэр инанч кайыннасына Ноеминӓ, бутакым онун халкы хем онун Аллахы олдулар Руфинин дӓ халкы хем Аллахы.

Моисейин Айозлу Законуна гӧрӓ, израиллилӓр дӱшӓрди йардым етсиннӓр сенселелеринӓ хем корусуннар оннары беладан. Ен йакын сенселелерӓ дейӓрдилӓр «коруйуӂу». Еер карынын коӂасы ӧлдӱйсӓ, коруйуӂу лӓӓзымды сатын алсын рааметлинин топрааны хем евленсин о дул карыйа. Кӓр бӧлӓ чыкты Руфинин еӂели. Кийадын биткисиндӓ сыраланэр Руфинин евлатлары, да биз ӱӱренериз, ани о олду Израилин ен анылмыш падишахынын – Давидин – дедесинин анасы. Еер инсан ачык ӱреклӓн инанарса Аллаха хем йашарса Онун сымарламакларына гӧрӓ, хич диил ӧнемни, кимдӓн чекилер онун кӧклери.

1

Гурбетликтӓ кахыр

1^1О гӱннердӓ, ачан израиллилери кулланарды судйалар, Израил топраанда олду кытлык, да бир адам карысыннан хем ики оолуннан Иудейадакы Вифлеемдӓн гитти йашамаа Моав топраанда. 2О адамын адыйды Елимелех, онун карысынын адыйды Ноемин, онун варды ики оолу – Махлон хем Хилеон; оннар Иудейадакы Вифлеемдӓн епрата сойунданды. Гелдилӓр оннар Моав топраана да калдылар орада.

3Елимелех, Ноеминин коӂасы, ӧлдӱ, да калды о инсан ики оолуннан. 4О чоӂуклар алдылар кендилеринӓ кары моавлылардан, бирисинин адыйды Орфа, ӧбӱрӱнӱн дӓ Руфи, хем йашадылар орада он йыла йакын. 5Ама сора икиси дӓ онун ооллары, Махлон хем Хилеон, ӧлдӱлӓр. Бутакым, Ноемин кайбетти хем ики оолуну, хем дӓ коӂасыны.

6Сора топарланды Ноемин гелиннериннӓн да гитти геери Моав топраандан, чӱнкӱ ишитти, ани Сааби долашты Кенди халкыны хем верди она берекет. 7Чыкты Ноемин о ердӓн, нередӓ йашарды, хем ики гелини дӓ онуннан билӓ. Ачан оннар гидӓрдилӓр йолӂа, дӧнерӓк Иудейа топраана, 8Ноемин деди гелиннеринӓ: «Гидин, дӧнӱн херкез кенди ана евинӓ; ко Сааби йапсын сизӓ хайыр, насыл сиз йапардыныз ӧленнерӓ хем бана! 9Ко Сааби версин сизӓ, ани сиз икиниз дӓ буласыныз ени коӂа хем раатлык оннарын евлериндӓ!» Ноемин ӧптӱ оннары. Ама оннар гириштилӓр ӱӱсек сеслӓн ааламаа 10да дедилӓр: «Йок, биз сениннӓн гидеӂез сенин халкына». 11Ноемин сӓ деди: «Дӧнӱн, кызларым; нечин лӓӓзым гелӓсиниз бенимнӓн? Не, беним карнымда таа вар мы ооллар, аники олсуннар сизӓ коӂа? 12Дӧнӱн, кызларым, гидин, нечинки бӓн артык ихтӓрым евленмӓӓ дейни. Бӓн десӓм билӓ: „Вар беним таа умудум“, хем кӓр бу геӂӓ олсам коӂайлан хем сора дуудурайым ооллары, – 13вар мы насыл беклейӓсиниз, оннар бӱӱйӱнӂӓ? Вар мы насыл ойаланасыныз да евленмейӓсиниз? Йок, кызларым, беним кахырым сизинкисиндӓн дӓ бӱӱк, чӱнкӱ Саабинин ели ӂезалады бени». 14Оннар генӓ ӱӱсек сеслӓн гириштилӓр ааламаа. Орфа ӧптӱ кайыннасыны да гитти, Руфи сӓ калды Ноеминнӓн.

