Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-11-09T18:59:26.188582+00:00

Јаҥы Кереес: Ачылта

Јаҥы Кереес: Ачылта

1. Сӧс Бажы

1. Ачылта

1. Сӧзлик

2. Иисус Христос Туштагы Палестина

3. Иисус Христос Туштагы Иерусалим

4. Иисус Христос Тушта Иерусалимдеги Байзыҥныҥ Сомы

5. Павел Апостолдыҥ Баштапкы Миссионер Јорыгы

6. Павел Апостолдыҥ Экинчи Миссионер Јорыгы

7. Павел Апостолдыҥ Ӱчинчи Миссионер Јорыгы

8. Рим Дӧӧн Јорык

Сӧс Бажы

Сӧс бажы

Кару кычыраачылар!

Колыгарда тудунып алган бичиктиҥ ады Јаҥы Кереес. Бу эки тилле аҥылу чыгарыш – Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени, оныла коштой орус Синод кӧчӱриш.

Јаҥы Кереестиҥ бичиктери Эртеги Кереестиҥ бичиктериле кожо Агару Бичик – Библия деп адалат. Библия – бӱткӱл ак-јарыкта эҥ кычырылып турган бичик. Ондо Кудай улусла тургускан эки кереес керегинде айдылат. Эртеги Кереесте Кудай канайып Израиль јоныла Кереес тургусканы, Моисей ажыра ого агару Јасак бергени керегинде бичилген. Јаҥы Кереесте канайып Кудай јӱзӱн-башка јондордыҥ улузыла, Иисус Христоско бӱткен ончолорло кереес тургусканы бичилген.

Јаҥы Кереес јебрен грек тилле бичилген 27 бичиктеҥ туруп јат. Ол туштарда грек тил Рим империязында јуртаган калыктар эрмектешкен тӧс тилдердиҥ бирӱзи болгон эди.

Јаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичиги гректеп «Евангелион» деп адалат. «Сӱӱнчилӱ Јар» – ол ӧрӧги сӧсти алтай тилге кӧнӱ кӧчӱргени. Бу бичиктерде Иисус Христостыҥ туулганы, јӱрӱми, јарлыктаганы, ӧлгӧни ле тирилгени керегинде айдылат.

Сӱӱнчилӱ Јарды ээчиде Апостолдордыҥ эдип јӱрген керектери (озогы ады – «Апостолдордыҥ ижи») салылган. Ондо Иисус Христоско бӱдери телекей ӱстине канайда таркап баштаганы керегинде айдылат.

Јаҥы Керееске анайда ок 21 самара кирген; олорды ончозын Иисус Христостыҥ апостолдоры бистиҥ эраныҥ I чагында бичигендер. Бу самаралардыҥ бир канчазы Рим империязыныҥ јӱзӱн-башка калаларындагы серкпелерге ийилген, ӧскӧлӧри дезе – чокым улуска чийилген. Олорды бичигендер Иисус Христоско бӱдериниҥ учурын улуска јакшылап оҥдоп аларына болужар, христиан јӱрӱм керегинде тузалу јӧптӧр лӧ сургадулу ӱредӱ берер кӱӱндӱ болгондор.

Јаҥы Кереестиҥ адакы бичиги – Иоаннга болгон Ачылта. Бу бичик сӱр-кебеделдӱ тилле бичилген. Ондо чактыҥ учында канайып Кудайдыҥ Каандыгы јаманды јеҥип, Кудайга бӱткен улуска ижемји берип турганы керегинде ле Иисус Христос чындаптаҥ бастыра телекейдиҥ Кааны ла Кайраканы деп айдылат.

Јаҥы Кереести алтай тилге кӧчӱргени керегинде

Јаҥы Кереес эки муҥ јылга шыдар мынаҥ озо бичилген. Оноҥ бери Јаҥы Кереес телекейдиҥ 1200-теҥ ажыра тилдерине бӱткӱлинче кӧчӱрилген.

XIX-чы чакта Алтайдыҥ духовный миссиязыныҥ, анчада ла Макарий Глухарёв ло Михаил Чевалков абыстардыҥ эрчиминиҥ шылтузында алтай тилге тӧрт Евангелие, Апостолдордыҥ ижи кӧчӱрилген. Ойндо, узак ӧйлӧргӧ иш ӱзӱлип калган соҥында, Јаҥы Кереестиҥ таҥынаҥ бичиктериниҥ јаҥы кӧчӱриштерин Библияны кӧчӱрер Институт кепке баскан: 1996 јылда Марктаҥ Јакшылыкту Јар, 1999 јылда Лука чийген Сӱӱнчилӱ Јар ла Апостолдордыҥ ижи деп бичиктерди. Јаҥы Кереестиҥ ончо бичиктери алтай тилле эҥ баштап 2003 јылда кепке базылган эди. Алтай кӧчӱриштиҥ тӧс амадулары мындый болгон: баштапкызында, грек тилле бичилгениниҥ укаа-учурын чын кӧчӱрери; экинчизинде, бу шӱӱлтени эмдиги ӧйдиҥ су-алтай тилиниҥ эп-аргазыла кычыраачыга јарт эдип јетирери.

Оноҥ бери, јылдар ӧткӧн сайын, тил ӧзӱп, кубулып, бир кезик оҥдомолдор чокумдалып, јарталган. Анайда ок кычыраачылар бойлорыныҥ ајаруларын ла шӱӱлтелерин айдышкан. Мыны бис кӧчӱриште тӱзедип, јаҥыртканыс. Оноҥ башка, 2003 јылда эдилген кӧчӱришке кӧрӧ, Синод кӧчӱриштиҥ тӧзӧлгӧзине салылган грек текст аайынча тӱзеткенис.

Бу чыгарышта алтайлап Јаҥы Кереести кӧчӱргени ӱстине Арасей тергеезинде јарадылган орус Синод кӧчӱриш јарлалган. Алтай тилге ӱзеери орус тилле берилгениниҥ амадузы бойыныҥ тӧрӧл тилиле кычырар темигӱ јок улуска алтайлап кӧчӱрилгенин оҥдоорго болужары болуп јат. Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени Синод кӧчӱришке толо келижет деп айдар арга јок. Кезик јерлерде кыйалтазы јоктоҥ болотон башкаланыштар учурайт. Чокымдаза, ӧй тоолош, беске кемјӱзи, узун-кыска дегени алтай кӧчӱриште эмдиги ӧйдӧгизине тапташтырылган. Синод кӧчӱриштеги бажалыктар алтай тилге кӧчӱрилгениле эптештире јазалган.

Кычыраачыга болуш эдип

Јаҥы Кереестиҥ текстиниҥ бойынаҥ башка бу чыгарышта јӧмӧшкиндӱ эп-аргалар бар. Олор текстти јакшы оҥдоорго болужар.

1. Бажалыктар.

Бичиктердиҥ таҥынаҥ ӱзӱктери шӱӱлтези аайынча бӧлӱлген ле бажалыктарла берилген. Андый бажалыктар баштапкы грек колбичимелдерде јок болгон. Олорды кӧчӱриштиҥ оток-кӱреези кошкон. Онызы кычыраачыга текстте аайланарга ла керектӱ јерлерди ылтам табарга болушту болор. Кезик бажалыктардыҥ алдында Јаҥы Кереестиҥ ӧскӧ бичиктериндеги тӱҥейлеш јерлер темдектелген.

2. Эртеги Кереестеҥ алылганы.

Иисус Христос ло Јаҥы Кереестиҥ бичиичилери Эртеги Кереестиҥ ӱлгерлерин улайын тузаланып туратан. Эртеги Кереестеҥ сӧс сӧслӧ алылганы алтай кӧчӱриште аҥылай бычылып базылган.

3. Јартамалдар.

Алтай текстте оогош латын танык учурап турган болзо, темдектелген ол ӱлгерге тӧмӧн јартамал бар. Кезик јартамалдар Јаҥы Кереес бичилген туштардагы биске таныш эмес аттарды, сӧстӧрди, оҥдомолдорды эмезе культураныҥ аҥылыгын јартап јадылар. Ӧскӧлӧри ӱлгерди база канайда јартаар арга барын кӧргӱзет.

4. Сӧзлик.

Тӧс библей оҥдомолдордыҥ, аттардыҥ, улайын учурап турган эмезе јаҥы табылган сӧстӧрдиҥ ле сӧсколбулардыҥ чындык учуры бичиктиҥ учында јарталат.

5. Карталар.

Бичиктиҥ учында анайда ок Јаҥы Кереес туштарындагы телекейдиҥ карталары салылган. Олордоҥ Иисус Христостыҥ, апостолдордыҥ јол-јоруктары канайда ӧткӧнин кӧрӧр аргалу.

Библияны кӧчӱрер Институт кӧчӱреечиге, кӧчӱриштиҥ редакторлорына, анайда ок Јаҥы Кереести алтай тилле кепке базарга болушкан ончо улуска улу алкыш-быйанын айдып туру.

Бистиҥ тыҥыску ӧйибисте Сӱӱнчилӱ Јар алтай калыкка ижемји берип, бойыныҥ тилин чеберлеп аларга болужар деп бӱдӱп јадыбыс.

Библияны кӧчӱрер Институт

Ачылта

Ачылта

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

1

Иоаннга болгон ачылта

Сӧс бажы

1^1Иисус Христостоҥ болгон ачылта. Бу ачылтаны Ого удабастаҥ не болотонын Бойыныҥ кулдарына кӧргӱзейин деп, Кудай берген. Ол мыны Бойыныҥ ангели ажыра Бойыныҥ Иоанн кулына ийип кӧргӱскен+. 2Иоанн нени кӧргӧнин ончозын айдып туру: Кудайдыҥ сӧзи керегинде, ого Иисус Христос ачкан чындык керегинде+.

3Бу судур сӧстӧрди кычырып турганы ла угуп тургандары, анда бичилгенин чеберлеп тургандары кежиктӱ, нениҥ учун дезе ӧй јууктап келди+.

4Иоаннаҥ – Асиядагы јети серкпеге. Слерге бар, болгон ло келип јаткан Кудайдаҥ, Оныҥ ширеези алдында јӱрген јети тыннаҥ,+
5база чындык керечи, ӧлгӧндӧр ортодо баштапкы тирилген, јердеги каандардыҥ Башчызы Иисус Христостоҥ јакшылык ла амыр јетсин. Ол биске карузып јат, бисти Бойыныҥ каныла кинчектеристеҥ јунган. 6Ол Кудайга, Бойыныҥ Адазына, бисти каандар ла абыстар эткен. Ого ӱргӱлји чакка мак ла кӱч! Аминь+.

7Бат, Ол булутла келер, Оны кандый ла кӧс, Оны јыдала сайгандары да, кӧрӱп ийер, јердиҥ ончо ук-калыктары Оныҥ алдында сыктажар. Чын, аминь.

8«Мен – Альфа ла Омега, бажы ла учы» – деп, Кудай Кайракан айдат, бар, болгон ло келип јаткан кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудай.

9Мен, Иоанн, Иисус Христостыҥ Бойындагы карындажыгар, кыйын-шырада, каандыкта ла чыдуда слерле кожо туружаачы бойым, Кудайдыҥ сӧзи учун, Иисус Христостыҥ керези учун Патмос дейтен ортолыкта болуп калгам+. 10Мен Кайраканныҥ кӱнинде Тынга алдыртып, кийнимде амыргыныҥ ӱни ошкош тыҥ ӱнди угуп ийгем, ол айткан:

Мен – Альфа ла Омега, Баштапкы ла Калганчы+. 11Кӧрӱп турганыҥды тӱрбекке бичип, јети серкпеге ий: Ефеске, Смирнага, Пергамга, Фиатирге, Сардиске, Филадельфияга, Лаодикияга.

12Меге айткан ӱн кемдийи деп кӧрӧргӧ, кайра баштангам. Кайра баштанала, јети алтын јарыткышты, 13јети јарыткыштыҥ ортозында Кижи Уулына тӱҥейди кӧрӱп ийгем. Ол узун эдектӱ кеп кийген, кӧгӱстей алтын кур курчанган+. 14Бажындагы чачы ак тӱктий, кардый апагаш, кӧстӧри – оттыҥ јалбыжындый+. 15Буттары јестий, печкеде кызыгандый, ӱни – кӧп суулардыҥ табыжындый. 16Оҥ колында јети јылдыс тудунып алган, оозынаҥ эки мистӱ кылыш чыгып турган. Чырайы – јаркынду чалыган кӱндий+.

17Оны кӧрӧлӧ, будына ӧлгӧндий барып тӱшкем. Ол меге оҥ колын салып, айткан:

– Коркыба, Мен – Баштапкы ла Калганчы,+
18база Јӱргени. Ӧлгӧм, је бат, ӱргӱлји чакка тирӱ, аминь. Менде таамыныҥ ла ӧлӱмниҥ тӱлкӱӱри бар+. 19Анайдарда, кӧргӧниҥди бичи: не барын, мыныҥ соҥында не болорын. 20Сен кӧргӧн оҥ колымдагы јети јылдыстыҥ ла јети алтын јарыткыштыҥ јажыды бу: јети јылдыс – јети серкпениҥ ангелдери, сен кӧргӧн јети јарыткыш – јети серкпе.

2

Ефестеги серкпеге

2^1Ефестеги серкпениҥ ангелине бичи: оҥ колында јети јылдыс тудунып алганы, јети алтын јарыткыштыҥ ортозыла базып јӱргени мынайда айдат:+
2«Эдип јӱрген керектериҥди, уур ижиҥди де, чыдууҥды да билерим. Анайда ок јаман улусты кӧрӱп албазыҥды, бойлорын апостолдор деп аданган улусты ченеп, олор тӧгӱнчи болгонын јартына чыкканыҥды билерим+. 3Сенде чыду бар, Меге болуп сеге кӧпти ӧдӧргӧ келишкен, је сен јобобогоҥ.

4Је сеге удура айдатаным бар: сен баштапкы сӱӱжиҥди јылыйтып койгоҥ. 5Анайдарда, кайдаҥ јыгылганыҥды эзеп, кинчегиҥди алынып, башкыдагы керектерди эт. Андый эмес болзо, кинчегиҥди алынбазаҥ, удабас сеге келип, јарыткыжыҥды јеринеҥ јылдырып койорым. 6Је сенде јакшызы бар, ол – николаиттердиҥ эдип јӱрген керектерин Мен чилеп јаман кӧрӱп турганыҥ.

7Тын серкпелерге нени айдып турганын кулакту кижи уксын: јеҥип турганга Кудайдыҥ райында ӧзӱп турган јӱрӱм агажынаҥ јиирге берерим»+.

Смирнадагы серкпеге

8База Смирнадагы серкпениҥ ангелине бичи: ӧлгӧн Бойы тынданган Баштапкы ла Калганчы мынайда айдат:+
9«Сениҥ керектериҥди, кыйыныҥды да, тӱреҥиҥди де (чындап, сен бай) билерим, је сен бай эмейиҥ. „Иудейлер бис“ дешкендердиҥ јамандаганын да билерим. Олор иудейлер де эмес, сатананыҥ јууны+. 10Сеге ӧдӧтӧн кыйын-шырадаҥ коркыба. Бат, кӧрмӧс слерди ченейин деп, ортогордоҥ кезигерди тӱрмеге сугар. Слер он кӱн кыйналарыгар. Ӧлӧргӧ јетире чындык бол, кайрал эдип сеге јӱрӱм берерим+.

11Тын серкпелерге нени айдып турганын кулакту кижи уксын: јеҥип турганы экинчи ӧлӱмнеҥ каршу албас»+.

Пергамдагы серкпеге

12База Пергамдагы серкпениҥ ангелине бичи: эки мистӱ кылыштузы мынайда айдат:+
13«Сениҥ керектериҥди, сатананыҥ ширеези турган јерде јуртаганыҥды билерим. Анайда ок Меге чындык болгоныҥды, керек дезе слерде, сатана јуртаган јерде, чындык Антипа керечим ӧлтӱртип койордо, Меге бӱткениҥнеҥ јана тӱшпегениҥди де билерим.

14Је сеге эмеш удура айдатаным бар: сенде Валаамныҥ ӱредӱзинеҥ тудунган улус бар. Ол Израильдиҥ улузы чалуга тайганды јип, балыр јӱрӱм јӱрзин деп, олорды астырарга Валакты ӱредип койгон+. 15Анайда ок сенде де Мениҥ кӧрӧр кӱӱним јок николаиттер ӱредӱзинеҥ тудунган улус бар+. 16Анайдарда, кинчегиҥ алын. Алынбазаҥ, удабастаҥ сеге келип, оозымныҥ кылыжыла ол улусла јуулажарым+.

17Кулакту кижи уксын, Тын серкпелерге нени айдып турганын: јеҥип турганга јажытту манна јиирге берерим, база ак-таш, ташка бичилген јаҥы атла адаарым. Алып јатканнаҥ башка, ол атты кем де билбес»+.

Фиатирдеги серкпеге

18База Фиатирдеги серкпениҥ ангелине бичи: кӧзи болзо от јалбыжындый, буды болзо јестий Кудайдыҥ Уулы мынайда айдат:+
19«Эдип јӱрген керектериҥди, сӱӱжиҥди де, бӱдӱмјиҥди де, Кудайга јалчы болуп јӱргениҥди де, чыдууҥды да билерим, калганчы керектериҥ баштапкызынаҥ јаан болгонын да билерим.

20Бойын јарлыкчы деп аданып турган Иезавель деп ӱй кижиниҥ табына салдырып турганыҥ учун сеге удура айдатаным бар. Ол Мениҥ кулдарымды ӱредип, балыр кылынзын, чалуга тайганды јизин деп, астырып јат+. 21Мен ого балыр кылыныжында кинчегин алынар ӧй бергем, је ол кинчегин алынбаган+. 22Бат, ол эдип јӱрген керектериниҥ кинчектерин алынбаза, Мен оны оору-јоболдыҥ тӧжӧгине, оныла кожо балыр кылынып јӱргендерди улу ачу-коронго таштап јадым. 23Балдарын да ӧлтӱрерим, Мен – кижиниҥ санаазын ла јӱрегин ченеечи деп, ончо серкпелер билип алар. Кажыгарга ла эткен керектеригер аайынча јандыра берерим+. 24Слерге дезе, база бу ӱредӱдеҥ тудунбай турган, сатананыҥ тереҥ јажыттары дегенди билбес Фиатирдеги арткан улуска, айдып турум: слерге ӧскӧ јӱк артпазым. 25Је келгенчем, бойыгарда барын бек тудыгар+.

26Јеҥип, Мениҥ керектеримди учына јетире бӱдӱрип турган кижиге калыктардыҥ бажын билер јаҥ берерим+. 27Ол калыктарды темир тайакла кабырар, той балкаштаҥ эткен јыракыларды чылап оодор. Мен де Адамнаҥ јаҥ алганым чылап, 28ого таҥ чолмонды берерим.

29Тын серкпелерге нени айдып турганын кулакту кижи уксын»+.

3

Сардистеги серкпеге

3^1База Сардистеги серкпениҥ ангелине бичи: Бойында Кудайдыҥ јети тыны ла јети јылдыс бары мынайда айдат: «Эдип јӱрген керектериҥди билерим. Сен тирӱ болгоҥдый ат аданып јӱредиҥ, је сен ӧлӱп калгаҥ+. 2Ойгу бол, сенде арткан-калганды, ӧлӱп те јаткан болзо, тыҥыт. Эдип јӱрген керектериҥ Кудайым алдында чындаптаҥ јакшы болгонын кӧрбӧй турум. 3Оныҥ учун нени алганыҥды ла нени укканыҥды эске ал, чеберлеп, кинчегиҥ алын. Ойгу болбозоҥ, уурчы чылап келерим, сеге кандый ӧйдӧ келеримди билбезиҥ+.

4Је сенде Сардисте кийимин быјарсытпаган бир канча кижи бар. Мениле кожо ак кийимдӱ базып јӱргӱлеер, нениҥ учун дезе олор бого јарамык+. 5Јеҥип турганы ак кийим кийер. Оныҥ ады-јолын јӱрӱм тӱрбегинеҥ кырбазым, Адам алдында ла Оныҥ ангелдери алдында оныҥ адын јарлаарым+.

6Тын серкпелерге нени айдып турганын кулакту кижи уксын»+.

