Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-11-09T18:54:22.872495+00:00

Јаҥы Кереес: Римдегилерге

Јаҥы Кереес: Римдегилерге

1. Сӧс Бажы

1. Римдегилерге

1. Сӧзлик

2. Иисус Христос Туштагы Палестина

3. Иисус Христос Туштагы Иерусалим

4. Иисус Христос Тушта Иерусалимдеги Байзыҥныҥ Сомы

5. Павел Апостолдыҥ Баштапкы Миссионер Јорыгы

6. Павел Апостолдыҥ Экинчи Миссионер Јорыгы

7. Павел Апостолдыҥ Ӱчинчи Миссионер Јорыгы

8. Рим Дӧӧн Јорык

Сӧс Бажы

Сӧс бажы

Кару кычыраачылар!

Колыгарда тудунып алган бичиктиҥ ады Јаҥы Кереес. Бу эки тилле аҥылу чыгарыш – Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени, оныла коштой орус Синод кӧчӱриш.

Јаҥы Кереестиҥ бичиктери Эртеги Кереестиҥ бичиктериле кожо Агару Бичик – Библия деп адалат. Библия – бӱткӱл ак-јарыкта эҥ кычырылып турган бичик. Ондо Кудай улусла тургускан эки кереес керегинде айдылат. Эртеги Кереесте Кудай канайып Израиль јоныла Кереес тургусканы, Моисей ажыра ого агару Јасак бергени керегинде бичилген. Јаҥы Кереесте канайып Кудай јӱзӱн-башка јондордыҥ улузыла, Иисус Христоско бӱткен ончолорло кереес тургусканы бичилген.

Јаҥы Кереес јебрен грек тилле бичилген 27 бичиктеҥ туруп јат. Ол туштарда грек тил Рим империязында јуртаган калыктар эрмектешкен тӧс тилдердиҥ бирӱзи болгон эди.

Јаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичиги гректеп «Евангелион» деп адалат. «Сӱӱнчилӱ Јар» – ол ӧрӧги сӧсти алтай тилге кӧнӱ кӧчӱргени. Бу бичиктерде Иисус Христостыҥ туулганы, јӱрӱми, јарлыктаганы, ӧлгӧни ле тирилгени керегинде айдылат.

Сӱӱнчилӱ Јарды ээчиде Апостолдордыҥ эдип јӱрген керектери (озогы ады – «Апостолдордыҥ ижи») салылган. Ондо Иисус Христоско бӱдери телекей ӱстине канайда таркап баштаганы керегинде айдылат.

Јаҥы Керееске анайда ок 21 самара кирген; олорды ончозын Иисус Христостыҥ апостолдоры бистиҥ эраныҥ I чагында бичигендер. Бу самаралардыҥ бир канчазы Рим империязыныҥ јӱзӱн-башка калаларындагы серкпелерге ийилген, ӧскӧлӧри дезе – чокым улуска чийилген. Олорды бичигендер Иисус Христоско бӱдериниҥ учурын улуска јакшылап оҥдоп аларына болужар, христиан јӱрӱм керегинде тузалу јӧптӧр лӧ сургадулу ӱредӱ берер кӱӱндӱ болгондор.

Јаҥы Кереестиҥ адакы бичиги – Иоаннга болгон Ачылта. Бу бичик сӱр-кебеделдӱ тилле бичилген. Ондо чактыҥ учында канайып Кудайдыҥ Каандыгы јаманды јеҥип, Кудайга бӱткен улуска ижемји берип турганы керегинде ле Иисус Христос чындаптаҥ бастыра телекейдиҥ Кааны ла Кайраканы деп айдылат.

Јаҥы Кереести алтай тилге кӧчӱргени керегинде

Јаҥы Кереес эки муҥ јылга шыдар мынаҥ озо бичилген. Оноҥ бери Јаҥы Кереес телекейдиҥ 1200-теҥ ажыра тилдерине бӱткӱлинче кӧчӱрилген.

XIX-чы чакта Алтайдыҥ духовный миссиязыныҥ, анчада ла Макарий Глухарёв ло Михаил Чевалков абыстардыҥ эрчиминиҥ шылтузында алтай тилге тӧрт Евангелие, Апостолдордыҥ ижи кӧчӱрилген. Ойндо, узак ӧйлӧргӧ иш ӱзӱлип калган соҥында, Јаҥы Кереестиҥ таҥынаҥ бичиктериниҥ јаҥы кӧчӱриштерин Библияны кӧчӱрер Институт кепке баскан: 1996 јылда Марктаҥ Јакшылыкту Јар, 1999 јылда Лука чийген Сӱӱнчилӱ Јар ла Апостолдордыҥ ижи деп бичиктерди. Јаҥы Кереестиҥ ончо бичиктери алтай тилле эҥ баштап 2003 јылда кепке базылган эди. Алтай кӧчӱриштиҥ тӧс амадулары мындый болгон: баштапкызында, грек тилле бичилгениниҥ укаа-учурын чын кӧчӱрери; экинчизинде, бу шӱӱлтени эмдиги ӧйдиҥ су-алтай тилиниҥ эп-аргазыла кычыраачыга јарт эдип јетирери.

Оноҥ бери, јылдар ӧткӧн сайын, тил ӧзӱп, кубулып, бир кезик оҥдомолдор чокумдалып, јарталган. Анайда ок кычыраачылар бойлорыныҥ ајаруларын ла шӱӱлтелерин айдышкан. Мыны бис кӧчӱриште тӱзедип, јаҥыртканыс. Оноҥ башка, 2003 јылда эдилген кӧчӱришке кӧрӧ, Синод кӧчӱриштиҥ тӧзӧлгӧзине салылган грек текст аайынча тӱзеткенис.

Бу чыгарышта алтайлап Јаҥы Кереести кӧчӱргени ӱстине Арасей тергеезинде јарадылган орус Синод кӧчӱриш јарлалган. Алтай тилге ӱзеери орус тилле берилгениниҥ амадузы бойыныҥ тӧрӧл тилиле кычырар темигӱ јок улуска алтайлап кӧчӱрилгенин оҥдоорго болужары болуп јат. Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени Синод кӧчӱришке толо келижет деп айдар арга јок. Кезик јерлерде кыйалтазы јоктоҥ болотон башкаланыштар учурайт. Чокымдаза, ӧй тоолош, беске кемјӱзи, узун-кыска дегени алтай кӧчӱриште эмдиги ӧйдӧгизине тапташтырылган. Синод кӧчӱриштеги бажалыктар алтай тилге кӧчӱрилгениле эптештире јазалган.

Кычыраачыга болуш эдип

Јаҥы Кереестиҥ текстиниҥ бойынаҥ башка бу чыгарышта јӧмӧшкиндӱ эп-аргалар бар. Олор текстти јакшы оҥдоорго болужар.

1. Бажалыктар.

Бичиктердиҥ таҥынаҥ ӱзӱктери шӱӱлтези аайынча бӧлӱлген ле бажалыктарла берилген. Андый бажалыктар баштапкы грек колбичимелдерде јок болгон. Олорды кӧчӱриштиҥ оток-кӱреези кошкон. Онызы кычыраачыга текстте аайланарга ла керектӱ јерлерди ылтам табарга болушту болор. Кезик бажалыктардыҥ алдында Јаҥы Кереестиҥ ӧскӧ бичиктериндеги тӱҥейлеш јерлер темдектелген.

2. Эртеги Кереестеҥ алылганы.

Иисус Христос ло Јаҥы Кереестиҥ бичиичилери Эртеги Кереестиҥ ӱлгерлерин улайын тузаланып туратан. Эртеги Кереестеҥ сӧс сӧслӧ алылганы алтай кӧчӱриште аҥылай бычылып базылган.

3. Јартамалдар.

Алтай текстте оогош латын танык учурап турган болзо, темдектелген ол ӱлгерге тӧмӧн јартамал бар. Кезик јартамалдар Јаҥы Кереес бичилген туштардагы биске таныш эмес аттарды, сӧстӧрди, оҥдомолдорды эмезе культураныҥ аҥылыгын јартап јадылар. Ӧскӧлӧри ӱлгерди база канайда јартаар арга барын кӧргӱзет.

4. Сӧзлик.

Тӧс библей оҥдомолдордыҥ, аттардыҥ, улайын учурап турган эмезе јаҥы табылган сӧстӧрдиҥ ле сӧсколбулардыҥ чындык учуры бичиктиҥ учында јарталат.

5. Карталар.

Бичиктиҥ учында анайда ок Јаҥы Кереес туштарындагы телекейдиҥ карталары салылган. Олордоҥ Иисус Христостыҥ, апостолдордыҥ јол-јоруктары канайда ӧткӧнин кӧрӧр аргалу.

Библияны кӧчӱрер Институт кӧчӱреечиге, кӧчӱриштиҥ редакторлорына, анайда ок Јаҥы Кереести алтай тилле кепке базарга болушкан ончо улуска улу алкыш-быйанын айдып туру.

Бистиҥ тыҥыску ӧйибисте Сӱӱнчилӱ Јар алтай калыкка ижемји берип, бойыныҥ тилин чеберлеп аларга болужар деп бӱдӱп јадыбыс.

Библияны кӧчӱрер Институт

Римдегилерге

Римдегилерге

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1

Павел апостолдыҥ римдеги серкпеге самаразы

Ончо калыктарга Сӱӱнчилӱ Јар

1^1Христос Иисустыҥ кулынаҥ, кычырылган Павел апостолдоҥ.

Мен Кудайдыҥ Сӱӱнчилӱ Јарын јарлаарга тудулгам. 2Башкыда Ол Бойыныҥ јарлыкчылары ажыра бу Јар керегинде Агару Бичикте сӧзин берген+. 3-4Бу Јар Оныҥ Уулы – Иисус Христос Кайраканыс керегинде. Ол Давидтиҥ угынаҥ кижи чилеп туулган ла агарулыктыҥ тыныныҥ кӱчиле тирилгени ажыра Кудайдыҥ Уулы деп ачылган+. 5Ол ажыра јакшылык алып, ончо калыктар Оныҥ адына болуп Кудайга бӱдӱп, Ого уккур болзын деп, апостолдор боло бергенис+. 6Бу калыктардыҥ ортозында слер де, Иисус Христостыйы болорго кычырылган улус, јӱрӱп јадыгар.

7Слерге, Кудай сӱӱп турган, Оныҥ агару калыгы болорго кычырылган, Римде јӱрген ончо улуска, Кудай Адабыстаҥ ла Иисус Христос Кайраканнаҥ јакшылык ла амыр јетсин+.

8Элдеҥ озо Иисус Христос ажыра ончогор учун Кудайымга алкыш-быйаным айдып турум, нениҥ учун дезе бӱдӱп турганыгар керегинде бастыра телекейде јарлалат+. 9Кудай мениҥ керечим: Оныҥ Уулы керегинде Сӱӱнчилӱ Јар јарлап, Ого тынымла бажырып јӱрӱм. Слерди туркаары эске алынып,+
10мӱргип, Кудайдыҥ табыла качан бирде слерге келер аргалу болойын деп, јаантайын сурайдым+. 11Агару Тыннаҥ алган јайалтаны берейин, слерди тыҥыдайын деп, слерди кӧрӱксеп јадым. 12Ӧскӧртӧ айтса, ортогордо болзом, бӱдӱп турганыс ажыра бой-бойыстаҥ кӧкӱдӱ аларыс, слер менеҥ, мен слердеҥ аларым.

13Слерди билзин деп турум, карындаштар: слерге кӧп катап келерге јазангам, је эмдиге јетире буудактарга учурагам. Слерге келип, ӧскӧ калыктардыҥ ортозында чылап, слердиҥ де ортогордо ижимниҥ турултазы болзын дегем+. 14Мен еллиндерге ле ӧскӧ улуска, ойгорлорго ло неме билбестерге јарлыктаар учурлу+. 15Анайдарда, мен керегинде айтса, слерге де, Римде јӱрген улуска, Сӱӱнчилӱ Јар јарлаарга белен.

16Мен Христостыҥ Сӱӱнчилӱ Јарынаҥ уйалбай јадым, нениҥ учун дезе ол – Кудайдыҥ кӱчи, ол бӱдӱп турган ончо улусты аргадайт: озо баштап иудейлерди, анайда ок еллиндерди+. 17Бу Јар улусты Кудайга бӱткени ажыра оноҥ кӧп бӱдерине экелип, Кудай канайда актап турганын кӧргӱзет, бичилгениле: «Акту кижи бӱдӱп, тирӱ јӱрер»+.

Улустыҥ кинчеги

18Кудайды тообой, јаман эдип, јаманыла чындыкты јаба базып турган улуска теҥеридеҥ Кудайдыҥ чугулы келип јат+. 19Олор Кудай керегинде билетенин билип јадылар, нениҥ учун дезе мыны олорго Кудай ачкан+. 20Кӧскӧ кӧрӱнбес немелер – Оныҥ ӱзӱлбес-тӱгенбес кӱчи ле кудайлыгы телекейдиҥ јайалганынаҥ ала иле кӧрӱнет. Олор Оныҥ јайаганы ажыра аайлалат. Оныҥ учун бу улус бойлорын актап, нени де айдып болбос. 21Олор Кудайды билип алып, Оны Кудайды чылап мактабадылар, Ого алкыш-быйанын айтпадылар. Карын, бойлорын куру санаа-шӱӱлтелерге берип койдылар. Мынаҥ улам неме аайлабас јӱректери караҥуйга алдырган+. 22Бойлорын ойгор деп адап, тенек болуп калдылар+. 23Ӧлбӧс Кудайга бажырардыҥ ордына ӧлӱмдӱ кижидий, куштардый, тӧрт санду тындулардый ла јылып, јорголоп јӱрер тындулардый сӱр-кеберлерге бажырадылар.

24Оныҥ учун Кудай олорды јӱректери кӱӱнзеген быјарга берип койгон. Олор эди-кандарын бойлоры быјарсыдып, 25Кудайдыҥ чындыгын меке-тӧгӱнге солыгандар, јайалган немелерди байлап, олорго бажыргандар. Јайаачыбыс дезе ӱргӱлји чакка алкышту, аминь. 26Бу учун Кудай олорды уйатту кычаларына берип койгон: олордыҥ ӱй улузы эр улусла ары јанынаҥ берилген колбуны јектеп, ого удура кылынып јадылар+. 27Анайда ок эр де улус ӱй улусла ары јанынаҥ берилген колбуны јектеп, бой-бойлорын сӱрекей кӱӱнзейдилер: эр улус эр улусла уйатту немелер эдип, бойлорыныҥ азып тургандары учун бойлорында бойлоры кезедӱ алып јадылар.

28Кудайды билип аларын керектебеген учун Кудай олорды саҥ-тескери санаага берип койгон. Оныҥ учун олор этпести эдедилер. 29Олор чын эмес керектерле, балыр кылыкла толо: ачыркайдылар, чайдам кылык кылынадылар, кӱйӱнедилер, ӧлтӱредилер, ӧӧркӧжӧдилер, мекелейдилер, јабарлап јадылар, коптойдылар; 30куурмактажып јадылар, Кудайды јаман кӧрӧдилер, бойлорын тудунбайдылар, улуркайдылар, јакшыркайдылар, јаманды эдейин деп јӱредилер, ада-энелериниҥ сӧзин укпайдылар; 31тенексийдилер, сӧзине турбайдылар, улуска килебейдилер, јарашпайдылар, быйан этпейдилер+. 32Анайда кылынып турган улус Кудайдыҥ чындык јасагыла ӧлӱмге турар деп билип, јаҥыс та анайда кылынып турган эмес, је анайда кылынып турган улусты јарадып јадылар+.

2

Ончозына Кудайдыҥ јаргызы

2^1Анайдарда, кижи, сен ӧскӧ улусты јаргылап јадыҥ ба? Сен кем де болзоҥ, акталбазыҥ. Ӧскӧ улусты јаргылап турганыҥла бойыҥды бойыҥ јаргылайдыҥ ине, нениҥ учун дезе, ӧскӧ улусты јаргылап, бойыҥ олор чылап ок кылынадыҥ+. 2Анайда кылынып турган улуска Кудайдыҥ чындык јаргызы барын бис билерис. 3Кижи, анайда кылынып турган улусты јаргылап, бойыҥ олор ло чылап кылынып, Кудайдыҥ јаргызынаҥ кыйыжарым деп сананып туруҥ эмеш пе? 4Ол эмезе, Оныҥ улу быйанзагын, јымжак ла чыдамкай болгонын јектеп јадыҥ ба? Оныҥ быйанзагы сени кинчегиҥди алынарына экелип турганын аайлабай јадыҥ ба+? 5Је сен кедер, јӱрегиҥ Кудайга баштанбаган. Кудайдыҥ чугулы келерине ле Оныҥ чындык јаргызы ачылар кӱнге бойыҥа бойыҥ чугул јууп јадыҥ+. 6Ол кажы ла кижиге эткен керектерине кӧрӧ берер. 7Јаантайын јакшы керектер эдип, макка, кӱндӱге ле ӧлбӧскӧ јӱткӱп турган улуска ӱргӱлји јӱрӱм берер. 8Бойын сӱӱп, чындыкка бакпай, јаманга беринип турган улуска – чугул ла атыйланыш ийер. 9Јаманды эдеечи кандый ла кижиге ачу-корон ло кыйын-шыра ийер: озо баштап иудейге, анайда ок еллинге+. 10Јакшыны эдеечи кажы ла кижиге мак, кӱндӱ ле амыр ийер: озо баштап иудейге, анайда ок еллинге+. 11Кудай улусты ылгабай јат ине+.

12Јасагы јок улус кинчек этсе, Јасак јокко ло ӧлӱп калар. Јасакту улус кинчек этсе, Јасакла јаргыладар+. 13Кудайдыҥ алдында Јасакты угуп турган улус акту эмес, је Јасакты бӱдӱрип турган улус акталар+. 14Јасагы јок ӧскӧ калыктар бӱткен бӱдӱмиле Јасакка келижерин эдип јӱрзе, олордо Јасак јок то болзо, бойлорына бойлоры јасак болуп јадылар. 15Мынызыла олор Јасактыҥ некелтелери јӱректеринде бичилгенин кӧргӱзедилер. Мыны олордыҥ санаазы керелейт: олор бойлорында шӱӱп, бойлорын бирде бурулайдылар, бирде актайдылар. 16Мениҥ јарлыктаганымла, Иисус Христос ажыра Кудай улустыҥ јажытту керектерин јаргылаар кӱнде андый болор.

Иудейлер ле Јасак

17Бат сен иудей деп аданадыҥ, Јасакка иженедиҥ, Кудайла мактанадыҥ+. 18Оныҥ табын билериҥ, Јасактаҥ ӱренип, эҥ артык дегенин ылгаштырып билериҥ; 19сен сокорлордыҥ једекчизи, караҥуйда јӱргендерге јарык,+
20керсӱ эместердиҥ таскадаачызы, неме билбестердиҥ ӱредӱчизи болгоныҥа бӱдӱп јадыҥ, нениҥ учун дезе Јасак сеге толо билим ле чындык берет. 21Анайдарда, ӧскӧ улусты ӱредип, бойыҥды бойыҥ ӱретпейдиҥ бе? «Ууры этпе» деп јарлап, бойыҥ уурданып јадыҥ ба+? 22«Чайдам кылынба» деп јарлыктап, бойыҥ чайдам кылынадыҥ ба? Чалулардаҥ јескинген бойыҥ, агаруныҥ байын бузадыҥ ба? 23Јасакла мактанадыҥ, је Јасакты бузуп, Кудайды уйатка тӱжӱредиҥ. 24Айдарда, бичилгениле, слердеҥ улам ӧскӧ калыктар ортодо Кудайдыҥ ады јамандалат.

