Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-11-09T18:53:22.130268+00:00

Јаҥы Кереес: Иоанн

Јаҥы Кереес: Иоанн

1. Сӧс Бажы

1. Иоанн

1. Сӧзлик

2. Иисус Христос Туштагы Палестина

3. Иисус Христос Туштагы Иерусалим

4. Иисус Христос Тушта Иерусалимдеги Байзыҥныҥ Сомы

5. Павел Апостолдыҥ Баштапкы Миссионер Јорыгы

6. Павел Апостолдыҥ Экинчи Миссионер Јорыгы

7. Павел Апостолдыҥ Ӱчинчи Миссионер Јорыгы

8. Рим Дӧӧн Јорык

Сӧс Бажы

Сӧс бажы

Кару кычыраачылар!

Колыгарда тудунып алган бичиктиҥ ады Јаҥы Кереес. Бу эки тилле аҥылу чыгарыш – Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени, оныла коштой орус Синод кӧчӱриш.

Јаҥы Кереестиҥ бичиктери Эртеги Кереестиҥ бичиктериле кожо Агару Бичик – Библия деп адалат. Библия – бӱткӱл ак-јарыкта эҥ кычырылып турган бичик. Ондо Кудай улусла тургускан эки кереес керегинде айдылат. Эртеги Кереесте Кудай канайып Израиль јоныла Кереес тургусканы, Моисей ажыра ого агару Јасак бергени керегинде бичилген. Јаҥы Кереесте канайып Кудай јӱзӱн-башка јондордыҥ улузыла, Иисус Христоско бӱткен ончолорло кереес тургусканы бичилген.

Јаҥы Кереес јебрен грек тилле бичилген 27 бичиктеҥ туруп јат. Ол туштарда грек тил Рим империязында јуртаган калыктар эрмектешкен тӧс тилдердиҥ бирӱзи болгон эди.

Јаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичиги гректеп «Евангелион» деп адалат. «Сӱӱнчилӱ Јар» – ол ӧрӧги сӧсти алтай тилге кӧнӱ кӧчӱргени. Бу бичиктерде Иисус Христостыҥ туулганы, јӱрӱми, јарлыктаганы, ӧлгӧни ле тирилгени керегинде айдылат.

Сӱӱнчилӱ Јарды ээчиде Апостолдордыҥ эдип јӱрген керектери (озогы ады – «Апостолдордыҥ ижи») салылган. Ондо Иисус Христоско бӱдери телекей ӱстине канайда таркап баштаганы керегинде айдылат.

Јаҥы Керееске анайда ок 21 самара кирген; олорды ончозын Иисус Христостыҥ апостолдоры бистиҥ эраныҥ I чагында бичигендер. Бу самаралардыҥ бир канчазы Рим империязыныҥ јӱзӱн-башка калаларындагы серкпелерге ийилген, ӧскӧлӧри дезе – чокым улуска чийилген. Олорды бичигендер Иисус Христоско бӱдериниҥ учурын улуска јакшылап оҥдоп аларына болужар, христиан јӱрӱм керегинде тузалу јӧптӧр лӧ сургадулу ӱредӱ берер кӱӱндӱ болгондор.

Јаҥы Кереестиҥ адакы бичиги – Иоаннга болгон Ачылта. Бу бичик сӱр-кебеделдӱ тилле бичилген. Ондо чактыҥ учында канайып Кудайдыҥ Каандыгы јаманды јеҥип, Кудайга бӱткен улуска ижемји берип турганы керегинде ле Иисус Христос чындаптаҥ бастыра телекейдиҥ Кааны ла Кайраканы деп айдылат.

Јаҥы Кереести алтай тилге кӧчӱргени керегинде

Јаҥы Кереес эки муҥ јылга шыдар мынаҥ озо бичилген. Оноҥ бери Јаҥы Кереес телекейдиҥ 1200-теҥ ажыра тилдерине бӱткӱлинче кӧчӱрилген.