Филадельфиядагы серкпеге

7База Филадельфиядагы серкпениҥ ангелине бичи: Агару, Чындык дегени, ачса, кем де јаап болбос, јапса, кем де ачып болбос Давидтиҥ тӱлкӱӱри бары мынайда айдат: 8«Эдип јӱрген керектериҥди билерим. Бат, сениҥ алдыҥда эжикти ачтым, оны кем де јаап болбойт. Сениҥ кӱчиҥ ас, је Мениҥ сӧзимди чеберлеп, Мениҥ адымла аданарынаҥ јана тӱшпегеҥ. 9Бат, сеге сатананыҥ јуунынаҥ бир кезик улусты ийип јадым. Олор бойлорын иудейлер дейдилер, је олор иудейлер эмес, тӧгӱндеп јат. Бат, Мен келип, олорды сениҥ будыҥныҥ алдына бажыртарым. Ол тушта Мен сеге карузып турганымды билип алгылаар+. 10Мениҥ айтканымла чыдамкай болгоҥ. Оныҥ учун ченелте ӧйинеҥ Мен де сени чеберлеп аларым. Ол ӧй јерде јуртагандарды ченеерге, бастыра телекейге келер+.

11Удабастаҥ келерим. Кайралыҥды кижи албазын деп, не барыҥды бек тут+. 12Јеҥип турганды Кудайымныҥ байзыҥында бакана эдерим, ол оноҥ база чыкпас. Ого Кудайымныҥ адын, Кудайымныҥ калазыныҥ – Кудайымнаҥ теҥеридеҥ тӱжӱп јаткан Иерусалимниҥ адын ла Мениҥ јаҥы адымды бичиирим+.

13Тын серкпелерге нени айдып турганын кулакту кижи уксын»+.

Лаодикиядагы серкпеге

14База Лаодикиядагы серкпениҥ ангелине бичи: Аминь дегени – чындык ла чын керечи, Кудай јайаганныҥ баштамызы мынайда айдат:+
15«Эдип јӱрген керектериҥди билерим. Сен соок то, изӱ де эмезиҥ. Э-э, сен соок эмезе изӱ болгон болзоҥ! 16Је сен јылузымак, изӱ де, соок то эмес болорыҥда, сени оозымнаҥ кустырып ийерим. 17Сен айдадыҥ: „Мен бай, байыгам, немедеҥ тутабай јадым“. Је сен бойыҥды кежик јок, ич ачыыр, тӱреҥи, сокор ло јылаҥаш деп билбейдиҥ+. 18Сеге јӧп берип турум: байыырга, Менеҥ отло аруталган алтын садып ал, кийип аларга ла уйатту јылаҥажыҥ кӧрӱнбезин деп, ак кийим садып ал, кӧрӧргӧ, кӧзиҥди сӱркӱшле сӱртӱп ал+.

19Карузып турган улузымныҥ кинчектерин ачып, кезедедим. Анайдарда, кичееҥкей бол, кинчегиҥ алын+.

20Бат, эжик јанында туруп, токылдадып јадым. Ӱнимди угуп, эжигин ачкан кижиге кирип, оныла кожо ажанарым, ол до Мениле кожо ажанар+. 21Јеҥип турганды Мениле кожо ширееме отургузарым. Мен де јеҥип, Адамла кожо Оныҥ ширеезине отурып алгам+. 22Тын серкпелерге нени айдып турганын кулакту кижи уксын»+.

4

Кудайдыҥ ширеези алдында

4^1Мыныҥ кийнинде теҥериде ачык эжикти кӧрӱп ийгем. Мен уккан, меге баштанган амыргыныҥ ӱни ошкош байагы ӱн айткан:

– Бери чык, мыныҥ кийнинде не болорын кӧргӱзейин+.

2Мен ол тарый Тынга алдыртып, теҥериде ширее турганын, ширееде Отурганды кӧрӱп ийгем+. 3Бу Отурганы бӱдӱмиле яспис ле сардис деп таштарга тӱҥей болгон, ширеени эбире солоҥы смарагд таш чылап мызылдаган. 4Ширеени эбире јирме тӧрт ширее, ширеелерде отурган јирме тӧрт башчы. Олор ак кийимдӱ, баштарында – алтын ӧрӱмелдер+. 5Ширеедеҥ јалкын јалтылдап, ӱндер угулып, кӱкӱрт кӱркӱреп турган. Ширеениҥ алдында отту јети јарыткыш – Кудайдыҥ јети тыны+. 6Ширеениҥ алдында мӧлтӱр ташка тӱҥей ару шил талай. Ширее ортодо ло ширеени эбире алын ла кийин јанында кӧп кӧстӧрлӱ тӧрт тынду+. 7Баштапкы тынду арсланга тӱҥей, экинчи тынду бозуга тӱҥей болгон, ӱчинчи тынду кижидий чырайлу болгон, тӧртинчи тынду учуп бараткан мӱркӱтке тӱҥей. 8Тӧрт тындуныҥ кажызы ла алтыдаҥ канатту болгон, канаттарды эбире ле ич јаны кӧп кӧстӧрлӱ. Тындулар тӱн-тӱш токтобой айдып тургандар:

– Кайракан, кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудай агару, агару, агару! Ол болгон, бар ла келип јат.

9Тындулар ширееде Отурганга, ӱргӱлји чакка Јӱреечиге мак, кӱндӱ эдип, алкыш-быйанын јетиргенде, 10јирме тӧрт башчы ширееде Отурганныҥ алдына јыгылып, ӱргӱлји чакка Јӱреечиге бажырып, алтын ӧрӱмелдерин ширеениҥ алдына салып, айдып тургандар:

11– Сен, Кайракан, макты, кӱндӱни ле кӱчти аларга јарамык, нениҥ учун дезе Сен ончоны јайагаҥ, Сениҥ табыҥла ончозы јӱрет, ончозы бӱткен+.

5

Тӱрбек ле Кураан

5^1Оноҥ ширееде Отурганныҥ оҥ колында тӱрбекти кӧрӱп ийгем. Бу тӱрбекте јети таҥма базылган, ичинде ле тыштында бичилген+. 2Мен кӱчтӱ ангелди кӧрӱп ийгем, ол тыҥ ӱнденип јарлап турган:

– Тӱрбекти ачып, оныҥ таҥмазын алып ийерге кем јарамык?

3Је теҥериде де, јерде де, јердиҥ алдында да кем де тӱрбекти ачып, ого карап кӧрӱп болбогон. 4Тӱрбекти ачып, ого карап кӧрӧргӧ јарамык кижи табылбаган учун, мен кӧп ыйлагам. 5Башчылардыҥ бирӱзи меге айткан:

– Ыйлаба. Бат, Иуда угынаҥ Давидтиҥ тазылы, Арслан, јеҥди. Ол бу тӱрбекти ачып, оныҥ јети таҥмазын алып ийер аргалу+.

6Мен ширее ле тӧрт тындуныҥ ортозында, башчылардыҥ ортозында Кураан турганын кӧрӱп ийгем. Ол сойылгандый болгон, јети мӱӱстӱ ле јети кӧстӱ – Кудайдыҥ ончо јерге ийилген јети тыны+. 7Ол келип, ширееде Отурганныҥ оҥ колынаҥ тӱрбекти алган. 8Тӱрбекти аларда, тӧрт тынду ла јирме тӧрт башчы Кураанныҥ алдына кӧҥкӧрӧ тӱшкен. Кажызы ла јадаганду, фимиамла толтырылган алтын айакту болгон, бу – агарулардыҥ мӱргӱлери+. 9Олор јаҥы сарын сарнап, айдып јадылар: «Сен тӱрбекти колго аларга ла оныҥ таҥмазын алып ийерге јарамык, нениҥ учун дезе, Сен сойылып, Бойыҥныҥ каныҥла кандый ла ӱйедеҥ, тилдеҥ, калыктаҥ ла уктаҥ улусты Кудайга садып алгаҥ+. 10Сен бисти Кудайыска каандар ла абыстар эткеҥ. Бис јерде башкарарыс»+.

11Мен ширеени, тындуларды ла башчыларды эбире кӧп ангелдерди кӧрӱп, ӱндерин угуп ийгем. Тоозы тӱмендердиҥ тӱмени, муҥдардыҥ муҥы болгон+. 12Олор тыҥ ӱнденип, айдыжып тургандар: «Сойылган Кураан јаҥды, байлыкты, ойгорды, кӱчти, кӱндӱӱни, макты ла алкышты аларга јарамык!»+

13Теҥериде ле јерде, јердиҥ алдында ла талайда јӱрген кандый ла јайалган, олордо бар не ле неме мынайда айдыжып турганын угуп ийгем: «Ширееде Отурганга ла Кураанга ӱргӱлји чакка алкыш, кӱндӱӱ, мак ла кӱч!»+
14Тӧрт тынду: «Аминь!» – дегендер, јирме тӧрт башчы кӧҥкӧрӧ тӱжӱп, элен-чакка Јӱреечиге бажыргандар+.

6

Алты таҥманы алып ийгени

6^1Кураан јети таҥманыҥ бирӱзин алып ийгенин кӧргӧм, тӧрт тындуныҥ бирӱзи кӱкӱрттиҥ ӱни ошкош ӱнле: «Келип, кӧр!» – дегенин уккам+. 2Мен ак атты кӧрӱп ийгем. Атка мингени саадакту болгон, ого кайрал берилген. Ол јеҥӱчил чилеп, јеҥерге чыккан.

3Кураан экинчи таҥманы алып ийерде, экинчи тынду: «Кел, кӧр!» – дегенин уккам. 4От-кызыл ӧҥдӱ ӧскӧ ат чыгып келген. Атка мингенге јердеҥ амырды алзын, улус бой-бойын ӧлтӱришсин деп, јӧп берилген. Ого јаан кылыш берилген+.

5Кураан ӱчинчи таҥманы алып ийерде, ӱчинчи тынду: «Кел, кӧр!» – дегенин уккам. Мен кара атты кӧрӱп ийгем. Атка мингенниҥ колында – беске. 6Мен тӧрт тындуныҥ ортозынаҥ чыккан ӱндий немени угуп ийгем: «Хиникс[*] буудайды динарийге, ӱч хиникс арбаны динарийге. Је оливаныҥ майын ла виноградтыҥ аракызын ӱребе»+.

7Кураан тӧртинчи таҥманы алып ийерде, тӧртинчи тынду: «Келип, кӧр!» – дегенин уккам. 8Је бат, мен куба атты кӧрӱп ийгем. Атка мингенниҥ ады-јолы Ӧлӱм болгон. Оныҥ кийнинеҥ Таамы барып јаткан. Ого јердиҥ тӧртинчи ӱлӱзин башкарар, улусты кылышла, тороло, оору-јоболло, јерлик аҥдарла ӧлтӱрер јаҥ берилген.

9Кураан бежинчи таҥманы алып ийерде, тагылдыҥ алды тужында јӱрген јулаларды кӧргӧм. Бу јулалар Кудайдыҥ сӧзи учун, бойлорындагы кере учун ӧлтӱрилген улустыйы болгон+. 10Олор тыҥ ӱнденип кыйгырыжып тургандар:

– Э-э, агару ла чын Каан, јерде јӱрген улусты тӧгӱлген каныбыс учун јаргылап, ӧч аларга јетире канча кире ӧй арткан+?

11Олордыҥ кажызына ла ак кийим берилген. Олор ок чылап ӧлтӱртетен кожо иштегендери ле карындаштары тооны толтырганча, база ас ӧйгӧ сакызын деп, олорго айдылган+.

12Кураан алтынчы таҥманы алып ийгенин кӧргӧм. Је бат, улу-јаан јерсилкиниш болгон, кату тӱктеҥ эткен кийим чилеп кӱн карара берген, ай кандый боло берген;+
13смоква агаш тыҥ салкынга силкидип, бышкалак кат-јиилектерин ычкынганы чылап, теҥериниҥ јылдыстары јерге тӱшкен; 14теҥери тӱрбек чилеп тӱрӱлип, јажына берген; кандый ла кыр, ортолык бойлорыныҥ јеринеҥ јылган;+
15јердеги каандар, улулар, черӱ башчылары, байлар, кӱчтӱлер, кандый ла кул, кандый ла јайым кижи кырлардыҥ куй-таштарына ла капчалдарына јажынып, 16кырларга ла кайаларга айдып тургандар:

– Ӱстибиске аҥтарылып, бисти ширееде Отурганнаҥ ла Кураанныҥ чугулынаҥ јажырыгар,+
17нениҥ учун дезе Оныҥ чугулыныҥ улу кӱни келди, бого кем чыдажар аргалу?

7

Кудайдыҥ ширеези алдында турган калыктар

7^1Мыныҥ кийнинде јердиҥ тӧрт булуҥында турган тӧрт ангелди кӧрӱп ийгем. Салкын јерге де, талайга да, кандый да агашка сокпозын деп, олор јердиҥ тӧрт салкынын тудунып алгандар. 2Оноҥ кӱнчыгыштаҥ кӧдӱрилип јаткан ӧскӧ ангелди кӧрӱп ийгем. Ол тирӱ Кудайдыҥ таҥмазын тудунып алган. Јерге ле талайга каршу јетирер јаҥ берилген тӧрт ангелге тыҥ ӱнденип кыйгырып, айткан:

3– Кудайыстыҥ кулдарыныҥ маҥдайларына таҥма баспаганчабыс, јерге де, талайга да, агаштарга да каршу јетирбегер+.

4Таҥмалалган улустыҥ тоозын угуп ийгем: Израиль уулдарыныҥ ончо ӱйелеринеҥ 144 муҥ кижи таҥмалалган.

5Иуда ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Рувим ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Гад ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

6Асир ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Неффалим ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Манассия ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

7Симеон ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Левий ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Иссахар ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

8Завулон ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Иосиф ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

Вениамин ӱйезинеҥ

12 муҥ кижи таҥмалалган.

9Мыныҥ кийнинде кем де тоолоп болбогон кара-бајырт улусты кӧрӱп ийгем. Анда ончо уктардаҥ, ӱйелердеҥ, калыктардаҥ ла тилдердеҥ улус болгон. Олор ширеениҥ алдында ла Кураанныҥ алдында тургандар. Ак кийимдӱ болгондор, колдорында пальма агаштыҥ сабактарын тудунып алгандар+.

10– Улусты ширееде отурган Кудайыс ла Кураан аргадайт! – деп, олор тыҥ ӱнденип кыйгырыжып тургандар+.

11Ончо ангелдер ширеени, башчыларды ла тӧрт тындуны эбире тургандар. Олор ширеениҥ алдына кӧҥкӧрӧ јыгылып, Кудайга бажырып,+
12айткандар:

– Аминь! Кудайыска ӱргӱлји чакка алкыш, мак, ойгор, быйан, кӱндӱӱ, јаҥ ла кӱч! Аминь+.

13Сӧс айдып баштайла, башчылардыҥ бирӱзи менеҥ сураган:

– Ак кийим кийген бу не улус, олор кайдаҥ келген?

14– Сен билериҥ, бийим – дегем.

Ол меге айткан:

– Улу ачу-коронноҥ келген улус бу. Олор кийимин јунуп, Кураанныҥ каныла ак эткендер+. 15Оныҥ учун Кудайдыҥ ширеези алдында туруп, Оныҥ байзыҥында Ого тӱни-тӱжи бажырып јадылар. Ширееде Отурганы олордыҥ чадыры боло берер. 16Олор база торолобос, суузабас, олорды кӱн, кандый да изӱ ӧртӧбӧс, 17нениҥ учун дезе олорды ширеениҥ орто тужындагы Кураан кабырар, тирӱ сууныҥ агындарына апарар, Кудай олордыҥ кӧзинеҥ кандый ла јашты арчыыр+.

8

Јетинчи таҥманы алып ийгени

8^1Кураан јетинчи таҥманы алып ийерде, теҥериде јарым саат кире ыҥ-шыҥ боло берген+. 2Кудайдыҥ алдында турган јети ангелди кӧрӱп ийгем. Олорго јети амыргы берилген+.

3Ӧскӧ ангел келип, фимиам ӧртӧйтӧн алтын айагын тудунганча, тагылдыҥ алдына тура берген. Ого кӧп фимиам берилген. Ол оны ончо агарулардыҥ мӱргӱлериле кожо ширее алдындагы алтын тагылга салган+. 4Фимиам ыжы агарулардыҥ мӱргӱзиле кожо ангелдиҥ колынаҥ Кудайдыҥ алдына кӧдӱрилген+. 5Ангел алтын айакты алып, тагылдаҥ отло толтырып, јерге чачкан: ӱндер угулып, кӱкӱрт кӱркӱреп, јалкын јалтылдап, јер силкинген+.

6Јети амыргылу јети ангел амыргылаарга белетенип алган.

7Баштапкы ангел амыргылаган. Оныҥ кийнинде мӧндӱр ле от канла колыныжала, јерге тӱшкен. Јердиҥ ӱчинчи ӱлӱзи, агаштардыҥ ӱчинчи ӱлӱзи, кандый ла кӧк ӧлӧҥ кӱйе берген.

8Экинчи ангел амыргылаган. Отло јалбырап кӱйген улу-јаан кырдый неме талайга ташталган. Талайдыҥ ӱчинчи ӱлӱзи кан боло берген,+
9талайда јӱрген тынар-тындуныҥ ӱчинчи ӱлӱзи ӧлгӧн, керептердиҥ ӱчинчи ӱлӱзи сайалып-оодылган.

10Ӱчинчи ангел амыргылаган. Теҥеридеҥ јарыткыш чылап кӱйген улу-јаан јылдыс тӱшкен. Ол суулардыҥ ӱчинчи ӱлӱзине ле суулардыҥ агындарына тӱшкен+. 11Јылдыстыҥ ады Јыпшан болгон. Суулардыҥ ӱчинчи ӱлӱзи јыпшан боло берген. Бу суудаҥ улустыҥ кӧбизи ӧлгӧн, нениҥ учун дезе суулар ачу боло берген.

12Тӧртинчи ангел амыргылаган. Кӱнниҥ ӱчинчи ӱлӱзи, айдыҥ ӱчинчи ӱлӱзи, јылдыстардыҥ ӱчинчи ӱлӱзи ӱрелген. Оныҥ учун олордыҥ ӱчинчи ӱлӱзи караҥуй боло берген. Тӱштиҥ ӱчинчи ӱлӱзи туркунына јарык јок болгон, анайда ок тӱнниҥ ӱчинчи ӱлӱзи база.

13Теҥериде бийик учуп бараткан, тыҥ ӱнденип, мынайда айдып турган бир ангелди кӧрӱп, угуп ийгем:

– Јерде јуртаган улуска ачу-корон, ачу-корон, ачу-корон, нениҥ учун дезе арткан ӱч ангел амыргы тартарга белен.

9

9^1Бежинчи ангел амыргылаган: теҥеридеҥ јерге тӱшкен јылдысты кӧрӱп ийгем. Ого алыс јердиҥ оозыныҥ тӱлкӱӱри берилген+. 2Ол алыс јердиҥ оозын ачып ийерде, улу-јаан печкедеҥ чилеп, алыс јердеҥ ыш чыккан. Алыс јердиҥ бу ыжынаҥ кӱн ле кей карачкыланган. 3Ыштаҥ јерге аспан чыгып келген, ого јердиҥ скорпиондорында ошкош јаҥ берилген. 4Јердиҥ ӧлӧҥине, кандый да кӧккӧ, кандый да агашка каршу јетирбезин деп, аспанга айдылган. Ого јаҥыс Кудайдыҥ таҥмазы маҥдайларына базылбаган улусты чагары јарадылган+. 5Олорго бу улусты ӧлтӱрбезин, јаҥыс беш ай кыйназын деп айдылган. Бу кыйын скорпион кижини чагып кыйнагандый. 6Ол кӱндерде улус ӧлӱмди бедиреер, је оны таап болбос. Ӧлӧргӧ кӱӱнзеер, је ӧлӱм олордоҥ кача берер.

7Аспан бӱдӱмиле јуу-согушка кадырылган аттарга тӱҥей болгон. Баштарында алтын ӧрӱмелдер ошкош немелер, чырайлары – кижиниҥ чырайындый. 8Чачы ӱй кижиниҥ чачындый, тиштери арсландыйы ошкош. 9Аспан темир куйактый куйакту болгон, канаттарыныҥ шуулты јуу јерине маҥтап бараткан кӧп аттарга јеккен јуучыл абралардыҥ табыжындый. 10Ондо скорпиондордо ошкош куйруктар бар, куйруктарында чактырмалар. Куйруктарында улуска беш ай каршу јетирер јаҥ болгон. 11Олордыҥ кааны алыс јердиҥ ангели болгон. Оныҥ ады еврейлеп Аваддон, гректеп Аполлион[*].