25Јасакты бӱдӱрип турган болзоҥ, томдош тузалу, је Јасакты бузуп турган болзоҥ, томдолгоныҥ болбогон немедий+. 26Анайдарда, томдолбогон кижи Јасактыҥ некелтелерин бӱдӱрип турган болзо, Кудай оны томдолгон деп бодобос беди+? 27Бӱткен бӱдӱмиле томдолбогон, је Јасакты бӱдӱрип турган кижи сени јаргылабас беди? Сенде бичилген Јасак бар, сен томдолгоҥ, је Јасакты бузуп јадыҥ+. 28Чырайыла иудей болгоны, иудей эмес, эт-канда эдилген томдош – ол томдош эмес+. 29Је чын иудей – ол ич јаны андый болгоны, чын томдош јӱректе эдилгени. Ол бичилген Јасакла эмес, је Тынла эдилген. Андый кижини улус эмес, Кудай мактаар+.

3

Кудай чындык, кижи – тӧгӱнчи

3^1Анайдарда, иудей болорыныҥ артыгы незинде, ол эмезе томдоштоҥ кандый туза бар+? 2Ончо јанынаҥ артык. Элдеҥ озо неде дезе, олорго Кудайдыҥ сӧзи бӱдӱмјилелген. 3Олордыҥ кезиги чындык эмес болзо, не? Мынызы Кудайдыҥ чындыгын јоголтып болор бо+? 4Јок туру! Кудай чындык, кандый ла кижи – тӧгӱнчи, бичилгениле: «Ончо сӧстӧриҥде Сен акту болорыҥ, јаргылазаҥ, јеҥип аларыҥ».
5Је чын эмес эдип турганыс Кудайдыҥ чынын иле эдип турган болзо, не деерибис? Ол биске чугулын ийип, чын эмес эдип турган болор бо? (Мыны улустыҥ шӱӱгени чилеп айдадым.) 6Јок туру! Ол чындык эмес болзо, бу телекейдиҥ улузын канайып јаргылайтан? 7Је мениҥ меке-тӧгӱним Кудайдыҥ чындыгын там иле эдип, Ого мак экелип турган болзо, мени кинчектӱни чилеп не учун јаргылайтан+? 8Айса, јакшы боло берзин деп, јаманды эдерис пе? Анайда бисти кезик улус јамандап, бого ӱредип јадыгар деп бурулайдылар. Андый улус јаргыга турары јолду+.

9Анайдарда, не деерибис? Бис ӧскӧлӧринеҥ артык айалгада ба? Эмеш те эмес. Иудейлерди де, еллиндерди де, ончозын кинчек бийлеп јат деп кӧргӱскенибис,+
10бичилгениле:

«Бир де акту кижи јок, бир де.

11Аайлап турган кижи јок, кем де Кудайды бедиребейт.

12Ончозы јолдоҥ аскан, ончозы эш-немеге јарабас.

Кем де јакшыны этпейт, кем де, бир де кижи.

13Олордыҥ сӧстӧри ӧлӱм ле чириш экелет.

Тилдериле тӧгӱндеп јадылар,
эриндеринде – јыланныҥ короны.

14Оосторы ачу сӧстӧрлӧ, каргышла толо.

15Буттары кан тӧгӧргӧ јылгыр.

16Јолдорында бускалаҥ ла кату-јобол артырып јадылар.

17Амырдыҥ јолдорын билгилебес.

18Кудайдаҥ айабай јадылар».

19Јасак ого багып турган улуска айдып турганын бис билерис. Анайып айдар неме табылбай, бастыра телекейдиҥ улузы Кудайдыҥ алдында бурулу боло берет. 20Јасактыҥ некеп турганын эткениле Кудайдыҥ алдында кем де актанып болбос. Јасак ажыра кинчек ачылат ине+.

Јасакла эмес, Кудайга бӱткенисле аргадаларыс

21Је эмди Јасактаҥ камаан јокко акту болор јолды Кудай улуска кӧргӱзип берген. Ол керегинде Јасак ла јарлыкчылар керелейт+. 22Кудай дезе Иисус Христоско бӱткени ажыра бӱдӱп турган ончо улусты Бойыныҥ алдында акту эдет. Мында башказы јок, 23нениҥ учун дезе, ончо улус кинчек эдип, Кудайдыҥ магын керексинип јадылар+. 24Ончозы Кудайдыҥ јакшылыгыла тегинге акталадылар, нениҥ учун дезе олорды Иисус Христос јайымга садып алган+. 25Улус Ого бӱткени ажыра Оныҥ каныныҥ шылтузында кинчектери ташталып, быйан алзын деп, Кудай Оны тайылгага учурлаган. Бойыныҥ чындыгын кӧргӱзерге, Оныҥ анайда эткени ол. Башкыда эдилген кинчектерге ајару этпей,+
26эмдиги де ӧйдӧ Бойыныҥ чындыгын кӧргӱзерге, чындык болорго ло Иисуска бӱдӱп турган улусты акту эдерге, Ол чыдашкан.

27Анайдарда, мактанар немебис кайда? Јоголтылып калган. Јасакты бӱдӱргени ажыра ба? Эткен керектер ажыра ба? Јок, Кудайга бӱткени ажыра+. 28Кижи Јасакты бӱдӱретенинеҥ камаан јокко, Кудайга бӱткениле акталат деп бодоп јадыбыс ине+. 29Кудай јаҥыс иудейлердийи бе? Ол ӧскӧ дӧ калыктардыйы эмес пе? Эйе, Ол ӧскӧ дӧ калыктардыйы+. 30Кудай јаҥыс эмей. Ол бӱдӱп турган учун томдолгон до кижини, бӱдӱп турган болзо, томдолбогон до кижини актаар+. 31Анайдарда, бӱдӱп турган болзобыс, Јасакты јоголтып турганыс ол бо? Јок туру! Карын, Јасакты јӧптӧп јадыбыс+.

4

Авраамныҥ Кудайга бӱткени

4^1Айдарда, улу адабыс Авраам керегинде нени айдарыс? Бойы неге јединген? 2Ол эткен керектериле акталган болзо, мактанар аргазы бар. Је Кудайдыҥ алдында эмес. 3Агару Бичик не дийт? – «Авраам Кудайга бӱткен, оныҥ учун Кудай оны акту кижи деп адаган»+.
4Је иштеп турган кижиге јал – ол быйан эмес, карын, ол оны алар учурлу. 5Эдип турган керектери учун эмес, кинчектӱ улусты актаган Кудайга бӱдӱп турган кижи, бӱткени учун акту деп ададып јат+. 6Анайда Давид те Кудай акту деп адаган кижини эткен керектеринеҥ камаан јокко кежиктӱ дийт: 7«Јарамас керектери ташталган, кинчектери јабылган улус кежиктӱ.
8Кудай кинчектерин тоого албай турган кижи кежиктӱ»+.

9Анайдарда, бу кежик томдолгон улустыйы ба, эмезе томдолбогон до улустыйы ба? Бис дезе Авраам Кудайга бӱткени учун оны Кудай акту кижи деп адаган дейдис+. 10Качан адаган? Томдолордоҥ озо бо, эмезе соҥында ба? Соҥында эмес, томдолордоҥ озо. 11Ол соҥында томдолгон. Бу темдек ол томдолордоҥ озо Кудайга бӱткени учун акталганын кӧргӱскен. Анайып Авраам бӱдӱп турган ончо улустыҥ адазы боло берген. Олор томдолбогон до болзо, бӱдӱп турган учун, Кудай олорды да акту улус деп адап јат. 12Ол анайда ок томдолгон до улустыҥ адазы боло берген. Олор јаҥыс та томдолгон эмес, је улу адабыстыҥ – Авраамныҥ јолыла барып, ол томдолордоҥ озо Кудайга бӱдӱп баштаганы учун бӱткендер.

13Кудай Авраамга ла оныҥ калдыктарына јер-телекейди энчи эдип берерим деген. Ол бу энчини Јасакты бӱдӱргени учун эмес, је бӱдӱп, акталганы ажыра берер болгон+. 14Јасакла јӱрген улус энчи алып турган болзо, бӱдетени темей, берген сӧстӧ учур јок болор эди,+
15нениҥ учун дезе Јасак бойыла кожо Кудайдыҥ чугулын экелет. Кайда Јасак јок, ол анда бузулбайт+. 16Оныҥ учун Кудайдыҥ берген сӧзин Ого бӱдӱп, алып јадылар. Бу сӧс Авраамныҥ ончо калдыктарына Кудайдыҥ быйаны ла ижемјилӱ эп-арга болуп јат. Јаҥыс та Јасакты бӱдӱрип турган улуска эмес, је Авраам Кудайга бӱткени чилеп бӱдӱп турган улуска. Авраам – ончобыска адабыс+. 17Бичилгениле: «Сени кӧп калыктардыҥ адазы эдип койдым». Ол ӧлгӧн улуска јӱрӱм береечи, јок немени бар деп айдаачы Кудайга бӱдӱп, Оныҥ алдында адабыс болуп јат+.

18Иженери јок то болзо, ол иженип ле бӱдӱп, «Сениҥ калдыктарыҥ андый кӧп болор» – деп айдылганыла, кӧп калыктардыҥ адазы боло берген. 19Јӱс јашка јууктап калган кижиниҥ эди-каны ӧлӱмтик деп, Сарра карган, бала таппас деп аайлап та турза, ол Кудайга бӱткенче болгон+. 20Ол Кудайдыҥ берген сӧзине алаҥзыбай, бӱтпей турганын кӧргӱспеген. Карын, оноҥ тыҥ бӱдӱп, Кудайды мактап, 21Ол кӱчтӱ, берген сӧзин бӱдӱрер деп, бек бӱткен. 22Оныҥ учун Кудай оны акту кижи деп адаган. 23«Акту кижи деп адаган» деген сӧстӧр јаҥыс та ого эмес, 24је биске де бичилген. Бис те, Иисус Христос Кайраканысты тиргискен Кудайга бӱдӱп турган бойлорыс, акту деп ададарыс+. 25Иисус бисти акталзын деп, јазыктарыс учун ӧлӱмге берилип, тирилген+.

5

Кудайла амыр

5^1Анайдарда, бӱдӱп турганысла акту бололо, Иисус Христос Кайраканыс ажыра Кудайла амыр јӱрӱп јадыбыс+. 2Христос биске бӱдӱп турганыс ажыра јакшылыкка кирер арга берген. Бу јакшылыкта јӱрӱп, Кудайдыҥ магында туружарыска иженип турганысла мактанып јадыбыс+. 3Јаҥыс та мыныла эмес, је кыйын-шырала да мактанып јадыбыс, нениҥ учун дезе кыйын-шыра бисти чыдамкай эдип турганын билерис+. 4Чыдажып турганыста, Кудай бисти ченейт, ченелгени – ижемји берет. 5Ижемји уйатка салбас, нениҥ учун дезе биске берилген Агару Тын ажыра сӱӱш јӱректериске урулат+.

6Христос темдектелген ӧйдӧ, чине јок тужыбыста Кудайга бӱтпес бис учун ӧлгӧн ине. 7Акту кижи учун кем де ӧлӧт эмеш пе? Айса болзо, јакшы кижи учун кем де ӧлӧргӧ тидинер болор бо? 8Је Кудай биске карузып турганын кинчектӱ тужыбыста Христос бис учун ӧлгӧни ажыра кӧргӱзет+. 9Оныҥ учун, анчада ла эмди, Оныҥ каныла акталган бойлорыс, Ол ажыра Кудайдыҥ чугулынаҥ аргадаларыс+. 10Ӧштӱлер болгон бойлорыс, Кудайла Оныҥ Уулыныҥ ӧлӱми ажыра јарашкан болзобыс, анчада ла эмди, Оныла јарашкан соҥында, Оныҥ Уулыныҥ јӱрӱми ажыра аргадаларыс+. 11Јаҥыс та бу эмес, је Иисус Христос Кайраканыс ажыра Кудайдыйы болгонысла мактанып јадыбыс. Ол бисти Кудайла јараштырган.

Адам ла Христос

12Кинчек телекейге бир кижи ажыра келген, кинчек ажыра ӧлӱм келген. Анайып ончо улус ӧлӱмдӱ боло берген, нениҥ учун дезе ончозы кинчек эткен+. 13Кинчек телекейде Јасактаҥ озо до болгон. Је Јасак јок тушта кинчек тоого алылбайт+. 14Ӧлӱм дезе баштапкы кижи Адамнаҥ ала Моисейге јетире бийлеген. Ол Кудайдыҥ јакылтазын бускан Адам чылап кинчек этпеген улусты да бийлеген. Адам – эмди болотонныҥ теми+.

15Је кижиниҥ јазык эткенин Кудайдыҥ сыйына тӱҥейлеерге јарабас. Бир кижиниҥ јазыгынаҥ улам кӧп улус ӧлгӧн болзо, анчада ла Кудайдыҥ јакшылыгы ла сыйы бир Кижиниҥ – Иисус Христостыҥ јакшылыгы ажыра кӧп улуска артыктай берилет+. 16Кудайдаҥ сый нени эдип турганын, бир јазык нени эдип турганын тӱҥейлеерге јарабас. Бир кижиниҥ јазыгы учун бурулаарга јаргы болгон, Кудайдаҥ сый кӧп јазыктардаҥ улусты акту эдерге берилген. 17Бир кижи эткен јазыктаҥ улам ӧлӱм бир кижи ажыра бийлеген. Анчада ла бир Кижи – Иисус Христос ажыра Кудайдыҥ јакшылыгыныҥ байлыгын ла акталарга сый алып, тегинге акталып турган улус јӱрӱмде бийлеер+. 18Оныҥ учун бир кижиниҥ јазыгы ончо улуска јаргы экелгени чилеп, бир Кижиниҥ акту кереги ончо улусты актап, олорго јӱрӱм берет+.

19Бир кижиниҥ уккур эмези кӧп улусты кинчектӱ эткени чилеп, бир Кижиниҥ уккур болгоны кӧп улусты акту эдер+. 20-21Јасак келерде, јазык кӧптӧй берген. Кинчек бойыла кожо ӧлӱм экелип, бийлей бергени чилеп, Кудайдыҥ да јакшылыгы Иисус Христос Кайраканыс ажыра бисти акту эдет. Кинчек кӧптӧй берерде, ӱргӱлји јӱрӱм берерге бийлезин деп, јакшылык там кӧптӧгӧн++.

6

Кинчекке ӧлгӧнис, Христоско тирӱ

6^1Айдарда, не деп айдарыс? Јакшылык арбындазын деп, кинчек эдип јӱрерис пе? Јок туру! 2Бис кинчекке ӧлӱп калганыс. Айдарда, канайып кинчек эдип јӱрерис+? 3Ончобыс Христос Иисусла бирлик болорго креске тӱжеристе, Оныла кожо ӧлӧргӧ креске тӱшкенисти билбей туругар эмеш пе? 4Креске тӱжӱп, Оныҥ ӧлӱминде кожо туружаачылар боло берип, Оныла кожо бойыбысты кӧмдис. Ол Аданыҥ мактулу кӱчиле тирилгени чилеп, бис те јаҥы јӱрӱмле јӱрели деп, анайда эткенис ол+. 5Ол чылап ӧлӱп, Оныла кожо бириккен болзобыс, Ол чылап тирилерис+.

6Бисти кинчектиҥ кулы болбозын деп, кинчегис бисти бийлебезин деп, бистиҥ јебрен кижибис Оныла кожо кере тартылганын бис билерис+. 7Ӧлӱп калган кижи кинчектеҥ јайымдалганы ол ине+. 8Христосло кожо ӧлгӧн болзобыс, Оныла кожо јӱрерис деп, бӱдӱп јадыбыс+. 9Бис билерис, тирилген Христос база ӧлбӧс: ӧлӱм Оны бийлебей јат+. 10Ол ӧлӧрдӧ, кинчекке болуп бир катап ӧлгӧн, је јӱрӱп турганы Кудайга јӱрӱп јат+. 11Анайып слер де, бойыгарды кинчекке ӧлӱп калганыгар, је Христос Иисус Кайраканыс ажыра Кудайга тирӱ деп бодогор.

12Анайдарда, ӧлӱмдӱ эди-каныгарда кинчек бийлебезин деп, оныҥ кычаларына бакпагар. 13Эди-каныгардыҥ ӱйелерин јаманныҥ јепсели эдип, кинчекке бербегер. Оныҥ ордына јӱрӱмге тирилген бойыгарды Кудайга беригер. Эди-каныгардыҥ ӱйелерин слерди актайтан јепсел эдип Ого беригер+. 14Кинчек слерди бийлебес, нениҥ учун дезе слерди Јасак эмес, јакшылык башкарат.

Кинчектиҥ кулдары эмезис

15Анайдарда, не? Јасакка эмес, јакшылыкка башкартып јӱрӱп јадыбыс дейле, кинчек эдетенис пе? Јок туру! 16Кемге бойыгарды бактыртып, кулга берип турган болзогор, ого кул боло берип турганыгарды билбей туругар эмеш пе? Ол эмезе ӧлӱмге барарга багадыгар, ол эмезе акталайын деп багадыгар+. 17Башкыда кинчектиҥ кулдары болгоныгар, је Кудайга баш, бойыгарды учурлаган ӱредӱге бастыра јӱрегеердеҥ бактыгар. 18Кинчектеҥ јайымдалып, чын эдип јӱрерге, Кудайдыҥ кулдары боло бердигер+.

19Бойыгар аайлап болбос учун мыны улустыҥ шӱӱгени чилеп айдып турум. Азыйда јарамас керектер эдерге, эди-каныгардыҥ ӱйелерин быјарга ла јарамаска кул эдип берген эдигер. Анайда эмди де, чындык керектер эдерге, бойыгарды Кудайга учурлайын деп, ӱйелеригерди бактырыгар.

20Кинчектиҥ кулдары болороордо, чынга бакпаганыгар. 21Ол тушта эткен керектереердиҥ турултазы кандый болгон? Эмди ол керектер учун слерге уйатту, нениҥ учун дезе олордыҥ турултазы – ӧлӱм. 22Је эмди кинчектеҥ јайымдалып, Кудайдыҥ кулдары боло берип, агарулалып јадыгар. Мыныҥ турултазы – ӱргӱлји јӱрӱм+. 23Кинчектиҥ јалы – ӧлӱм ине, Кудайдаҥ сыйы – Христос Иисус Кайраканыс ажыра ӱргӱлји јӱрӱм+.

7

Јасактаҥ јайымдалдыс

7^1Слерге, карындаштар, Јасакты билер улуска, айдып турум: кижи тирӱ јӱргенде, оны Јасак башкарып турганын билбейдигер эмеш пе? 2Айылду ӱй кижи тирӱ јӱрген ӧбӧӧниле Јасакла колболгон. Је ӧбӧӧни јада калза, ол ӧбӧӧниле колбогон Јасактаҥ јайымдалат+. 3Оныҥ учун, ӧбӧӧни тирӱ јӱрерде ӧскӧ кижиге барза, балыр јӱрӱмдӱ ӱй кижи болор. Је ӧбӧӧни јада калза, ол Јасактаҥ јайым, ӧскӧ кижиге барып, балыр јӱрӱмдӱ ӱй кижи болбос+.

4Анайып слер де, карындаштарым: Христостыҥ эди-каны ажыра Јасакка ӧлдигер. Слер тирилген Христостыйы болорго ӧлдигер. Анайып, Кудайга јарамыкту керектер эдер аргагар бар+. 5Бӱткен бӱдӱмисле јӱреристе, Јасак ажыра ачылган кинчектӱ кычалар биске ӧлӱмди экелерге, ӱйелеристе бойыныҥ ижин эткен. 6Је эмди бис Јасактаҥ, бисти киженде туткан ончо немедеҥ јайымдалдыс. Оныҥ учун бичилген Јасакка эмес, Тынга башкартып, Кудайга јаҥыдаҥ јалчы болуп јадыбыс+.

Јасак ла кинчек

7Айдарда, не деерибис? Јасак – ол кинчек пе? Јок туру! Је Јасак эмес болзо, кинчек ол не дегенин билбес эдим. Јасак: «Кӱӱнзебе...» – дебеген болзо, андый кӱӱнзешти билбес эдим+. 8Кинчек дезе јакылтага тайанып, бойымда јӱзӱн-базын кӱӱнзештерди ойгоскон. Јасак јокко кинчек јӱрбей јат ине+.