XIX-чы чакта Алтайдыҥ духовный миссиязыныҥ, анчада ла Макарий Глухарёв ло Михаил Чевалков абыстардыҥ эрчиминиҥ шылтузында алтай тилге тӧрт Евангелие, Апостолдордыҥ ижи кӧчӱрилген. Ойндо, узак ӧйлӧргӧ иш ӱзӱлип калган соҥында, Јаҥы Кереестиҥ таҥынаҥ бичиктериниҥ јаҥы кӧчӱриштерин Библияны кӧчӱрер Институт кепке баскан: 1996 јылда Марктаҥ Јакшылыкту Јар, 1999 јылда Лука чийген Сӱӱнчилӱ Јар ла Апостолдордыҥ ижи деп бичиктерди. Јаҥы Кереестиҥ ончо бичиктери алтай тилле эҥ баштап 2003 јылда кепке базылган эди. Алтай кӧчӱриштиҥ тӧс амадулары мындый болгон: баштапкызында, грек тилле бичилгениниҥ укаа-учурын чын кӧчӱрери; экинчизинде, бу шӱӱлтени эмдиги ӧйдиҥ су-алтай тилиниҥ эп-аргазыла кычыраачыга јарт эдип јетирери.

Оноҥ бери, јылдар ӧткӧн сайын, тил ӧзӱп, кубулып, бир кезик оҥдомолдор чокумдалып, јарталган. Анайда ок кычыраачылар бойлорыныҥ ајаруларын ла шӱӱлтелерин айдышкан. Мыны бис кӧчӱриште тӱзедип, јаҥыртканыс. Оноҥ башка, 2003 јылда эдилген кӧчӱришке кӧрӧ, Синод кӧчӱриштиҥ тӧзӧлгӧзине салылган грек текст аайынча тӱзеткенис.

Бу чыгарышта алтайлап Јаҥы Кереести кӧчӱргени ӱстине Арасей тергеезинде јарадылган орус Синод кӧчӱриш јарлалган. Алтай тилге ӱзеери орус тилле берилгениниҥ амадузы бойыныҥ тӧрӧл тилиле кычырар темигӱ јок улуска алтайлап кӧчӱрилгенин оҥдоорго болужары болуп јат. Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени Синод кӧчӱришке толо келижет деп айдар арга јок. Кезик јерлерде кыйалтазы јоктоҥ болотон башкаланыштар учурайт. Чокымдаза, ӧй тоолош, беске кемјӱзи, узун-кыска дегени алтай кӧчӱриште эмдиги ӧйдӧгизине тапташтырылган. Синод кӧчӱриштеги бажалыктар алтай тилге кӧчӱрилгениле эптештире јазалган.

Кычыраачыга болуш эдип

Јаҥы Кереестиҥ текстиниҥ бойынаҥ башка бу чыгарышта јӧмӧшкиндӱ эп-аргалар бар. Олор текстти јакшы оҥдоорго болужар.

1. Бажалыктар.

Бичиктердиҥ таҥынаҥ ӱзӱктери шӱӱлтези аайынча бӧлӱлген ле бажалыктарла берилген. Андый бажалыктар баштапкы грек колбичимелдерде јок болгон. Олорды кӧчӱриштиҥ оток-кӱреези кошкон. Онызы кычыраачыга текстте аайланарга ла керектӱ јерлерди ылтам табарга болушту болор. Кезик бажалыктардыҥ алдында Јаҥы Кереестиҥ ӧскӧ бичиктериндеги тӱҥейлеш јерлер темдектелген.

2. Эртеги Кереестеҥ алылганы.

Иисус Христос ло Јаҥы Кереестиҥ бичиичилери Эртеги Кереестиҥ ӱлгерлерин улайын тузаланып туратан. Эртеги Кереестеҥ сӧс сӧслӧ алылганы алтай кӧчӱриште аҥылай бычылып базылган.

3. Јартамалдар.

Алтай текстте оогош латын танык учурап турган болзо, темдектелген ол ӱлгерге тӧмӧн јартамал бар. Кезик јартамалдар Јаҥы Кереес бичилген туштардагы биске таныш эмес аттарды, сӧстӧрди, оҥдомолдорды эмезе культураныҥ аҥылыгын јартап јадылар. Ӧскӧлӧри ӱлгерди база канайда јартаар арга барын кӧргӱзет.

4. Сӧзлик.

Тӧс библей оҥдомолдордыҥ, аттардыҥ, улайын учурап турган эмезе јаҥы табылган сӧстӧрдиҥ ле сӧсколбулардыҥ чындык учуры бичиктиҥ учында јарталат.