12Баштапкы ачу-корон ӧдӧ берген. Бат, оныҥ кийнинеҥ база эки ачу-корон келип јат+.

13Алтынчы ангел амыргылаган: Кудайдыҥ алдында турган алтын тагылдыҥ тӧрт мӱӱзинеҥ чыккан ӱнди угуп ийгем. 14Ӱн амыргылу алтынчы ангелге айткан:

– Улу Евфрат сууныҥ јанында кӱлилген тӧрт ангелдиҥ кӱлӱзин чеч+.

15Улустыҥ ӱчинчи ӱлӱзин ӧлтӱрерге бу кӱнге, ӧйгӧ, айга, јылга белетелген тӧрт ангелдиҥ кӱлӱзи чечилген. 16Атту черӱниҥ тоозы тӱменниҥ эки тӱмени болгон. Оныҥ тоозын угуп ийгем.

17Анайып, меге кӧрӱлте болуп, аттарды ла олорго минген улусты кӧрӱп ийгем. Олордыҥ куйагыныҥ ӧҥи кызыл-от, кара-кӧк лӧ кӱкӱрдий. Аттардыҥ баштары – арсландардыҥ баштарындый, оосторынаҥ от, ыш ла кӱкӱр чыгып турган. 18Бу ӱчӱдеҥ, – оосторынаҥ чыгып турган оттоҥ, ыштаҥ ла кӱкӱрдеҥ – улустыҥ ӱчинчи ӱлӱзи кырылган. 19Аттардыҥ кӱчи оосторында ла куйруктарында болгон. Куйруктары – јыландарга тӱҥей, олор баштарлу болгон, оныла каршу эдип тургандар.

20Бу кату-јоболло ӧлтӱртпеген арткан улус санаазын кубултпай, колдорыла эткенинеҥ јана тӱшпеген. Олор шилемирлерге бажырарын, кӧрӱп те, угуп та, базып та болбос алтын, мӧҥӱн, јес, таш, агаш чалуларга бажырарын токтотпогон+. 21Олор ӧлтӱрип, тармалап, балыр кылынып, уурданып эткен кинчектерин алынбаган+.

10

Тӱрбектӱ ангел

10^1Теҥеридеҥ тӱжӱп јаткан, булутла оролгон ӧскӧ кӱчтӱ ангелди кӧрӱп ийгем. Бажыныҥ ӱстинде солоҥы болгон, чырайы кӱндий, буттары от баканадый+. 2Колында ачык тӱрбек тудунып алган. Оҥ будыла талайга, сол будыла јерге базып, 3арслан ыркыранганы чылап, тыҥ ӱнденип кыйгырган. Ол кыйгырарда, јети кӱкӱрт бойлорыныҥ ӱндериле ӱнденип ийген. 4Јети кӱкӱрт ӱнденерде, бичиирге санангам, је теҥеридеҥ меге айткан ӱнди угуп ийгем:

– Јети кӱкӱрттиҥ айтканын таҥмалап кой, оны бичибе+.

5Талайда ла јерде турганын мен кӧргӧн ангел колын теҥери ӧрӧ кӧдӱрген. 6Ӧй база болбос деп, ол теҥерини ле ондо барын, јерди ле ондо барын, талайды ла ондо барын јайаган ӱргӱлји чакка Јӱреечиле чертенген. 7Је јетинчи ангел амыргылаар кӱндерде, Ол Бойыныҥ кулдарына – јарлыкчыларына, јарлаганыла, Кудайдыҥ јажыды бӱдер+.

8Теҥеридеҥ мен угуп ийген ӱн меге ойто айда берген:

– Барып, талайда ла јерде турган ангелдиҥ колындагы ачык тӱрбекти ал.

9Ангелге барып, тӱрбекти бер – дегем. Ангел меге айткан:

– Оны алып, ји. Кардыҥда ол ачу болор, је оозыҥда балдый тату болор.

10Ангелдиҥ колынаҥ тӱрбекти алып, јип ийгем. Оозымда ол балдый тату болгон, јип ийеримде, кардымда ачу боло берген. 11Ол меге айткан:

– Сен кӧп калыктарга, уктарга, тилдерге ле каандарга ойто судурлаар учурлу.

11

Эки керечи

11^1Меге кемјийтен будакка тӱҥей тайак берилип, айдылган:

– Тур, Кудайдыҥ байзыҥын ла тагылды, ондо бажырып турган улусты кемји+. 2Байзыҥныҥ тыш кӱрентигин дезе тоодоҥ чыгарып, кемјибе, нениҥ учун дезе ол кара јаҥдуларга берилген: олор агару каланы тӧртӧн эки ай тепсеер+. 3Эки керечиме јаҥ берерим, олор кату тӱктеҥ эткен кийим кийип, Кудайдыҥ табын 1260 кӱн јарлаар.

4Бу керечилер – јердиҥ Кайраканы алдында турган эки май-агаш ла эки јарыткыш. 5Олорго кижи каршу јетирейин дезе, олордыҥ оосторынаҥ от чыгып, ӧштӱлерин јуда салар. Олорго кижи каршу јетирейин дезе, ол анайып ӧлтӱртер. 6Кудайдыҥ табын јарлаган кӱндерде јерге јаҥмыр јаабазын деп, олордо теҥерини бӧктӧӧр јаҥ бар. Анайда ок, кӱӱни тутса, сууларды кан эдип кубултар, кандый ла тӱбекле јерге согулта эдер јаҥы бар+.

7Олор керелеп тӱгессе, алыс јердеҥ чыгып јаткан аҥ олорго удура јуулажып, олорды јеҥип, ӧлтӱрип койор+. 8Сӧӧктӧри Содом ло Египет деп тыннаҥ адалган улу каланыҥ оромында, Кайраканыс кере тартылган јерде јадар. 9Калыктардаҥ, ӱйелердеҥ, тилдердеҥ ле уктардаҥ улус олордыҥ сӧӧктӧрин ӱч јарым кӱн кӧрӧр, сӧӧктӧрин сӧӧк салар јерге јуудырбас. 10Јерде јуртаган улус бого сӱӱнип, јыргаар, бой-бойына сыйлар ийер, нениҥ учун дезе бу эки јарлыкчы јерде јуртаган улусты кыйнаган.

11Је ӱч јарым кӱнниҥ бажында јарлыкчыларга Кудайдаҥ јӱрӱмниҥ тыны кирип, экилези бутка турган. Олорды кӧргӧн улуска улу коркыш болгон. 12Эки јарлыкчы «Бери чыгыгар!» – деп, теҥеридеҥ айткан тыҥ ӱнди угуп ийгендер. Олор булутла теҥериге чыккандар, ӧштӱлери олорды кӧрӱп тургандар+. 13Ол ло тарый улу-јаан јерсилкиниш болгон, каланыҥ онынчы ӱлӱзи келип тӱшкен. Јерсилкиништеҥ јети муҥ кижи ӧлгӧн, арткан улус сӱрекей коркып, Теҥери Кудайына алкыжын јетирген+.

14Экинчи ачу-корон ӧдӧ берген. Бат, ӱчинчи ачу-корон јылгыр келип јат+.

Јетинчи амыргы

15Јетинчи ангел амыргылаган. Теҥериде мынайда айткан тыҥ ӱндер болгон:

– Телекейдиҥ Каандыгы Кайраканыстыҥ ла Оныҥ Христозыныҥ Каандыгы боло берди. Ол ӱргӱлји чакка башкарар!+

16Ширеелеринде Кудайдыҥ алдында отурган јирме тӧрт башчы кӧҥкӧрӧ јыгылып, Кудайга бажырып,+
17айткандар:

– Бойыҥныҥ улу кӱчиҥди алып, каан боло бергениҥ учун, Сеге, бар, болгон ло келип јаткан Кайраканга, кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудайга, баш болзын!+
18Калыктар чугулданган, Сениҥ де чугулыҥ келди. Ӧлгӧндӧрди јаргылаар, кулдарыҥды, јарлыкчыларыҥды, агаруларды, Сенеҥ айагандарды, кичӱлерди ле улуларды кайралдаар, јерди кырып тургандарды кырар ӧй келди+.

19Кудайдыҥ теҥеридеги байзыҥы ачылып, байзыҥныҥ ичинде Оныҥ кереезиниҥ ковчеги кӧрӱнип келген. Јалкындар јалтылдап, ӱндер угулып, кӱкӱрттер кӱркӱреп, јер силкинип, улу-јаан мӧндӱр тӱшкен+.

12

Ӱй кижи ле јелбеген

12^1Теҥериде улу билди кӧрӱнип келген – кӱн кийген ӱй кижи. Оныҥ бут алдында ай, бажында он эки јылдысту ӧрӱмел. 2Ол барлу болгон, бала таап, оорудаҥ ла кыйыннаҥ кыйгырып турган.

3Теҥериде ӧскӧ билди кӧрӱнип келген: бат, јети башту ла он мӱӱстӱ јаан от-кызыл јелбеген. Баштарында јети кӱрее+. 4Куйругы теҥеридеҥ јылдыстардыҥ ӱчинчи ӱлӱзин јалмай согуп, јерге таштаган. Бу јелбеген бала табар ӱй кижиниҥ алдына туруп алган, балазын тапса, јуда саларга. 5Ӱй кижи ончо калыктарды темир тайакла кабырар эр киндиктӱ бала тапкан. Балазын оноҥ ала койып, Кудайга ла Оныҥ ширеезине апарып салгандар+. 6Ӱй кижи дезе ого Кудай белетеп койгон ээн јерге кача берген. Анда оны 1260 кӱнниҥ туркунына кичеейтен болгон+.

7Теҥериде јуу башталган: Михаил ле оныҥ ангелдери јелбегенге удура јуулашкан. Јелбеген ле оныҥ ангелдери олорго удура јуулашкан+. 8Је јелбеген баштагандар јеҥдирткен, олорго теҥериде јер табылбаган. 9Кӧрмӧс лӧ сатана деп адалаачы, бастыра телекейди мекелеечи јаан јелбеген, јебрен јылан, тӧмӧн ташталган. Ол јерге ташталган, ангелдери кожо ташталгандар+.

10Теҥериде айткан тыҥ ӱнди угуп ийгем:

– Эмди Кудайыстыҥ аргадажы, кӱчи ле каандыгы, Оныҥ Христозыныҥ јаҥы једип келди, нениҥ учун дезе карындаштарысты коптоочы, олорды Кудайыс алдында тӱни-тӱжи коптоочы ташталган. 11Карындаштарыс оны Кураанныҥ каныла, бойыныҥ керезиниҥ сӧзиле јеҥгендер, бойлорыныҥ јӱрӱмин ӧлӧргӧ дӧ јетире сӱӱбегендер+. 12Оныҥ учун јыргагар, теҥерилер ле олордо јуртагандар! Јерге ле талайга ачу-корон! Слерге кӧрмӧс тӱшкен. Ол ӧйи ас болгонын билип, тыҥ атыйланып калган.

13Јелбеген јерге таштатканын кӧрӧлӧ, эр киндиктӱ бала тапкан ӱй кижини истеп баштаган. 14Ӱй кижиге ээн јерге бойыныҥ јерине учсын деп, јаан мӱркӱттиҥ эки канады берилген. Анда оны јыланныҥ ыраагында ӧйдиҥ, ӧйлӧрдиҥ ле јарым ӧйдиҥ туркунына кичеейтен болгон+.

15Суу агыза берзин деп, јылан бойыныҥ оозынаҥ ӱй кижиниҥ кийнинеҥ агын суу божодып ийген. 16Је јер ӱй кижиге болужып, оозын ачып, јелбегенниҥ оозынаҥ чыккан сууны јудуп ийген. 17Јелбеген ӱй кижиге чугулданып, оныҥ арткан ач-ӱрениле – Кудайдыҥ јакылталарын бӱдӱрип тургандарла, бойлорында Иисус Христостыҥ керези бар болгондорло јуулажарга барган.

13

Эки аҥ

13^1Мен талайдыҥ кумагында тура бергем. Талайдаҥ чыгып јаткан он мӱӱстӱ ле јети башту аҥды кӧрӱп ийгем. Мӱӱстеринде – он кӱрее, баштарында – Кудайды јамандаган ат-јолдор бичилген+. 2Мен кӧрӱп ийген аҥ ирбиске тӱҥей болгон. Буттары – айуныйы, оозы – арсландыйы ошкош. Ого јелбеген бойыныҥ кӱчин, ширеезин ле улу јаҥ берген+. 3Аҥныҥ баштарыныҥ бирӱзи јаан шыркалудый болгонын кӧрӱп ийгем. Је бу јаан шырка јазылып калган. Јерде јуртаган ончо улус алаҥ кайкап, аҥныҥ кийнинеҥ барган. Аҥга јаҥ берген учун јелбегенге бажыргандар. 4Аҥга да бажырып, айткандар:

– Кем аҥга теҥ, кем оныла тартыжар аргалу?

5Улуркап, Кудайды јамандазын деп, аҥга оос берилген. Мыны тӧртӧн эки ай эдер јаҥ берилген+. 6Ол Кудайды јамандап айдарга, Оныҥ адын, Оныҥ јуртын, теҥериде јуртагандарды јамандаарга оозын ачкан. 7Ого агаруларга удура јуулажып јеҥери берилген. Кандый ла ӱйени, калыкты, тилди ле укты башкарар јаҥ берилген+. 8Телекей јайалганнаҥ ала сойылган Кураандагы јӱрӱмниҥ тӱрбегинде аттары бичилбеген, јерде јуртаган ончо улус бу аҥга бажырар+.

9Кулакту кижи уксын!+
10Олјого апарып јатканы, бойы олјого барар. Кылышла ӧлтӱрип јатканы, бойы кылыштаҥ ӧлӧр. Мында агарулардыҥ чыдузы ла бӱдӱмјизи керек+.

11Јердеҥ чыгып келген ӧскӧ аҥды кӧрӱп ийгем. Ол кураанныҥ мӱӱзи ошкош эки мӱӱстӱ болгон, јелбеген чилеп эрмектенген. 12Ол баштапкы аҥныҥ јаҥын оныҥ алдында бӱдӱрип, ончо јерди ле ондо јуртаган улусты јаан шырказы јазылган баштапкы аҥга бажыртат. 13Улу билдилер эдип, улус кӧзинче теҥеридеҥ јерге от то тӱжӱртип јат+. 14Аҥныҥ алдында эдерге берилген кайкалдарла ол јерде јуртаган улусты тӧгӱндеп јат. Анайып, кылыштаҥ шыркалу, је тирӱ аҥныҥ сӱрин этсин деп, јерде јуртаган улуска айдып јат+. 15Аҥныҥ сӱри айдар аргалу болзын деп, аҥныҥ сӱрине бажырбаган ончо улус ӧлтӱртсин деп, ого аҥныҥ сӱрине тын кийдирер јаҥ берилген. 16Ол ончозыныҥ, – кичӱлердиҥ ле улулардыҥ, байлардыҥ ла тӱреҥилердиҥ, јайымда јӱргендердиҥ ле кулдардыҥ – оҥ колдорына эмезе маҥдайларына таҥма тургустырып јат. 17Анайып, таҥма, эмезе аҥныҥ ады, эмезе оныҥ адыныҥ тоозы бар кижидеҥ башка кем де садып та албас, садып та болбос.

18Мында ойгорлык керектӱ. Санаа бары аҥныҥ тоозын алзын, бу – кижиниҥ тоозы. Оныҥ тоозы 666.

14

Јаҥы сарын

14^1Кӧрзӧм, Сион кырда Кураан туру, Оныла кожо 144 муҥ кижи. Маҥдайларында Оныҥ Адазыныҥ ады-јолы бичилген+. 2Теҥеридеҥ кӧп суулардыҥ, јаан кӱкӱрттиҥ табыжындый ӱн угуп ийгем. База улус бойлорыныҥ јадагандарыла ойногондо чыгатан ӱндий ӱн угуп ийгем+. 3Олор ширеениҥ алдында, тӧрт тындуныҥ ла башчылардыҥ алдында јаҥы сарын сарнап јат. Јердеҥ садылып алган байагы 144 муҥ кижидеҥ башка, бу сарынды кем де ӱренип албаган+. 4Бойлорын ӱй улусла быјарсытпаган улус бу, нениҥ учун дезе олор ару бойлоры артып калгандар. Кураан кайдаар ла барганда, Оныҥ кийнинеҥ барып турган улус бу. Олор баштапкы кат-јиилектер чилеп, Кудайга ла Кураанга улустаҥ садылып алган+. 5Олордыҥ сӧстӧринеҥ тӧгӱн табылбаган. Кудайдыҥ ширеези алдында олордо јек јок.

Ӱч ангел

6Теҥериде учуп бараткан ӧскӧ ангелди кӧрӱп ийгем. Јерде јуртаган улуска, кандый ла укка, ӱйеге, тилге ле калыкка јарлаарга, ол мӧҥкӱлик Јакшылыкту Јарлу болгон. 7Ол тыҥ ӱнденип айткан:

– Кудайдаҥ айап, Ого мак јетиригер, нениҥ учун дезе Оныҥ јаргызыныҥ ӧйи једип келди. Теҥерини ле јерди, талайды ла суулардыҥ агындарын јайаган Јайаачыга бажырыгар.

8Оныҥ кийнинеҥ экинчи ангел учуп, айткан:

– Келип тӱшти, келип тӱшти улу Вавилон! Ол кычаныҥ ла балырдыҥ аракызыла ончо калыктарды сугарган+.

9Олордыҥ кийнинеҥ ӱчинчи ангел учуп, тыҥ ӱнденип айткан:

– Аҥга ла оныҥ сӱрине бажырып, маҥдайына эмезе колына таҥма алынып турган кижи+
10Кудайдыҥ атыйланыжыныҥ чейилбеген аракызынаҥ, Оныҥ чугулыныҥ айагында белетелген аракыдаҥ ичер. Ол агару ангелдер алдында ла Кураан алдында отло, кӱкӱрле кыйнадылар+. 11Кыйыныныҥ ыжы ӱргӱлји чакка кӧдӱрилер. Аҥга ла оныҥ сӱрине бажырып, оныҥ адыныҥ таҥмазын алынып турган улус тӱште де, тӱнде де амыр билбес. 12Мында Кудайдыҥ јакылталарын чеберлеген ле Иисуска чындык агарулардыҥ чыдузы керек+.

13Теҥеридеҥ айткан ӱнди угуп ийгем:

– Мыны бичи: «Ӧлгӧндӧр, – Кайраканга бӱдӱп ӧлӱп јаткандар, – эмдидеҥ ары кежиктӱ. Эйе, – деп, Тын айдат, олор бойыныҥ ижинеҥ токынаар, олордыҥ керектери кийнинеҥ барып јат»+.

Јердиҥ ажын кескени

14Кӧрзӧм, ак булут, булутта Кижи Уулына тӱҥейи отуры. Бажында алтын ӧрӱмел, колында курч серп+. 15Байзыҥнаҥ ӧскӧ ангел чыгып, булутта Отурганга тыҥ ӱнденип кыйгырган:

– Серпиҥди ийип, ашты кес, нениҥ учун дезе аш кезер ӧй једип келген, јерде аш быжып калган+.

16Булутта Отурганы серпин јерге чачкан, јердиҥ ажы кезилген.

17Ӧскӧ ангел теҥеридеги байзыҥнаҥ чыгып келген, база курч серптӱ. 18Отты башкарар ӧскӧ ангел тагылдаҥ чыгып келеле, курч серптӱге тыҥ ӱнденип кыйгырган:

– Курч серпиҥди ийип, јердеги виноградтыҥ сабактарын кес, нениҥ учун дезе кат-јиилектери быжып калган.

19Ангел серпин јерге чачып, јердеги виноградты јууп, Кудайдыҥ чугулыныҥ улу-јаан сыскырузына таштаган+. 20Кат-јиилектер каланыҥ тыштындагы сыксыруда тепселген. Сыксырудаҥ кан чыгып, аттыҥ ӱйгенине де јетире кӧдӱрилип, 1600 стадияга[*] јайылган.