9Мен качан да Јасак јокко јӱргем. Је јакылта табыларда, кинчек тынданып келген, 10мен дезе ӧлӱп калгам. Јӱрӱм берер јакылта меге чындаптаҥ ӧлӱм экелгени јарталган. 11Кинчек дезе јакылтага тайанып, мени тӧгӱндеп, оныҥ болужыла ӧлтӱрип койгон. 12Оныҥ учун Јасак агару, јакылта агару, чын ла јакшы.

13Анайдарда, јакшы меге ӧлӱм экелди эмеш пе? Јок туру! Карын, мыны кинчек эткен, ол кинчек болуп ачыларга, јакшыны тузаланып, меге ӧлӱм экелген. Кинчек канча кире јаман болгонын јакылта ажыра кӧргӱзерге, анайда болгоны ол. 14Јасак тынга айдат деп, бис билерибис. Мен дезе эт-канду кижи, кинчекке садылгам. 15Нени эдип турганымды аайлабайдым. Эдейин дегенди, этпейдим, нени кӧрӧр кӱӱним јок, оны эдедим+. 16Этпейин дегенди эдип турган болзом, Јасак јакшы деп, јӧпсинип јадым+.

17Оныҥ учун мыны мен эдип турган эмезим, је менде јӱрген кинчек эдет. 18Мен билерим, менде, мениҥ бойымда јакшы јӱрбей јат. Менде јакшыны эдер кӱӱн бар, је оны эдерге менде јакшы јок. 19Эдейин деген јакшыны, этпейдим, этпейин деген јаманды, эдедим+. 20Этпейин дегенди эдип турган болзом, мыны мен эдип турган эмезим, је менде јӱрген кинчек эдип јат.

21Анайдарда, јасакты кӧрӱп турум: јакшыны эдейин деген бойымда јаҥыс јаман бар. 22Ичимдеги кижи Кудайдыҥ Јасагына сӱӱнип јат, 23је эди-каным ӧскӧ јасакла јӱрӱп јат. Ол санаам јарадып турган јасакка удура тартыжып, эди-канымдагы кинчектӱ јасакка мени олјолоп јат+. 24Бараксанды мени! Ӧлӱмге экелеечи бу эт-каннаҥ мени кем јайымдаар? 25Кудайымга алкыш-быйаным, Ол мыны Иисус Христос Кайраканыс ажыра эткен.

Анайдарда, мен бойым бойымныҥ санаамла Кудайдыҥ Јасагына кул, је эди-канымла кинчектиҥ јасагына кул.

8

Тынла агарулалган јӱрӱм

8^1Анайдарда, Христос Иисусла кожо эт-канга эмес, Тынга башкартып јӱрген улусты јаргы бурулап болбос. 2Христос Иисус ажыра јӱрӱм берип турган Тынныҥ јасагы мени кинчектиҥ ле ӧлӱмниҥ јасагынаҥ јайымдаган+. 3Эт-каннаҥ улам кӱчин јылыйткан Јасактыҥ эдип болбогонын Кудай эткен. Ол кинчектӱ эт-каныбыстый эт-канду болгон Уулын кинчек учун тайылга эдип ийип, эт-кан эдип турган кинчекти бурулаган+. 4Эт-канга эмес, Тынга башкартып јӱрген бойыбыста Јасактыҥ чындык некелтелери бӱтсин деп, Кудайдыҥ мынайда эткени бу+.

5Эт-канга башкартып јӱрген улус эт-канныҥ кӱӱнин бӱдӱрейин деп, Тынга башкартып јӱрген улус Тынныҥ кӱӱнин бӱдӱрейин деп, сананып јадылар+. 6Санаагарда эт-кан башкарып турган болзо, – ол ӧлӱм, санаагарда Тын башкарып турган болзо, – ол јӱрӱм ле амыр, 7нениҥ учун дезе эт-канныҥ кӱӱнин бӱдӱрейин деп умзанып јӱрген кижи Кудайла ӧштӧжӧт. Ол Кудайдыҥ Јасагына бакпайт, ого багып та болбойт+. 8Эт-канга башкартып јӱрген улус Кудайга јарабас.

9Кудайдыҥ Тыны бойыгарда јӱрген болзо, слер эт-канга эмес, Тынга башкартып јӱрӱп јадыгар. Кемде Христостыҥ Тыны јок, ол Оныйы эмес+. 10Је Христос бойыгарда јӱрген болзо, эди-каныгар кинчектеҥ улам ӧлӱмтик, тын дезе акталганыгардаҥ улам јӱрӱп јат. 11Христосты тиргискен Кудайдыҥ Тыны бойыгарда јӱрген болзо, Оны тиргискен Кудай бойыгарда јӱрген Тыныла слердиҥ де ӧлӱмдӱ эди-каныгарды тындандырар+.

12Анайдарда, карындаштар, бисте эт-кан алдында молју јок, бис ого башкартып јӱрбес учурлу. 13Эт-канга башкартып јӱрзегер, ӧлӱп каларыгар, эт-канныҥ кинчектӱ керектерин Тынла ӧлтӱрзегер, тирӱ јӱреригер+. 14Кудайдыҥ Тынына башкартып јӱрген ончо улус Кудайдыҥ балдары болуп јадылар+. 15Слер ойто коркып јӱрбес учурлу, слер кулданыштыҥ тынын албадыгар, је слерди Кудайга балазынып турган Тынды алдыгар. Бу Тынла «Авва, Ада!» деп, кыйгырып јадыбыс+. 16Ол ок Тын бистиҥ тынла кожо бисти Кудайдыҥ балдары деп керелейт+. 17Балдары болзобыс, Кудайдыҥ берер болгонын аларыс. Мыны Христосло кожо аларыс. Оныла кожо шыралап турган болзобыс, Оныла кожо макталарыс+.

Келер ӧйдӧги мак

18Эмдиги шырабыс, бис алар макка кӧрӧ, неге де турбас деп бодоп турум+. 19Кудай Бойыныҥ балдарын макка кӧдӱрерин ончо јайалган неме энчикпей сакып јат ине. 20Кандый ла јайалган баштаҥы айалгазын бойыныҥ кӱӱниле эмес, Кудайдыҥ табыла јылыйткан. 21Бойы да ӧлӱмниҥ кулданыжынаҥ јайымдалар деп, Кудайдыҥ балдарыныҥ јайымын ла магын ӱлежер деп, јайалган иженет.

22Бис билерис, ончо јайалган эмдиге јетире кожо онтоп, кыйналып јат. 23Јаҥыс та јайалган эмес, је бис те, Тыннаҥ баштапкы ӱрендер алган бойлорыс, Кудай бисти качан балазынарын, эди-каныбысты јайым эдерин сакып, ичибисте онтоп јадыбыс+. 24Бис иженип турганыста, аргадалганыс ол. Кӧрӱп турганыҥа иженип турган болзоҥ, ол ижемји эмес. Кӧрӱп турган немеге кем иженер+? 25Је кӧрбӧй турган немеге иженгенисте, ол тушта чыдажып сакып јадыбыс.

26Анайда ок Тын да бисти, чине јок бойыбысты, тыҥыдат. Не деп, канайып мӱргийтенин бис билбезис. Је Тын Бойы сӧслӧ чыгара айдып болбос эттире улу тынып, бис учун јайнап јат. 27Кудай јӱректеристи шиҥдеп, Тынныҥ санаазын билер, нениҥ учун дезе Тын агарулар учун Кудайдыҥ табыла сурап јат. 28Бис билерис, Кудайды сӱӱп турган, Оныҥ табыла кычырылган улуска ончозы јакшыга иштеп јат. 29Оныҥ Уулы кӧп карындаштар ортодо тун туулганы болзын деп, Кудай озолодо билип алган улузын Бойыныҥ Уулыныҥ сӱр-кеберине тӱҥей болзын деп темдектеп койгон+. 30Озолодо темдектеп койгон улусты кычырып алган; кычырып алган улусты актап койгон; актап койгон улусты макка кӧдӱрген+.

Кудайдыҥ сӱӱжинеҥ кем де айрып болбос

31База нени айдар? Кудай бис учун болзо, кем биске удура? 32Ол Бойыныҥ Уулын килебей, ончобыс учун ӧлӱмге берип, Оныла кожо биске ончозын сыйлап бербес беди+? 33Кудайдыҥ талдап алган улузын кем бурулап болор? Олорды Кудай актап јат+. 34Кем јаргылап болор? Ӧлгӧн, оноҥ тирилген Христос Иисус Кудайдыҥ оҥ јанында јӱрӱп, бис учун сурап јат+.

35Бисти Кудайдыҥ сӱӱжинеҥ кем айрып койор? Ачу-корон бо, эмезе кысталаҥ ба? Истежӱ бе, эмезе торо бо? Тӱреҥи бе, јеткер бе, эмезе кылыш па? 36Бичилген јок беди:

«Сен учун бисти кажы ла кӱн ӧлтӱредилер.

Бисти сойотон койлорго бодойдылар»+.

37Је мыны ончозын биске карузып турган Кудайдыҥ болужыла јеҥип јадыбыс+. 38Ӧлӱм де, јӱрӱм де, ангелдер де, ӧрӧги јаҥдар да, эмди болуп турганы да, келер ӧйлӧрдӧ дӧ болотоны, кандый да ийде-кӱч,+
39теҥеридези де, алыс јердези де, јайалганныҥ бирӱзи де бисти Христос Иисус Кайраканыстыҥ Бойындагы Кудайдыҥ сӱӱжинеҥ айрып болбос деп, мен бӱдӱп јадым.

9

Кудай ла Оныҥ калыгы

9^1Христос алдында чынды айдадым, тӧгӱндебей јадым. Онызын Агару Тынга башкарткан санаам керелейт:+
2меге сӱрекей эрикчил, јӱрегимде токтобос сыс. 3Каны јаҥыс карындаштарым учун мен бойым каргышка калып, Христостоҥ айрыткан болзом кайдадым+. 4Олор Израильдиҥ улузы: олорды Кудай балазынып алган, олорго Бойыныҥ магын ачкан, кереестер ле Јасак берген, Ого бажырып јӱрерин ле Бойыныҥ сӧзин берген. 5Олор улу адалардыҥ калдыктары, олордыҥ ортозынаҥ кижи чилеп Христос туулган. Ол ончозынаҥ ӧрӧ турган ӱргӱлји чакка алкышту Кудай. Аминь.

6Је бу Кудайдыҥ берген сӧзи кӱчин јылыйтып салган дегени эмес. Израильдеҥ туулган ончо улус Израильдийи эмес ине+. 7Анайда ок Авраамныҥ ончо калдыктары оныҥ балдары эмес. Је мынайда айдылган: «Исаактаҥ туулганы калдыгыҥ деп адалар»+.
8Ӧскӧртӧ айтса, јӱк эт-каннаҥ туулган балдар Кудайдыҥ балдары эмес, је Оныҥ берген сӧзиле туулган балдар чын калдыктар деп бодолор+. 9Бат, берген сӧс бу: «Бу ок ӧйдӧ келерим, Сарра уулду болор».

10Је бу ончозы эмес. Ревеккала база андый болгон. Ол бир кижидеҥ – улу Исаак адабыстаҥ эки уулду болгон. 11-12Олор туулгалакта, бир јакшыны эмезе бир јаманды эткелекте, Ревеккага айдылган: «Јаан уул кичӱзине јалчы болор». Анайып, Кудайдыҥ табы талдаш ажыра бӱдет, бу талдаш эткен керектердеҥ эмес, Оныҥ кычырузынаҥ камаанду. 13Бичилгениле: «Иаковко карузый бергем, Исавты кӧрбӧй баргам».

14Айдарда, не деерибис? Кудай чын эмес эдет эмеш пе? Јок туру! 15Ол Моисейге айткан ине: «Быйан эдетениме, быйан эдерим, буурзайтаныма, буурзарым».
16Оныҥ учун ончозы кижиниҥ кӱӱнинеҥ эмес, оныҥ кичеенип турганынаҥ эмес, быйан эдип турган Кудайдаҥ камаанду. 17Ол Агару Бичикте фараонго айдат: «Сен ажыра кӱчимди кӧргӱзерим, адым јер-ӱстинде јарлалар. Оныҥ учун сени кӧдӱргем».
18Анайдарда, Ол быйан эдейин дегенге, быйан эдет, катуландырайын дегенди, катуландырат.

Кудайдыҥ чугулы ла быйаны

19Сен меге айтпай кайдарыҥ: «Ол база не учун бурулап турган? Оныҥ табына кем удурлажар?»+
20Је сен кем андый, кижи, Кудайла сӧс блаажарга? «Мени не керек андый эттиҥ?» – деп, эдилген неме оны эткен кижиге айдар беди? 21Той балкаштыҥ узы бир чейинтиле чӱмдӱ јыракы ла тегин јыракы эдер јаҥы јок по+?

22Кудай дезе Бойыныҥ чугулын ла кӱчин кӧргӱзерге кӱӱнзеп, Оныҥ чугулын алып турган ла ӧлӱмге јаргылаткан улуска килеп, узак чыдашкан. 23Ол анайда ок макка белетелген, Оныҥ быйанын алып турган улуска Бойыныҥ магыныҥ байлыгын кӧргӱзерге кӱӱнзеген. 24Ол улус бис эдибис. Ол бисти јаҥыс та иудейлердеҥ эмес, је ӧскӧ дӧ калыктардаҥ кычырып алган+. 25Бу керегинде Ол анайда ок Осия јарлыкчы ажыра айдат:

«Мениҥ эмес калыкты, Мениҥ калыгым деп адаарым,
сӱӱбегенди, сӱӱгеним деп адаарым+.

26Мениҥ калыгым эмезигер деп айдылган јерде
олорды тирӱ Кудайдыҥ уулдары деп адагылаар».

27Исаия дезе Израиль керегинде јарлап јат: «Израильдиҥ уулдарыныҥ тоозы талайдыҥ кумагындый да болзо, јӱк арткан-калганы аргадалар.
28Кайракан јерде Бойыныҥ керегин тӱгезип јат, оны чынынча, јылгыр ла јана баспай бӱдӱрип койор».
29Исаияныҥ озолодо айтканыла: «Саваоф Кайракан калдыктарыска килебеген болзо, Содомдый болор, Гоморрага тӱҥейлежер эдибис».

Христос – бӱдӱрилтер таш

30Айдарда, не деерибис? Акту болорго јӱткӱбеген ӧскӧ калыктар акталган, Кудайга бӱткени ажыра акталган+. 31Израильдиҥ улузы дезе, Јасак ажыра акту болорго јӱткӱп, акталбаган+. 32Нениҥ учун? Бӱткениле эмес, јасакты бӱдӱргениле акту болорго јӱткигени учун. Олор бӱдӱрилетен ташка бӱдӱрилгендер. 33Бичилгениле:

«Бат, Сиондо таш салып јадым – ого бӱдӱрилгилеер,
кайа-таш салып јадым – оноҥ улам јыгылгылаар.

Је Ого бӱдӱп турган кандый ла кижиге уйатту болбос»+.

10

10^1Карындаштар! Израильдиҥ улузы аргадалзын деп, бастыра јӱрегимнеҥ кӱӱнзеп, олор учун Кудайга мӱргип турум. 2Олор Кудайга чындык болорго сӱрекей кӱӱнзейдилер деп, керелеп турум, је мыны Ого не јараарын билбей эдип јадылар+. 3Оныҥ учун Кудай улусты канайда актап турганын билбей, акту болорго бойлоры јединерге ченежип, Ол актазын деп, Ого бакпагандар+. 4Христос – ол Јасактыҥ бӱдӱп калганы. Ол бӱдӱп турган кажы ла кижини актайт+.

5Моисей Јасак ажыра акту болоры керегинде бичийт: «Јасактыҥ јакылталарын бӱдӱрген кижи јӱрӱм јӱрер»+.
6Бӱткени ажыра акту болоры керегинде Агару Бичик мынайда айдат: «Христосты јерге экелерге, теҥериге кем чыгар деп, бойыҥды сураба».
7Ол эмезе: «Христосты ӧлгӧн улус ортодоҥ ӧрӧ алып чыгарга, алыс јерге кем тӱжер?» – деп+. 8Агару Бичик не дийт? –

«Кудайдыҥ сӧзи сеге јуук,
ол тилиҥде ле кӧксиҥде».

Улус бӱтсин деп, бис јарлыктап турган сӧс бу. 9Иисус – ол Кайракан деп, тилиҥле јарлап, Оны Кудай тиргискен деп, јӱрегиҥле бӱдер болзоҥ, аргадаларыҥ+. 10Акталайын деп, јӱрегиле бӱдедилер, аргадалайын деп, тилиле јарлайдылар. 11Агару Бичик айдат ине:

«Ого бӱдӱп турган кандый ла кижи уйатка тӱшпес»+.

12Иудей ле еллин ортодо башказы јок, нениҥ учун дезе ончозыныҥ Кайраканы јаҥыс, Ого баштанып турган кажы ла кижиге Ол Бойыныҥ байлыгынаҥ берип јат+. 13Кайраканга баштанган кандый ла кижи аргадалар+.

Израильдиҥ ончо эмес улузы Сӱӱнчилӱ Јарды алынбаган

14Је Кемге бӱтпей турган, Ого канайып баштанат? Кем керегинде укпаган, Ого канайып бӱдет? Јарлыктап турган кижи јокко канайып угат+? 15Ийилбезе, канайып јарлыктайт? Агару Бичик айдат: «Амырды, Сӱӱнчилӱ Јарды јарлап базып јӱрген улустыҥ буттары кандый кеен!»
16Је Сӱӱнчилӱ Јарды ончо улус бойына алынбаган. Исаия айдат ине: «Кайракан! Бис айткан сӧстӧрди угала, кем бӱткен?»+

17Анайдарда, кижи Јарды угуп турганда, бӱдӱп баштайт, Христос јарлалып турганда, угат+. 18Је мен сурайдым: «Олор укпады эмеш пе?» Уккан эмей! Бичилгениле:

«Олордыҥ ӱни јер-ӱстине јайылган,
олордыҥ сӧстӧри орчылаҥныҥ кыйузына јеткен».

19База сурайдым: «Израиль билбеди эмеш пе?» Моисей баштапкы болуп айткан:

«Калык деп адалбас калык ажыра слерди кӱнӱркедерим.

Санаа-укаазы јок калык ажыра слерди ачындырарым».

20Исаия да чике айдат:

«Мени бедиребеген улус Мени таап алды,

Мени сурулабаган улуска ачылдым».

21Израиль керегинде айдат: «Бакпас, кедер калыкты кычырып, кере тӱжине колдорымды јайдым».

11

Кудай Бойыныҥ калыгын јектебеген

11^1Анайдарда, сурап турум: Кудай Бойыныҥ калыгын јектеп койды эмеш пе? Јок туру! Мен бойым да Израильдиҥ кижизи, Авраам калдыгы, Вениамин угынаҥ болорым+. 2Озолодо билер болгон калыгын Кудай јектебеген. Ол эмезе Илия Кудайга баштанып, Израильге комыдап турарда, Агару Бичик не деп айдып турганын билбезигер бе? – 3«Кайракан! Јарлыкчыларыҥды ӧлтӱрдилер, тагылдарыҥды јемирдилер; мен јаҥыскан арттым, мениҥ де тынымды бедиреп јадылар».
4Кудай ого нени ачкан? – «Ваалдыҥ алдына тизеленбеген јети муҥ эрди Бойыма чеберлеп алдым».
5Анайып эмди де, Кудай Бойыныҥ јакшылыгыла талдап алган арткан-калганы чеберлелген+. 6Олор јакшылыкла талдалган болзо, эткен керектериле талдалбаган. Оноҥ башка, јакшылык чын эмес болор эди. Эткен керектериле талдалган болзо, ол јакшылык эмес; оноҥ башка, эткен керек ол керек эмес.