15Ноемин деди Руфийӓ: «Тӓ сенин елтийкан дӧндӱ кенди халкына хем кенди аллахларына; гит сӓн дӓ кенди елтийканын ардына». 16Ама Руфи деди: «Йалварма бана, айырылайым сендӓн да дӧнейим геери; чӱнкӱ нерейи сӓн гидӓрсӓн, бӓн дӓ орайы гидеӂӓм, хем нередӓ сӓн йашарсан, бӓн дӓ орада йашайаӂам; сенин халкын олаӂэк беним халкым, хем сенин Аллахын – беним Аллахым; 17хем нередӓ сӓн ӧлеӂӓн, орада бӓн дӓ ӧлеӂӓм хем бени орада гӧмеӂеклӓр; ко Сааби ӂезаласын бени, еер атыларсам сендӓн; саде ӧлӱм бени айыраӂэк сендӓн!»

18Ноемин, гӧрӱп, ани Руфи четин неетленмиш гитмӓӓ онуннан, вазгечти йалвармаа она. 19Бӧлӓ гидӓрдилӓр оннар икиси, таа Вифлеемӓ етишинӂӓ. Ачан етиштилӓр оннар Вифлеемӓ, бӱтӱн касаба башлады кайнашмаа, карылар да дейӓрдилӓр: «Аӂаба бу му Ноемин?» 20Ноемин деди оннара: «Демейин бана Ноемин, дейин бана Мара[*], нечин дейни Кудретли Аллах йоллады бана бӱӱк кахыр; 21бӓн чыктым бурадан долу еллӓн, Сааби сӓ дӧндӱрдӱ бени бош еллеримнӓн, нечин демӓӓ бана Ноемин, ачан Кудретли Сааби зеетлетти бени, хем йоллады бана бела?»

22Бӧлӓ дӧндӱ Ноемин, хем онуннан барабар гелини моавлыйка Руфи, ангысы гелди Моав топраандан. Ачан гелдилӓр оннар Вифлеемӓ, таман арпа харманы башладыйды.

2

Руфи башак топлээр

2^1Ноеминин варды бир сенселеси коӂасынын тарафындан, зенгин хем хелал бир адам, Елимелехин сойундан, онун адыйды Вооз.

2Бир керӓ моавлыйка Руфи деди Ноеминӓ: «Гидейим бӓн тарлайа башак топламаа онун ардына, кимдӓн гӧреӂӓм иилик». Кайыннасы деди: «Гит, кызым»[*]. 3Руфи гитти да, етишип, башлады топламаа башак оракчыларын ардынӂа. Да ӧлӓ разгелди, ани о тарланын саабисийди Вооз, Елимелехин сойундан.

4Да тӓ, Вооз гелди Вифлеемдӓн да деди оракчылара: «Сааби сизиннӓн!» Оннар ӂувап еттилӓр: «Ко иисӧзлесин сени Сааби!» 5Сора Вооз деди чыраана, ани койулмушту гӧзлетсин оракчылары: «Кимин бу генч инсан?» 6Чырак, ӂувап едерӓк, деди: «Бу генч инсан – моавлыйка, ани гелди Ноеминнӓн Моав топраандан. 7О деди: „Вар мы насыл бӓн топлайым башаклары оракчыларын ардына, не калэр деметлӓр арасында“; да гелди, таа сабаалендӓн бурада булунэр, саде бираз динненди чардаан алтында[*]».