15

15^1Теҥериде улу ла кайкамчылу ӧскӧ билдини кӧрӱп ийгем – ол калганчы јети кату-јоболду јети ангел болгон. Бу кату-јоболдорло Кудайдыҥ чугулы туузылып јаткан+.

2Отло колынган шил талайдый немени кӧрӱп ийгем. Аҥды, оныҥ сӱрин ле ады-јолыныҥ тоозын јеҥген улус Кудайдыҥ јадагандарын тудунганча, шил талайда турулар+. 3Олор Кудайдыҥ Моисей кулыныҥ сарынын ла Кураанныҥ сарынын сарнап, айдыжып јадылар:

– Э-э, Кайракан, кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудай, эдип јӱрген керектериҥ улу ла кайкамчылу! Э-э, агару улустыҥ Кааны, јолдорыҥ чындык ла чын! 4Кем Сенеҥ айабас, Кайракан, адыҥды кем алкабас? Јаҥыс Сен агару. Ончо калыктар келип, алдыҥа бажырар, нениҥ учун дезе чындык керектериҥ ачылган.

5Мыныҥ кийнинде кӧрзӧм, теҥериде байзыҥныҥ ич јаны – керениҥ чадыры ачылган+. 6Байзыҥнаҥ јети кату-јоболду јети ангел чыгып келген. Олор ару ла јаркындалган кеден кийимдӱ болгон, кӧгӱстей алтын курлар курчалган+. 7Тӧрт тындуныҥ бирӱзи јети ангелге јети алтын айак берген. Бу айактар ӱргӱлји чакка јӱреечи Кудайдыҥ чугулыла толо болгон+. 8Байзыҥ Кудайдыҥ магынаҥ ла кӱчинеҥ ышла толгон. Јети ангелдиҥ јети кату-јоболы божобогончо, байзыҥга кем де кирип болбогон.

16

Кудайдыҥ чугулы

16^1Мыныҥ кийнинде байзыҥнаҥ јети ангелге айткан тыҥ ӱнди угуп ийгем:

– Барып, Кудайдыҥ чугулыныҥ јети айагын јерге урыгар+.

2Баштапкы ангел барып, айагын јерге урган. Аҥныҥ таҥмазы бар, оныҥ сӱрине бажырып јӱрген улустыҥ эди-канында јаман ла ириҥдӱ ӧҥзӱре шыркалар боло берген+.

3Экинчи ангел айагын талайга урган. Суу ӧлгӧн кижиниҥ каны ошкош кан боло берген, талайдагы ончо тындулар ӧлӱп калган+.

4Ӱчинчи ангел айагын сууларга ла агындарга урган. Олор кан боло берген. 5Сууларды башкарар ангелдиҥ мынайда айтканын угуп ийгем:

– Сен, Кайракан, акту, Сен – Бары ла Болгоны, Сен Агару, нениҥ учун дезе мыны јаргылагаҥ+. 6Олор агарулардыҥ ла јарлыкчылардыҥ канын тӧккӧн учун, Сен олорго кан ичерге бергеҥ. Олор бого туруп јат+.

7Тагылдаҥ айткан ӧскӧ ӱнди угуп ийгем:

– Эйе, Кайракан, кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудай, јаргыларыҥ чын ла чындык!+

8Тӧртинчи ангел айагын кӱнге урган: кӱнге улусты отло ӧртӧдӧри берилген. 9Улус коркышту изӱге ӧртӧткӧн. Олор бу кату-јоболдыҥ бажын билер Кудайдыҥ адын јамандап, Ого мак јетирбегендер ле баштанбагандар+.

10Бежинчи ангел айагын аҥныҥ ширеезине урган: аҥныҥ каандыгы караҥуй боло берген. Олор оору-сыстаҥ тилдерин тиштенип тургандар+. 11Оору-сызынаҥ ла шырказынаҥ улам Теҥери Кудайын јамандап, је эткен керектериниҥ кинчегин алынбагандар.

12Алтынчы ангел айагын улу Евфрат сууга урган: кӱнчыгыштаҥ каандарга јол белен болзын деп, оныҥ суузы сооло берген+. 13Бакадый ӱч кара јелбисти кӧрӱп ийгем. Олор јелбегенниҥ оозынаҥ, аҥныҥ оозынаҥ ла тӧгӱн јарлыкчыныҥ оозынаҥ чыгып јаткандар+. 14Бу – билдилер эдеечи шилемирдиҥ јелбистери. Олор бастыра телекейдиҥ каандарына, олорды кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудайдыҥ улу кӱнинде јуу-согушка јуурга, барып јадылар+.

15– Бат, уурчы чылап сакыбас јанынаҥ келерим. Јылаҥаш баспайын, уйадымды кижи кӧрбӧзин деп, ойгу болуп, кийимин чеберлеген кижи кежиктӱ+.

16Олор каандарды еврейлеп Армагеддон деп јерге јууп алгандар.

17Јетинчи ангел айагын кейге урган. Теҥериниҥ байзыҥындагы ширеедеҥ: «Бӱтти!» – деген тыҥ ӱн угулган. 18Јалкындар јалтылдап, кӱкӱрттер кӱркӱреп, ӱндер угулып, улу-јаан јерсилкиниш болгон. Андый тыҥ, андый улу-јаан јерсилкиниш кижи јерде табылганынаҥ бери болбогон+. 19Улу кала ӱч башка јарылган, калыктардыҥ калалары келип тӱшкен. Кудай улу Вавилонды эске алып, ого Бойыныҥ чугулыныҥ атыйланыжыныҥ аракылу айагынаҥ ичерге берген+. 20Кандый ла ортолык кача берген, кырлар јоголып калган+. 21Талант кемдӱ[*] јаан мӧндӱр теҥеридеҥ улуска тӱшкен. Мӧндӱрдеҥ болгон кату-јобол учун улус Кудайды јамандаган, нениҥ учун дезе бу коркышту кату-јобол болгон+.

17

Аҥга минген ӱй кижи

17^1Јети айакту јети ангелдиҥ бирӱзи келип, меге айткан:

– Бери кел, кӧп сууларда отурган улу балыр ӱй кижини јаргылаганын кӧргӱзейин+. 2Оныла кожо јердеги каандар балыр кылынган, оныҥ балырыныҥ аракызынаҥ јерде јуртаган улус эзирген+.

3Ангел мени ээн јерге Тында апарган. Кызыл аҥга минген ӱй кижини кӧрӱп ийгем. Бу аҥ бастыра бойы Кудайды јамандаган ат-јолдорло бичилген. Ол јети башту ла он мӱӱстӱ болгон+. 4Ӱй кижи кызыл ла кубакай-кызыл кийимдӱ болгон, алтынла, баалу-чуулу таштарла, эрјинеле кееркедилген. Колында алтын айак тудунып алган. Айак јескинчиле, балырыныҥ быјарыла толо болгон. 5Ӱй кижиниҥ маҥдайында јажытту ат бичилген: «Улу Вавилон, балыр ӱй улустыҥ ла јердеги быјардыҥ энези». 6Ӱй кижи агарулардыҥ канынаҥ ла Иисустыҥ керечилериниҥ канынаҥ эзирик болгонын кӧрӱп ийгем. Оны кӧрӧлӧ, сӱрекей кайкагам+. 7Ангел меге айткан:

– Не кайкап туруҥ? Сеге бу ӱй кижиниҥ ле оны алып јӱрген јети башту, он мӱӱстӱ аҥныҥ јажыдын айдып берейин. 8Сен кӧргӧн аҥ – болгон, эмди – јок. Ол алыс јердеҥ чыгып, бойыныҥ ӧлӱмине барар. Телекейдиҥ бӱткенинеҥ ала јӱрӱмниҥ тӱрбегинде ады-јолдоры бичилбеген, јерде јуртаган улус аҥды кӧрӱп, кайкажар, нениҥ учун дезе ол болгон, эмди јок, је ойто келер+. 9Мында ойгор санаа керек. Јети баш – ол ӱй кижи отурган јети тӧҥ, 10база јети каан. Бежӱзи ӧлгӧн, бирӱзи эзен, бирӱзи – келгелек. Келзе, мында узак артпас. 11Болгон ло эмди јок аҥ – ол сегизинчи, јетӱниҥ тоозынаҥ. Ол бойыныҥ ӧлӱмине барат.

12Сен кӧргӧн он мӱӱс – ол каандыкты алгалак он каан, је олор каандар чылап, аҥла кожо јаҥды бир саатка алар+. 13Олордыҥ санаазы јаҥыс, бойлорыныҥ кӱчин ле јаҥын аҥга берер. 14Олор Кураанга удура јуулажар, је Кураан олорды јеҥер, нениҥ учун дезе Ол – кайракандардыҥ Кайраканы, каандардыҥ Кааны. Оныла кожо јӱргендер айттырылган, талдалган ла чындык улус болуп јадылар+.

15База ангел меге айткан:

– Сен сууларды кӧрдиҥ, олордо балыр ӱй кижи отуры, ол суулар – калык ла јондор, элдер ле тилдер. 16Сен кӧргӧн он мӱӱс ле аҥ бойы балыр ӱй кижини јаман кӧрӧр, тӱредер, јылаҥаштаар, эди-канын јиир, отко ӧртӧп койор+. 17Олордыҥ јӱрегине Кудай Бойыныҥ табын бӱдӱрер кӱӱн салган. Олор Кудайдыҥ сӧзи бӱтпегенче, ончо јаҥды аҥга берер учурлу болгон. 18Сен кӧргӧн ӱй кижи дезе јердеги каандарды бийлеген улу кала.

18

Вавилонныҥ келип тӱшкени

18^1Мыныҥ кийнинде теҥеридеҥ тӱжӱп јаткан ӧскӧ ангелди кӧрӱп ийгем. Ондо улу јаҥ бар болгон. Оныҥ магынаҥ јер јарый берген. 2Ол тыҥ ӱнденип кыйгырып, айткан:

– Келип тӱшти, келип тӱшти улу Вавилон, ол – улу балыр ӱй кижи! Ол шилемирлердиҥ јурты, кандый ла кара јелбистиҥ шибееленер јери, кандый ла быјар, јескинчилӱ куштыҥ шибееленер јери боло берген+. 3Ончо калыктар оныҥ кычазыныҥ ла балырыныҥ аракызынаҥ ичкен, јердеги каандар оныла кожо балыр кылынып јӱрген, јердеги којойымдар оныҥ улуркагынаҥ байыган+.

4Теҥеридеҥ айткан ӧскӧ ӱнди угуп ийгем:

– Бу каладаҥ чык, калыгым, оныла кожо кинчек этпеске, оныҥ кату-јоболын албаска, 5нениҥ учун дезе оныҥ кинчектери теҥериге јетти, јаман керектерин Кудай эске алды. 6Слерге ол канайда берген, ого анайда ла јандыра беригер, эткен керектери аайынча эки катап кӧп јандырыгар. Слерге берген айагына ого ичерге эки катап кӧп урыгар. 7Бойын канча кире макка чыгарган ла сайраган, ого анча ла кире кыйын-шыра ла ачу-корон јандыра беригер, нениҥ учун дезе ол бойыныҥ јӱрегинде айдат: «Абакай-каан чылап отурып јадым. Мен тул эмезим, ачу-корон кӧрбӧзим». 8Мыныҥ учун бир кӱн ого кату-јобол, ӧлӱм, сыгыт ла торо келер, ол отло ӧртӧлӧр, нениҥ учун дезе оны јаргылаачы Кудай Кайракан – кӱчтӱ+.

9Оныҥ кӱйӱп, ышталып јатканын кӧрӧлӧ, оныла кожо балыр кылынган, байлыгыла јӱрген јердеги каандар оны эске алып, ыйлажып-сыктажар. 10Кыйын-шыразынаҥ коркып, ыраагында туруп, айдыжар: «Ачу-корон, ачу-корон сеге, улу кала, бек кала Вавилон! Сениҥ јаргыҥ бир ӧйдӧ келди!»

11Јердеги којойымдар оны эске алып, ыйлажып-сыктажар, нениҥ учун дезе олордоҥ кем де неме садып албас: 12алтын ла мӧҥӱн эдимдерди, баалу-чуулу таштарды, эрјинени, кӱделини, кызыл бӧсти, торконы, кӧс кылбыгар бӧстӧрди, јараш јытту јӱзӱн-јӱӱр агаштарды, јоонныҥ сӧӧгинеҥ ле эҥ баалу агаштаҥ эткен јӱзӱн-базын эдимдерди, кӱлерди, темирди, ак-ташты, 13јараш јытту ӧзӱмди, фимиамды, мирраны, ладанды, аракыны, майды, кулурды, буудайды, малды, койлорды, јылкыларды, јуучыл абраларды, улустыҥ эди-канын ла јулазын.

14Бойыҥ кӱӱнзеген кат-јиилектер сенде јоголып калган. Ончо байлыктарыҥ ла јаркыныҥ сени таштап барган, – оны таап болбозыҥ.

15Мыныҥ ончозыла садыжып байыган којойымдар оныҥ кыйын-шыразынаҥ коркып, ыраагында тургулаар, ыйлап, сыктап, 16айдыжар: «Ачу-корон, ачу-корон сеге, улу кала, кӱдели, кызыл ла кубакай-кызыл кийим кийген, алтынла, баалу-чуулу таштарла, эрјинеле кееркедилген кала, 17нениҥ учун дезе ондый байлык бир ле ӧйдӧ јоголып калган!»

Ончо керепчилер, ончо керепле јӱзеечилер, ончо талайчылар, талайда иштеген ончо улус ыраагында туруп, 18оныҥ кӱйӱп, ышталып јатканын кӧрӱп, кыйгырыжа бергендер:

– Кандый кала бу улу калага тӱҥей!

19Олор баштарына кубал сееп, онтоп-калактап, ыйлап-сыктап, айдыжып тургандар:

– Ачу-корон, ачу-корон сеге, улу кала! Талайда керептерлӱ ончо улус оныҥ эрјинелериле байыган, је ол бир ле ӧйдӧ ээнзиреп калган. 20Бого сӱӱнигер, теҥери, агарулар, апостолдор ло јарлыкчылар, нениҥ учун дезе Кудай оны слердиҥ јаргыгарла јаргылаган.

21Бир кӱчтӱ ангел теерменниҥ јаан тажындый ташты алып, талайга таштап, айткан:

– Мынайып ла улу Вавилон кала ташталар, оны кем де таап болбос. 22Јадагандаган, сарнаган, шоорлогон, сыбыскылаган улустыҥ ӱни сенде база угулбас; кандый бир немеле узанган ус сенде база болбос, теерменниҥ тажыныҥ табыжы сенде база угулбас; 23јарыткыштыҥ јарыгы сенде база јарытпас; колтуныҥ ла сыргалјыныҥ ӱни сенде база угулбас, нениҥ учун дезе којойымдарыҥ улус ортодо јерде улулар болгон, илби-тармаҥла ончо калыктар астырылган. 24Ондо јарлыкчылардыҥ, агарулардыҥ ла јерде ӧлтӱрткен ончо улустыҥ каны табылган+.

19

Теҥеридеги сӱӱнчи

19^1Мыныҥ кийнинде теҥериде кӧп тӱмен улустыҥ ӱни ошкош тыҥ ӱнди угуп ийгем:

– Аллилуия! Аргадаш, мак ла кӱч – Кудайыстыйы,+
2нениҥ учун дезе Оныҥ јаргылары чын ла чындык. Ол јерди бойыныҥ балырыла быјарсыткан улу балыр ӱй кижини јаргылаган, Бойыныҥ кулдарыныҥ каны учун ӧч алган+.

3Олор такып айткандар:

– Аллилуия! Оныҥ ыжы ӱргӱлји чакка кӧдӱрилет+.

4Јирме тӧрт башчы ла тӧрт тынду кӧҥкӧрӧ тӱжӱп, ширееде отурган Кудайга бажырып,

– Аминь! Аллилуия! – дегендер+.

5Ширеедеҥ мынайда айткан ӱн чыккан:

– Кудайысты мактагар, Оныҥ ончо кулдары, Оноҥ айап јӱргендер, кичӱлер ле улулар!

6Кӧп улустыҥ ӱниндий, кӧп суулардыҥ ла јаан кӱкӱрттиҥ табыжындый неме угуп ийгем, олор айдыжып тургандар:

– Аллилуия! Кайракан, кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудайыс, каанныҥ ширеезине отурды!+
7Сӱӱнип јыргайлы, Ого мак јетирели, нениҥ учун дезе Кураанныҥ тойы једип келген, Оныҥ сыргалјызы бойын белетеп алган+. 8Ого кеен, ару ла јарык кӱдели кийим кийерге берилген. Кеен кӱдели кийим агарулардыҥ чындык керектери болуп јат+.

9Ангел меге айткан:

– Бичи: «Кураанныҥ ажын јиирине айттырылганы кежиктӱ».

Меге база айткан:

– Бу сӧстӧр – Кудайдыҥ чын сӧстӧри.

10Мен ангелге бажырарга, оныҥ будыныҥ јанына кӧҥкӧрӧ тӱшкем. Је ол меге айткан:

– Јок, онойтпо. Мен сеге ле Иисустыҥ керези бар карындаштарыҥа андый ла кул. Кудайга бажыр! Иисустыҥ керези – судурлаштыҥ тыны+.

Ак аттузы

11Ачык теҥерини ле ак атка Мингенди кӧрӱп ийгем. Оны Чындык ла Чын деп адап јадылар, Ол чындык јаргылап ла јуулажып јат. 12Оныҥ кӧстӧри – от јалбыжындый, бажында кӧп кӱреелер. Анда бичилген ат бар, Оныҥ Бойынаҥ башка, оны кем де билбес+. 13Ол канла шиҥилген кийим кийген. Оныҥ ады-јолы – Кудайдыҥ Сӧзи+. 14Оныҥ кийнинеҥ ак аттарлу, кеен, ак ла ару кӱдели кийимдӱ теҥериниҥ черӱлери барып јат. 15Калыктарды јеҥерге, оозынаҥ курч кылыш чыгып јат. Ол калыктарды темир тайакла кабырат, кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудайдыҥ атыйланыжыныҥ ла чугулыныҥ сыксырузын Бойы тепсейт+. 16Кийиминде ле јалмажында ат бичилген: каандардыҥ Кааны, кайракандардыҥ Кайраканы.

17Кӱнде турган бир ангелди кӧрӱп ийгем. Ол теҥериде учуп бараткан ончо куштарга тыҥ ӱнденип кыйгырган:

– Бери учыгар, Кудайдыҥ улу курсагын јиирге јуулыгар! 18Слер каандардыҥ эдин, муҥ черӱ башчыларыныҥ эдин, кӱчтӱлердиҥ эдин, аттардыҥ ла олорго минген улустыҥ эдин, ончозыныҥ, – јайымда јӱргендердиҥ де, кулдардыҥ да, кичӱлердиҥ де, улулардыҥ да эдин јииригер.

19Аҥды, јердеги каандарды ла олордыҥ черӱлерин кӧрӱп ийгем. Олор атка Мингенге, Оныҥ черӱлерине удура јуулажарга јуулгандар+. 20Аҥ олјого алылган, оныла кожо оныҥ алдына билдилер јайаган тӧгӱн јарлыкчы. Ол билдилер јайап, аҥныҥ таҥмазын алынган ла оныҥ сӱрине бажырган улусты аскырган. Олор экилези кӱкӱрле кӱйген отту кӧлгӧ тирӱге ташталган+. 21Арткандары атка Мингенниҥ оозынаҥ чыгаачы кылыштаҥ ӧлгӧн. Ончо куштар олордыҥ эдин јип тойгон+.

20

Муҥ јыл

20^1Теҥеридеҥ тӱжӱп јаткан ангелди кӧрӱп ийгем. Оныҥ колында алыс јердиҥ тӱлкӱӱри ле јаан кынјы болгон+. 2Ол кӧрмӧс лӧ сатана болгон јелбегенди – јебрен јыланды тудуп, муҥ јылга кынјылаган+. 3Алыс јерге таштап, бӧктӧйлӧ, чыгар јерин таҥмалаган. Оныҥ учун ол муҥ јыл туузылбайынча, калыктарды астырып болбос. Мыныҥ кийнинде ас ӧйгӧ јайымдалар.