7Айдарда, не? Израиль нени бедиреген, ого јединбеген. Јӱк талдалган улус ого јединген, арткан улус – катуланган+. 8Бичилгениле:

«Кудай санааларын ӧчӧмиктеп, јӱректерин мокорткон.

Бу да кӱнге јетире кӧстӧри кӧрбӧй јат,
кулактары укпай јат».

9Давид те айдат:

«Тойлоп-јыргаганы олорго тузак, чакпыдагы јем болзын,
бу учун олор јыгылзын, кезедӱ алзын;
10кӧрбӧскӧ, кӧстӧри карачкыланзын,
арка-белдери ӱргӱлјиге бӱгӱлип калзын».

11Анайдарда, сурап турум: олор чек јыгыларга, бӱдӱрилди эмеш пе? Јок туру! Ол ажыра Израильдиҥ ичи кӱйзин деп, олордыҥ јыгылганы ӧскӧ калыктарга аргадаш экелген. 12Олордыҥ јыгылганы телекейге байлык экелип, олордыҥ тӱрегени калыктарга байлык экелип турган болзо, анчада ла орныкканы оноҥ кӧп байлык экелер.

13Слерге, ӧскӧ калыктарга, айдадым: Кудай мени ӧскӧ калыктарга ийгени учун, Ол макталзын деп, бастыра кӱчимди саларым+. 14Айса болзо, каны јаҥыс карындаштарымды кӱнӱркедип, кезигин аргадап болорым. 15Олордыҥ јектелгени бу телекейдиҥ улузын Кудайла јараштырган болзо, Кудай јаратса, не болор? Ӧлгӧндӧргӧ јӱрӱм болор+. 16Калаштыҥ баштапкы бӧлӱги агару болзо, ончо калаш агару; тазыл агару болзо, будактары да агару.

17Май-агаштыҥ кезик будактары сынып калган. Сен, јерлик май-агаштыҥ корбозы, олордыҥ ордына кондырылгаҥ. Сен тазылла бирлик боло берип, май-агаштыҥ јулугыла азыранып јадыҥ+. 18Айдарда, бу будактар алдында мактанба. Сенде мактанар шылтак јок, нениҥ учун дезе тазылдаҥ сен тудунып јадыҥ, тазыл сенеҥ тудунып турган эмес.

19Сен айдарыҥ: «Мени кондырылзын деп, будактар сындырылган». 20Јакшы. Олор бӱтпеген учун сындырылган, сен бӱдӱп турганыҥ учун јӱрӱп јадыҥ. Анайдарда, оморкобо, је коркып јӱр. 21Кудай агашта ӧскӧн будактарга килебеген болзо, сеге килеер деп сананып туруҥ ба+?

22Анайдарда, Кудай јакшы ла кату болгонын кӧрӱп јадыҥ. Ол сынып калганга кату, је сеге јакшы. Оныҥ јакшызында јӱрӱп турган болзоҥ, Ол сеге јакшы. Оноҥ башка, сен де кезе чабыларыҥ. 23Је байагы да улус бӱде берзе, кондырылар, олорды ойто кондырар кӱч Кудайда бар. 24Сен ар-бӱткенинче јерлик май-агаштаҥ кезе чабылып, јакшы май-агашка ар-бӱткенге удура кондырылган болзоҥ, анчада ла тӧрӧл будактарга бойыныҥ агажына кондырыларга јеҥил болор.

25Бойыгар керегинде бийик сананбагар деп, бу јажытты билип алыгар деп турум, карындаштар: ӧскӧ калыктардыҥ Кудай темдектеп койгон тоозы Ого келбегенче, Израильдиҥ улузы кезек ӧйгӧ катуланган. 26Анайдарда, бастыра Израиль аргадалар, бичилгениле:

«Сионноҥ Јайымдаачы келип,

Иаковтоҥ кинчекти ырадар.

27Кинчектерин чечсем,
олорго бу Мениҥ кереезим болор».

28Олор Сӱӱнчилӱ Јарды алынбай, слерге болуп Кудайдыҥ ӧштӱлери болуп јадылар, је олор Кудайдыҥ талдап алган калыгы болуп артып јадылар, нениҥ учун дезе олорды Кудай улу адаларга болуп сӱӱп јат. 29Ол Бойына кычырып алган улус керегинде шӱӱлтезин кубултпай јат, олорго берген сыйларын кайра албай јат.

30Слер де качан да Кудайга уккур эмес болгоныгар, је эмди, олордыҥ уккур эмезинеҥ улам, Ол слерге быйан эткен+. 31Кудай слерге быйан эткени чилеп, бойлорына да быйан этсин деп, эмди олор до уккур эмес. 32Ончо улуска быйан эдерге, ончозын Кудай уккур эместиҥ олјозына алган.

33Э-э, Кудайдыҥ байлыгы кандый улу, ойгоры ла билими кандый тереҥ! Оныҥ шӱӱлтелерин шиҥдеер, Оныҥ јолдорын аайлаар арга јок+. 34Кайраканныҥ санаазын кем билип алган? Ого кем јӧп айдып берген+?
35Кайра јандырзын деп, Ого кем нени-нени берген бе?
36Ончозын Ол јайаган ине, ончозы Оныҥ шылтузында ла Ого болуп јӱрет. Ого ӱргӱлји чакка мак. Аминь+.

12

Кудайга учурлалган јӱрӱм

12^1Анайдарда, карындаштар, Кудайдыҥ буурзаганына болуп јайнап турум: Кудайга јараар агару ла тирӱ тайылганы чылап, эди-каныгарды Ого беригер. Ого анайып бажырганыгар чын болор+. 2Бу телекейге эптешпегер, је санаагарды јаҥыртып, бойыгарды солыгар. Анайып, Кудай слердеҥ нени кӱӱнзеп турганын, не Ого јакшы, не јарап турганын, Оныҥ толо кеми не болгонын билип аларыгар+.

3Меге берилген јакшылыкла кажыгарга ла айдып турум: бойыгар кандый болгоныгардаҥ бийик сананбагар. Карын, кажыгарга ла Кудайдаҥ бӱдери канча кире берилгениле кеминде сананыгар+. 4Бистиҥ бир эт-каныбыста кӧп ӱйелер бар, је олор ончозы бир тӱҥей керек этпей јат+. 5Анайып бис те: бис кӧп тӧ болзобыс, Христостыҥ Бойында – бир эт-кан, је бойы бойыбыска ӱйелер болуп јадыбыс+. 6Кудай Бойыныҥ јакшылыгыла биске башка-башка јайалталар берген. Кемге Кудайдыҥ сӧзин айдары берилген, бӱдери канча кире берилгениле айтсын+. 7Кемге карындаштарга болужары берилген, болушсын. Кемге ӱредери берилген, ӱретсин+. 8Кемге кӧкӱдери берилген, кӧкӱтсин. Кемге ӱлежер јайалта берилген, ачык-јарык ӱлешсин. Кемге јаҥ берилген, кичеенип башкарзын. Кемге быйан эдери берилген, мыны јакшы кӱӱн-санаалу этсин+.

9Сӱӱжигер ару болзын. Јаманды кӧрӧр кӱӱнигер јок болзын, јакшыдаҥ тудуныгар+. 10Бой-бойыгарга карындаштар чылап эрке карузыгар, бой-бойыгарга кӱндӱ эдеринде баштапкы болыгар+. 11Мында јаантайын кичееҥкей болыгар, тынла јалбыштаныгар, Кайраканга јалчы болуп јӱригер. 12Ижемји слерге сӱӱнчи экелзин. Ачу-корондо чыдамкай болыгар, јаантайын мӱргигер+. 13Кудайдыҥ улузы не-немедеҥ тутакту јӱрзе, ӱлежигер, кӱндӱзек болыгар+. 14Слерди истеечилерди алкагар. Алкагар, каргабагар+. 15Сӱӱнип јӱргендерле кожо сӱӱнигер, ыйлап јӱргендерле кожо ыйлагар+. 16Бой-бойыгарга санаагар јаҥыс болзын, улуркабагар, је јобожыган улуска тартылыгар, бойыгарды бийиксинбегер+. 17Кемге де јаман учун јаман этпегер. Ончо улус алдында јакшыны эдерге кичеенигер+.

18Аргалу болзогор, ончо улусла амыр јӱригер+. 19Бойыгар учун ӧчӱркебегер, кару улузым, Кудайдыҥ чугулына јер беригер. Бичилген јок беди: «Мен ӧч аларым, Мен јандыра берерим» – деп, Кайракан айдат+. 20Карын, ӧштӱӱҥ аштап турган болзо, азыра, суузап турган болзо, суу ичир. Мынайда эдип, оныҥ бажына кос јуурыҥ+.
21Јаманга јеҥдирбе, је јаманды јакшыла јеҥ.

13

Јаҥга багары

13^1Кажы ла кижи јаҥдуга баксын, нениҥ учун дезе Кудай тургуспаган јаҥ јок. Бар јаҥдарды ончозын Кудай тургускан+. 2Оныҥ учун јаҥга удурлашкан кижи Кудайдыҥ тургусканына удурлажып јат. Удурлажып турганы, бойлорын јаргыга тӱжӱрет. 3Јакшыны эдип јӱрген улус эмес, јаманды эдип јӱрген улус јаҥдулардаҥ коркыыр учурлу. Јаҥнаҥ коркыбайын деп турган болзоҥ, јакшыны эт, ол сени мактаар. 4Јаҥда отурган кижи Кудайдыҥ јалчызы ине, ол сеге јакшыны эдерге иштеп јат. Јаманды эдип јӱрген болзоҥ, коркы: ол кылышты тегин алып јӱрбей јат. Ол Кудайдыҥ јалчызы, јаманды эдип јӱрген улусты јаргылайт+. 5Оныҥ учун јаҥ берилгенге багар керек, јаҥыс та кезедӱ аларым деп коркыыр эмес, је јӱрек айдып турганыла багар керек. 6Мыныҥ учун калан да тӧлӧйдигер. Олор Кудайга јалчы болуп, јаантайын молјулу керегин бӱдӱрет.

7Кажызына ла нени беретен, оны беригер: кемге калан, – ого калан, кемге албан, – ого албан, кемнеҥ коркыйтан, коркыгар, кемге кӱндӱ эдетен, эдигер+.

Сӱӱш – ол Јасакты бӱдӱрери

8Кемге де, нени де тӧлӱлӱ болбогор. Сок јаҥыс тӧлӱгер – ол бой-бойыгарды сӱӱйтен тӧлӱ болзын, нениҥ учун дезе ӧскӧ кижини сӱӱп турганы – Јасакты бӱдӱрген+. 9Јакылталар: чайдам кылынба, ӧлтӱрбе, ууры этпе, тӧгӱндеп керелебе, ӧскӧ кижинийин кӱӱнзебе – булар ла ӧскӧлӧри де бу сӧстӧрдӧ салынган ине: «Бойыҥды бойыҥ сӱӱгеҥдий, јуугыҥды сӱӱп јӱр».
10Сӱӱп турган кижи јуук кижизине јаманды этпес. Оныҥ учун сӱӱри – ол Јасакты бӱдӱрери+.

11Анайда эдигер, нениҥ учун дезе слер эмдиги ӧйди билеригер: биске уйкудаҥ ойгонор ӧй келген. Бис Кудайга бӱткен тужыска кӧрӧ эмди аргадалатан кӱнибис јуук+. 12Тӱн ӧдӱп калды, тӱш јууктап келди. Анайдарда, караҥуйдыҥ керектерин таштап, јарыктыҥ мылтык-јепселин кийели+. 13Бойыбысты тӱштиҥ јарыгында чылап тудуналы: јыргабайлы, аракыдабайлы, балыр, кал кылык кылынбайлы, ӧӧркӧшпӧйли, кӱйӱнбейли+. 14Куйагаар Иисус Христос Кайракан болзын. Эт-канды кичееп, оныҥ кычазын бӱдӱрбегер+.

14

Бой-бойыгарды јаргылабагар

14^1Кудайга бӱдеринде чинези јетпей турган кижини бойыгарга јуудып алыгар, кӧрӱм-шӱӱлтези керегинде оныла сӧс блаашпагар+. 2Кезик кижи ончозын јиирге јараар деп бӱдет, чине јогы јаҥыс маала-ажын јийт+. 3Јип турганы, јибей турганды јаман кӧрбӧзин. Јибей турганы, јип турганды јаргылабазын, нениҥ учун дезе оны Кудай јуудып алган+. 4Ӧскӧ кижиниҥ кулын јаргылайтан сен кем андый? Ол бойыныҥ Кайраканы алдында турат, эмезе јыгылат. Јыгылза, тургузылар, нениҥ учун дезе Кудайда оны ойто тургузар кӱч бар+.

5Кезик кижи бир кӱнди арткан кӱндердеҥ аҥылу деп бодойт. Ӧскӧ кижиге ончо кӱндер тӱҥей. Кажы ла кижи ого бойыныҥ санаазы билип турганыла этсин+. 6Кӱндерди аҥылап турган кижи Кайраканга болуп аҥылайт, кӱндерди аҥылабай турганы Кайраканга болуп аҥылабайт. Курсак јип турган кижи Кайраканга болуп јийт, нениҥ учун дезе Кудайга алкыш-быйанын айдат. Курсак јибей турган кижи Кайраканга болуп јибей, Кудайга алкыш-быйанын айдат+. 7Кемибис те бойына болуп јӱрбейт, кемибис те бойына болуп ӧлбӧйт ине+. 8Јӱрген болзобыс, Кайраканга болуп јӱрӱп јадыбыс. Ӧлӱп јаткан болзобыс, Кайраканга болуп ӧлӱп јадыбыс. Анайдарда, јӱргенис пе, ӧлӱп јатканыс па, – бис Кайракандыйы+. 9Оныҥ учун ӧлгӧн дӧ, тирӱ де улусты бийлеерге, Христостыҥ ӧлгӧни де, тирилгени де, тынданганы да ол+.

10Сен дезе карындажыҥды не јаргылайдыҥ? Эмезе сен? Карындажыҥды не јаман кӧрӱп јадыҥ? Ончобыс Христостыҥ јаргызы алдына турарыбыс+. 11Бичилген јок беди: «Мен бар, – деп, Кайракан айдат, – Мениҥ алдыма кажызы ла тизеленер, кажы ла тил Мени Кудай деп, ачыгынча айдар»+.
12Анайдарда, кажыбыс ла бойы учун Кудайдыҥ алдына каруу берер+. 13Оныҥ учун бойы бойыбысты јаргылабайлы. Карын, карындажыска бӱдӱрилер эмезе јыгылар шылтак болбойлы деп сананыгар+.

14Мен билерим, меге Иисус Кайракан бӱдӱмји берип јат: ончо неме бойы алдынаҥ ару эмес болбой јат. Је кандый бир немени ару эмес деп бодогон кижиге ол ару эмес+. 15Кандый бир курсакты јип, мынызыла карындажыҥды ӧӧркӧдип турган болзоҥ, сен сӱӱштиҥ айтканыла этпей јадыҥ. Анайып курсагыҥла карындажыҥа јаман эдип јадыҥ, Христос бу карындажыҥ учун база ӧлгӧн ине+. 16Јакшы деп бодогоноорды кижи јамандабазын. 17Кудайдыҥ Каандыгы ол ичип-јийтени эмес ине. Је ол – Агару Тын ажыра берилип турган чындык, амыр ла сӱӱнчи+. 18Христоско мынайда јалчы болуп турган кижи Кудайга јарап јат, оны улус јарадып јат.

19Анайдарда, биске амырды экелип, бой-бойыбысты тыҥыдып турганга јӱткӱйли+. 20Кудайдыҥ эдип турганын курсакка болуп буспа. Ончо курсак ару. Је ӧскӧ кижини бӱдӱрилтип јип турган кижиге – јаман+. 21Карындажыҥды бӱдӱрилтип, эмезе јилбиркедип, эмезе кинчекке кийдирип турган болзо, эт јибезеҥ, аракы ичпезеҥ, ӧскӧзин де этпезеҥ – торт.

22Бӱдӱп турган болзоҥ, бойыҥда бойыҥ Кудайдыҥ алдында бӱт. Чынга бодогонын эдип, бу учун бойын јаргылабай турган кижи кежиктӱ болгоны ол. 23Эреҥистелип, је курсакты јип турган кижи јаргылайт, нениҥ учун дезе ол мыны бӱтпей эдет. Бӱтпей эдип турган ончо неме – ол кинчек. 24Кудайды алкайлы! Сӱӱнчилӱ Јарым ажыра, Иисус Христостыҥ Јары ажыра чактарда јажырылган јажытты ачып, Ол слерди тыҥыдар аргалу+. 25Је эмди ончо калыктар Кудайга багып, бӱтсин деп, бу јажыт јарлыкчылардыҥ бичиктери ажыра ӱргӱлји Кудайдыҥ јакарганыла ачылган+. 26Ого, сок јаҥыс ойгор Кудайга, Иисус Христос ажыра ӱргӱлји чакка мак! Аминь+.

15

Бойыгарга јараарыла этпегер

15^1Бис, Кудайга бӱдеринде кӱчтӱ улус, бӱдеринде чине јок улустыҥ јӱгин апарыжар учурлу, бойыска јараарыла этпес учурлу+. 2Кажыбыс ла јуук кижибиске јараарыла эдип, ол Кудайга бӱдеринде ӧссин деп, ого јакшыны эдер учурлу+. 3Христос то Бойына јараарыла этпеген, карын, бичилгениле: «Сени јамандаган улустыҥ јамандажы Меге тӱшкен»+.

4Башкыда ончо бичилгени бисти ӱредерге бичилген. Бис олордоҥ чыду ла кӧкӱдӱ алып, ижемјибисти јылыйтпазыбыс+. 5Чыду ла кӧкӱдӱ берип турган Кудай дезе, Христос Иисуска јараарыла, санаагарды јаҥыс этсин,+
6санаагар јаҥыс болуп, бир ӱнле Кудайды, Иисус Христос Кайраканыстыҥ Адазын, мактазын деп.

7Оныҥ учун Кудай макталзын деп, слерди Христос јуудып алганы чылап, бой-бойыгарды јуудып турыгар. 8Кудайдыҥ чындыгына болуп Иисус Христос иудей калыкка јалчы боло бергенин слерге айдып турум. Анайып, Ол улу адаларга берген сӧсти бӱдӱрген. 9Ӧскӧ калыктарга дезе, олор Кудайды мактазын деп, быйан эдип јалчы боло берген, бичилгениле:

«Оныҥ учун Сени, Кайракан, кара јаҥдулар ортодо мактаарым,

Сеге сарындар сарнаарым»+.

10База айдылган:

«Оныҥ калыгыла кожо јыргагар, ӧскӧ калыктар!»

11База:

«Кайраканды мактагар, ончо ӧскӧ калыктар!

Оны макка чыгарыгар, ончо калыктар!»

12База Исаия айдат:

«Ол Иессейдиҥ тазылынаҥ чыгып,
калыктарды башкарарга келер.

Ого калыктар иженер».

13Агару Тынныҥ кӱчиле ижемјигер там кӧптӧзин деп, ижемји берип турган Кудай Ого бӱткенигер ажыра слерди кандый ла сӱӱнчиле, амырла толтырзын.

Павелдиҥ ижи

14Бойым да слерге бӱдӱмјилӱ, карындаштарым: слер јакшыла толо, ончозын билип, бой-бойыгарды ӱредер аргагар бар. 15Је мен слерге, карындаштар, бир кезик немелерди эске алындырарга тидим бичидим, нениҥ учун дезе Кудайдаҥ меге берилген јакшылыкла 16Иисус Христостыҥ абызы болуп, ӧскӧ калыктар ортодо абыстап, Сӱӱнчилӱ Јар јарлап јадым. Олор Агару Тынла агарулалып, Кудайга јараар тайылга боло берзин деп, мыны эдип јадым+.