8Сора Вооз деди Руфийӓ: «Сеслӓ бени, кызым, гитмӓ башак топламаа башка тарлайа, гитмӓ бурадан, ама кал бурада беним изметчийкаларымнан; 9ко гӧзлеринин ӧнӱндӓ олсун о тарла, нередӓ оннар ораклээрлар, гез оннарын ардына; тӓ бӓн буйурдум изметчилеримӓ, докунмасыннар сана; ачан сусайаӂан, гит тӓ ич о тестилердӓн, ангыларыны долдурэрлар беним изметчилерим». 10Диз чӧкӱп, Руфи иилтти ӱзӱнӱ ерӓ кадар да деди она: «Нейлӓн бӓн казандым сенин хайырыны, ани сӓн кабледерсин бени, макар бӓн йабанӂыйым?» 11Вооз, ӂувап едерӓк, деди она: «Бана сӧледилӓр хепсини, не сӓн йапмышын кайыннан ичин, ачан коӂан гечинмиш, ани сӓн бракмышын бобаны хем ананы хем кенди ана тарафыны да гелмишин о халка, ангысыны таа илери билмӓрдин; 12ко Сааби ӧдесин сана йаптыкларын ичин, хем ко сана олсун бӱтӱн ӧдек Сааби Израилин Аллахындан, Ангысына сӓн гелдин, ки О сени аркайа алсын!» 13Руфи деди: «Ко бӓн иилик гӧрейим сендӓн, чорбаӂым беним! Сӓн раатландырдын бени хем хайырладын ӱрееми лафларыннан, макар диилим денк сенин хич бир дӓ изметчийкана».

14Ачан гелди ӱӱленник вакыды, Вооз деди она: «Йаклаш бурайы да и екмек хем бан буканы сиркейӓ». Да отурду кары оракчыларын йанында. Вооз верди она каурулмуш тенӓ; Руфи иди дойунӂа, таа калды да. 15Сора калкты топламаа башак. Вооз буйур етти изметчилеринӓ, дейип: «Ко топласын бу инсан деметлӓр арасында да, хем азарламайын ону; 16деметлердӓн дӓ сыбыдын она хем бракын, ко топласын, хем баармайын она». 17Бӧлӓ Руфи топларды о тарлада авшама кадар да топладыы башаклары дӱӱдӱ, да чыкты бир демирли[*] кадар арпа.

18Алып буну, о гитти касабайа, кайыннасы да гӧрдӱ, некадар башак о топламыш. Руфи сӓ чыкарып-верди ону, не арттыйды, ачан кендиси дойду. 19Кайыннасы сорду она: «Нередӓ топладын бӱӱн хем нередӓ ишледин? Ко иисӧзлӱ олсун сени кабледӓн!» Руфи аннатты кайыннасына, кимдӓ о ишледи, хем деди: «О адамын, ангысында бӓн ишледим, ады Вооз». 20Ноемин деди гелининӓ: «Иисӧзлесин ону Сааби, Ангысы пайедер хайырыны хем дирилерӓ, хем ӧлӱлерӓ!» Да сӧледи она Ноемин: «Бу адам йакын бизӓ; о бизим коруйуӂуларымызын бириси». 21Моавлыйка Руфи деди: «О таа деди бана: „Беним изметчилеримин йанында булун, таа оннар топламайынӂа бӱтӱн берекети“». 22Ноемин деди Руфи гелининӓ: «Ислӓӓ, кызым, ани сӓн гезеӂӓн онун изметчийкаларынын йанысора, да сана зарар йапмайаӂеклар башка тарлада».

23Бӧлӓ Руфи булунарды Воозун изметчийкалары йанында хем топларды башак, таа арпайы хем боодайы бичмейинӂӓ, хем йашарды кайыннасыннан.

3

Харманда гӧрӱшмӓк

3^1Бир керӓ Руфийӓ деди Ноемин, онун кайыннасы: «Кызым беним, таа ии олмаз мы аарайым сана бир ев, нередӓ сӓн булаӂан кысметини? 2Тӓ, дейелим, бизим сенселӓ Вооз, ангысынын изметчийкаларыннан сӓн булундун, о бу геӂӓ харманда арпа саурэр; 3йыкан, кокулу олойлан йаалан, гии тутмалык рубаларыны да гит хармана, ама гӧрӱнмӓ она, таа о битирмейинӂӓ имӓӓ хем ичмӓӓ. 4Ачан са о йатаӂэк, ӱӱрен о ери, нередӓ о йатты, озаман гит тӓ ач йорганы онун айаклары йанында да йат; о сӧлейеӂек сана, не йапасын».