4Ширеелерди, олордо отурган, јаргылаарга тап берилген улусты кӧрӱп ийгем. База Иисусты керелегени учун, Кудайдыҥ сӧзи учун бажын кезе чаптырган улустыҥ јулаларын. Олор аҥга, оныҥ сӱрине де бажырбаган, маҥдайына ла колына таҥма албаган. Олор тынданып, Христосло кожо муҥ јыл башкарган+. 5Муҥ јыл туузылбаганча, ӧлгӧн улустыҥ артканы тынданбаган. Бу – баштапкы тирилиш. 6Баштапкы тирилиште ӱлӱзи бары кежиктӱ ле агару. Олорды экинчи ӧлӱм бийлеп болбос, је олор Кудайдыҥ ла Христостыҥ абыстары болор, Оныла кожо муҥ јыл башкарар+.

7Муҥ јыл туузылза, сатана каруулдаҥ јайымдалар. Ол јердиҥ тӧрт булуҥында јуртаган калыктарды – Гог ло Магогты астырайын, олорды јуулажарга јууйын деп чыгар. Олордыҥ тоозы талайдыҥ кумагындый болор. 8Олор јердиҥ телкемине чыгып, агарулардыҥ оду-турлузын ла Кудайдыҥ сӱӱген калазын курчап ийгендер+. 9Је теҥеридеги Кудайдаҥ от тӱжӱп, олорды јудуп койгон+. 10Олорды астырган кӧрмӧс дезе отту ла кӱкӱрлӱ кӧлгӧ ташталган. Аҥ ла тӧгӱн јарлыкчы анда ок болгондор. Олор ончозы тӱни-тӱжи ӱргӱлји чакка кыйналар+.

Ӧлгӧн улусты јаргылаганы

11Улу ак ширеени ле ондо Отурганды кӧрӱп ийгем. Оныҥ кӧрӱжинеҥ теҥери ле јер качкандар, олорго јер табылбаган. 12Кудайдыҥ алдында турган ӧлгӧн улусты, кичӱлерди ле улуларды кӧрӱп ийгем. Тӱрбектер ачык болгон, ӧскӧ тӱрбек база ачык болгон – јӱрӱмниҥ тӱрбеги. Ӧлгӧн улус тӱрбектерде бичилгениле эткен керектериле јаргылаткан+. 13Талай бойындагы ӧлгӧн улусты берген, Ӧлӱм ле Таамы ӧлгӧн улузын бергендер. Кажызы ла эткен керектериле јаргылаткан+. 14Ӧлӱм ле Таамы отту кӧлгӧ ташталган. Бу – экинчи ӧлӱм. 15Јӱрӱмниҥ тӱрбегинде бичилбегени, отту кӧлгӧ ташталган+.

21

Јаҥы Иерусалим

21^1Јаҥы теҥерини ле јаҥы јерди кӧрӱп ийгем. Башкы теҥери ле башкы јер кеде јӱре бергендер, талай да јок болгон+. 2Мен, Иоанн, теҥеридеги Кудайдаҥ тӱжӱп јаткан агару каланы, јаҥы Иерусалимди, кӧрӱп ийгем. Ол эш-нӧкӧрине болуп кееркединген сыргалјыдый белетелген+. 3Теҥеридеҥ айткан тыҥ ӱнди угуп ийгем:

– Бат, Кудайдыҥ чадыры улусла кожо, Ол олорло кожо јӱрер. Олор Оныҥ калыгы болор, Ол Бойы олордыҥ Кудайы болор. 4Олордыҥ кӧзинеҥ ончо јашты арчыыр. Ӧлӱм де, ачу-корон до, сыгыт та, јобол до база болбос, нениҥ учун дезе башкызы јӱре берген+.

5Ширееде Отурганы айткан:

– Бат, ончозын јаҥы эдип јайап јадым!

Оноҥ айткан:

– Бичи, бу сӧстӧр чындык ла чын+.

6Оноҥ меге:

– Бӱтти! – деген. – Мен – Альфа ла Омега, Бажы ла Учы. Суузап турганга јӱрӱмниҥ суузынаҥ тегинге берерим+. 7Јеҥип турганы ончозын энчиленер. Мен ого Кудайы болорым, ол Меге уулым болор+. 8Коркынчактардыҥ, чындык эместердиҥ, быјарсыгандардыҥ, ӧлтӱреечилердиҥ, балыр кылынып јӱргендердиҥ, тармачылардыҥ, чалуга бажыраачылардыҥ ла ончо тӧгӱнчилердиҥ јери – отло, кӱкӱрле кӱйген кӧлдӧ. Бу – экинчи ӧлӱм+.

9Калганчы јети кату-јоболло толо јети айакту јети ангелдиҥ бирӱзи келип, меге айткан:

– Кел, сыргалјыны, Кураанныҥ эжин, кӧргӱзейин+.

10Ол мени Тынга алдыртып, јаан ла бийик кырга чыгарала, теҥеридеги Кудайдаҥ тӱжӱп јаткан улу каланы, агару Иерусалимди кӧргӱскен+. 11Ол Кудайдыҥ магыла јаркындалган. Оныҥ јаркыны сӱрекей баалу таштыҥ, кристаллдый ару яспис таштыҥ јаркынындый. 12Ол јаан ла бийик стенелӱ, он эки каалгалу. Каалгаларда он эки ангел турат. Анда Израильдиҥ калыгыныҥ он эки угыныҥ ады-јолдоры бичилген. 13Ӱч каалга кӱнчыгыштаҥ болгон, ӱчӱзи – тӱндӱктеҥ, ӱчӱзи – тӱштӱктеҥ, ӱчӱзи – кӱнбадыштаҥ. 14Каланыҥ стенези он эки тӧстӱ. Олордо Кураанныҥ он эки апостолыныҥ ады-јолдоры бичилген+.

15Меге айтканы каланы, оныҥ каалгаларын ла стенезин кемјийтен алтын тайакту болгон+. 16Кала тӧрт булуҥду, оныҥ узуны тууразындый ок. Ол каланы тайакла кемјиирде, он эки муҥ стадия[*] болгон. Узуны, тууразы ла бийиги тӱҥей. 17Стенезин кемјиген. Кижиниҥ кемјӱзиле колдыҥ јӱс тӧртӧн тӧрт карызы[*] болгон. Бу ангелдиҥ кемјӱзи. 18Стене яспистеҥ тудулган, кала бойы – ару шилдий ару алтын. 19Каланыҥ стенезиниҥ тӧстӧри јӱзӱн-јӱӱр баалу-чуулу таштарла кееледилген: баштапкы тӧс – яспис, экинчизи – сапфир, ӱчинчизи – халкидон, тӧртинчизи – смарагд, 20бежинчизи – сардоникс, алтынчызы – сардолик, јетинчизи – хризолит, сегизинчизи – берилл, тогузынчызы – топаз, онынчызы – хризопраз, он биринчизи – гиацинт, он экинчизи – аметист. 21Он эки каалга – он эки эрјине: кажы ла каалга бир эрјинедеҥ эдилген. Каланыҥ оромы – јалтыраган шилдий ару алтын.

22Калада байзыҥ кӧрбӧгӧм, нениҥ учун дезе оныҥ байзыҥы – кӱчтӱдеҥ кӱчтӱ Кудай Кайракан ла Кураан. 23Калага јарыдар кӱн де, ай да керек јок, оны Кудайдыҥ магы јарыткан, оныҥ јарыткыжы – Кураан+. 24Аргадалган калыктар оныҥ јарыгында базып јӱрер, јердеги каандар ого бойыныҥ магын ла кӱндӱӱзин экелер. 25Каланыҥ каалгалары тӱште јабылбас, тӱн де ондо болбос. 26Ого калыктардыҥ магын ла кӱндӱзин экелгилеер. 27Ого бир де быјар неме, јескинчилӱ кылынып, тӧгӱнденип јӱрген бир де кижи кирбес, јӱк ле Кураандагы јӱрӱмниҥ тӱрбегинде бичилгени кирер.

22

Бат, удабастаҥ келерим!

22^1Ангел меге јӱрӱмниҥ ару суузыныҥ агынын кӧргӱскен. Ол кристаллдый ару болгон, Кудайдыҥ ла Кураанныҥ ширеезинеҥ агып чыккан. 2Каланыҥ оромыныҥ орто тужында, сууныҥ ол јанында ла бу јанында јӱрӱмниҥ агажы ӧскӧн. Ол ай сайын, јылына он эки катап тӱжӱм берип турган. Оныҥ јалбрактары калыктарды эмдеерге берилген+.

3Калада каргышка калганы база болбос. Анда Кудайдыҥ ла Кураанныҥ ширеези болор, Оныҥ кулдары Ого бажырып јӱрер. 4Олор Оныҥ Бойын кӧрӧр, олордыҥ маҥдайында Оныҥ ады бичилер+. 5Анда тӱн база болбос, олорго јарыткыш та, кӱнниҥ јарыгы да керек јок болор, нениҥ учун дезе олорго Кудай Кайракан јарыдар. Олор ӱргӱлји чакка башкарар+.

6Ангел меге айткан:

– Бу сӧстӧр чындык ла чын. Удабастаҥ не болотонын Бойыныҥ кулдарына кӧргӱзерге, агару јарлыкчылардыҥ тыныныҥ Кудай Кайраканы Бойыныҥ ангелин ийген+.

7Бат, удабастаҥ келерим! Бу тӱрбектиҥ судур сӧстӧрин чеберлеп јӱрген кижи кежиктӱ+.

8Мен, Иоанн, мыны уктым, кӧрдим. Мен угала, кӧрӧлӧ, меге мыны кӧргӱзип турган ангелге бажырарга, оныҥ бут алдына кӧҥкӧрӧ тӱшкем+. 9Је ол меге айткан:

– Јок, онойтпо. Мен сендий ле јарлыкчы карындаштарыҥдый, бу тӱрбектиҥ сӧстӧрин чеберлеп јӱрген улустый ок кул. Кудайга бажыр.

10Меге база айткан:

– Бу тӱрбектиҥ судур сӧстӧрине таҥма баспа, нениҥ учун дезе ӧй јууктап келген+. 11Чын эмести эткени база да чын эмести эткей, быјары база да быјартынгай, актузы база да актуны эткей, агарузы база да агарулангай+.

12Бат, удабастаҥ келерим! Кайралымды кожо экелип, кажы ла кижиге эткен кереги аайынча берерим+. 13Мен – Альфа ла Омега, Баштапкызы ла Калганчызы, Бажы ла Учы+.

14Оныҥ јакылталарын бӱдӱрип јӱргендери – кежиктӱ. Олор јӱрӱмниҥ агажынаҥ алып јиир, калага каалгала кирер+. 15Тыштында артары – ийттер ле тармачылар, балыр јӱрӱмдӱлер ле ӧлтӱреечилер, чалуга бажыраачылар, тӧгӱнди сӱӱчи ле тӧгӱндеп турган кандый ла улус+.

16Мен, Иисус, Бойымныҥ ангелимди ийгем. Ол мыны слерге серкпелерде керелеер. Мен – Давидтиҥ тазылы ла калдыгы, јаркынду таҥ чолмон+.

17Тын ла Сыргалјы: «Кел!» – дейдилер. Угуп турганы: «Кел!» – дегей. Суузаганы келгей, кӱӱни бары јӱрӱмниҥ суузын тегинге алгай+.

18Бу тӱрбектиҥ судур сӧстӧрин угуп турган кажы ла кижиге керелеп турум: ол сӧстӧргӧ неме кошкон кижиге Кудай бу тӱрбекте бичилген кату-јоболды кожор. 19Бу судур тӱрбектиҥ сӧстӧринеҥ нени алып барза, Кудай јӱрӱмниҥ бичигинеҥ, агару каладаҥ ла бу тӱрбекте бичилгенинеҥ оныҥ ӱлӱзин алып барар.

20Мыны керелеечи айдат:

– Эйе, удабастаҥ келерим!

Аминь. Кел, Иисус Кайракан!+

21Иисус Христос Кайраканыстыҥ јакшылыгы ончогорло болгой. Аминь.

* 6:6 6:6 Бескениҥ ас кемјӱзи.

* 9:11 9:11 Јайрадаачы.

* 14:20 14:20 Ӱч јӱс беристеге шыдар.

* 16:21 16:21 Талант – 40 килограммга шыдар бескелӱ.

* 21:16 Эки муҥ эки јӱс беристе.

* 21:17 Алтан беш метрге шыдар.

+ 1:1 Ачылта 22:6
+ 1:2 Ин. 19:35
+ 1:3 Ачылта 22:7, Ачылта 22:10

+ 1:4 Ачылта 3:1, Ачылта 4:5, Ачылта 5:6, Ин. 3:11, 1 Тимофейге 6:13, Апостолдордыҥ керектери 26:23, 1 Кор. 15:20, Колоссыдагыларга 1:18, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:18-19

+ 1:6 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:9, Ачылта 5:10, Ачылта 20:6, Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:11, Иуда 1:24-25, Ачылта 5:13

+ 1:9 Мк. 10:39
+ 1:10 Ачылта 4:2
+ 1:13 Ачылта 15:6
+ 1:14 Ачылта 2:18, Ачылта 19:12

+ 1:16 Еврейлерге 4:12, Ачылта 19:15, Мф. 17:2

+ 1:17 Мф. 28:4, Ачылта 2:8, Ачылта 22:13

+ 1:18 Римдегилерге 6:9, Римдегилерге 14:9, Ачылта 9:1, Ачылта 20:1

+ 2:1 Ачылта 1:13, Ачылта 1:16

+ 2:2 2 Кор. 11:13, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:1

+ 2:7 Мф. 11:15, Мк. 4:9, Лк. 8:8, Ачылта 3:6, Ачылта 3:13, Ачылта 3:22, Ачылта 13:9, Ачылта 3:5, Ачылта 21:7, Лк. 23:43, 2 Кор. 12:4, Ачылта 22:2

+ 2:8 Ачылта 1:17-18

+ 2:9 Иаковтыҥ самаразы 2:5, 2 Кор. 8:9, Ачылта 3:9

+ 2:10 Ачылта 12:11, Иаковтыҥ самаразы 1:12, Ачылта 3:11

+ 2:11 Ачылта 2:7, Ачылта 20:6, Ачылта 21:8

+ 2:12 Ачылта 1:16

+ 2:14 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:15, Апостолдордыҥ керектери 15:29, 1 Кор. 8:10, 1 Кор. 10:19

+ 2:15 Ачылта 2:6

+ 2:16 2 Фессалоникадагыларга 2:8

+ 2:17 Ачылта 2:7, Ин. 6:48-50, Ачылта 3:12, Ачылта 19:12

+ 2:18 Ачылта 1:14-15

+ 2:20 Ачылта 2:14

+ 2:21 Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:9, Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:15

+ 2:23 Мф. 16:27

+ 2:25 Ачылта 3:11

+ 2:26 Ачылта 12:5, Ачылта 19:15, Ачылта 22:16

+ 2:29 Ачылта 2:7

+ 3:1 Ачылта 1:4-5, Ачылта 1:16, Римдегилерге 1:15, Ефестегилерге 2:1, Ефестегилерге 2:5, Колоссыдагыларга 2:13, 1 Тимофейге 5:6

+ 3:3 Мф. 24:43-44, Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:10, 1 Фессалоникадагыларга 5:2, Ачылта 16:15

+ 3:4 Иуда 1:23, Ачылта 6:11, Ачылта 7:9, Мф. 10:11, Мф. 22:8, Апостолдордыҥ керектери 13:46

+ 3:5 Ачылта 2:7, Ачылта 21:7, Лк. 10:19, Мф. 10:32

+ 3:6 Ачылта 2:7

+ 3:9 Ачылта 2:9

+ 3:10 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:9, 1 Кор. 10:13

+ 3:11 Ачылта 22:7, Ачылта 22:12, Ачылта 22:20, Ачылта 2:25

+ 3:12 Ачылта 2:7, Ачылта 2:17

+ 3:13 Ачылта 2:7

+ 3:14 Колоссыдагыларга 1:15, Колоссыдагыларга 1:18, 1 Кор. 14:16, 2 Кор. 1:20

+ 3:17 1 Кор. 4:8, Ин. 9:39-41
+ 3:18 Ачылта 16:15
+ 3:19 Еврейлерге 12:5-6
+ 3:20 Лк. 12:36, Ин. 14:23

+ 3:21 Ин. 16:33, Мк. 16:19, Мф. 19:28, Лк. 22:30

+ 3:22 Ачылта 2:7
+ 4:1 Ачылта 1:10
+ 4:2 Ачылта 1:10,
+ 4:4 Ачылта 3:4

+ 4:5 Ачылта 8:5, Ачылта 11:19, Ачылта 16:18, Ачылта 1:4-5,

+ 4:6 Ачылта 15:2,
+ 4:11 Ачылта 5:12,
+ 5:1 Ачылта 10:4, Ачылта 22:10
+ 5:5 Ачылта 22:16,

+ 5:6 Ин. 1:29, Ин. 1:36, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:19, Апостолдордыҥ керектери 8:32-33, Ачылта 1:4-5

+ 5:8 Ачылта 8:3-4

+ 5:9 Ачылта 14:3, Ачылта 7:9, Ачылта 11:9, Ачылта 14:6, Ачылта 14:3-4

+ 5:10 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:9, Ачылта 1:6
+ 5:11 Лк. 2:13
+ 5:12 Ачылта 4:11

+ 5:13 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:11, Иуда 1:24-25, Ачылта 1:6, Ачылта 7:12

+ 5:14 Ачылта 4:10

+ 6:1 Ачылта 5:1, Ачылта 4:7, Ачылта 14:2, Ачылта 19:6

+ 6:4 Мк. 13:8
+ 6:6 Ачылта 7:3
+ 6:9 Ачылта 20:4

+ 6:10 Лк. 18:7, 2 Фессалоникадагыларга 1:6, Ачылта 19:2

+ 6:11 Ачылта 3:4
+ 6:12 Мк. 13:8, Ачылта 11:13,
+ 6:14 Ачылта 16:20
+ 6:16 Лк. 23:30
+ 7:3 Ачылта 14:1, Ачылта 22:4
+ 7:9 Ачылта 3:4
+ 7:10 Ачылта 12:10, Ачылта 19:1
+ 7:11 Ачылта 4:6
+ 7:12 Ачылта 5:13-14

+ 7:14 Мф. 24:21, Еврейлерге 9:14, Ачылта 19:8, Ачылта 22:14

+ 7:17 Ин. 10:11, Ачылта 21:4
+ 8:1 Ачылта 5:1
+ 8:2 Мф. 18:10-11
+ 8:3 Ачылта 5:8
+ 8:4 Апостолдордыҥ керектери 10:4
+ 8:5 Ачылта 4:5
+ 8:8 Ачылта 11:6
+ 8:10 Ачылта 9:1

+ 9:1 Лк. 10:18, Ачылта 8:10, Ачылта 12:8-9, Ачылта 1:18

+ 9:4 Ачылта 7:2-4
+ 9:12 Ачылта 11:14
+ 9:14 Ачылта 16:12
+ 9:20 1 Кор. 10:20,
+ 9:21 Ачылта 21:8, Ачылта 22:15
+ 10:1 Ачылта 4:3, Ачылта 1:15-16
+ 10:4 Ачылта 5:1, Ачылта 22:10
+ 10:7 Ачылта 11:15
+ 11:1 Ачылта 21:15
+ 11:2 Лк. 21:24, Ачылта 12:6, Ачылта 13:5
+ 11:6 Ачылта 8:8
+ 11:7 Ачылта 9:1,

+ 11:12 Ачылта 4:1, 1 Фессалоникадагыларга 4:17

+ 11:13 Ачылта 6:12

+ 11:14 Ачылта 8:13, Ачылта 9:12

+ 11:15 Мф. 24:31, Ачылта 10:7, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24

+ 11:16 Ачылта 4:4
+ 11:17 Ачылта 1:4, Ачылта 16:5
+ 11:18 Ачылта 20:12
+ 11:19 Ачылта 15:5, Ачылта 16:21

+ 12:3 Ачылта 13:1, Ачылта 17:3, Ачылта 17:12

+ 12:5 Ачылта 2:27, Ачылта 19:15
+ 12:6 Ачылта 11:3, Ачылта 13:5
+ 12:7 Иуда 1:9
+ 12:9 Ачылта 20:2, Лк. 10:18, Ин. 12:31