5. Карталар.

Бичиктиҥ учында анайда ок Јаҥы Кереес туштарындагы телекейдиҥ карталары салылган. Олордоҥ Иисус Христостыҥ, апостолдордыҥ јол-јоруктары канайда ӧткӧнин кӧрӧр аргалу.

Библияны кӧчӱрер Институт кӧчӱреечиге, кӧчӱриштиҥ редакторлорына, анайда ок Јаҥы Кереести алтай тилле кепке базарга болушкан ончо улуска улу алкыш-быйанын айдып туру.

Бистиҥ тыҥыску ӧйибисте Сӱӱнчилӱ Јар алтай калыкка ижемји берип, бойыныҥ тилин чеберлеп аларга болужар деп бӱдӱп јадыбыс.

Библияны кӧчӱрер Институт

Иоанн

Иоанн

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

1

Иоанн бичиген сӱӱнчилӱ јар

Јӱрӱмниҥ Сӧзи

1^1Элдеҥ озо Сӧс болгон, Сӧс Кудайда болгон, Сӧс Кудай болгон+. 2Ол элдеҥ озо Кудайда болгон. 3Ончозы Оноҥ бӱдӱп, јӱрӱп јат, Ол јогынаҥ не де бӱтпеген+. 4Оныҥ Бойында јӱрӱм болгон, ол јӱрӱм улуска јарык болгон+. 5Јарык караҥуйда јарыйт, караҥуй оны бӱркеп болбогон.

6Кудайдаҥ ийилген кижи табылган, оныҥ ады-јолы Иоанн+. 7Ончозы ол ажыра Ого бӱтсин деп, ол керелеерге, Јарыктыҥ керечизи болорго келген+. 8Ол бойы јарык болбогон, је Јарыктыҥ керечизи болорго келген. 9Бу јер-телекейге келип турган кажы ла кижини јарыдар чын Јарык болгон+. 10Ол телекейде јӱрген, телекей Оноҥ бӱткен, је бу телекейдиҥ улузы Оны таныбаган. 11Бойыныҥ улузына келген, је улузы Оны јуутпаган+. 12Оны јуудып, Ого бӱткен улуска дезе Кудайдыҥ балдары болор јаҥ берген+. 13Олор каннаҥ туулган эмес, эт-канныҥ кӱӱнинеҥ эмес, эр кижиниҥ кӱӱнинеҥ эмес, Кудайдаҥ туулгандар+.

14Ол Сӧс кижи болуп калды, ортобыста јӱрди. Бис Оныҥ магын кӧрдибис, бу макты Ол Аданыҥ сок јаҥыс Уулы болуп алган. Ол јакшылыкла, чындыкла толо болгон+. 15Иоанн Оны керелеп, јарлаган: «„Кийнимнеҥ келип јатканы мениҥ алдымда болуп калды, нениҥ учун дезе менеҥ озо бар болгон“ деп айтканым бу»+. 16Оныҥ толозынаҥ ончобыс јакшылыкка ӱзеери јакшылык алдыбыс. 17Јасак Моисейдеҥ берилген, јакшылык ла чындык дезе Иисус Христостоҥ болды+. 18Кудайды кем де, качан да кӧрбӧгӧн. Оны биске Аданыҥ ӧзӧгинде јӱреечи сок јаҥыс Уулы ачкан+.

Крестеечи Иоанныҥ керези

(Мф. 3:1-12; Мк. 1:2-8; Лк. 3:15-17)

19•Бат, Иоанныҥ керези.

Иоанн кем болгонын сурап уксын деп, иудейлер Иерусалимнеҥ абыстарды ла левиттерди ийерде, 20ол ачыгынча јарлаарынаҥ мойнобой,

– Мен Христос эмезим – деп јарлаган+.

21– Айдарда, сен кем? Илия ба? – деп сурагандар.

Ол «јок» – деген.

– Јарлыкчы ба? – дешкендер.

Ол «јок» – деген+.

22– Сен кем болорыҥ? – деп, ойто сурагандар. – Бисти ийген улуска бис каруу берер учурлу. Бойыҥды бойыҥ кем деп адайдыҥ?