17Анайдарда, Кудайга эткен керектеримле Иисус Христос ажыра мактанар аргам бар. 18Ӧскӧ калыктарды Кудайга уккур болорына экелерге, Христос мен ажыра нени эткен, јӱк оны тидим айдып јадым. Ол мыны сӧслӧ, керекле, 19билдилердиҥ ле кайкалдардыҥ кӱчиле, Кудайдыҥ Тыныныҥ кӱчиле эткен. Анайып, Иерусалимнеҥ ала Иллирикке јетире Христостыҥ Сӱӱнчилӱ Јарын јарлыктаар аргалу болгом+. 20Айла, Христостыҥ адын улус уккалак јерлерде јарлыктаарга кичеенгем, ӧскӧ кижи салган тӧскӧ неме тутпайын деп,+
21бичилгениле:

«Ол керегинде кемдерге јарлалбаган, олор кӧрӧр,
кемдер укпаган, олор аайлаар».

22Слерге кӧп катап келерге санангам, је јӱзӱн-башка шылтактардаҥ улам келишпеген+. 23Эмди бу ороондордо мен јарлыктабаган јер артпаган. Слерге кӧп јылдардыҥ туркунына келерге кӱӱнзегеним учун+
24Испания јаар атанып, слерге келерим. Слерле јолой кӧрӱжерим деп, иженип турум. Бир кезек ӧйгӧ дӧ болзо слерле кожо болуп, сӱӱнип алзам, оноҥ ары барарга мени јолго шыйдыырыгар.

25Эмди агаруларга болужайын деп, Иерусалим јаар барып јадым+. 26Керек неде дезе, Македонияныҥ ла Ахаияныҥ серкпелери Иерусалимдеги јокту агаруларга болуш јетирерге кӱӱнзегендер+. 27Мыны бойлоры эдерге кӱӱнзегендер. Је олор мыны эдер учурлу болгон. Иудейлер Тыннаҥ берилген байлыкла ӧскӧ калыктарла ӱлешкен болзо, ӧскӧ калыктар олорго јердеги байлыкла болужар учурлу+.

28Бу јакылтаны бӱдӱрип, јууганымды олорго јетирзем, Испания јаар атанып, јолой слерле туштажарым. 29Слерге келзем, Христостыҥ Сӱӱнчилӱ Јарыныҥ алкыжын толтыра экелерим деп, билип јадым.

30Иисус Христос Кайраканыска болуп, Агару Тын берип турган сӱӱшке болуп слерди сурап турум, карындаштар: мен учун Кудайга мӱргип, мениҥ тартыжуумда мениле кожо болыгар. 31Ол мени Иудейдеги бӱтпестердеҥ айрызын деп, Иерусалимге эткенимди ондогы агарулар јаратсын деп,+
32Кудайдыҥ табы болзо, мени слерге сӱӱнчилӱ келип, слерле кожо амырап алзын деп мӱргигер+. 33Амырдыҥ Кудайы ончогорло кожо болгой. Аминь+.

16

Эзен айттырыштар

16^1Слерди Фивала таныштырып турум. Ол бистиҥ эјебис, Кенхреадагы серкпениҥ болушчызы+. 2Оны агарулар чылап, Кайраканныҥ улузы чылап уткып, не-немедеҥ тутакту болзо, болужыгар. Ол бойы кӧп улуска, меге де болушкан+.

3Прискиллага ла Акилага эзен айдыгар. Олор мениле кожо Иисус Христоско иштеп јӱрген улус+. 4Олордыҥ јӱрӱми мен учун јеткердиҥ алдында болгон. Олорго јаҥыс та мен эмезим, је ӧскӧ калыктардыҥ ончо серкпелери быйанду. 5Анайда ок олордыҥ айлындагы серкпеге эзен айдыгар.

Сӱӱген Епенет карындажыма эзен айдыгар. Ол Ахаияда Христоско бӱткен баштапкы кижи болор+.

6Мариамга эзен айдыгар. Ол биске кӧп иштеген.

7Угы јаҥыс Андроникке ле Юнияга эзен айдыгар. Бу улус мениле кожо кижендӱ болгондор. Олор апостолдор ортодо јарлу улус, менеҥ озо Христостыйы боло бергендер.

8Кайраканныҥ Бойында сӱӱген Амплий карындажыма эзен айдыгар.

9Бисле кожо Христоско иштеп јӱрген Урбанга, база сӱӱген Стахий карындажыма эзен айдыгар.

10Христоско чындык болгоны ченелген Апеллеске эзен айдыгар. Аристовулдыҥ айылдагы улузына эзен айдыгар.

11Угы јаҥыс Иродионго эзен айдыгар. Наркисстиҥ айлындагы улузынаҥ Кайракандыйы болгондорго эзен айдыгар.

12Трифенага ла Трифосага эзен айдыгар. Бу ӱй улус Кайраканга кӧп иштеген. Сӱӱген Персида эјебиске эзен айдыгар. Ол база Кайраканга кӧп иштеген.

13Кайракан талдап алган Руфка, база мениҥ де энейим боло берген оныҥ энейине эзен айдыгар+.

14Асинкритке, Флегонтко, Ермга, Патровко, Ермийге ле олорло кожо јӱрген ӧскӧ дӧ карындаштарга эзен айдыгар.

15Филологко, Юлияга, Нирейге ле оныҥ эјезине, Олимпанга ла олорло кожо јӱрген ончо агаруларга эзен айдыгар.

16Бой-бойыгарла агару окшошло эзендежигер.

Слерге Христостыҥ ончо серкпелери эзен айдып турулар+.

17Слерди сурап турум, карындаштар: слер алган ӱредӱге удурлажып, слерди бӧлип, бӱдеринде буудак эдип турган улустаҥ чеберленигер, олордоҥ кыйыжыгар+. 18Андый улус Иисус Христос Кайраканыска эмес, боро кардына болуп иштеп јадылар. Олор тату, јараш сӧстӧр айдып, сӱмеленип билбес улусты астырадылар+. 19Кайраканга уккур болгоныгарды ончо улус билер. Оныҥ учун слер учун сӱӱнип турум. Је јакшы керектерге ойгор болыгар, јаман керектерге ару болыгар деп кӱӱнзейдим+. 20Амырдыҥ Кудайы саадабай будыгардыҥ алдына сатананы јыга бассын. Иисус Христос Кайраканыстыҥ јакшылыгы слерле кожо болзын! Аминь+.

21Слерге мениле кожо иштеп јӱрген Тимофей, угы јаҥыс Луций, Иасон ло Сосипатр эзен айдып турулар+.

22Бу самараны бичип алган мен де, Тертий, слерле Кайракан ажыра бирлик бойым, слерге эзен айдып турум.

23Слерге Гаий эзен айдып туру. Ол мени ле ончо серкпени бойыныҥ айлында уткыган кижи болор.

Слерге каланыҥ керектерин башкарып турган Ераст ла Кварт карындаш эзен айдып турулар+. 24Иисус Христос Кайраканыстыҥ јакшылыгы слерле кожо болгой. Аминь.

+ 1:2 Лк. 1:69-70, Титке 1:1-2
+ 1:3 Мф. 1:1
+ 1:5 Апостолдордыҥ керектери 9:15
+ 1:7 1 Кор. 1:2

+ 1:8 Римдегилерге 16:19, Филиппыдагыларга 1:3, 2 Тимофейге 1:3, Филимонго 1:4

+ 1:9 Римдегилерге 9:1, 2 Кор. 1:23, Филиппыдагыларга 1:8, 1 Фессалоникадагыларга 2:5

+ 1:10 Римдегилерге 15:32

+ 1:13 Римдегилерге 15:22-23, 1 Фессалоникадагыларга 2:18, Филиппыдагыларга 4:17

+ 1:14 1 Кор. 9:16

+ 1:16 Мк. 8:38, Филиппыдагыларга 1:20, Римдегилерге 2:9-10, 1 Кор. 1:18

+ 1:17 Римдегилерге 3:21, Галаттарга 3:11, Еврейлерге 10:38

+ 1:18 Ефестегилерге 5:6, Колоссыдагыларга 3:6

+ 1:19 Апостолдордыҥ керектери 14:17, Апостолдордыҥ керектери 17:24-27

+ 1:21 Ефестегилерге 4:17-18
+ 1:22 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19
+ 1:26 Колоссыдагыларга 3:5
+ 1:31 2 Тимофейге 3:2-4
+ 1:32 Римдегилерге 6:21
+ 2:1 Мф. 7:2, Лк. 6:37, Ин. 8:7

+ 2:4 Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:9, Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:15, Ачылта 2:21

+ 2:5 Иаковтыҥ самаразы 5:3

+ 2:9 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:17, Римдегилерге 1:16,

+ 2:10 Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:7

+ 2:11 Мф. 22:16, Лк. 20:21, Апостолдордыҥ керектери 10:34

+ 2:12 1 Кор. 9:21
+ 2:13 Лк. 11:28, Иаковтыҥ самаразы 1:22-23
+ 2:17 Римдегилерге 3:27, Римдегилерге 9:4-5
+ 2:19 Ин. 9:40
+ 2:21 Мф. 23:3
+ 2:25 Галаттарга 5:3
+ 2:26 Ефестегилерге 2:11
+ 2:27 2 Кор. 3:6, Мф. 12:41
+ 2:28 Римдегилерге 9:6-8, 1 Кор. 7:19

+ 2:29 Ефестегилерге 2:11, Филиппыдагыларга 3:3, Колоссыдагыларга 2:11, 2 Кор. 10:18

+ 3:1 Ин. 4:22
+ 3:3 Римдегилерге 9:6, 2 Тимофейге 2:13
+ 3:7 Римдегилерге 9:19

+ 3:8 Римдегилерге 6:1, Римдегилерге 6:15, 2 Кор. 6:8

+ 3:9 Римдегилерге 5:12, Галаттарга 3:22, Римдегилерге 1:18-32, Римдегилерге 2

+ 3:20 Апостолдордыҥ керектери 13:39, Галаттарга 2:16, Галаттарга 3:11, Римдегилерге 7:7

+ 3:21 Римдегилерге 1:17, Галаттарга 2:16, Лк. 24:27, Апостолдордыҥ керектери 10:43

+ 3:23 Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:8-10

+ 3:24 Титке 3:7

+ 3:25 Ин. 1:29, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:2, Апостолдордыҥ керектери 17:30, Римдегилерге 2:4

+ 3:27 Римдегилерге 2:17, 1 Кор. 1:29, Ефестегилерге 2:9

+ 3:28 Апостолдордыҥ керектери 13:39
+ 3:29 Римдегилерге 9:24, Римдегилерге 10:12
+ 3:30 Галаттарга 3:20, Галаттарга 3:8
+ 3:31 Мф. 5:17
+ 4:3 Иаковтыҥ самаразы 2:23, Галаттарга 3:6
+ 4:5 Римдегилерге 3:22
+ 4:8 2 Кор. 5:19
+ 4:9 Римдегилерге 3:30
+ 4:13 Галаттарга 3:16, Еврейлерге 7:6
+ 4:14 Галаттарга 3:17-18

+ 4:15 1 Кор. 15:56, Галаттарга 3:10, Римдегилерге 7:7

+ 4:16 Галаттарга 3:22
+ 4:17 Ин. 5:21
+ 4:19 Еврейлерге 11:12,
+ 4:24 1 Кор. 9:9-10, Римдегилерге 10:9
+ 4:25 Мф. 20:28, Галаттарга 1:4, 2 Кор. 5:21
+ 5:1 Галаттарга 3:28

+ 5:2 Римдегилерге 8:17, Ефестегилерге 3:16, Филиппыдагыларга 3:21

+ 5:3 Мф. 5:11-12, 2 Кор. 12:10, Иаковтыҥ самаразы 1:3-4

+ 5:5 Апостолдордыҥ керектери 2:17, Титке 3:6

+ 5:8 Ин. 3:16, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:10

+ 5:9 Римдегилерге 3:25, Мф. 3:7, 1 Фессалоникадагыларга 1:10

+ 5:10 2 Кор. 5:18-20, Ефестегилерге 2:16, Колоссыдагыларга 1:20-21

+ 5:12 Иаковтыҥ самаразы 1:15, Римдегилерге 6:23, Римдегилерге 3:9, Ефестегилерге 2:3

+ 5:13 Римдегилерге 3:20
+ 5:14 1 Кор. 15:45
+ 5:15 1 Кор. 15:21, 2 Кор. 5:14
+ 5:17 Ачылта 22:5
+ 5:18 Ин. 12:32
+ 5:19 Еврейлерге 5:8
+ 5:20 Галаттарга 3:19
+ 5:21 Ин. 1:17

+ 6:2 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:24, Галаттарга 2:19, Галаттарга 5:24, Колоссыдагыларга 2:20, Колоссыдагыларга 3:3

+ 6:4 Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:21, Галаттарга 3:27, 2 Кор. 5:17, Ефестегилерге 4:24, Колоссыдагыларга 2:12, Колоссыдагыларга 3:10

+ 6:5 2 Кор. 4:10, Филиппыдагыларга 3:10

+ 6:6 Галаттарга 2:19-20, Галаттарга 5:24, Галаттарга 6:14

+ 6:7 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:1
+ 6:8 2 Тимофейге 2:11, Ачылта 20:4
+ 6:9 Римдегилерге 14:9, Ачылта 1:18
+ 6:10 Еврейлерге 7:27

+ 6:13 Колоссыдагыларга 3:5, Римдегилерге 12:1

+ 6:16 Ин. 8:34

+ 6:18 Ин. 8:32, Ин. 8:34, Иаковтыҥ самаразы 2:12, Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:16, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Галаттарга 5:1

+ 6:22 1 Кор. 7:22

+ 6:23 Иаковтыҥ самаразы 1:15, Римдегилерге 5:12

+ 7:2 1 Кор. 7:39

+ 7:3 Мф. 5:32

+ 7:4 Галаттарга 5:22, Ефестегилерге 5:19, Галаттарга 2:19, Галаттарга 5:18, Ефестегилерге 2:15, Колоссыдагыларга 2:14

+ 7:6 Римдегилерге 6:4
+ 7:7 Римдегилерге 3:20, Римдегилерге 4:15,
+ 7:8 1 Кор. 15:56
+ 7:15 Галаттарга 5:17
+ 7:16 1 Тимофейге 1:8
+ 7:19 Галаттарга 5:17

+ 7:23 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:11, Галаттарга 5:17

+ 8:2 1 Кор. 15:45

+ 8:3 Еврейлерге 7:18, Филиппыдагыларга 2:7, 2 Кор. 5:21

+ 8:4 Галаттарга 5:16, Галаттарга 5:25
+ 8:5 Галаттарга 5:19-25
+ 8:7 Иаковтыҥ самаразы 4:4, 1 Кор. 2:14

+ 8:9 1 Кор. 3:16, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:24, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:11, Иуда 1:19

+ 8:11 Ин. 5:21, Апостолдордыҥ керектери 2:24

+ 8:13 Колоссыдагыларга 3:5,

+ 8:14 Мф. 5:9, Ин. 1:12, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:1, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:1

+ 8:15 2 Тимофейге 1:7, 1 Кор. 2:12

+ 8:16 Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:2, Галаттарга 3:26, Ефестегилерге 1:5, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:24, 2 Кор. 1:22, Ефестегилерге 1:13

+ 8:17 Галаттарга 3:29, Галаттарга 4:7, Ефестегилерге 3:6, Титке 3:7, 2 Кор. 1:5, Филиппыдагыларга 3:10, Колоссыдагыларга 1:24, Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:1, Римдегилерге 5:2, Ефестегилерге 3:16, Филиппыдагыларга 3:21

+ 8:18 2 Кор. 4:17
+ 8:23 2 Кор. 5:2, Галаттарга 5:5
+ 8:24 2 Кор. 4:18, Еврейлерге 11:1

+ 8:29 Мф. 28:10, Ин. 20:17, Колоссыдагыларга 1:15, Еврейлерге 2:11, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:2, 2 Кор. 3:18, Филиппыдагыларга 3:21

+ 8:30 Ин. 17:22

+ 8:32 Ин. 3:16

+ 8:33 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Колоссыдагыларга 3:12, Титке 1:1,

+ 8:34 Мк. 16:19, Апостолдордыҥ керектери 7:55-56, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:1, Римдегилерге 8:34, Еврейлерге 7:25

+ 8:36 1 Кор. 4:9

+ 8:37 Ин. 16:33, 1 Кор. 15:57

+ 8:38 Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:22, 1 Кор. 15:24, Ефестегилерге 1:21

+ 9:1 2 Кор. 11:10, 1 Тимофейге 2:7, Римдегилерге 1:9, Филиппыдагыларга 1:8

+ 9:3 1 Кор. 16:22, Галаттарга 1:8

+ 9:6 Римдегилерге 3:3, Ин. 1:47, Римдегилерге 2:28

+ 9:7 Еврейлерге 11:17
+ 9:8 Галаттарга 4:23, Галаттарга 4:28
+ 9:19 Римдегилерге 3:7
+ 9:21 2 Тимофейге 2:20
+ 9:24 Римдегилерге 3:29
+ 9:25 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:10
+ 9:30 Галаттарга 2:16, Галаттарга 3:24

+ 9:31 Галаттарга 5:4, Римдегилерге 11:7, Филиппыдагыларга 3:9

+ 9:33 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:6-8, Римдегилерге 10:11

+ 10:2 Апостолдордыҥ керектери 21:20
+ 10:3 Римдегилерге 1:17, Римдегилерге 3:21
+ 10:4 Мф. 5:17, Галаттарга 3:24
+ 10:5 Галаттарга 3:12, Филиппыдагыларга 3:9
+ 10:7 Ачылта 9:1

+ 10:9 Мф. 10:32, Лк. 12:8, Мк. 16:16, Апостолдордыҥ керектери 16:31

+ 10:11 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:6, Римдегилерге 9:33

+ 10:12 Апостолдордыҥ керектери 10:34-36, Римдегилерге 3:29

+ 10:13 Апостолдордыҥ керектери 2:21
+ 10:14 Апостолдордыҥ керектери 8:31
+ 10:16 Ин. 12:38
+ 10:17 Галаттарга 3:2
+ 11:1 2 Кор. 11:22, Филиппыдагыларга 3:5
+ 11:5 Римдегилерге 9:27
+ 11:7 Римдегилерге 9:31

+ 11:13 Апостолдордыҥ керектери 9:15, Римдегилерге 15:16

+ 11:15 Лк. 15:24, Ефестегилерге 2:1, Ефестегилерге 2:5, Колоссыдагыларга 2:13, Ачылта 3:1

+ 11:17 Ин. 15:5

+ 11:21 1 Кор. 10:12

+ 11:30 Ефестегилерге 2:2, Колоссыдагыларга 1:21, Титке 3:3

+ 11:33 Колоссыдагыларга 2:3,

+ 11:34 1 Кор. 2:16

+ 11:36 1 Кор. 8:6, Колоссыдагыларга 1:16, Еврейлерге 2:10, Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:18, Ефестегилерге 3:21

+ 12:1 Римдегилерге 6:13

+ 12:2 Ефестегилерге 5:17, 1 Фессалоникадагыларга 4:3, 2 Кор. 4:16, Ефестегилерге 4:23

+ 12:3 Ефестегилерге 3:2,

+ 12:4 1 Кор. 12:12-14, Ефестегилерге 4:16

+ 12:5 1 Кор. 10:17, 1 Кор. 12:27, Ефестегилерге 4:25

+ 12:6 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:10, 1 Кор. 12:4

+ 12:7 1 Кор. 12:5

+ 12:8 1 Тимофейге 5:17, 2 Кор. 9:7

+ 12:9 Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:22, 1 Тимофейге 1:5,

+ 12:10 Ин. 13:34, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:22, Петрдыҥ 2-чи самаразы 1:7, 1 Фессалоникадагыларга 4:9, Еврейлерге 13:1, Филиппыдагыларга 2:3

+ 12:12 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Ефестегилерге 6:18, Колоссыдагыларга 4:2, 1 Фессалоникадагыларга 5:17