+ 12:11 Ачылта 15:2, Лк. 14:26, Ин. 12:25, Ачылта 2:10

+ 12:14 Ачылта 13:5
+ 13:1 Ачылта 12:3
+ 13:2 Лк. 4:6
+ 13:5 Ачылта 11:2, Ачылта 12:6
+ 13:7 Ачылта 11:7, Ачылта 12:17
+ 13:8 Ачылта 3:5
+ 13:9 Ачылта 2:7
+ 13:10 Ачылта 14:12

+ 13:13 Мк. 13:22, Ачылта 16:13, Ачылта 19:20, Лк. 9:54

+ 13:14 Мф. 24:24, Мк. 13:22, 2 Фессалоникадагыларга 2:9

+ 14:1 Еврейлерге 12:22, Ачылта 3:12, Ачылта 7:3-4

+ 14:2 Ачылта 1:15, Ачылта 6:1

+ 14:3 Ачылта 5:9

+ 14:4 2 Кор. 11:2, Иаковтыҥ самаразы 1:18, 2 Фессалоникадагыларга 2:13

+ 14:8 Ачылта 18:2
+ 14:9 Ачылта 13:15
+ 14:10 Ачылта 14:10, Ачылта 20:10
+ 14:12 Ачылта 13:10
+ 14:13 Ачылта 20:6
+ 14:14 Ачылта 1:13
+ 14:15 Мк. 4:29
+ 14:19 Ачылта 19:15
+ 15:1 Ачылта 16:1, Ачылта 17:1, Ачылта 21:9
+ 15:2 Ачылта 4:6, Ачылта 12:11, Ачылта 13:17
+ 15:5 Ачылта 11:19
+ 15:6 Ачылта 1:13
+ 15:7 Ачылта 4:6
+ 16:1 Ачылта 15:1,
+ 16:2 Ачылта 13:16,
+ 16:3 Ачылта 8:8-9
+ 16:5 Ачылта 1:4, Ачылта 11:17,
+ 16:6 Мф. 23:35, Ачылта 18:24,
+ 16:7 Ачылта 6:9
+ 16:9 Апостолдордыҥ керектери 12:23
+ 16:10 Ачылта 13:2,
+ 16:12 Ачылта 9:14,
+ 16:13 Ачылта 12:3, Ачылта 13:11
+ 16:14 Мк. 13:22, Ачылта 13:13

+ 16:15 Мф. 24:43-44, Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:10, 1 Фессалоникадагыларга 5:2, Ачылта 3:3, Ачылта 3:18

+ 16:18 Мк. 13:19
+ 16:19 Ачылта 14:10
+ 16:20 Ачылта 6:14
+ 16:21 Ачылта 11:19
+ 17:1 Ачылта 15:1, Ачылта 21:9,
+ 17:2 Ачылта 14:8
+ 17:3 Ачылта 12:3
+ 17:6 Ачылта 16:6
+ 17:8 Ачылта 9:1, Ачылта 11:7
+ 17:12 Ачылта 12:3
+ 17:14 1 Тимофейге 6:15, Ачылта 19:16,
+ 17:16 Ачылта 18:8
+ 18:2 Ачылта 14:8,
+ 18:3 Ачылта 17:2,
+ 18:8 Ачылта 17:16
+ 18:24 Мф. 23:35, Ачылта 16:6, Ачылта 17:6
+ 19:1 Ачылта 7:10
+ 19:2 Ачылта 6:10
+ 19:3 Ачылта 14:11, Ачылта 18:9
+ 19:4 Ачылта 4:4
+ 19:6 Ачылта 1:15, Ачылта 6:1,
+ 19:7 Мф. 22:2, Мф. 25:10, Ачылта 21:2
+ 19:8 Ачылта 7:14

+ 19:10 Апостолдордыҥ керектери 10:25-26, Ачылта 22:8-9

+ 19:12 Ачылта 1:14, Ачылта 2:17

+ 19:13 Ин. 1:1

+ 19:15 Ачылта 1:16, Ачылта 2:27, Ачылта 12:5, Ачылта 14:19-20

+ 19:19 Ачылта 16:16
+ 19:20 Ачылта 13:11-15, Ачылта 16:13,
+ 19:21 Ачылта 1:16
+ 20:1 Ачылта 9:1
+ 20:2 Ачылта 12:9

+ 20:4 Мф. 19:28, Ачылта 6:9, Ачылта 13:12-16,

+ 20:6 Ачылта 2:11, Ачылта 14:13, Ачылта 21:8, Ачылта 1:6

+ 20:8 Ачылта 16:14
+ 20:9 Ачылта 11:5
+ 20:10 Ачылта 19:20
+ 20:12 Мф. 16:27
+ 20:13 Апостолдордыҥ керектери 24:15
+ 20:15 Мф. 13:42, Мф. 13:50

+ 21:1 Петрдыҥ 2-чи самаразы 3:13, Ачылта 20:11

+ 21:2 Галаттарга 4:26, Еврейлерге 12:22, Ачылта 19:7

+ 21:4 Ачылта 7:17,

+ 21:5 2 Кор. 5:17

+ 21:6 Ачылта 1:6, Ачылта 22:13, Ин. 4:10, Ин. 7:37

+ 21:7 Ачылта 2:7, Ачылта 3:5, Мф. 25:34, 2 Кор. 6:18

+ 21:8 1 Кор. 6:9-10, Галаттарга 5:19-21, Ачылта 22:15, Ачылта 2:11, Ачылта 20:6

+ 21:9 Ачылта 15:1, Ачылта 17:1
+ 21:10 Ачылта 17:3
+ 21:14 Ефестегилерге 2:20
+ 21:15 Ачылта 11:1
+ 21:23 Ачылта 22:5
+ 22:2 Ачылта 2:7

+ 22:4 Мф. 5:8, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:2, Еврейлерге 12:14, Ачылта 7:3-4

+ 22:5 Ачылта 21:23
+ 22:6 Ачылта 1:1
+ 22:7 Ачылта 3:11, Ачылта 1:3
+ 22:8 Ачылта 19:10
+ 22:10 Ачылта 10:4, Ачылта 1:3
+ 22:11 2 Тимофейге 3:13
+ 22:12 Мф. 16:27
+ 22:13 Ачылта 1:8, Ачылта 21:6
+ 22:14 Ачылта 7:14

+ 22:15 1 Кор. 6:9-10, Галаттарга 5:19-21, Ачылта 21:8

+ 22:16 Ачылта 5:5, Ачылта 2:26

+ 22:17 Ачылта 21:2, Ачылта 21:9, Ин. 7:37, Ачылта 21:6

+ 22:20 1 Кор. 16:22

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ALT

Сӧзлик

Сӧзлик

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ј

7. Е

8. И

9. К

10. Л

11. М

12. Н

13. О

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. Ф

19. Х

20. Ы

21. Э

ААРОН – Моисейдиҥ аказы. Јӱк Аарон ло оныҥ ач-ӱрее калдыктары абыстап јӱрер јайаан-бычуулу, Израиль калыгы учун Кудайга тайылгалар эдер учурлу болгон. Моисейди, Эртеги Кереести кӧр.

АБЫС – Байзыҥдагы ишчи. Абыстыҥ тӧс молјузы Кудайга тайылга эдери болгон, анайда ок ол мӱргӱниҥ ӧскӧ дӧ молјуларын бӱдӱрген. Кудайдыҥ јакарганыла Израильде абыстар болуп јӱк Аарон угынаҥ таркаган улус иштегендер. Тайылга эдерин кӧр.

АВВА – арамейлеп Ада дегени. Анайып Иисусты ээчиде баштапкы христиандар Кудайга баштанатан. Мынызыла олор Кудайды сӱӱп тургандарын, Ого алкыш-быйанду ла Оноҥ камаанду болгондорын кӧргӱзетен.

АВЕЛЬ – Адам ла Еваныҥ уулы, Каинниҥ карындажы. Каинди кӧр.

АВРААМ – еврейлердиҥ ле бир кезек ӧскӧ калыктардыҥ улу адазы. Авраам Кудайга сӧсуккур, чындык болгон, оныҥ учун Авраамды «бӱдериниҥ адазы» дейдилер. Ӧрӧ турган Кудай Авраамныҥ калдыгы ажыра бастыра калыктарга алкыш jетирер деп, оныҥ калдыктары Ханаан деп jерди энчиленер деп, ого молjогон.

АГАРУ – Библияда агару дегени – аҥылаган, тегин керектерге эмес, Кудайга учурлалган; озо ло баштап, агару деп Кудайдыҥ Бойы керегинде айдылат, онойдо ок Кудайга учурлаган кандый ла неме: темдектезе, Байзыҥ, тайылга, сыйлар, Кудайга беринген улус.

АГАРУ БИЧИК – Јаҥы Кереесте Эртеги Кереестиҥ бичиктери анайда адалган. Эртеги Кереести кӧр.

АГАРУ ТЫН – Кудайдыҥ Тыны, Ада ла Уулла бирлик Кудай, Оныҥ jӱрӱм jайаачы кӱчи.

АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ – бӱдӱп турган кижи Кудайдыҥ Тыныла, Оныҥ кӱчиле толоры. Агару Тынла толгон кижи ажыра кӱч, ойгор, арга келип, Кудайдыҥ керектери эдилет.

АГАРЬ – Авраамныҥ Сарра-абакайында јӱрген эпши кул. Сарра бойы бала табардаҥ озо Агарь Авраамга уул таап берзин деген, оны Измаил деп адагандар. Је Измаил Авраамга Кудай берер бала эмес болгон учун Авраамныҥ калдыктарына Кудай береечи болуп молјогонды албаган.

АГРИППА (2-чи Ирод Агриппа) – 1-кы Ирод Агриппаныҥ уулы (Иродты кӧр). Ол Христос туулган соҥында 53–70 јылдарда Палестинаныҥ јарымыныҥ башчызы болгон.

АДА (Кудай јанынаҥ) – Иисус Христос Кудайды «Ада» деп адап, мынызыла Ада Кудайга тазыл-тамырыла, ӧзӧк-буурыла јуук болгонын ачыгынча кӧргӱзет. Иисус Христоско бӱдӱп турган кижи Кудайла колбулу болуп, Оны «Ада» деп адаар аргалу.

АДАМ – Кудай јайаган эҥ баштапкы кижи. Оноҥ Кудай Еваны јайаган. Адам ла оныҥ ӱйи Ева Кудайдыҥ јакарузын укпай, кинчек эткен баштапкы кижилер болгондор. Оноҥ ло бери улус эмдиге кинчек эткенче. Коринфтеги серкпеге 1-кы самарада Иисус Христос «калганчы Адам» деп адалган. Баштапкы Адам ончо улустыҥ улу адазы болуп, кажы ла кижиге эт-кандуга јӱрӱм берет. Иисус Христос, калганчы Адам, Ого бӱдӱп турган ончо улуска тыннаҥ јӱрӱм берет.

АКТААРЫ – грек сӧстиҥ чике учуры: бурулу эмес деп јарлаары. Оныҥ Јаҥы Кереесте салылган учуры: Ӧрӧ турган Кудай кижиниҥ кинчектерин таштап, оны бурулу эмес деп јарлап, Бойыныҥ алдында акту деп бодойт. Кудай кижини јаҥыс ла Иисус Христоско оныҥ бӱткени учун актайт. Кудайга беринерин, акту болорын кӧр.

АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ – кара јаҥдулар анайда кулдарла, ороонныҥ кандый бир окылу ижинде туружатан улусла, анайда ок гаремдерде иштейтен улусла эдетен. Акталайтан чӱм-јаҥ еврейлерде јок болгон, нениҥ учун дезе мыны Кудай јаратпай турган.

АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ (гректеп дикайосуне) – 1. Кудай јанынаҥ учуры: Кудай јаантайын чынла, чындыкла башкарынат. 2. Кижи јанынаҥ: кижи Кудайла чын колбуда јӱрери. «Акту, акту болоры, актаары» ла «чындык» деген сӧстӧрдиҥ тазылы грек тилде андый ок. Актаарын кӧр.

АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ – Јаҥы Кереесте мындый учурлу: 1. Кудай кандый бир кижиге быйан, кандый да јакшыны эдери. 2. Кандый бир кижиге быйан эмезе ӧскӧ кижиге кандый да јакшыны этсин деп, Кудайдаҥ сураары.

АЛЛИЛУИЯ – иудейлер Кудайды алкайын дегенде, «Аллилуия» деп кыйгырыжатан. Бу еврей сӧс «Кайраканга мак» дегени.

АЛЬФА ЛА ОМЕГА – Альфа грек тилдиҥ алфавидиниҥ баштапкы таныгы болуп јат. Оныҥ учун, Иисус Кайракан – ол Альфа деп бичилгени, Ол баштапкы, ончозыныҥ бажы дегени. Иисус база Омега деп адалган, бу грек алфавиттеги калганчы танык. Иисус ончозыныҥ бажы чылап, анайда ок Ол ончозыныҥ учы; ончозы Оныҥ Бойында тӱгенип јат.

АМИНЬ – еврейлеп чынынаҥ, андый ла болзын.

АНГЕЛ – Кудайга јалчы, Оныҥ элчизи болуп, Оныҥ јакарганыла улуска болужып јӱрген амыйтан.

АНТИХРИСТ – бу сӧс антихристос деп грек сӧстӧҥ табылган. Анти деп кожулта сӧскӧ јаҥыс та «ӧштӱ, удурлажаачы» деп эмес, је база «баштапкы болорго јӱткӱӱчи» деп учур берет.

АПОСТОЛ (гректеп апостолос) – «аткарылган кижи» деп учурлу. Бу сӧстиҥ Сӱӱнчилӱ Jарда салылган учуры – Кудай талдап алган ла аткарган элчи. Ого Иисус Христостоҥ јаҥ берилген. Баштапкы апостолдор – Иисустыҥ он эки ӱренчиги.

АРАМЕЙ ТИЛ – јебрен еврей ле араб тилдерле тазылы јаҥыс тил. Иисус Христостыҥ јӱрӱми тужында иудейлер кӧп сабазында арамей тилле эрмектежетен.

АРГАДААЧЫ – Кудай ончо калыктардыҥ Аргадаачызы эдип Иисус Христосты талдап алган. Иисус Христос улусты кинчектиҥ кулданыжынаҥ, кинчек учун бурулаштаҥ ла кезедӱдеҥ – мӧҥкӱлик ӧлӱмнеҥ аргадайт.

АТ, АТ-ЈОЛ (адында, Оныҥ адында, адынаҥ ла о. а.) – бу сӧс кижи ле Кудай јанынаҥ тузаланылып, олордыҥ учурын ачат. Иисустыҥ ӱренчиктери «Иисустыҥ адына болуп», «Иисустыҥ адыла» деп айдып, оору улусты јаскылап турарда, Оныҥ кӱчи иштеп, олорды јаскан.

АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ – бу байрам Пасха ӧткӧли, јети кӱнниҥ туркунына байрамдалатан. Ол кӱндерде еврейлер ачыткы јок калаш јийтен. Анайып, олор Египеттеҥ еврейлер канайда ырбаганын эске алынатан. Олор сӱрекей тӱргендеп-сандырап барган учун ачыткыны тестеге кожотон, калашты быжырардаҥ озо тесте кӧдӱрилерин сакыйтан ӧй олордо шык јок болгон.

БАЙЗЫҤ – тайылга эдетен, Кудайга бажыратан тура. Ол Кудайдыҥ Бойы айдып берген ӱлекерле тудулган. Байзыҥныҥ кӱрентигинде турган тура эки кыпка бӧлӱлген: агару кыпка ла агарудаҥ агару кыпка. Агарудаҥ агару кыпка аҥылу мӱргӱ ӧткӱрерге јылына бир катап јӱк улу абыс кирер аргалу болгон. Бу кып агару кыптаҥ јаан кӧжӧгӧлӧ бӧлӱлген. Иисус Христостыҥ озолондыра айтканыла, Христостыҥ туулганынаҥ ала I чакта римдер Байзыҥды бӱткӱлинче јемирип койгондор.

БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ – бу байрам тушта еврейлер тӱжӱм јуунадылып калганына сӱӱнетен. Олор байкандар тургузып алып, олордо јети кӱн улай јадатан. Анайып, олор Кудай бӱдӱмјилеп койгон эл-јуртына келгенче тӧртӧн јылдыҥ туркунына куба чӧлдӧ јӱрӱп, байкандарда јаткан ада-ӧбӧкӧлӧрин эске алынатан.

БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ – бу байрамды еврейлер Пасха башталганынаҥ ала бежен кӱнниҥ бажында байрамдайтан. Ол ӧйдӧ анайда ок буудай ажын јуунадары байрамдалатан. Беженинчи кӱнде Христостыҥ ӱренчиктерине ле Оныҥ јолыла барган улуска Агару Тын тӱшкен.

БИЛДИ – кандый бир немениҥ чынын кӧргӱскен Кудайдыҥ кайкамчылу темдеги. Кудай Иисус Христос ажыра кӧп билдилер јайаган.

БӰДӰП ТУРГАН УЛУС – Ӧрӧ турган Кудайга бӱдӱп, Иисус Христос ажыра аргадаш алып, кинчектери ташталган улус.

ВААЛ – кара јаҥдулардыҥ кудайлыгыныҥ ады. Ханаан jеринде Израиль калык келердеҥ озо Ваалга бажырган улус јуртаган. Олорды ээчиде Израильдиҥ улузы Кудайдаҥ jана тӱжӱп, улай ла Ваалга бажыргандар. Ол Кудайга удура эҥ jаан кинчектердиҥ бирӱзи болгон.

ВАВИЛОН – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Вавилон каандык Израиль калыгыныҥ калју ӧштӱзи болгон. Јаҥы Кереесте «Вавилон» деп сӧслӧ бултаарта кӧрмӧстиҥ каандыгы керегинде айдылат.

ВАЛААМ – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде јуртаган кара јаҥду јарлыкчы. Ол ӧйдӧ Моав јердиҥ кааны болгон Валак Валаамды алдырып, Израильдиҥ улузын каргазын деген, је Валаам мыныҥ ордына Кудайдыҥ јакарганыла бу калыкты алкаган. Јаҥы Кереесте ол кинчектӱ јаман сӱр-кебер болуп јат.

ВАРАК – јебрендикте Израиль калыгыныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол јуу-согуштарда олорды башкарып, ӧштӱлерди јеҥетен.

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – кӧрмӧстиҥ чоло ады. Ого Израиль калыгыла коштой јуртаган ӧскӧ уктар бажырган.

ВЕНИАМИН – Иаковтыҥ (Израильдиҥ) он эки уулыныҥ эҥ кичӱзи. Ол еврейлердиҥ он эки угыныҥ ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ бирӱзи болуп јат.

ГЕЕННА (еврейлеп Ге-Хинном, эмезе Хинном ӧзӧги дегени) – Иерусалимниҥ стенелери алдындагы јуука јер, сӱрее-чӧптиҥ ле кандый ла быјардыҥ чогунтызы. Олорды јоголторго туркаары от кӱйдӱретен. Јаҥы Кереесте таамыны бултаарта айтканы.

ГЕРМЕС – Јебрен Грецияда улус бажырган кудайлыктардыҥ бирӱзиниҥ ады. Ол кудайлардыҥ элчизи деп бодолгон.

ГЕДЕОН – Израиль калыгында каан јок тушта оныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи болгон. Гедеон Кудайга тыҥ бӱдӱп, Оныҥ башкарганыла јӱрерге мӱргийтен. Бойыныҥ јуучылдарын јуу-согушка баштап апарганда, керек дезе черӱзиниҥ тоозы ас та болзо, ол ӧштӱни јеҥген, нениҥ учун дезе ого Кудай болушкан.

ГОМОРРА – јебрен Содом ло Гоморра деп атту калаларда јуртаган улустыҥ кинчектери учун Кудай отту ла кӱкӱрлӱ јаҥмыр јаадырып, экӱди јаба јоголтып койгон.

ГОРЧИЦА – ӧзӱм, оныҥ ӱрени оп-оок, је ӧзӱп бӱткен тужында јаан ӧзӱм боло берет.

ДАВИД – Израильдиҥ эҥ тоомjылу кааны. Давид Израильди улу ороон, Иерусалимди дезе оныҥ тӧс калазы эткен. Ол анайда ок билгир јуучыл ла улу ӱлгерчи болгон. «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктиҥ кӧп јарымы оныҥ јаҥарларынаҥ туруп јат. Давид бастыра jӱрегиле Кудайга баштанар, Ого чындык jалчы болгон. Оныҥ учун jаҥыс ла Давидтиҥ калдыктары Израильдиҥ каандары болор деп, Кудай ого молjу берген. Христос (Мессия) оноҥ чыгар деп, jарлыкчылар судурлап айткан.