23Ол айткан:

– Исаия јарлыкчыныҥ айтканыла, мен – «Кайраканга јол тӱзедип салыгар!» деп, куба чӧлдӧ кыйгырганныҥ ӱни.

24Ийилген улус дезе фарисейлердеҥ болгон. 25Олор оноҥ сурагандар:

– Сен Христос эмес болзоҥ, Илия да, јарлыкчы да эмезиҥде, улусты не крестейдиҥ?

26– Мен суула крестеп јадым – деп, Иоанн каруу јандырган. – Је ортогордо Турганы бар, Оны слер билбезигер. 27Ол кийнимнеҥ де келип јаткан болзо, мен Оныҥ ӧдӱгиниҥ буузын да чечерге турбазым.

28Бу керек Вифанияда, Иордан ары јанында болгон. Анда Иоанн улусты крестеп јӱрген.

29Эртезинде Иоанн ого базып келеткен Иисусты кӧрӧлӧ, айтты:

– Бу телекейдиҥ улузыныҥ кинчегин кедери алып јаткан Кудайдыҥ Курааны бу+. 30«Кийнимнеҥ Эр кижи келедири, Ол мениҥ алдыма турар болды, нениҥ учун дезе Ол менеҥ озо бар болгон» деп, байа айтканым бу. 31Мен Оны билбегем, је Израильге Ол ачылзын деп, улусты суула крестеерге келген эдим+.

32Иоанн керелеп, айтты:

– Теҥеридеҥ кӱӱле чилеп тӱжӱп келеле, Оныҥ ӱстинде јӱрген Тынды кӧргӧм+. 33Мен Оны билбес болгом, је суула кресте деп, мени ийгени Бойы меге мынайда айткан: «Кемге Тын тӱжӱп, Оныҥ ӱстине туруп калганын кӧрӧр болзоҥ, Агару Тынла крестеечи Ол»+. 34Мен кӧрдим, Ол Кудайдыҥ Уулы деп кереледим.

Баштапкы ӱренчиктер

35Эртезинде Иоанн база ла анда турган, ӱренчиктериниҥ экӱзи кожо болгон+. 36Базып отурган Иисусты кӧрӧлӧ, ол айтты:

– Кӧригер, бу Кудайдыҥ Курааны!+

37Эки ӱренчик оныҥ сӧзин угала, Иисустыҥ кийнинеҥ бардылар. 38Иисус дезе кайра баштанып, олордыҥ келип јатканын кӧрӧлӧ, айтты:

– Слерге не керек?

Олор:

– Равви! – дедилер. (Равви дегени, Ӱредӱчи дегени.) – Јадып турган јериҥ кайда эди+?

39Ол:

– Барып кӧригер – деди.

Олор барып, јадып турган јерин кӧрӧлӧ, ол кӱн Оныла кожо болдылар. Тӧрт саат кирези тӱш болгон.

40Иоанныҥ айтканын угуп, Иисусла кожо барган экӱниҥ бирӱзи Симон-Петрдыҥ карындажы Андрей болгон+. 41Ол Симон агазын озо табала, ого айтты:

– Бис Мессияны таптыс.

(Мессия дегени, Христос дегени.)+
42Ол Симонды Иисуска экелди. Иисус дезе, Симон јаар кӧрӧлӧ, айтты:

– Сен – Симон, Ионаныҥ уулы. Эмди Кифа деп адаларыҥ. Кифа дегени «Таш» (Петр) дегени+.

43Эртезинде Иисус Галилей јерине барар деп шӱӱди. Филиппти табала, ого айтты:

– Мени ээчий бас.

44Филипп дезе Андрей ле Петр јаткан Вифсаида деп каладаҥ болгон+. 45Ол Нафанаилди табала, айтты:

– Моисей Јасакта бичигенди ле јарлыкчылар бичигенди таптыбыс. Ол Иисус, Назарет јеринеҥ Иосифтиҥ уулы+.

46Је Нафанаил ого айтты:

– Назареттеҥ јакшы чыгар беди?

Филипп:

– Барып кӧр – деди.

47Иисус, Бойы јаар базып келеткен Нафанаилди кӧрӧлӧ, ол керегинде айтты:

– Израильдиҥ чын кижизи бу, ондо меке јок+.

48– Сен мени кайдаҥ билериҥ? – деп, Нафанаил сурады.