5Руфи деди она: «Йапаӂам хепсини, не сӧледин бана». 6Да, гидип хармана, йапты хепсини ӧлӓ, насыл она сымарлады кайыннасы. 7Вооз иди-ичти, онун кефи еринӓ гелди, да гитти уйумаа терекӓ йывыны йанында. Руфи гелди саклыӂа да, ачып онун айаклары йанында йорганы, йатты.

8Геӂӓ йарысы Вооз даптур гелди, дӧндӱ, да тӓ, онун айаклары йанында йатэр бир кары. 9Вооз сорду она: «Кимсин сӓн?» Ӧбӱрӱ деди: «Бӓн Руфийим, сенин изметчийкан, аркайа ал бени, чӱнкӱ сӓн беним коруйуӂумсун». 10Вооз деди: «Ко Сааби иисӧзлесин сени, кызым! Бу сенин хайырын илеркисиндӓн таа ии, аники качмадын генчлерин ардына, не фукаара, не зенгин; 11шинди, кызым, коркма, бӓн йапаӂам сенин ичин хепсини, не сӓн сӧледин, чӱнкӱ касабада хепси билерлӓр, ани сӓн хелал инсансын. 12Макар бу доору, ани бӓн сенин коруйуӂун, ама вар бендӓн таа йакын коруйуӂун. 13Геӂелӓ бурада; йаарын са, еер о сени кабледӓрсӓ, озаман ислӓӓ, ко каблетсин, ама истӓмӓрсӓ каблетмӓӓ сени, озаман бӓн кабледеӂӓм, дири Саабинин адыннан емин едерим! Кал да йат бурада сабаайа кадар».

14Руфи уйуду онун айаклары йанында сабаайа кадар да калкты, таа айдыннанмадаан. Чӱнкӱ Вооз деди: «Ко билмесиннӓр, ани хармана гелди кары». 15Сора деди Руфийӓ: «Чыкар сыртындакы шалы, тут ону». Кары тутарды, о да ӧлчтӱ она алты ӧлчӱ арпа, йардым етти карыйа, калдырсын сыртына, да гитти касабайа.

16Руфи сӓ гитти кайыннасына. Ӧбӱрӱ деди: «Не, кызым?» Руфи аннатты хепсини, не йапты она о адам. 17Сора деди она: «Бу алты ӧлчӱ арпайы верди бана, дейип: гитмӓ кайыннана бош еллӓн». 18Ноемин деди она: «Беклӓ, кызым, таа ӱӱренмейинӂӓ, насыл битеӂек бу иш; чӱнкӱ, битирмейинӂӓ бӱӱнкӱ иши, Вооз раатланмайаӂэк».

4

Вооз алэр Руфийи кендисинӓ кары

4^1Вооз, чыкып касаба порталарына, отурарду орада. Бакса: гечер онун йанындан о коруйуӂу сенселӓ, ангысы ичин сӧлӓрди Вооз. Вооз сесетти она: «Гел бурайы, кафадар, отур». Ӧбӱрӱ, йаклашып, отурду. 2Вооз алды касабанын аксакалларындан он киши да деди: «Отурун бурада». Да оннар отурдулар. 3Сора Вооз деди сенселесинӓ: «Моав топраандан гелӓн Ноемин сатэр бизим агамызын Елимелехин тарласыны. 4Бӓн, дедим, сӧлейим сана, олсун хаберин: сатын ал о тарлайы бурада отураннарын хем касаба аксакалларынын ӧнӱндӓ; истӓрсӓн алмаа, ал; ама истӓмӓрсӓн алмаа, сӧлӓ бана, бӓн билейим; чӱнкӱ сырайа гӧрӓ илкин сӓн алабилирсин; бӓн дӓ сенин ардына». Ӧбӱрӱ деди: «Сатын алэрым». 5Вооз деди: «Ачан сатын алаӂан тарлайы Ноеминдӓн, лӓӓзым аласын кендинӓ кары моавлы Руфийи, рааметлинин дул карысыны, аники, еер сизин дууарса оолунуз, тарла калсын Руфинин илк коӂасынын айлесиндӓ». 6Озаман о сенселӓ деди: «Йок насыл алайым о карыйы кендимӓ, нечинки зор олур варлыымы бракайым ушакларыма; каблет ону сӓн, чӱнкӱ бӓн аламам».