+ 12:13 Римдегилерге 15:25, 1 Кор. 16:1, 1 Тимофейге 6:18

+ 12:14 Мф. 5:44, Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:9

+ 12:15 1 Кор. 12:26

+ 12:16 Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:8, Филиппыдагыларга 2:2

+ 12:17 Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:9, 1 Фессалоникадагыларга 5:15

+ 12:18 Мк. 9:50, 2 Кор. 13:11, 1 Фессалоникадагыларга 5:13

+ 12:19 Еврейлерге 10:30
+ 12:20 Мф. 5:44,
+ 13:1 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:13, Титке 3:1
+ 13:4 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:14,

+ 13:7 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:17, Мф. 17:27, Мф. 22:21, Мк. 12:17

+ 13:8 Ин. 13:34
+ 13:10 Ин. 14:15
+ 13:11 Ефестегилерге 5:14

+ 13:12 Ин. 1:9, Ин. 8:12, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:8, Ефестегилерге 5:8, 1 Фессалоникадагыларга 5:5, Ефестегилерге 5:11, Ефестегилерге 6:11, 1 Фессалоникадагыларга 5:8

+ 13:13 1 Фессалоникадагыларга 4:12

+ 13:14 Галаттарга 3:27, Иаковтыҥ самаразы 4:1, Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:11, Римдегилерге 7:23, Галаттарга 5:16, Галаттарга 5:24

+ 14:1 Римдегилерге 15:1, 1 Кор. 8:9-11, 1 Кор. 9:22

+ 14:2 1 Тимофейге 4:3
+ 14:3 Колоссыдагыларга 2:16
+ 14:4 Мф. 7:1, Иаковтыҥ самаразы 4:11
+ 14:5 Галаттарга 4:10, Колоссыдагыларга 2:16
+ 14:6 Мф. 15:36, 1 Кор. 10:30-31

+ 14:7 Римдегилерге 6:2, Римдегилерге 6:7, Галаттарга 5:24, Колоссыдагыларга 3:3

+ 14:8 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:2, Галаттарга 2:20, 2 Кор. 5:15, Филиппыдагыларга 1:20

+ 14:9 1 Фессалоникадагыларга 5:10
+ 14:10 Мф. 7:1, Лк. 6:37, 2 Кор. 5:10
+ 14:11 Филиппыдагыларга 2:10-11
+ 14:12 Мф. 12:36, Мф. 25:19, Галаттарга 6:5
+ 14:13 Мф. 7:1

+ 14:14 Мк. 7:15-16, Апостолдордыҥ керектери 10:15, 1 Кор. 8:8

+ 14:15 1 Кор. 8:11

+ 14:17 Колоссыдагыларга 2:16, Еврейлерге 9:10, Галаттарга 5:22

+ 14:19 2 Тимофейге 2:22

+ 14:20 Титке 1:15, 1 Кор. 8:9-13

+ 14:24 Ефестегилерге 1:9, Колоссыдагыларга 1:26

+ 14:25 Колоссыдагыларга 4:3-4
+ 14:26 Иуда 1:24-25
+ 15:1 Римдегилерге 14:1, Галаттарга 6:2
+ 15:2 Филиппыдагыларга 2:4-5

+ 15:3 Филиппыдагыларга 2:5, Филиппыдагыларга 2:8,

+ 15:4 Римдегилерге 4:23-24
+ 15:5 Римдегилерге 12:16
+ 15:9 Римдегилерге 3:29,

+ 15:16 Апостолдордыҥ керектери 9:15, Римдегилерге 11:13

+ 15:19 Апостолдордыҥ керектери 15:12, 2 Кор. 12:12

+ 15:20 1 Кор. 3:10-11

+ 15:22 Римдегилерге 1:13, 1 Фессалоникадагыларга 2:18

+ 15:23 Апостолдордыҥ керектери 19:21

+ 15:25 Апостолдордыҥ керектери 24:17, 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 9:1

+ 15:26 Апостолдордыҥ керектери 19:21, 2 Кор. 8:4

+ 15:27 1 Кор. 9:11

+ 15:31 2 Кор. 1:10-11, 2 Фессалоникадагыларга 3:2

+ 15:32 Римдегилерге 1:10

+ 15:33 2 Кор. 13:11, Филиппыдагыларга 4:9, 1 Фессалоникадагыларга 5:23, 2 Фессалоникадагыларга 3:16, Еврейлерге 13:20

+ 16:1 Апостолдордыҥ керектери 18:18

+ 16:2 Филиппыдагыларга 2:29

+ 16:3 Апостолдордыҥ керектери 18:2, 1 Кор. 16:19, 2 Тимофейге 4:19

+ 16:5 Колоссыдагыларга 4:15

+ 16:13 Мк. 15:21

+ 16:16 Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:14, 1 Кор. 16:20, 2 Кор. 13:12, 1 Фессалоникадагыларга 5:26

+ 16:17 1 Тимофейге 6:3, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:10

+ 16:18 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:3, Колоссыдагыларга 2:4

+ 16:19 Римдегилерге 1:8
+ 16:20 Римдегилерге 15:33,
+ 16:21 Апостолдордыҥ керектери 16:1
+ 16:23 1 Кор. 1:14

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ALT

Сӧзлик

Сӧзлик

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ј

7. Е

8. И

9. К

10. Л

11. М

12. Н

13. О

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. Ф

19. Х

20. Ы

21. Э

ААРОН – Моисейдиҥ аказы. Јӱк Аарон ло оныҥ ач-ӱрее калдыктары абыстап јӱрер јайаан-бычуулу, Израиль калыгы учун Кудайга тайылгалар эдер учурлу болгон. Моисейди, Эртеги Кереести кӧр.

АБЫС – Байзыҥдагы ишчи. Абыстыҥ тӧс молјузы Кудайга тайылга эдери болгон, анайда ок ол мӱргӱниҥ ӧскӧ дӧ молјуларын бӱдӱрген. Кудайдыҥ јакарганыла Израильде абыстар болуп јӱк Аарон угынаҥ таркаган улус иштегендер. Тайылга эдерин кӧр.

АВВА – арамейлеп Ада дегени. Анайып Иисусты ээчиде баштапкы христиандар Кудайга баштанатан. Мынызыла олор Кудайды сӱӱп тургандарын, Ого алкыш-быйанду ла Оноҥ камаанду болгондорын кӧргӱзетен.

АВЕЛЬ – Адам ла Еваныҥ уулы, Каинниҥ карындажы. Каинди кӧр.

АВРААМ – еврейлердиҥ ле бир кезек ӧскӧ калыктардыҥ улу адазы. Авраам Кудайга сӧсуккур, чындык болгон, оныҥ учун Авраамды «бӱдериниҥ адазы» дейдилер. Ӧрӧ турган Кудай Авраамныҥ калдыгы ажыра бастыра калыктарга алкыш jетирер деп, оныҥ калдыктары Ханаан деп jерди энчиленер деп, ого молjогон.

АГАРУ – Библияда агару дегени – аҥылаган, тегин керектерге эмес, Кудайга учурлалган; озо ло баштап, агару деп Кудайдыҥ Бойы керегинде айдылат, онойдо ок Кудайга учурлаган кандый ла неме: темдектезе, Байзыҥ, тайылга, сыйлар, Кудайга беринген улус.

АГАРУ БИЧИК – Јаҥы Кереесте Эртеги Кереестиҥ бичиктери анайда адалган. Эртеги Кереести кӧр.

АГАРУ ТЫН – Кудайдыҥ Тыны, Ада ла Уулла бирлик Кудай, Оныҥ jӱрӱм jайаачы кӱчи.

АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ – бӱдӱп турган кижи Кудайдыҥ Тыныла, Оныҥ кӱчиле толоры. Агару Тынла толгон кижи ажыра кӱч, ойгор, арга келип, Кудайдыҥ керектери эдилет.

АГАРЬ – Авраамныҥ Сарра-абакайында јӱрген эпши кул. Сарра бойы бала табардаҥ озо Агарь Авраамга уул таап берзин деген, оны Измаил деп адагандар. Је Измаил Авраамга Кудай берер бала эмес болгон учун Авраамныҥ калдыктарына Кудай береечи болуп молјогонды албаган.

АГРИППА (2-чи Ирод Агриппа) – 1-кы Ирод Агриппаныҥ уулы (Иродты кӧр). Ол Христос туулган соҥында 53–70 јылдарда Палестинаныҥ јарымыныҥ башчызы болгон.

АДА (Кудай јанынаҥ) – Иисус Христос Кудайды «Ада» деп адап, мынызыла Ада Кудайга тазыл-тамырыла, ӧзӧк-буурыла јуук болгонын ачыгынча кӧргӱзет. Иисус Христоско бӱдӱп турган кижи Кудайла колбулу болуп, Оны «Ада» деп адаар аргалу.

АДАМ – Кудай јайаган эҥ баштапкы кижи. Оноҥ Кудай Еваны јайаган. Адам ла оныҥ ӱйи Ева Кудайдыҥ јакарузын укпай, кинчек эткен баштапкы кижилер болгондор. Оноҥ ло бери улус эмдиге кинчек эткенче. Коринфтеги серкпеге 1-кы самарада Иисус Христос «калганчы Адам» деп адалган. Баштапкы Адам ончо улустыҥ улу адазы болуп, кажы ла кижиге эт-кандуга јӱрӱм берет. Иисус Христос, калганчы Адам, Ого бӱдӱп турган ончо улуска тыннаҥ јӱрӱм берет.

АКТААРЫ – грек сӧстиҥ чике учуры: бурулу эмес деп јарлаары. Оныҥ Јаҥы Кереесте салылган учуры: Ӧрӧ турган Кудай кижиниҥ кинчектерин таштап, оны бурулу эмес деп јарлап, Бойыныҥ алдында акту деп бодойт. Кудай кижини јаҥыс ла Иисус Христоско оныҥ бӱткени учун актайт. Кудайга беринерин, акту болорын кӧр.

АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ – кара јаҥдулар анайда кулдарла, ороонныҥ кандый бир окылу ижинде туружатан улусла, анайда ок гаремдерде иштейтен улусла эдетен. Акталайтан чӱм-јаҥ еврейлерде јок болгон, нениҥ учун дезе мыны Кудай јаратпай турган.

АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ (гректеп дикайосуне) – 1. Кудай јанынаҥ учуры: Кудай јаантайын чынла, чындыкла башкарынат. 2. Кижи јанынаҥ: кижи Кудайла чын колбуда јӱрери. «Акту, акту болоры, актаары» ла «чындык» деген сӧстӧрдиҥ тазылы грек тилде андый ок. Актаарын кӧр.

АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ – Јаҥы Кереесте мындый учурлу: 1. Кудай кандый бир кижиге быйан, кандый да јакшыны эдери. 2. Кандый бир кижиге быйан эмезе ӧскӧ кижиге кандый да јакшыны этсин деп, Кудайдаҥ сураары.

АЛЛИЛУИЯ – иудейлер Кудайды алкайын дегенде, «Аллилуия» деп кыйгырыжатан. Бу еврей сӧс «Кайраканга мак» дегени.

АЛЬФА ЛА ОМЕГА – Альфа грек тилдиҥ алфавидиниҥ баштапкы таныгы болуп јат. Оныҥ учун, Иисус Кайракан – ол Альфа деп бичилгени, Ол баштапкы, ончозыныҥ бажы дегени. Иисус база Омега деп адалган, бу грек алфавиттеги калганчы танык. Иисус ончозыныҥ бажы чылап, анайда ок Ол ончозыныҥ учы; ончозы Оныҥ Бойында тӱгенип јат.

АМИНЬ – еврейлеп чынынаҥ, андый ла болзын.

АНГЕЛ – Кудайга јалчы, Оныҥ элчизи болуп, Оныҥ јакарганыла улуска болужып јӱрген амыйтан.

АНТИХРИСТ – бу сӧс антихристос деп грек сӧстӧҥ табылган. Анти деп кожулта сӧскӧ јаҥыс та «ӧштӱ, удурлажаачы» деп эмес, је база «баштапкы болорго јӱткӱӱчи» деп учур берет.

АПОСТОЛ (гректеп апостолос) – «аткарылган кижи» деп учурлу. Бу сӧстиҥ Сӱӱнчилӱ Jарда салылган учуры – Кудай талдап алган ла аткарган элчи. Ого Иисус Христостоҥ јаҥ берилген. Баштапкы апостолдор – Иисустыҥ он эки ӱренчиги.

АРАМЕЙ ТИЛ – јебрен еврей ле араб тилдерле тазылы јаҥыс тил. Иисус Христостыҥ јӱрӱми тужында иудейлер кӧп сабазында арамей тилле эрмектежетен.

АРГАДААЧЫ – Кудай ончо калыктардыҥ Аргадаачызы эдип Иисус Христосты талдап алган. Иисус Христос улусты кинчектиҥ кулданыжынаҥ, кинчек учун бурулаштаҥ ла кезедӱдеҥ – мӧҥкӱлик ӧлӱмнеҥ аргадайт.

АТ, АТ-ЈОЛ (адында, Оныҥ адында, адынаҥ ла о. а.) – бу сӧс кижи ле Кудай јанынаҥ тузаланылып, олордыҥ учурын ачат. Иисустыҥ ӱренчиктери «Иисустыҥ адына болуп», «Иисустыҥ адыла» деп айдып, оору улусты јаскылап турарда, Оныҥ кӱчи иштеп, олорды јаскан.

АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ – бу байрам Пасха ӧткӧли, јети кӱнниҥ туркунына байрамдалатан. Ол кӱндерде еврейлер ачыткы јок калаш јийтен. Анайып, олор Египеттеҥ еврейлер канайда ырбаганын эске алынатан. Олор сӱрекей тӱргендеп-сандырап барган учун ачыткыны тестеге кожотон, калашты быжырардаҥ озо тесте кӧдӱрилерин сакыйтан ӧй олордо шык јок болгон.

БАЙЗЫҤ – тайылга эдетен, Кудайга бажыратан тура. Ол Кудайдыҥ Бойы айдып берген ӱлекерле тудулган. Байзыҥныҥ кӱрентигинде турган тура эки кыпка бӧлӱлген: агару кыпка ла агарудаҥ агару кыпка. Агарудаҥ агару кыпка аҥылу мӱргӱ ӧткӱрерге јылына бир катап јӱк улу абыс кирер аргалу болгон. Бу кып агару кыптаҥ јаан кӧжӧгӧлӧ бӧлӱлген. Иисус Христостыҥ озолондыра айтканыла, Христостыҥ туулганынаҥ ала I чакта римдер Байзыҥды бӱткӱлинче јемирип койгондор.

БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ – бу байрам тушта еврейлер тӱжӱм јуунадылып калганына сӱӱнетен. Олор байкандар тургузып алып, олордо јети кӱн улай јадатан. Анайып, олор Кудай бӱдӱмјилеп койгон эл-јуртына келгенче тӧртӧн јылдыҥ туркунына куба чӧлдӧ јӱрӱп, байкандарда јаткан ада-ӧбӧкӧлӧрин эске алынатан.

БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ – бу байрамды еврейлер Пасха башталганынаҥ ала бежен кӱнниҥ бажында байрамдайтан. Ол ӧйдӧ анайда ок буудай ажын јуунадары байрамдалатан. Беженинчи кӱнде Христостыҥ ӱренчиктерине ле Оныҥ јолыла барган улуска Агару Тын тӱшкен.

БИЛДИ – кандый бир немениҥ чынын кӧргӱскен Кудайдыҥ кайкамчылу темдеги. Кудай Иисус Христос ажыра кӧп билдилер јайаган.

БӰДӰП ТУРГАН УЛУС – Ӧрӧ турган Кудайга бӱдӱп, Иисус Христос ажыра аргадаш алып, кинчектери ташталган улус.

ВААЛ – кара јаҥдулардыҥ кудайлыгыныҥ ады. Ханаан jеринде Израиль калык келердеҥ озо Ваалга бажырган улус јуртаган. Олорды ээчиде Израильдиҥ улузы Кудайдаҥ jана тӱжӱп, улай ла Ваалга бажыргандар. Ол Кудайга удура эҥ jаан кинчектердиҥ бирӱзи болгон.

ВАВИЛОН – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Вавилон каандык Израиль калыгыныҥ калју ӧштӱзи болгон. Јаҥы Кереесте «Вавилон» деп сӧслӧ бултаарта кӧрмӧстиҥ каандыгы керегинде айдылат.

ВАЛААМ – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде јуртаган кара јаҥду јарлыкчы. Ол ӧйдӧ Моав јердиҥ кааны болгон Валак Валаамды алдырып, Израильдиҥ улузын каргазын деген, је Валаам мыныҥ ордына Кудайдыҥ јакарганыла бу калыкты алкаган. Јаҥы Кереесте ол кинчектӱ јаман сӱр-кебер болуп јат.

ВАРАК – јебрендикте Израиль калыгыныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол јуу-согуштарда олорды башкарып, ӧштӱлерди јеҥетен.

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – кӧрмӧстиҥ чоло ады. Ого Израиль калыгыла коштой јуртаган ӧскӧ уктар бажырган.

ВЕНИАМИН – Иаковтыҥ (Израильдиҥ) он эки уулыныҥ эҥ кичӱзи. Ол еврейлердиҥ он эки угыныҥ ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ бирӱзи болуп јат.

ГЕЕННА (еврейлеп Ге-Хинном, эмезе Хинном ӧзӧги дегени) – Иерусалимниҥ стенелери алдындагы јуука јер, сӱрее-чӧптиҥ ле кандый ла быјардыҥ чогунтызы. Олорды јоголторго туркаары от кӱйдӱретен. Јаҥы Кереесте таамыны бултаарта айтканы.

ГЕРМЕС – Јебрен Грецияда улус бажырган кудайлыктардыҥ бирӱзиниҥ ады. Ол кудайлардыҥ элчизи деп бодолгон.

ГЕДЕОН – Израиль калыгында каан јок тушта оныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи болгон. Гедеон Кудайга тыҥ бӱдӱп, Оныҥ башкарганыла јӱрерге мӱргийтен. Бойыныҥ јуучылдарын јуу-согушка баштап апарганда, керек дезе черӱзиниҥ тоозы ас та болзо, ол ӧштӱни јеҥген, нениҥ учун дезе ого Кудай болушкан.

ГОМОРРА – јебрен Содом ло Гоморра деп атту калаларда јуртаган улустыҥ кинчектери учун Кудай отту ла кӱкӱрлӱ јаҥмыр јаадырып, экӱди јаба јоголтып койгон.

ГОРЧИЦА – ӧзӱм, оныҥ ӱрени оп-оок, је ӧзӱп бӱткен тужында јаан ӧзӱм боло берет.

ДАВИД – Израильдиҥ эҥ тоомjылу кааны. Давид Израильди улу ороон, Иерусалимди дезе оныҥ тӧс калазы эткен. Ол анайда ок билгир јуучыл ла улу ӱлгерчи болгон. «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктиҥ кӧп јарымы оныҥ јаҥарларынаҥ туруп јат. Давид бастыра jӱрегиле Кудайга баштанар, Ого чындык jалчы болгон. Оныҥ учун jаҥыс ла Давидтиҥ калдыктары Израильдиҥ каандары болор деп, Кудай ого молjу берген. Христос (Мессия) оноҥ чыгар деп, jарлыкчылар судурлап айткан.

ДИАКОН – сӧс сӧслӧ «јалчы, болушчы», серкпениҥ ишчизи.

ДИНАРИЙ – озодо Римде кӱндӱк ишјал учун бир кижиге тӧлӧлӧтӧн мӧҥӱн акча.

ЈАЙЫМДАЛАРЫ – грек тилдеҥ оныҥ учуры: тӧлӱ тӧлӧлгӧн соҥында кандый-бир јаманнаҥ јайымдаары. Јаҥы Кереесле болзо, кижини кинчектиҥ олјозынаҥ јайымдаарга тӧлӧлгӧн баа – Иисус Христостыҥ тайылгалу ӧлӱми.

ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ (гректеп пасха) – Израиль калыгыныҥ байрамы. Кудайдыҥ јакарганыла олор Египеттиҥ кулданыжынаҥ јайымдалганын байрамдап јадылар.

ЈАҤЫ КЕРЕЕС – 1. Иисус Христостыҥ ӧлӱми ле тирилгени ажыра Кудай ла кижилик ортодо тургузылган jӧп (Кереести кӧр). 2. Бичиктердиҥ јуунтызыныҥ ады, ого тӧрт Сӱӱнчилӱ Jар, Апостолдордыҥ Ижи, самаралар ла Ачылта кирген.

ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ – Байзыҥды иудейлер бистиҥ эрадаҥ озо II чакта кара jаҥду ӧштӱлеринеҥ блаайла, быjардаҥ арутаганын ла jаҥыртканын эске алгылайтан байрам.

ЈАРЛЫКЧЫ – Кудай берип турган јетирӱлерди айдаачы кижи. Ол Кудайдыҥ јакарганыла калыкка айдат. Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Кудай кӧп јарлыкчылар ийген. Олор ажыра Кудай келер ӧйдӧ не болорын ачкан. Јарлыкчылар улайын самаралар бичийтен. Кӧп судурлаштар Исаия, Иеремия, Иезекииль, Даниил, Осия ла ӧскӧ дӧ јарлыкчылардыҥ бичиктеринде бичилген. Иисус Христос туулганынаҥ кӧп јылдар озо олор Оныҥ келерин судурлап айткандар. Судур бичиктер Моисейдиҥ бичиктериле (Моисейдиҥ Јасагыла) кожо Бичик, Агару Бичик деп адалат. Јаҥы Кереесте Агару Тыннаҥ кӧдӱриҥи алып айдып турган улусты база јарлыкчылар деп адап јадылар. Олор Кудай кӧнӱ ачкан јетирӱлерди айдадылар.

ЈАСАК (Моисейдиҥ јасагы) – Израиль калыгына Кудай Моисей ажыра берген јасак. «Јасак» деп он салым-јакылтаны, эмезе ээжилердиҥ ле салым-јакылталардыҥ јуунтызын – Эртеги Кереестиҥ баштапкы беш бичигин (Беш бичикти) айдып јадылар.

ЈАСАКЧЫ – Моисейдиҥ јасагын јакшы билер кижи. Оныҥ тӧс молјузы јасакты кӧчӱрип чийери, оны шиҥдеери, јартаары ла оны бӱдӱрерин шиҥжӱге алары болгон. (Јасакчылар улусты јасакка ӱреткен.)

ЈЕЛБЕГЕН – соојыҥга кирген сӱрекей кӱчтӱ тынду, ол јаан јер-бакага тӱҥей, је анайда ок јылан деп адалат. Ачылтада јелбеген јелбистердиҥ јааны, сатананыҥ сӱр-темдеги эдип тузаланылат.

ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС – сатананыҥ јалчызы. Ол кижини Кудайдаҥ туура апарып, оны бӱткӱлинче ээлеп jат. Иисус Христос Кудайдыҥ кӱчиле кӧп улусты jелбистердеҥ jайымдаган ла Бойыныҥ ӱренчиктерине ондый ок арга берген.

ЕВА – Адамныҥ ӱйи (Адамды кӧр).

ЕВАНГЕЛИЕ – Сӱӱнчилӱ Јарды кӧр.

ЕВРЕЙ – Иаковтыҥ калдыктары (Иаковты кӧр). Кезикте «еврей» ле «иудей» дегени jаҥыс учурлу болот, jе «еврей» дегени кӧп сабазында кижиниҥ угы-тӧзи, «иудей» – jаҥдаганы керегинде айдып jат (Иудейди кӧр).

ЕГИПЕТ – Израильге коштой ороон. Израильдиҥ улузы Египетте 400 јылдыҥ туркунына кул болуп јӱрген. Је соҥында Кудай Бойыныҥ калыгын Египеттеҥ чыгарган.

ЕЛИСЕЙ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Ол Илия јарлыкчыга болушкан, оныҥ кийнинде јарлыкчыныҥ ижин бӱдӱрген.

ЕЛЛИН – грек дегени. Јаҥы Кереесте грек культураны ла тилди алынган ӧскӧ калыктардыҥ ончо чыгартулу улузы анайда адалат.

ЕПИСКОП – сӧс сӧслӧ «ајараачы, корычы». Јербойыныҥ серкпезиниҥ башкараачызы.

ИАКОВ – Исаактыҥ эки уулыныҥ бирӱзи, оны анайда ок «Израиль» дейдилер. Ол Израиль калыктыҥ улу адазы болгон. Библияда Иаков деп атту оноҥ до ӧскӧ улус туштайт, темдектезе, апостолдордыҥ бирӱзи.

ИЕРУСАЛИМ – Эртеги Кереес туштарында ол Израиль каандыгыныҥ тӧс калазы, Јаҥы Кереес туштарында Римге баш билдирткен. Иисустыҥ ӧлгӧни, тирилгени ле теҥериге кӧдӱрилгени бу каланыҥ коштойында болгон. Библия Теҥеридеги Иерусалим керегинде айдат. Оны Кудай Бойына чындык улуска туткан.

ИЕССЕЙ – Давид-каанныҥ адазы. Христос Иессейдиҥ ле Давидтиҥ калдыгы болор деп, еврейлер Исаияныҥ судурлап айтканына бӱткендер.

ИЗРАИЛЬ – 1. Иаковко Кудай берген аҥылу ат. Израиль он эки уулду болгон, олор Израильдиҥ он эки угыныҥ улу адалары боло бергендер. 2. Ороонныҥ ла калыктыҥ ады.

ИИСУС – бу еврей ат «Аргадаачы» эмезе «Кайракан аргадап јат» дегени.

ИИСУС НАВИН – Моисей ӧлӧрдӧ, оныҥ болушчызы Иисус Навин Израиль калыгыныҥ башкараачызы боло берген. Ол калыкты Кудай берер болгон Ханаан ороонго баштап апарган.

ИЛИЯ – Израильдиҥ улу јарлыкчызы. Христос (Мессия) јерге келерин Илия белетеп койор учурлу деп, Малахия јарлыкчыныҥ айткан сӧстӧрин иудейлер билетен эди.

ИОАНН – Јаҥы Кереесте Иоанн деп атту бир канча кижи учурайт. Олордыҥ эҥ учурлу дегендери ол Крестеечи Иоанн ла Иоанн апостол: 1. Крестеечи Иоанн Иисуска јол белетеп койгон јарлыкчы болгон. Ол, Илиядый јарчы бойы, Илия чылап улуска озолондыра айдып, улусты кинчегин алынып, Кудайга баштанзын деп кычырып, креске тӱжӱрген. 2. Иоанн апостол Зеведейдиҥ уулы ла Иаковтыҥ карындажы, Иисустыҥ он эки апостолыныҥ бирӱзи болгон. Ол Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарды, Иоанныҥ самараларын, Ачылтаны бичиген.

ИОНА – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Бир катап Кудайдыҥ сӧзин јарлазын деп, оны Кудай Ниневия кала јаар ийген. Је Иона керепке отурып, ӧскӧ јаны јаар јӱскен. Айдарда, Кудай тыҥ јоткон ийген. Керептеги улус оны билип ийеле, аргаданар болуп, Ионаны талайга таштагандар. Јаан балык Ионаны јуда салган, ол балыктыҥ ичинде ӱч кӱнниҥ туркунына јӱреле, мӱргиген. Учында балык оны јаратка чыгара кустырып ийген. Иона Кудайга багып, Оныҥ сӧзин јарлап барган.

ИОСИФ – Јаҥы Кереесте мындый атту бир канча кижи керегинде айдылат, олордыҥ учурлу дегендери: 1. Иосиф, Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. 2. Иосиф, Иисус Христостыҥ энези болгон Марияныҥ ӧбӧгӧни. 3. Аримафейдеҥ Иосиф – Синедрионныҥ турчызы. Ол акту кижи болгон, Кудай Каандыгын сакыган, Иисус Христостыҥ јажытту ӱренчиги болгон.

ИРОД – 1. Улу Ирод: иудей каан. Ол бастыра Палестинаны башкарып турар ӧйдӧ Иисус Христос туулган. 2. Ирод Антиппа, Улу Иродтыҥ уулы. Ол Христос туулган соҥында 4-39 јылдарда Галилейди башкарган. 3. 1-кы Ирод Агриппа, Улу Иродтыҥ јеен балазы. Ол Палестинаны Христос туулган соҥында 41-44 јылдарда башкарган, христиандарды тыҥ истеген. Агриппаны кӧр.

ИСААК – Авраам ла Сарраныҥ уулы, Иаковтыҥ адазы. Исаак ажыра Кудайдыҥ Авраамга берген сӧзи бӱткен.

ИСАВ – Исаактыҥ тун уулы, Иаковтыҥ игис аказы. Бир катап ол аштап турала, тун уулы болгон адын Иаков карындажына бир айак ботко учун садып ийген. Исавтыҥ эмес, Иаковтыҥ калдыктары Кудайдыҥ талдап алган калыгы боло берген.

ИСАИЯ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Иисус Христос телекейге келердеҥ чик-јок озо Ол керегинде Исаия кӧпти јарлыктап айткан.

ИССОП – иудейлердиҥ мӱргӱӱл чӱм-јаҥдарында тудунатан ӧзӱм. Абыстар оныҥ јалбырагын эмезе сабын суйук немеге, темдектезе, тайылган тындуныҥ канына сугуп, оныла кижини эмезе арутайтан немени ӱрӱстейтен.

ИУДА – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи, Иуда дейтен уктыҥ ада-ӧбӧкӧзи. Оныҥ калдыктары «иудейлер», олордыҥ Израиль ороондо јуртаган тергеези «Иудей jери» деп адалган. Иерусалим кала Иудейде туруп јат. Иисус Христос ло Давид-каан Иуданыҥ угынаҥ болгон ло Иудейдеги Вифлеем калада туулган. Анайда ок Јаҥы Кереесте мындый атту Иуда Искариот ло Кайракан Иисустыҥ Иуда карындажы бар.

ИУДЕЙ – озодо Иуда угыныҥ кижизи, Jаҥы Кереестиҥ ӧйинде кандый ла еврей кижи. Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарда «иудейлер» деп сӧс кӧп сабазында еврей калыктыҥ башчыларын темдектейт.

КАИН – Адам ла Еваныҥ тун уулы, Авельдиҥ аказы. Кудай Авельдиҥ тайылгазын jууткан, jе Каиндийин jаратпаган учун, Каин карындажын ӧлтӱрип койгон. Мынаҥ улам Каин јер ӱстинеҥ сӱрдӱрип, тенип јӱрер каргышту боло берген.

КАЙРАКАН (гректеп Куриос, еврейлеп Адонай) – бу сӧс грек ле еврей тилдерде «ээ, ээлеген» деген учурлу. Библия бичилип турар ӧйлӧрдӧ бу сӧслӧ ӱй улус кезикте ӧбӧӧндӧрин адайтан, јалчылар ла кулдар дезе бойлорыныҥ ээлерине анайда баштанатан. Бу сӧсти Кудай јанынаҥ тузаланганы Ол јер-телекейди, ондо бар ончо не-немени ээлеп турганын кӧргӱзет. Јаҥы Кереесте Кайракан деп ат улайын Иисус Христос јанынаҥ тузаланылат.

КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ – Кайракан јаргы эдерге келер кӱн. Ол кӱн Кудай Иисус Христос ажыра бастыра телекейди јаргылаар. Бу кӱнди анайда ок «Јаргыныҥ Кӱни» деп адап јадылар.

КАЛАНЧЫ – калан јуур кижи. Римдер еврейлерди јуулап алала, олорды албан-кӱчле башкаргандар. Иисустыҥ ӧйинде каланчылар римдерге иштегендер. Олор еврейлер болгондор, је римдерге болужып, еврейлерди римдердиҥ черӱзине калан тӧлӧттирген. Оныҥ учун еврейлер каланчыларды јаман кӧрӧтӧн. Бого ӱзеери каланчылар акчаныҥ јарымын мензинерге, тӧлӧйтӧнинеҥ кӧп акча некейтен.

КАПКАШ БАЛУ – эт-кандагы јазылбас оору. Андый оорулу улусты быјартыган дежетен.

КАРА ЈАҤДУ – чын Кудайга эмес, чалуларга ла ӧскӧзине де бажыраачы кижи эмезе калык. Еврейлер ӧскӧ калыктарды ончозын анайда адайтан, нениҥ учун дезе ол ӧйдӧ јаҥыс олор бирлик Кудайга бӱткендер.

КЕРЕЕС – јӧптӧжӱ, оны тургузар тушта кажы ла јаны бойына кандый бир молју алып, сӧзин берет. Библияда Кудай ла улус ортодо тургузылган јӧптӧжӱ тӧс јерде туруп јат. Кудай ла улус ортодо тургузылган эҥ учурлу јӧптӧжӱлер – Эртеги ле Јаҥы јӧптӧжӱлер (Кереестер). Синай кырда Моисей ажыра Израиль калыгыла Кудай тургускан јӧптӧжӱни «Эртеги Кереес» дейдилер (Јасакты кӧр). Кудай ла улус ортодо Јаҥы јӧптӧжӱ болоры керегинде јарлыкчылар судурлап айдып туратан. Јаҥы Кереестиҥ бичиктеринеҥ кычырганыбыста, Јаҥы јӧптӧжӱ Иисус Христостыҥ тирилгениле јарадылып, Оныҥ каныла лапталып, Кудайга бӱдӱп турган ончо улусла тургузылган.

КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ – агаштаҥ эдилген алтындалган кайырчак. Оныҥ ичинде Кудайдыҥ он салым-јакылтазы чийилген јалбак таштар чеберлелген. Ковчег чадырдыҥ ла соҥында тудулган Байзыҥныҥ агарудаҥ агару дейтен јеринде турган. Израильдиҥ улузы оны Кайракан отургадый ширее деп туткан. Байзыҥды кӧр.

КЕРӰ АГАШ – Иисус Христостыҥ јӱрӱминиҥ ӧйинде Рим империяда улусты ӧлӱмле кезедеринде тузаланылган јазал. Ол карчый-терчий эки тоормоштоҥ турган. Керӱ агашта ӧлӧри сӱрекей шыралу ла эҥ электӱ-уйатту болгон.

КИЖИ УУЛЫ – арамей тилде бу сӧсколбу «кижи» дегени. Даниилдиҥ Эртеги Кереестеги бичигинде бу ок сӧс кудайлык Кижи јанынаҥ тузаланылат. Сӱӱнчилӱ Jарлардаҥ кычырганыбыста, Иисус Христос Бойын Кижи Уулы деп адайт. Мынызыла Ол ончо јанынаҥ, кинчектеҥ башка, ӧскӧ улустаҥ аҥыланбай турганын темдектейт.

КИНЧЕК – Кудайдыҥ јакылталарын биле-тура эмезе билбей јадып бусканы, Кудайга сӧсуккур болбозы ла бакпазы.

КОЛ САЛЫП АЛКААР – мӱргӱниҥ чӱм-јаҥы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, кол салып алкаары мындый учуралдарда тузаланылган: алкыш бергенде, аҥылу ишке учурлаганда, бӱдӱп турган кижи Кудайдаҥ аҥылу ишке јайалта алзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, кижи Агару Тынды алынзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, оору-јоболды јазар тушта.

КӦРМӦС (гректеп диаболос) – јелбистердиҥ јааны. Диавол деп сӧс грек сӧстӧҥ табылган, ол «сайгакчы» дегени, учуры јаҥыс сатана деп сӧс «ӧштӱ, удурлажаачы» дегени. Сатана ол ок кӧрмӧс.

КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ – эҥ учурлу озогы jаҥдардыҥ бирӱзи: сууга кирип, кижи арутанып, бойын Кудайга беринери. Јаҥы Кереесте креске тӱжериниҥ эки бӱдӱми керегинде айдылат.

Крестеечи Иоанн Кудайдыҥ табын бӱдӱрер кӱӱндӱ улусты кинчектерин алынзын деп jарлап, суула крестеген. Сӱӱнчилӱ Jарларда куучын шак андый креске тӱжӱш керегинде ӧдӧт.

Иисус Христостыҥ ӧлгӧни ле тирилгени кийнинде креске тӱжӱрериниҥ учуры тереҥжиген ле элбеген: кижи бойыныҥ кинчектӱ jӱрӱмин jеектеп, ого ӧлӧри ле Иисусла кожо jаҥыдаҥ јӱрерге тирилери. Креске тӱшкен кийнинде кижи Агару Тынла толотон.

КУДАЙ (еврейлеп Эл, Элохим, гректеп Теос) – Бирлик, Ӧрӧ Турган; ончо бардыҥ Јайаачызы, ончозына јаргыныҥ јӧбин чыгарар бир-јаҥыс Јаргычы.

КУДАЙГА БАШТАНАРЫ (гректеп метанойа, орустап покаяние) – гректеҥ сӧс сӧслӧ «санаа кубултар» дегени.

КУДАЙГА БЕРИНЕРИ – Кудайга чындык болоры, Ого бастыра бойын беринери, Кудайдыҥ сӧзиле јӱрери. Акту болорын, актаарын кӧр.

КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ – эмдиги ле келер телекейде улустарды ла ончо јӱргендерди Кудайдыҥ башкарары, Ӧрӧ турган Кудайдыҥ табына, Оныҥ башкартузына багарына келиштире улустыҥ јӱрӱми. Иисус Христос Кудайдыҥ Каандыгы керегинде кӧп ӱреткен. Бу телекейде ол бӱдӱп турган улустыҥ јӱрӱминде качан ок јӱрӱп јат, је ол учына јетире јӱк чак тӱгенген кийнинде ачылар.

КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ – анайда Крестеечи Иоанн Иисусты адаган. Кудай кинчектерин таштазын деп, иудейлер бойлорыныҥ чӱм-јаҥыла Ого берӱ эдип кураан тайатан. Кураанныҥ ӧлӱми ле оныҥ каны тӧгӱлгени кинчек эткен кижи учун толынты деп бодолотон. Кижи дезе Кудайдыҥ кӧзинче ару боло беретен. Иисус Кудайдыҥ Курааны деп адалган, нениҥ учун дезе, кинчектерис ташталзын деп, Бойыныҥ јӱрӱмин тайылгага табыштырган.

ЛАДАН – баалу-чуулу, јарык-јажыл ӧҥдӱ јараш јытту чагана. Ол Байзыҥда ӧртӧӧринде тузаланылган. Оны Аравиядаҥ ла Кӱнчыгыш Африкадаҥ экелетен. Андый ладанды Иисус-балага сый эдип судурчылар экелген.

ЛЕВИЙ – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. Кудайдыҥ јакарганыла Левий укту Ааронноҥ таркаган улус Байзыҥда абыстар болгондор, бу уктыҥ арткан улузы абыстыҥ болушчылары болуп иштегендер. Абысты кӧр.

ЛЕВИТ – Левийдиҥ угынаҥ таркаган кижи. Jаҥыс левиттер Байзыҥда абыстыҥ болушчылары болор учурлу ла jайаан-бычуулу болгон.

ЛОТ – Авраамныҥ јеени. Улузы балыр јӱрӱм јӱрген Содомды јоголтор алдында Кудай анда јуртаган Лотты аргадап, оны ла оныҥ билезин каладаҥ чыгарган.

МАЙЛААРЫ – кандый бир аҥылу ишке учурлалганныҥ темдеги эдип, кижиниҥ бажына јараш јытту майдыҥ колынтызын сӱртетен эмезе уратаны. Мындый чӱм-јаҥ каанды, абысты ла кезик учуралдарда јарлыкчыны ишке тургусканда тузаланатан. Христосты кӧр.

МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ – Кудайдыҥ ончо јандай башкартузын ла улу болгонын темдектейт. Библиядаҥ кычырганыбыста, Кудайдыҥ магы кезик учуралдарда Израиль калыгына јарык, от ло тӱдӱн чилеп ачылатан. Иисус Христостыҥ јӱрӱми, Ол эткен кайкалдар, анчада ла Оныҥ керӱ агаштагы ӧлӱми ле тирилгени – бу ончозы Кудайдыҥ Уулыныҥ магын керелеген.

МАРИЯ – Јаҥы Кереесте Мария деп атту бир канча ӱй кижи учурайт: 1. Мария, Иисустыҥ энекейи. 2. Мария Магдалина. Иисус оныҥ ӧзӧк-буурынаҥ јети јелбисти чыгара сӱрген, ол Иисусты ээчий барган. 3. Вифаниядаҥ Мария, Марфа ла Лазарьдыҥ сыйны. Ол Иисустыҥ будыныҥ јанында отурып, Оныҥ ӱредӱзин уккан. 4. Мария, Клеопаныҥ эмеени, Иаков ло Иосияныҥ энези. Ол Иисустыҥ керӱ агажыныҥ jанында турган. 5. Мария, Марк дейтен Иоанныҥ энези. Ол керегинде Апостолдордыҥ эдип jӱрген керектеринде айдылат.

МЕЛХИСЕДЕК – Салимниҥ кааны, абыс. Ого Авраам јуу-согушта јуулап алганыныҥ онынчы ӱлӱӱзин берген, мыныҥ соҥында Мелхиседек Авраамды алкаган. Мелхиседек керегинде Эртеги Кереесте «Башталганы» ла «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктерде айдылган.

МОИСЕЙ – Израильдиҥ мӱргӱӱлиндеги ле политикадагы эҥ јарлу башкараачы, улу јарлыкчы. Ол бойыныҥ эл-јонын Египеттиҥ олјозынаҥ чыгарган; ого Кудай берген јасакты калыкка јетирген. Јасакты кӧр.

МӰРГӰ – Кудайга сӧслӧ баштанганы, Кудайла куучындашканы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, Иисус Христос то, Иисустыҥ ӱренчиктери болгон он эки апостол до, бӱдӱп турган ончо улус та Кудайга ӧзӧк-тынынаҥ чыккан сӧстӧрлӧ баштанып, Кудайдаҥ каруу алып јат.

НАРД – мындый ок атту ӧзӱмниҥ јулугынаҥ эдилген јараш јытту май.

НИНЕВИЯ – Ассирия каандыктыҥ тӧс калазы. Кудай Бойыныҥ самаразын јарлазын деп, бу кала јаар Иона јарлыкчызын ийген.

НОЙ – Ӧрӧ турган Кудай јер-телекейдиҥ кинчеги кӧптӧгӧн учун оны јоголторго чайык чыгарар алдында акту болгон Ной Кудайдыҥ јакарганыла јаан кереп тудуп, ого бойыныҥ билезиле кожо кирип, ӧлӱмнеҥ аргадалган. Чайыктыҥ кийнинде Нойдоҥ кижилик бӱткен.

ОРОЗО – бойын Кудайга учурлаганныҥ темдеги эдип кандый бир ӧйдиҥ туркунына чек курсак јибей тудунары. Орозоныҥ ӧйинде Кудайдыҥ быйанын ла болужын сурап, мӱргип јадылар.

ОСАННА – «хосанна» деп еврей сӧс «сурап турум, аргада!» дегени.

ОТОК-КӰРЕЕ – иудейлердиҥ јаргы эдетен оток-кӱреези. Ол јетен кижидеҥ турган: абыстардаҥ, јасакчылардаҥ ла ӧскӧ дӧ јамылу улустаҥ. Оток-кӱрееде кӧп сабазында мӱргӱӱлдиҥ ле эл-јонныҥ сурактары кӧрӱлетен, ол оток-кӱрее анайда ок иудей калыктыҥ римдер алдындагы чыгартулузы болгон.

ПАСХА БАЙРАМЫ – еврейлерге сӱрекей јаан учурлу байрам. Пасха дегени – «кӧндӱре ӧткӧн» дегени. Бу байрамда еврейлер туку качан Египеттиҥ кулданыжынаҥ канайда јайымдалганын эске алгылайт. Ол ӧйдӧ Кудай Египеттеги кажы ла ӱйде тун туулган уул баланы ӧлтӱрерге Бойыныҥ ангелин ийер деп, озолондыра айткан. Је Ол еврейлерге бойлорыныҥ ӱйлериндеги эжиктердиҥ јаактарын кураанныҥ каныла сӱртсин деген. Ол тушта ангел канды кӧрӧлӧ, ол ӱйди кӧндӱре ӧдӱп, баланы ӧлтӱрбес. Оноҥ ло бери Пасха байрамы тушта еврейлер кажы ла ӱйде кураан сойып, каарып јадылар. Ойндо оны кожо јийдилер.

ПИЛАТ – Иисус Христос туулган соҥында 26-36 јылдарда Иудей јеринде башкарган Рим башчы.

РААВ – јебрен ӧйлӧрдӧ Иерихон калада jуртаган јӧй јӱрӱмдӱ ӱй кижи. Израильдиҥ јоны олорго Кудай берерге молјогон јерге јууктап келеделе, ӧштӱлерин канайда јеҥерин билип аларга, ол ороонды кайып кӧрӱп келзин деп, бир канча улус ийгендер. Раав кайучыларга болужып, олорды бойыныҥ айлында јажырган, оныҥ учун ол билезиле кожо аргадалган.

РАВВИ, РАВВУНИ – бу сӧс «ӱредӱчи» дегени. Еврейлер јамылу ла кӱндӱлӱ улуска анайда баштанатан.

РАЙ – бу сӧс гректеп «кеен сад» дегени. Кезикте бу атла, јер-телекей јайалып турарда, Кудай Адам ла Еваны јуртаткан кеен јер адалат. Јаҥы Кереесте рай дегени теҥери дегени, оноор Иисус Христоско бӱдӱп турган улус барып јадылар.

РАХИЛЬ – Иаковтыҥ эки абакайыныҥ бирӱзи. Оны Иаков сӱрекей сӱӱген. Ол Иосиф ле Вениаминниҥ энези болгон.

РЕВЕККА – Авраамныҥ Исаак уулыныҥ абакайы, анайда ок Исав ла Иаковтыҥ энези.

РИМ – Иисус Христос јерде јӱрген ӧйлӧрдӧ улу-јаан империя. Ол бойына кӧп ороондорды, ол тоодо Израильди де бактырган. Оныҥ тӧс калазы база Рим деп адалган.

САДДУКЕЙ – кӧп сабазында абыстардаҥ ла арга-чакту улустаҥ турган бир бӧлӱк улустыҥ кижизи. Фарисейлерге кӧрӧ, саддукейлер Кудайдыҥ сӧзи деп јӱк ле Агару Бичиктерди јарадып, jе ада-ӧбӧкӧлӧрдиҥ јаҥдап келген јаҥын jаратпай тургандар. Темдектезе, олор калганчы кӱнде ӧлгӧндӧр тирилип, Кудайга jаргыладар деп, бӱтпей тургандар.

САМАР ЈЕРИ – Иудей ле Галилей ортодо турган, Иудейге кирбеген таҥынаҥ эл-тергее. Иисус тушта Самар јериниҥ калыгы су-еврейлер болбогондор, нениҥ учун дезе јебрен ӧйлӧрдӧ олор ӧскӧ ороондордыҥ калыктарыла колынгандар. Иудейдиҥ еврейлери самарларды кӧрӧр кӱӱндери јок болгон.

САМСОН – јебрен ӧйлӧрдӧ каандардаҥ озо еврейлердиҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол алып-баатыр болгон эди.

САМУИЛ – Израильдиҥ калганчы улу јаргычызы, Кудайдыҥ јарлыкчызы. Самуил јарлыкчыныҥ кийнинде Израильде каандар башкарып баштаган. Самуил каан эдип Саулды ла Давидти майлаган.

САРРА – Авраамныҥ абакайы, Исаактыҥ энекейи.

САРЫНДАР БИЧИГИ (Псалтырь) – Эртеги Кереестиҥ бичиктериниҥ бирӱзи. Бу бичик Кудайга учурлалган 150 мак јаҥардаҥ туруп јат. Иудейлер мак јаҥарларды Кудайга бажырар тушта сарындап айдатан эди.

САТАНА – Кӧрмӧсти кӧр.

СЕРКПЕ (гректеп экклесиа) – бу сӧс Јаҥы Кереесте эки учурлу: Иисус Христоско бӱдӱп турган бир јердеги улустыҥ бирлиги; эмезе Иисус Христоско бӱткен ончо улустыҥ бирлиги.

СИНАГОГА – иудейлер јуртаган кажы ла калада синагога болуптыр. Иудейлер синагогазында Кудайдыҥ сӧзине ӱреткендер, Агару Бичикти кычыргандар, Кудайга мӱргигендер.

СИНАЙ КЫР – Синай јарымортолыктыҥ кыры, ол Улу (Ак) теҥистиҥ тӱштӱгинде, Египет ле Израильдиҥ јери ортодо турган. Бу кырда Кудай Израиль калыгына Моисей ажыра Бойыныҥ он салым-јакылтазын берген.

СМИРНА – баалу-чуулу, јараш јытту колынты. Ол аҥылу агаштыҥ чаганазынаҥ эдилетен. Еврейлер смирнаны эмдениште ле сӧӧк салганда тузаланган; ол кижини уйуктадып, оору-сызын јоголтот, ӧлгӧн кижиниҥ эди-канына чириирге бербейт.

СМОКВА – агаштыҥ бӱдӱми. Анайда ок инжир деп адалат. Оныҥ јиилектери сӱрекей амтанду ла ток, оныҥ учун ол кӧп сабазында арга-чакту ла амыр-токыналду jӱрӱмди темдектейт.

СОДОМ – Гоморраны кӧр.

СОЛОМОН – Давид-каанныҥ уулы, Давидтиҥ кийнинде Израильдиҥ кааны. Соломон башкарып турарда, Израиль ороон тыҥ ӧзӱм алынган. Иерусалимде эҥ баштапкы Байзыҥды Соломон туткан.

СТОИКТЕР – айлаткыш санаалу Зенонныҥ јолыла барган улус. Калык бойыныҥ јӱрӱмин билгир башкарар учурлу, соот-јыргалдыҥ, эмезе кыйын-шыраныҥ камаанын тоого албай, јӱрӱм кандый болгонынча оны алынар учурлу деп, олор ӱреткендер.

СУББОТ КӰН – Jасак аайынча иудейлер Кудайга бӱткӱлинче учурлаган агару кӱн, неделениҥ jетинчи кӱни. Кудай алты кӱн јер-телекейди јайаган, оноҥ јетинчи кӱнде тыштанган (Башталганы 2:2-3 ), оныҥ учун иудейлер ол кӱнде иш-тошты токтодып, синагогада jуулыжып, Кудайга мӱргип, Агару Бичиктер кычыратан.

СӰӰНЧИЛӰ ЈАР (гректеп евангелион) – бир кижиге де, бӱткӱл калыкка да айдылган кандый ла jакшылыкту ла сӱӱнчилӱ jар. Jаҥы Кереесте Аргадаачы Христос jер-телекейге туулган деп Сӱӱнчилӱ Jарды Кудай ангелдери ажыра jарлайт. Теҥери Каандыгы jерге келгени ле Кудайдыҥ кижиликке сӱӱжи керегинде Сӱӱнчилӱ Jарды Иисус Христос Бойы jарлайт. Кудайдыҥ сӱӱжине болуп, Иисус Христос ӧлӱмге барган, jе Кудай Оны тиргискен. Бу Сӱӱнчилӱ Jар христиан бӱдӱмjиниҥ тӧзӧлгӧзи боло берген. Соҥында Сӱӱнчилӱ Jар деп Иисус Христостыҥ jӱрӱми, ӱредӱзи, ӧлӱми ле тирилгени керегинде бичилген Jаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичигин адагандар.

ТАГЫЛ – тындуларды тайатан бийиксӱ јер. Ол таштардаҥ, той-балкаштаҥ эмезе темирдеҥ јазалатан. Моисей јӱрген ӧйдӧҥ ала тагыл агару чадырда туратан, соҥында дезе – Байзыҥда. Тайылга эдер чӱм-јаҥды јаҥыс абыстар ӧткӱрер учурлу болуп калган.

ТАЙЫЛГА ЭДЕР – Израильдиҥ улузы эткен кинчектердеҥ арутанарга тындуларды тайатан, анайда ок Кудайды макка чыгарарга алкыш-быйанду берӱлер эдетен. Темдектезе, бозулар, койлор эмезе эчкилер, анайда ок кӱӱлелер, кулур, калаш тайылатан. Тайылга эдериниҥ ээжилери Моисейдиҥ jасагында чийилген. Соҥында, Јаҥы Кереестиҥ ӧйлӧринде, Иисус Христостыҥ сок јаҥыс тайылгазы кижиликтиҥ ончо кинчектерин таштаарга јеткил болгон (Кудайдыҥ кураанын кӧр).

ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ – Кудайдыҥ Каандыгын кӧр.

ТОМДОШ – эр киндиктӱ бала туулза, сегизинчи кӱнде оныҥ кору јерине кестирӱ эдери еврейлерде јаҥжыгу болгон. Мынайда этсин деп, Авраамга Кудай јакарган. Томдош Авраамныҥ калдыктарыла Кудай тургускан кереестиҥ темдеги болуп, кижи еврей укту болгонын керелейт. Еврейлерди кезикте «томдолгон улус» дежетен.

ФАРАОН – јебрен Египеттиҥ каандарын онойдо айдатан.

ФАРИСЕЙ – Саддукейлерге коштой иудейлердиҥ бир бӧлӱк улузыныҥ кижизи. Фарисейлер јаантайын Моисейдиҥ јасагы аайынча ла чактардыҥ туркунына бу јасакка улус кошкон кӧп ээжилер аайынча јӱргендер. Олор чак тӱгенген кийнинде ӧлгӧн улус тирилерине бӱткендер. Фарисейлер албаты-jон ортодо тоомjылу болгондор. Кӧп сабазында олор Кудайдыҥ килемjизине эмес, jе бойлоры тыш jанынаҥ Jасакты бӱдӱрип, ак-чек болгонына иженгендер. Оныҥ учун фарисейлерге тӱҥейлешпезин деп Иисус улуска озолодо айткан.

ФИМИАМ – Ладанга тӱҥей jараш jытту чагана. Байзыҥда фимиамды улус Кудайга мӱргип турганда, јараш јытту ыш јайылзын деп ӧртӧйтӧн.

ХАНААН – Израиль јонына Кудай береечи болуп молјогон ороонныҥ ады. Бистиҥ кӱндерде бу ороон Израиль, анайда ок Палестина деп адалат.

ХРИСТИАН – Кудайга бӱдӱп турган, Иисус Христос ажыра кинчектери ташталган, Кудай аргадаган, Христостыҥ јолыла барган кижи.

ХРИСТОС (МЕССИЯ) – Иисустыҥ тӧс ады-чабы. Бу сӧстиҥ учуры «майлалган» дегени. Абыстар Израильге каан тудар тушта Кудайдыҥ јакарганыла талдалган кижиниҥ бажын јараш јытту майдыҥ колынтызыла сӱртетен. Јаҥы Кереесте Бойыныҥ калыгын аргадаарга ла Кудайдыҥ Каандыгын тургузарга телекейге Кудай ийген Аргадаачы бу сӧслӧ адалат.

ЫЙЫК КАЛАШТАР – Кудайга тайылга эдип Байзыҥдагы аҥылу столго салатан ӧтпӧктӧр. Олорды јаҥыс абыстар јиир учурлу болгон.

ЭРТЕГИ КЕРЕЕС – 1. Кудай Израиль калыкты Египеттеҥ чыгарган соҥында олорло Синай кырда тургускан jӧп. Оныҥ тӧзӧлгӧзи Моисей ажыра берилген Jасак болгон (Кереести кӧр). 2. Эртеги Кереес деп онойдо ок еврейлердиҥ jебрен агару бичиктериниҥ јуунтызы адалат. Эртеги ле Jаҥы Кереестердиҥ бичиктери кожо Библия деп адалып jат.

Иисус Христос туштагы Палестина

Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы

Рим дӧӧн јорык

Table of Contents

Јаҥы Кереес: Римдегилерге

Сӧс Бажы

Римдегилерге

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Сӧзлик

ААРОН
АБЫС
АВВА
АВЕЛЬ
АВРААМ
АГАРУ
АГАРУ БИЧИК
АГАРУ ТЫН
АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ
АГАРЬ
АГРИППА
АДА
АДАМ
АКТААРЫ
АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ
АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ
АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ
АЛЛИЛУИЯ
АЛЬФА ЛА ОМЕГА
АМИНЬ
АНГЕЛ
АНТИХРИСТ
АПОСТОЛ
АРАМЕЙ ТИЛ
АРГАДААЧЫ
АТ, АТ-ЈОЛ
АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ
БАЙЗЫҤ
БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ
БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ
БИЛДИ
БӰДӰП ТУРГАН УЛУС
ВААЛ
ВАВИЛОН
ВАЛААМ
ВАРАК
ВЕЕЛЬЗЕВУЛ
ВЕНИАМИН
ГЕЕННА
ГЕРМЕС
ГЕДЕОН
ГОМОРРА
ГОРЧИЦА
ДАВИД
ДИАКОН
ДИНАРИЙ
ЈАЙЫМДАЛАРЫ
ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ
ЈАҤЫ КЕРЕЕС
ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ
ЈАРЛЫКЧЫ
ЈАСАК
ЈАСАКЧЫ
ЈЕЛБЕГЕН
ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС
ЕВА
ЕВАНГЕЛИЕ
ЕВРЕЙ
ЕГИПЕТ
ЕЛИСЕЙ
ЕЛЛИН
ЕПИСКОП
ИАКОВ
ИЕРУСАЛИМ
ИЕССЕЙ
ИЗРАИЛЬ
ИИСУС
ИИСУС НАВИН
ИЛИЯ
ИОАНН
ИОНА
ИОСИФ
ИРОД
ИСААК
ИСАВ
ИСАИЯ
ИССОП
ИУДА
ИУДЕЙ
КАИН
КАЙРАКАН
КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ
КАЛАНЧЫ
КАПКАШ БАЛУ
КАРА ЈАҤДУ
КЕРЕЕС
КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ
КЕРӰ АГАШ
КИЖИ УУЛЫ
КИНЧЕК
КОЛ САЛЫП АЛКААР
КӦРМӦС
КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ
КУДАЙ
КУДАЙГА БАШТАНАРЫ
КУДАЙГА БЕРИНЕРИ
КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ
КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ
ЛАДАН
ЛЕВИЙ
ЛЕВИТ
ЛОТ
МАЙЛААРЫ
МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ
МАРИЯ
МЕЛХИСЕДЕК
МОИСЕЙ
МӰРГӰ
НАРД
НИНЕВИЯ
НОЙ
ОРОЗО
ОСАННА
ОТОК-КӰРЕЕ
ПАСХА БАЙРАМЫ
ПИЛАТ
РААВ
РАВВИ, РАВВУНИ
РАЙ
РАХИЛЬ
РЕВЕККА
РИМ
САДДУКЕЙ
САМАР ЈЕРИ
САМСОН
САМУИЛ
САРРА
САРЫНДАР БИЧИГИ
САТАНА
СЕРКПЕ
СИНАГОГА
СИНАЙ КЫР
СМИРНА
СМОКВА
СОДОМ
СОЛОМОН
СТОИКТЕР
СУББОТ КӰН
СӰӰНЧИЛӰ ЈАР
ТАГЫЛ
ТАЙЫЛГА ЭДЕР
ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ
ТОМДОШ
ФАРАОН
ФАРИСЕЙ
ФИМИАМ
ХАНААН
ХРИСТИАН
ХРИСТОС
ЫЙЫК КАЛАШТАР
ЭРТЕГИ КЕРЕЕС
Иисус Христос туштагы Палестина
Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы
Рим дӧӧн јорык