ДИАКОН – сӧс сӧслӧ «јалчы, болушчы», серкпениҥ ишчизи.

ДИНАРИЙ – озодо Римде кӱндӱк ишјал учун бир кижиге тӧлӧлӧтӧн мӧҥӱн акча.

ЈАЙЫМДАЛАРЫ – грек тилдеҥ оныҥ учуры: тӧлӱ тӧлӧлгӧн соҥында кандый-бир јаманнаҥ јайымдаары. Јаҥы Кереесле болзо, кижини кинчектиҥ олјозынаҥ јайымдаарга тӧлӧлгӧн баа – Иисус Христостыҥ тайылгалу ӧлӱми.

ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ (гректеп пасха) – Израиль калыгыныҥ байрамы. Кудайдыҥ јакарганыла олор Египеттиҥ кулданыжынаҥ јайымдалганын байрамдап јадылар.

ЈАҤЫ КЕРЕЕС – 1. Иисус Христостыҥ ӧлӱми ле тирилгени ажыра Кудай ла кижилик ортодо тургузылган jӧп (Кереести кӧр). 2. Бичиктердиҥ јуунтызыныҥ ады, ого тӧрт Сӱӱнчилӱ Jар, Апостолдордыҥ Ижи, самаралар ла Ачылта кирген.

ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ – Байзыҥды иудейлер бистиҥ эрадаҥ озо II чакта кара jаҥду ӧштӱлеринеҥ блаайла, быjардаҥ арутаганын ла jаҥыртканын эске алгылайтан байрам.

ЈАРЛЫКЧЫ – Кудай берип турган јетирӱлерди айдаачы кижи. Ол Кудайдыҥ јакарганыла калыкка айдат. Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Кудай кӧп јарлыкчылар ийген. Олор ажыра Кудай келер ӧйдӧ не болорын ачкан. Јарлыкчылар улайын самаралар бичийтен. Кӧп судурлаштар Исаия, Иеремия, Иезекииль, Даниил, Осия ла ӧскӧ дӧ јарлыкчылардыҥ бичиктеринде бичилген. Иисус Христос туулганынаҥ кӧп јылдар озо олор Оныҥ келерин судурлап айткандар. Судур бичиктер Моисейдиҥ бичиктериле (Моисейдиҥ Јасагыла) кожо Бичик, Агару Бичик деп адалат. Јаҥы Кереесте Агару Тыннаҥ кӧдӱриҥи алып айдып турган улусты база јарлыкчылар деп адап јадылар. Олор Кудай кӧнӱ ачкан јетирӱлерди айдадылар.

ЈАСАК (Моисейдиҥ јасагы) – Израиль калыгына Кудай Моисей ажыра берген јасак. «Јасак» деп он салым-јакылтаны, эмезе ээжилердиҥ ле салым-јакылталардыҥ јуунтызын – Эртеги Кереестиҥ баштапкы беш бичигин (Беш бичикти) айдып јадылар.

ЈАСАКЧЫ – Моисейдиҥ јасагын јакшы билер кижи. Оныҥ тӧс молјузы јасакты кӧчӱрип чийери, оны шиҥдеери, јартаары ла оны бӱдӱрерин шиҥжӱге алары болгон. (Јасакчылар улусты јасакка ӱреткен.)

ЈЕЛБЕГЕН – соојыҥга кирген сӱрекей кӱчтӱ тынду, ол јаан јер-бакага тӱҥей, је анайда ок јылан деп адалат. Ачылтада јелбеген јелбистердиҥ јааны, сатананыҥ сӱр-темдеги эдип тузаланылат.

ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС – сатананыҥ јалчызы. Ол кижини Кудайдаҥ туура апарып, оны бӱткӱлинче ээлеп jат. Иисус Христос Кудайдыҥ кӱчиле кӧп улусты jелбистердеҥ jайымдаган ла Бойыныҥ ӱренчиктерине ондый ок арга берген.

ЕВА – Адамныҥ ӱйи (Адамды кӧр).

ЕВАНГЕЛИЕ – Сӱӱнчилӱ Јарды кӧр.

ЕВРЕЙ – Иаковтыҥ калдыктары (Иаковты кӧр). Кезикте «еврей» ле «иудей» дегени jаҥыс учурлу болот, jе «еврей» дегени кӧп сабазында кижиниҥ угы-тӧзи, «иудей» – jаҥдаганы керегинде айдып jат (Иудейди кӧр).

ЕГИПЕТ – Израильге коштой ороон. Израильдиҥ улузы Египетте 400 јылдыҥ туркунына кул болуп јӱрген. Је соҥында Кудай Бойыныҥ калыгын Египеттеҥ чыгарган.

ЕЛИСЕЙ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Ол Илия јарлыкчыга болушкан, оныҥ кийнинде јарлыкчыныҥ ижин бӱдӱрген.

ЕЛЛИН – грек дегени. Јаҥы Кереесте грек культураны ла тилди алынган ӧскӧ калыктардыҥ ончо чыгартулу улузы анайда адалат.

ЕПИСКОП – сӧс сӧслӧ «ајараачы, корычы». Јербойыныҥ серкпезиниҥ башкараачызы.

ИАКОВ – Исаактыҥ эки уулыныҥ бирӱзи, оны анайда ок «Израиль» дейдилер. Ол Израиль калыктыҥ улу адазы болгон. Библияда Иаков деп атту оноҥ до ӧскӧ улус туштайт, темдектезе, апостолдордыҥ бирӱзи.

ИЕРУСАЛИМ – Эртеги Кереес туштарында ол Израиль каандыгыныҥ тӧс калазы, Јаҥы Кереес туштарында Римге баш билдирткен. Иисустыҥ ӧлгӧни, тирилгени ле теҥериге кӧдӱрилгени бу каланыҥ коштойында болгон. Библия Теҥеридеги Иерусалим керегинде айдат. Оны Кудай Бойына чындык улуска туткан.

ИЕССЕЙ – Давид-каанныҥ адазы. Христос Иессейдиҥ ле Давидтиҥ калдыгы болор деп, еврейлер Исаияныҥ судурлап айтканына бӱткендер.

ИЗРАИЛЬ – 1. Иаковко Кудай берген аҥылу ат. Израиль он эки уулду болгон, олор Израильдиҥ он эки угыныҥ улу адалары боло бергендер. 2. Ороонныҥ ла калыктыҥ ады.

ИИСУС – бу еврей ат «Аргадаачы» эмезе «Кайракан аргадап јат» дегени.

ИИСУС НАВИН – Моисей ӧлӧрдӧ, оныҥ болушчызы Иисус Навин Израиль калыгыныҥ башкараачызы боло берген. Ол калыкты Кудай берер болгон Ханаан ороонго баштап апарган.

ИЛИЯ – Израильдиҥ улу јарлыкчызы. Христос (Мессия) јерге келерин Илия белетеп койор учурлу деп, Малахия јарлыкчыныҥ айткан сӧстӧрин иудейлер билетен эди.

ИОАНН – Јаҥы Кереесте Иоанн деп атту бир канча кижи учурайт. Олордыҥ эҥ учурлу дегендери ол Крестеечи Иоанн ла Иоанн апостол: 1. Крестеечи Иоанн Иисуска јол белетеп койгон јарлыкчы болгон. Ол, Илиядый јарчы бойы, Илия чылап улуска озолондыра айдып, улусты кинчегин алынып, Кудайга баштанзын деп кычырып, креске тӱжӱрген. 2. Иоанн апостол Зеведейдиҥ уулы ла Иаковтыҥ карындажы, Иисустыҥ он эки апостолыныҥ бирӱзи болгон. Ол Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарды, Иоанныҥ самараларын, Ачылтаны бичиген.

ИОНА – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Бир катап Кудайдыҥ сӧзин јарлазын деп, оны Кудай Ниневия кала јаар ийген. Је Иона керепке отурып, ӧскӧ јаны јаар јӱскен. Айдарда, Кудай тыҥ јоткон ийген. Керептеги улус оны билип ийеле, аргаданар болуп, Ионаны талайга таштагандар. Јаан балык Ионаны јуда салган, ол балыктыҥ ичинде ӱч кӱнниҥ туркунына јӱреле, мӱргиген. Учында балык оны јаратка чыгара кустырып ийген. Иона Кудайга багып, Оныҥ сӧзин јарлап барган.

ИОСИФ – Јаҥы Кереесте мындый атту бир канча кижи керегинде айдылат, олордыҥ учурлу дегендери: 1. Иосиф, Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. 2. Иосиф, Иисус Христостыҥ энези болгон Марияныҥ ӧбӧгӧни. 3. Аримафейдеҥ Иосиф – Синедрионныҥ турчызы. Ол акту кижи болгон, Кудай Каандыгын сакыган, Иисус Христостыҥ јажытту ӱренчиги болгон.

ИРОД – 1. Улу Ирод: иудей каан. Ол бастыра Палестинаны башкарып турар ӧйдӧ Иисус Христос туулган. 2. Ирод Антиппа, Улу Иродтыҥ уулы. Ол Христос туулган соҥында 4-39 јылдарда Галилейди башкарган. 3. 1-кы Ирод Агриппа, Улу Иродтыҥ јеен балазы. Ол Палестинаны Христос туулган соҥында 41-44 јылдарда башкарган, христиандарды тыҥ истеген. Агриппаны кӧр.

ИСААК – Авраам ла Сарраныҥ уулы, Иаковтыҥ адазы. Исаак ажыра Кудайдыҥ Авраамга берген сӧзи бӱткен.

ИСАВ – Исаактыҥ тун уулы, Иаковтыҥ игис аказы. Бир катап ол аштап турала, тун уулы болгон адын Иаков карындажына бир айак ботко учун садып ийген. Исавтыҥ эмес, Иаковтыҥ калдыктары Кудайдыҥ талдап алган калыгы боло берген.

ИСАИЯ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Иисус Христос телекейге келердеҥ чик-јок озо Ол керегинде Исаия кӧпти јарлыктап айткан.

ИССОП – иудейлердиҥ мӱргӱӱл чӱм-јаҥдарында тудунатан ӧзӱм. Абыстар оныҥ јалбырагын эмезе сабын суйук немеге, темдектезе, тайылган тындуныҥ канына сугуп, оныла кижини эмезе арутайтан немени ӱрӱстейтен.

ИУДА – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи, Иуда дейтен уктыҥ ада-ӧбӧкӧзи. Оныҥ калдыктары «иудейлер», олордыҥ Израиль ороондо јуртаган тергеези «Иудей jери» деп адалган. Иерусалим кала Иудейде туруп јат. Иисус Христос ло Давид-каан Иуданыҥ угынаҥ болгон ло Иудейдеги Вифлеем калада туулган. Анайда ок Јаҥы Кереесте мындый атту Иуда Искариот ло Кайракан Иисустыҥ Иуда карындажы бар.

ИУДЕЙ – озодо Иуда угыныҥ кижизи, Jаҥы Кереестиҥ ӧйинде кандый ла еврей кижи. Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарда «иудейлер» деп сӧс кӧп сабазында еврей калыктыҥ башчыларын темдектейт.

КАИН – Адам ла Еваныҥ тун уулы, Авельдиҥ аказы. Кудай Авельдиҥ тайылгазын jууткан, jе Каиндийин jаратпаган учун, Каин карындажын ӧлтӱрип койгон. Мынаҥ улам Каин јер ӱстинеҥ сӱрдӱрип, тенип јӱрер каргышту боло берген.

КАЙРАКАН (гректеп Куриос, еврейлеп Адонай) – бу сӧс грек ле еврей тилдерде «ээ, ээлеген» деген учурлу. Библия бичилип турар ӧйлӧрдӧ бу сӧслӧ ӱй улус кезикте ӧбӧӧндӧрин адайтан, јалчылар ла кулдар дезе бойлорыныҥ ээлерине анайда баштанатан. Бу сӧсти Кудай јанынаҥ тузаланганы Ол јер-телекейди, ондо бар ончо не-немени ээлеп турганын кӧргӱзет. Јаҥы Кереесте Кайракан деп ат улайын Иисус Христос јанынаҥ тузаланылат.

КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ – Кайракан јаргы эдерге келер кӱн. Ол кӱн Кудай Иисус Христос ажыра бастыра телекейди јаргылаар. Бу кӱнди анайда ок «Јаргыныҥ Кӱни» деп адап јадылар.

КАЛАНЧЫ – калан јуур кижи. Римдер еврейлерди јуулап алала, олорды албан-кӱчле башкаргандар. Иисустыҥ ӧйинде каланчылар римдерге иштегендер. Олор еврейлер болгондор, је римдерге болужып, еврейлерди римдердиҥ черӱзине калан тӧлӧттирген. Оныҥ учун еврейлер каланчыларды јаман кӧрӧтӧн. Бого ӱзеери каланчылар акчаныҥ јарымын мензинерге, тӧлӧйтӧнинеҥ кӧп акча некейтен.

КАПКАШ БАЛУ – эт-кандагы јазылбас оору. Андый оорулу улусты быјартыган дежетен.

КАРА ЈАҤДУ – чын Кудайга эмес, чалуларга ла ӧскӧзине де бажыраачы кижи эмезе калык. Еврейлер ӧскӧ калыктарды ончозын анайда адайтан, нениҥ учун дезе ол ӧйдӧ јаҥыс олор бирлик Кудайга бӱткендер.

КЕРЕЕС – јӧптӧжӱ, оны тургузар тушта кажы ла јаны бойына кандый бир молју алып, сӧзин берет. Библияда Кудай ла улус ортодо тургузылган јӧптӧжӱ тӧс јерде туруп јат. Кудай ла улус ортодо тургузылган эҥ учурлу јӧптӧжӱлер – Эртеги ле Јаҥы јӧптӧжӱлер (Кереестер). Синай кырда Моисей ажыра Израиль калыгыла Кудай тургускан јӧптӧжӱни «Эртеги Кереес» дейдилер (Јасакты кӧр). Кудай ла улус ортодо Јаҥы јӧптӧжӱ болоры керегинде јарлыкчылар судурлап айдып туратан. Јаҥы Кереестиҥ бичиктеринеҥ кычырганыбыста, Јаҥы јӧптӧжӱ Иисус Христостыҥ тирилгениле јарадылып, Оныҥ каныла лапталып, Кудайга бӱдӱп турган ончо улусла тургузылган.

КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ – агаштаҥ эдилген алтындалган кайырчак. Оныҥ ичинде Кудайдыҥ он салым-јакылтазы чийилген јалбак таштар чеберлелген. Ковчег чадырдыҥ ла соҥында тудулган Байзыҥныҥ агарудаҥ агару дейтен јеринде турган. Израильдиҥ улузы оны Кайракан отургадый ширее деп туткан. Байзыҥды кӧр.

КЕРӰ АГАШ – Иисус Христостыҥ јӱрӱминиҥ ӧйинде Рим империяда улусты ӧлӱмле кезедеринде тузаланылган јазал. Ол карчый-терчий эки тоормоштоҥ турган. Керӱ агашта ӧлӧри сӱрекей шыралу ла эҥ электӱ-уйатту болгон.

КИЖИ УУЛЫ – арамей тилде бу сӧсколбу «кижи» дегени. Даниилдиҥ Эртеги Кереестеги бичигинде бу ок сӧс кудайлык Кижи јанынаҥ тузаланылат. Сӱӱнчилӱ Jарлардаҥ кычырганыбыста, Иисус Христос Бойын Кижи Уулы деп адайт. Мынызыла Ол ончо јанынаҥ, кинчектеҥ башка, ӧскӧ улустаҥ аҥыланбай турганын темдектейт.

КИНЧЕК – Кудайдыҥ јакылталарын биле-тура эмезе билбей јадып бусканы, Кудайга сӧсуккур болбозы ла бакпазы.

КОЛ САЛЫП АЛКААР – мӱргӱниҥ чӱм-јаҥы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, кол салып алкаары мындый учуралдарда тузаланылган: алкыш бергенде, аҥылу ишке учурлаганда, бӱдӱп турган кижи Кудайдаҥ аҥылу ишке јайалта алзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, кижи Агару Тынды алынзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, оору-јоболды јазар тушта.

КӦРМӦС (гректеп диаболос) – јелбистердиҥ јааны. Диавол деп сӧс грек сӧстӧҥ табылган, ол «сайгакчы» дегени, учуры јаҥыс сатана деп сӧс «ӧштӱ, удурлажаачы» дегени. Сатана ол ок кӧрмӧс.

КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ – эҥ учурлу озогы jаҥдардыҥ бирӱзи: сууга кирип, кижи арутанып, бойын Кудайга беринери. Јаҥы Кереесте креске тӱжериниҥ эки бӱдӱми керегинде айдылат.

Крестеечи Иоанн Кудайдыҥ табын бӱдӱрер кӱӱндӱ улусты кинчектерин алынзын деп jарлап, суула крестеген. Сӱӱнчилӱ Jарларда куучын шак андый креске тӱжӱш керегинде ӧдӧт.

Иисус Христостыҥ ӧлгӧни ле тирилгени кийнинде креске тӱжӱрериниҥ учуры тереҥжиген ле элбеген: кижи бойыныҥ кинчектӱ jӱрӱмин jеектеп, ого ӧлӧри ле Иисусла кожо jаҥыдаҥ јӱрерге тирилери. Креске тӱшкен кийнинде кижи Агару Тынла толотон.

КУДАЙ (еврейлеп Эл, Элохим, гректеп Теос) – Бирлик, Ӧрӧ Турган; ончо бардыҥ Јайаачызы, ончозына јаргыныҥ јӧбин чыгарар бир-јаҥыс Јаргычы.

КУДАЙГА БАШТАНАРЫ (гректеп метанойа, орустап покаяние) – гректеҥ сӧс сӧслӧ «санаа кубултар» дегени.

КУДАЙГА БЕРИНЕРИ – Кудайга чындык болоры, Ого бастыра бойын беринери, Кудайдыҥ сӧзиле јӱрери. Акту болорын, актаарын кӧр.

КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ – эмдиги ле келер телекейде улустарды ла ончо јӱргендерди Кудайдыҥ башкарары, Ӧрӧ турган Кудайдыҥ табына, Оныҥ башкартузына багарына келиштире улустыҥ јӱрӱми. Иисус Христос Кудайдыҥ Каандыгы керегинде кӧп ӱреткен. Бу телекейде ол бӱдӱп турган улустыҥ јӱрӱминде качан ок јӱрӱп јат, је ол учына јетире јӱк чак тӱгенген кийнинде ачылар.

КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ – анайда Крестеечи Иоанн Иисусты адаган. Кудай кинчектерин таштазын деп, иудейлер бойлорыныҥ чӱм-јаҥыла Ого берӱ эдип кураан тайатан. Кураанныҥ ӧлӱми ле оныҥ каны тӧгӱлгени кинчек эткен кижи учун толынты деп бодолотон. Кижи дезе Кудайдыҥ кӧзинче ару боло беретен. Иисус Кудайдыҥ Курааны деп адалган, нениҥ учун дезе, кинчектерис ташталзын деп, Бойыныҥ јӱрӱмин тайылгага табыштырган.

ЛАДАН – баалу-чуулу, јарык-јажыл ӧҥдӱ јараш јытту чагана. Ол Байзыҥда ӧртӧӧринде тузаланылган. Оны Аравиядаҥ ла Кӱнчыгыш Африкадаҥ экелетен. Андый ладанды Иисус-балага сый эдип судурчылар экелген.

ЛЕВИЙ – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. Кудайдыҥ јакарганыла Левий укту Ааронноҥ таркаган улус Байзыҥда абыстар болгондор, бу уктыҥ арткан улузы абыстыҥ болушчылары болуп иштегендер. Абысты кӧр.

ЛЕВИТ – Левийдиҥ угынаҥ таркаган кижи. Jаҥыс левиттер Байзыҥда абыстыҥ болушчылары болор учурлу ла jайаан-бычуулу болгон.

ЛОТ – Авраамныҥ јеени. Улузы балыр јӱрӱм јӱрген Содомды јоголтор алдында Кудай анда јуртаган Лотты аргадап, оны ла оныҥ билезин каладаҥ чыгарган.