7Евелдӓн Израилдӓ варды бир адет сатын алмакта йа да диишмектӓ: бириси чыкарарды чизмесини да верӓрди ӧбӱрӱнӓ, да бу сайыларды Израилдӓ, ани аннашмак олду. 8Хем деди о сенселӓ Вооза: «Сатын ал сӓн». Да чыкарды чизмесини. 9Озаман деди Вооз аксакаллара хем хепсинӓ инсаннара: «Шинди сиз мартурсунуз, ани бӓн алэрым Ноеминдӓн Елимелехин бӱтӱн варлыыны хем дӓ Хилеонун хем Махлонун бӱтӱн варлыыны; 10хем дӓ моавлыйка Руфийи, Махлонун дул карысыны, алэрым кендимӓ кары, аники рааметли Махлонун варлыы калсын айлесиндӓ, хем дӓ кайбелмесин рааметлинин ады сойдашларынын арасында хем йашадыы касабада: бӱӱн сиз буна мартурсунуз».

11Озаман деди хепси инсаннар, ани дурардылар порталар йанында, хем аксакаллар: «Биз мартуруз; ко Сааби йапсын сенин евинӓ гирӓн карыйы Рахил хем Лийа гиби, ангыларындан башлады Израил. Зенгиннӓ хем хелал ол епраталылар арасында[*], хем ко анылсын сенин адын Вифлеемдӓ+. 12Ко олсун сенин евлатларын Парецин евлатлары гиби, ангысыны Фамари дуудурду Иудайа, о тоомдан, ангысыны вереӂек Сааби сана бу генч карыдан»+.

13Алды Вооз Руфийи, да олду Руфи онун карысы. Оннар бирлештилӓр, да Саабинин изининӓ гӧрӓ Руфи гебӓ калды хем дуудурду бир оол+. 14Хем карылар дейӓрдилӓр Ноеминӓ: «Шӱкӱр Саабийӓ, ани бракмады сени коруйуӂусуз! Хем ко метинненсин онун ады Израилдӓ! 15О таазелейеӂек сенин ӧмӱрӱнӱ хем бакаӂэк сени ихтӓрлыында. Ону дуудурду сенин гелинин, ангысы север сени, ангысы еди оолдан таа иидир». 16Да алды Ноемин бу евлады, ташыйарды ону куӂаанда, да олду онун бакыӂысы. 17Комушуйкалар койдулар онун адыны Овид, дейерӓк: «Ноеминин олду оолу». Овид олду Иесейин бобасы, Иесей дӓ олду Давидин бобасы.

Давид падишахын деделери

18•Хем тӓ Парецин евлат бойлары:
Парец олду Хесронун бобасы;+
19Хесрон олду Рамын бобасы;
Рам олду Аминадавын бобасы;
20Аминадав олду Нахшонун бобасы;
Нахшон олду Салмонун бобасы;
21Салмон олду Воозун бобасы;
Вооз олду Овидин бобасы;
22Овид олду Иесейин бобасы;
Иесей олду Давидин бобасы.

* 1:20 Ноемин – чыфытча «хошлук», Мара – «кахыр».

* 2:2 О вакытларда Израилдӓ, Моисейин Законуна гӧрӓ, йоксуллар варды насыл йабанӂы тарлада топласын башаклары, ангылары каларды оракчылардан сора.

* 2:7 Йа да: «ев ичиндӓ».

* 2:17 Чыфытча «бир ефа» – Израилдӓ бир ӧлчӱ, 15 кила терекейӓ йакын.

* 4:11 Епрата сойу – бак 1:2.

+ 4:11 Йарадылыш 29:31, Руфи 1:2
+ 4:12 Йарадылыш 38:27-29,
+ 4:13 Йарадылыш 29:31
• 4:18 Матфей 1:3-6
+ 4:18 Йарадылыш 38:29

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=GGZC

Table of Contents

- Руфи • Иона: Руфи

- Ӧнсӧз

- Руфи

- 1
- 2
- 3
- 4