МАЙЛААРЫ – кандый бир аҥылу ишке учурлалганныҥ темдеги эдип, кижиниҥ бажына јараш јытту майдыҥ колынтызын сӱртетен эмезе уратаны. Мындый чӱм-јаҥ каанды, абысты ла кезик учуралдарда јарлыкчыны ишке тургусканда тузаланатан. Христосты кӧр.

МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ – Кудайдыҥ ончо јандай башкартузын ла улу болгонын темдектейт. Библиядаҥ кычырганыбыста, Кудайдыҥ магы кезик учуралдарда Израиль калыгына јарык, от ло тӱдӱн чилеп ачылатан. Иисус Христостыҥ јӱрӱми, Ол эткен кайкалдар, анчада ла Оныҥ керӱ агаштагы ӧлӱми ле тирилгени – бу ончозы Кудайдыҥ Уулыныҥ магын керелеген.

МАРИЯ – Јаҥы Кереесте Мария деп атту бир канча ӱй кижи учурайт: 1. Мария, Иисустыҥ энекейи. 2. Мария Магдалина. Иисус оныҥ ӧзӧк-буурынаҥ јети јелбисти чыгара сӱрген, ол Иисусты ээчий барган. 3. Вифаниядаҥ Мария, Марфа ла Лазарьдыҥ сыйны. Ол Иисустыҥ будыныҥ јанында отурып, Оныҥ ӱредӱзин уккан. 4. Мария, Клеопаныҥ эмеени, Иаков ло Иосияныҥ энези. Ол Иисустыҥ керӱ агажыныҥ jанында турган. 5. Мария, Марк дейтен Иоанныҥ энези. Ол керегинде Апостолдордыҥ эдип jӱрген керектеринде айдылат.

МЕЛХИСЕДЕК – Салимниҥ кааны, абыс. Ого Авраам јуу-согушта јуулап алганыныҥ онынчы ӱлӱӱзин берген, мыныҥ соҥында Мелхиседек Авраамды алкаган. Мелхиседек керегинде Эртеги Кереесте «Башталганы» ла «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктерде айдылган.

МОИСЕЙ – Израильдиҥ мӱргӱӱлиндеги ле политикадагы эҥ јарлу башкараачы, улу јарлыкчы. Ол бойыныҥ эл-јонын Египеттиҥ олјозынаҥ чыгарган; ого Кудай берген јасакты калыкка јетирген. Јасакты кӧр.

МӰРГӰ – Кудайга сӧслӧ баштанганы, Кудайла куучындашканы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, Иисус Христос то, Иисустыҥ ӱренчиктери болгон он эки апостол до, бӱдӱп турган ончо улус та Кудайга ӧзӧк-тынынаҥ чыккан сӧстӧрлӧ баштанып, Кудайдаҥ каруу алып јат.

НАРД – мындый ок атту ӧзӱмниҥ јулугынаҥ эдилген јараш јытту май.

НИНЕВИЯ – Ассирия каандыктыҥ тӧс калазы. Кудай Бойыныҥ самаразын јарлазын деп, бу кала јаар Иона јарлыкчызын ийген.

НОЙ – Ӧрӧ турган Кудай јер-телекейдиҥ кинчеги кӧптӧгӧн учун оны јоголторго чайык чыгарар алдында акту болгон Ной Кудайдыҥ јакарганыла јаан кереп тудуп, ого бойыныҥ билезиле кожо кирип, ӧлӱмнеҥ аргадалган. Чайыктыҥ кийнинде Нойдоҥ кижилик бӱткен.

ОРОЗО – бойын Кудайга учурлаганныҥ темдеги эдип кандый бир ӧйдиҥ туркунына чек курсак јибей тудунары. Орозоныҥ ӧйинде Кудайдыҥ быйанын ла болужын сурап, мӱргип јадылар.

ОСАННА – «хосанна» деп еврей сӧс «сурап турум, аргада!» дегени.

ОТОК-КӰРЕЕ – иудейлердиҥ јаргы эдетен оток-кӱреези. Ол јетен кижидеҥ турган: абыстардаҥ, јасакчылардаҥ ла ӧскӧ дӧ јамылу улустаҥ. Оток-кӱрееде кӧп сабазында мӱргӱӱлдиҥ ле эл-јонныҥ сурактары кӧрӱлетен, ол оток-кӱрее анайда ок иудей калыктыҥ римдер алдындагы чыгартулузы болгон.

ПАСХА БАЙРАМЫ – еврейлерге сӱрекей јаан учурлу байрам. Пасха дегени – «кӧндӱре ӧткӧн» дегени. Бу байрамда еврейлер туку качан Египеттиҥ кулданыжынаҥ канайда јайымдалганын эске алгылайт. Ол ӧйдӧ Кудай Египеттеги кажы ла ӱйде тун туулган уул баланы ӧлтӱрерге Бойыныҥ ангелин ийер деп, озолондыра айткан. Је Ол еврейлерге бойлорыныҥ ӱйлериндеги эжиктердиҥ јаактарын кураанныҥ каныла сӱртсин деген. Ол тушта ангел канды кӧрӧлӧ, ол ӱйди кӧндӱре ӧдӱп, баланы ӧлтӱрбес. Оноҥ ло бери Пасха байрамы тушта еврейлер кажы ла ӱйде кураан сойып, каарып јадылар. Ойндо оны кожо јийдилер.

ПИЛАТ – Иисус Христос туулган соҥында 26-36 јылдарда Иудей јеринде башкарган Рим башчы.

РААВ – јебрен ӧйлӧрдӧ Иерихон калада jуртаган јӧй јӱрӱмдӱ ӱй кижи. Израильдиҥ јоны олорго Кудай берерге молјогон јерге јууктап келеделе, ӧштӱлерин канайда јеҥерин билип аларга, ол ороонды кайып кӧрӱп келзин деп, бир канча улус ийгендер. Раав кайучыларга болужып, олорды бойыныҥ айлында јажырган, оныҥ учун ол билезиле кожо аргадалган.

РАВВИ, РАВВУНИ – бу сӧс «ӱредӱчи» дегени. Еврейлер јамылу ла кӱндӱлӱ улуска анайда баштанатан.

РАЙ – бу сӧс гректеп «кеен сад» дегени. Кезикте бу атла, јер-телекей јайалып турарда, Кудай Адам ла Еваны јуртаткан кеен јер адалат. Јаҥы Кереесте рай дегени теҥери дегени, оноор Иисус Христоско бӱдӱп турган улус барып јадылар.

РАХИЛЬ – Иаковтыҥ эки абакайыныҥ бирӱзи. Оны Иаков сӱрекей сӱӱген. Ол Иосиф ле Вениаминниҥ энези болгон.

РЕВЕККА – Авраамныҥ Исаак уулыныҥ абакайы, анайда ок Исав ла Иаковтыҥ энези.

РИМ – Иисус Христос јерде јӱрген ӧйлӧрдӧ улу-јаан империя. Ол бойына кӧп ороондорды, ол тоодо Израильди де бактырган. Оныҥ тӧс калазы база Рим деп адалган.

САДДУКЕЙ – кӧп сабазында абыстардаҥ ла арга-чакту улустаҥ турган бир бӧлӱк улустыҥ кижизи. Фарисейлерге кӧрӧ, саддукейлер Кудайдыҥ сӧзи деп јӱк ле Агару Бичиктерди јарадып, jе ада-ӧбӧкӧлӧрдиҥ јаҥдап келген јаҥын jаратпай тургандар. Темдектезе, олор калганчы кӱнде ӧлгӧндӧр тирилип, Кудайга jаргыладар деп, бӱтпей тургандар.

САМАР ЈЕРИ – Иудей ле Галилей ортодо турган, Иудейге кирбеген таҥынаҥ эл-тергее. Иисус тушта Самар јериниҥ калыгы су-еврейлер болбогондор, нениҥ учун дезе јебрен ӧйлӧрдӧ олор ӧскӧ ороондордыҥ калыктарыла колынгандар. Иудейдиҥ еврейлери самарларды кӧрӧр кӱӱндери јок болгон.

САМСОН – јебрен ӧйлӧрдӧ каандардаҥ озо еврейлердиҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол алып-баатыр болгон эди.

САМУИЛ – Израильдиҥ калганчы улу јаргычызы, Кудайдыҥ јарлыкчызы. Самуил јарлыкчыныҥ кийнинде Израильде каандар башкарып баштаган. Самуил каан эдип Саулды ла Давидти майлаган.

САРРА – Авраамныҥ абакайы, Исаактыҥ энекейи.

САРЫНДАР БИЧИГИ (Псалтырь) – Эртеги Кереестиҥ бичиктериниҥ бирӱзи. Бу бичик Кудайга учурлалган 150 мак јаҥардаҥ туруп јат. Иудейлер мак јаҥарларды Кудайга бажырар тушта сарындап айдатан эди.

САТАНА – Кӧрмӧсти кӧр.

СЕРКПЕ (гректеп экклесиа) – бу сӧс Јаҥы Кереесте эки учурлу: Иисус Христоско бӱдӱп турган бир јердеги улустыҥ бирлиги; эмезе Иисус Христоско бӱткен ончо улустыҥ бирлиги.

СИНАГОГА – иудейлер јуртаган кажы ла калада синагога болуптыр. Иудейлер синагогазында Кудайдыҥ сӧзине ӱреткендер, Агару Бичикти кычыргандар, Кудайга мӱргигендер.

СИНАЙ КЫР – Синай јарымортолыктыҥ кыры, ол Улу (Ак) теҥистиҥ тӱштӱгинде, Египет ле Израильдиҥ јери ортодо турган. Бу кырда Кудай Израиль калыгына Моисей ажыра Бойыныҥ он салым-јакылтазын берген.

СМИРНА – баалу-чуулу, јараш јытту колынты. Ол аҥылу агаштыҥ чаганазынаҥ эдилетен. Еврейлер смирнаны эмдениште ле сӧӧк салганда тузаланган; ол кижини уйуктадып, оору-сызын јоголтот, ӧлгӧн кижиниҥ эди-канына чириирге бербейт.

СМОКВА – агаштыҥ бӱдӱми. Анайда ок инжир деп адалат. Оныҥ јиилектери сӱрекей амтанду ла ток, оныҥ учун ол кӧп сабазында арга-чакту ла амыр-токыналду jӱрӱмди темдектейт.

СОДОМ – Гоморраны кӧр.

СОЛОМОН – Давид-каанныҥ уулы, Давидтиҥ кийнинде Израильдиҥ кааны. Соломон башкарып турарда, Израиль ороон тыҥ ӧзӱм алынган. Иерусалимде эҥ баштапкы Байзыҥды Соломон туткан.

СТОИКТЕР – айлаткыш санаалу Зенонныҥ јолыла барган улус. Калык бойыныҥ јӱрӱмин билгир башкарар учурлу, соот-јыргалдыҥ, эмезе кыйын-шыраныҥ камаанын тоого албай, јӱрӱм кандый болгонынча оны алынар учурлу деп, олор ӱреткендер.

СУББОТ КӰН – Jасак аайынча иудейлер Кудайга бӱткӱлинче учурлаган агару кӱн, неделениҥ jетинчи кӱни. Кудай алты кӱн јер-телекейди јайаган, оноҥ јетинчи кӱнде тыштанган (Башталганы 2:2-3 ), оныҥ учун иудейлер ол кӱнде иш-тошты токтодып, синагогада jуулыжып, Кудайга мӱргип, Агару Бичиктер кычыратан.

СӰӰНЧИЛӰ ЈАР (гректеп евангелион) – бир кижиге де, бӱткӱл калыкка да айдылган кандый ла jакшылыкту ла сӱӱнчилӱ jар. Jаҥы Кереесте Аргадаачы Христос jер-телекейге туулган деп Сӱӱнчилӱ Jарды Кудай ангелдери ажыра jарлайт. Теҥери Каандыгы jерге келгени ле Кудайдыҥ кижиликке сӱӱжи керегинде Сӱӱнчилӱ Jарды Иисус Христос Бойы jарлайт. Кудайдыҥ сӱӱжине болуп, Иисус Христос ӧлӱмге барган, jе Кудай Оны тиргискен. Бу Сӱӱнчилӱ Jар христиан бӱдӱмjиниҥ тӧзӧлгӧзи боло берген. Соҥында Сӱӱнчилӱ Jар деп Иисус Христостыҥ jӱрӱми, ӱредӱзи, ӧлӱми ле тирилгени керегинде бичилген Jаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичигин адагандар.

ТАГЫЛ – тындуларды тайатан бийиксӱ јер. Ол таштардаҥ, той-балкаштаҥ эмезе темирдеҥ јазалатан. Моисей јӱрген ӧйдӧҥ ала тагыл агару чадырда туратан, соҥында дезе – Байзыҥда. Тайылга эдер чӱм-јаҥды јаҥыс абыстар ӧткӱрер учурлу болуп калган.

ТАЙЫЛГА ЭДЕР – Израильдиҥ улузы эткен кинчектердеҥ арутанарга тындуларды тайатан, анайда ок Кудайды макка чыгарарга алкыш-быйанду берӱлер эдетен. Темдектезе, бозулар, койлор эмезе эчкилер, анайда ок кӱӱлелер, кулур, калаш тайылатан. Тайылга эдериниҥ ээжилери Моисейдиҥ jасагында чийилген. Соҥында, Јаҥы Кереестиҥ ӧйлӧринде, Иисус Христостыҥ сок јаҥыс тайылгазы кижиликтиҥ ончо кинчектерин таштаарга јеткил болгон (Кудайдыҥ кураанын кӧр).

ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ – Кудайдыҥ Каандыгын кӧр.

ТОМДОШ – эр киндиктӱ бала туулза, сегизинчи кӱнде оныҥ кору јерине кестирӱ эдери еврейлерде јаҥжыгу болгон. Мынайда этсин деп, Авраамга Кудай јакарган. Томдош Авраамныҥ калдыктарыла Кудай тургускан кереестиҥ темдеги болуп, кижи еврей укту болгонын керелейт. Еврейлерди кезикте «томдолгон улус» дежетен.

ФАРАОН – јебрен Египеттиҥ каандарын онойдо айдатан.

ФАРИСЕЙ – Саддукейлерге коштой иудейлердиҥ бир бӧлӱк улузыныҥ кижизи. Фарисейлер јаантайын Моисейдиҥ јасагы аайынча ла чактардыҥ туркунына бу јасакка улус кошкон кӧп ээжилер аайынча јӱргендер. Олор чак тӱгенген кийнинде ӧлгӧн улус тирилерине бӱткендер. Фарисейлер албаты-jон ортодо тоомjылу болгондор. Кӧп сабазында олор Кудайдыҥ килемjизине эмес, jе бойлоры тыш jанынаҥ Jасакты бӱдӱрип, ак-чек болгонына иженгендер. Оныҥ учун фарисейлерге тӱҥейлешпезин деп Иисус улуска озолодо айткан.

ФИМИАМ – Ладанга тӱҥей jараш jытту чагана. Байзыҥда фимиамды улус Кудайга мӱргип турганда, јараш јытту ыш јайылзын деп ӧртӧйтӧн.

ХАНААН – Израиль јонына Кудай береечи болуп молјогон ороонныҥ ады. Бистиҥ кӱндерде бу ороон Израиль, анайда ок Палестина деп адалат.

ХРИСТИАН – Кудайга бӱдӱп турган, Иисус Христос ажыра кинчектери ташталган, Кудай аргадаган, Христостыҥ јолыла барган кижи.

ХРИСТОС (МЕССИЯ) – Иисустыҥ тӧс ады-чабы. Бу сӧстиҥ учуры «майлалган» дегени. Абыстар Израильге каан тудар тушта Кудайдыҥ јакарганыла талдалган кижиниҥ бажын јараш јытту майдыҥ колынтызыла сӱртетен. Јаҥы Кереесте Бойыныҥ калыгын аргадаарга ла Кудайдыҥ Каандыгын тургузарга телекейге Кудай ийген Аргадаачы бу сӧслӧ адалат.

ЫЙЫК КАЛАШТАР – Кудайга тайылга эдип Байзыҥдагы аҥылу столго салатан ӧтпӧктӧр. Олорды јаҥыс абыстар јиир учурлу болгон.

ЭРТЕГИ КЕРЕЕС – 1. Кудай Израиль калыкты Египеттеҥ чыгарган соҥында олорло Синай кырда тургускан jӧп. Оныҥ тӧзӧлгӧзи Моисей ажыра берилген Jасак болгон (Кереести кӧр). 2. Эртеги Кереес деп онойдо ок еврейлердиҥ jебрен агару бичиктериниҥ јуунтызы адалат. Эртеги ле Jаҥы Кереестердиҥ бичиктери кожо Библия деп адалып jат.

Иисус Христос туштагы Палестина

Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы

Рим дӧӧн јорык

Table of Contents

Јаҥы Кереес: Ачылта

Сӧс Бажы

Ачылта

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Сӧзлик

ААРОН
АБЫС
АВВА
АВЕЛЬ
АВРААМ
АГАРУ
АГАРУ БИЧИК
АГАРУ ТЫН
АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ
АГАРЬ
АГРИППА
АДА
АДАМ
АКТААРЫ
АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ
АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ
АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ
АЛЛИЛУИЯ
АЛЬФА ЛА ОМЕГА
АМИНЬ
АНГЕЛ
АНТИХРИСТ
АПОСТОЛ
АРАМЕЙ ТИЛ
АРГАДААЧЫ
АТ, АТ-ЈОЛ
АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ
БАЙЗЫҤ
БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ
БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ
БИЛДИ
БӰДӰП ТУРГАН УЛУС
ВААЛ
ВАВИЛОН
ВАЛААМ
ВАРАК
ВЕЕЛЬЗЕВУЛ
ВЕНИАМИН
ГЕЕННА
ГЕРМЕС
ГЕДЕОН
ГОМОРРА
ГОРЧИЦА
ДАВИД
ДИАКОН
ДИНАРИЙ
ЈАЙЫМДАЛАРЫ
ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ
ЈАҤЫ КЕРЕЕС
ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ
ЈАРЛЫКЧЫ
ЈАСАК
ЈАСАКЧЫ
ЈЕЛБЕГЕН
ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС
ЕВА
ЕВАНГЕЛИЕ
ЕВРЕЙ
ЕГИПЕТ
ЕЛИСЕЙ
ЕЛЛИН
ЕПИСКОП
ИАКОВ
ИЕРУСАЛИМ
ИЕССЕЙ
ИЗРАИЛЬ
ИИСУС
ИИСУС НАВИН
ИЛИЯ
ИОАНН
ИОНА
ИОСИФ
ИРОД
ИСААК
ИСАВ
ИСАИЯ
ИССОП
ИУДА
ИУДЕЙ
КАИН
КАЙРАКАН
КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ
КАЛАНЧЫ
КАПКАШ БАЛУ
КАРА ЈАҤДУ
КЕРЕЕС
КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ
КЕРӰ АГАШ
КИЖИ УУЛЫ
КИНЧЕК
КОЛ САЛЫП АЛКААР
КӦРМӦС
КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ
КУДАЙ
КУДАЙГА БАШТАНАРЫ
КУДАЙГА БЕРИНЕРИ
КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ
КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ
ЛАДАН
ЛЕВИЙ
ЛЕВИТ
ЛОТ
МАЙЛААРЫ
МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ
МАРИЯ
МЕЛХИСЕДЕК
МОИСЕЙ
МӰРГӰ
НАРД
НИНЕВИЯ
НОЙ
ОРОЗО
ОСАННА
ОТОК-КӰРЕЕ
ПАСХА БАЙРАМЫ
ПИЛАТ
РААВ
РАВВИ, РАВВУНИ
РАЙ
РАХИЛЬ
РЕВЕККА
РИМ
САДДУКЕЙ
САМАР ЈЕРИ
САМСОН
САМУИЛ
САРРА
САРЫНДАР БИЧИГИ
САТАНА
СЕРКПЕ
СИНАГОГА
СИНАЙ КЫР
СМИРНА
СМОКВА
СОДОМ
СОЛОМОН
СТОИКТЕР
СУББОТ КӰН
СӰӰНЧИЛӰ ЈАР
ТАГЫЛ
ТАЙЫЛГА ЭДЕР
ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ
ТОМДОШ
ФАРАОН
ФАРИСЕЙ
ФИМИАМ
ХАНААН
ХРИСТИАН
ХРИСТОС
ЫЙЫК КАЛАШТАР
ЭРТЕГИ КЕРЕЕС
Иисус Христос туштагы Палестина
Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы
Рим дӧӧн јорык