– Сени Филипп кычыргалакта, смоква агаштыҥ алдында турганыҥды кӧргӧм – деп, Иисус каруу јандырды.

49Нафанаил айтты:

– Равви! Сен – Кудайдыҥ Уулы, Сен – Израильдиҥ Кааны!+

50Иисус:

– Сени смоква агаштыҥ алдында турганыҥды кӧргӧм деп, сеге айтканым учун бӱдӱп јадыҥ. Мынаҥ артыкты кӧрӧриҥ – дейле, 51айтты: – Чынын, чынын айдадым слерге: эмдидеҥ ала теҥериниҥ ачылганын, Кудайдыҥ ангелдери Кижи Уулына кӧдӱрилип, тӱжӱп јатканын кӧрӧригер.

2

Канадагы той

2^1Ӱчинчи кӱнде Галилейдеги Канада той болгон. Иисустыҥ энези де анда болгон+. 2Иисус ла Оныҥ ӱренчиктери тойго база кычырылган. 3Аракы јетпей каларда, энези Иисуска:

– Олордо аракы јок – деди.

4– Нени эдетенимди сен айдатаҥ ба, ӱй кижи? – деп, Иисус каруу јандырды. – Мениҥ ӧйим јеткелек+.

5Энези јалчыларга айтты:

– Ол слерге не деп айдар, оны эдигер.

6Анда кажызына ла он сабат кире суу бадар алты таш кӱп турган. Олор иудейлердиҥ арутанатан чӱм-јаҥын ӧткӱрерге керектӱ болгон+.

7Иисус јалчыларга:

– Кӱптерди суула толтырыгар – деерде, олор кӱптерге толтыра суу урдылар.

8– Эмди сузуп, той башкарган кижиге апарыгар – деди.

Олор апарып бердилер.

9Той башкараачы аракы боло берген суудаҥ амзап кӧрӧлӧ, – ол дезе аракы кайдаҥ келгенин билбеген, оны јаҥыс суу сускан јалчылар билген, – колтуны бойына кычырала, 10ого айтты:

– Кажы ла кижи озо аракыныҥ јакшызын уратан, айылчылар ичип эзирген тушта, кирелӱзин. Сен дезе јакшы аракыны эмдиге јетире урбадыҥ.

11Анайып, Иисус Галилейдеги Канада баштапкы кайкал этти, Бойыныҥ магын ачты; ӱренчиктери Ого бӱтти.

12Мыныҥ кийнинде Ол Капернаумга келди. Оныла кожо энези, карындаштары ла ӱренчиктери болгон. Анда олор тоолу ла кӱн јӱрген+.

Кудайдыҥ байзыҥын арутаганы

(Мф. 21:12-13; Мк. 11:15-17; Лк. 19:45-46)

13•Иудей Пасха јууктап келерде, Иисус Иерусалимге келди+. 14Ол байзыҥда чарлар, койлор, кӱӱлелер садып турган, акча солып отурган улусты кӧрди. 15Армакчыдаҥ камчы толгоп, байзыҥнаҥ ончозын чыгара сӱрди: койлорды да, чарларды да; солычылардыҥ акчазын тӧгӱп, столдорын аҥтарды.

16Кӱӱле садаачыларга айтты:

– Мыныгарды алып чыгыгар, Адамныҥ айлын садуныҥ айылы этпегер!+

17«Сениҥ айлыҥ учун ичим кӱйӱп, Мени јалбыш чылап јиир» – деп бичилгенин ӱренчиктер эске алдылар.

18Айдарда, иудейлер каруу јандырып, Ого айттылар:

– Анайда эдер јаҥыҥ бар деп, биске кандый билди кӧргӱзериҥ+?

19– Бу байзыҥды јемиригер, Мен оны ӱч кӱнге орныктырып ийерим – деп, Иисус каруу јандырды+.

20– Бу байзыҥ тӧртӧн алты јыл тудулган, Сен дезе оны ӱч кӱнге орныктырарга ба? – деп, иудейлер айттылар.

21Иисус дезе Бойыныҥ эди-каныныҥ байзыҥын айткан. 22Ол тирилерде, ӱренчиктери Ол мыны айтканын эске алып, Агару Бичикке ле Иисус айткан сӧскӧ бӱде бергендер+.

23Ол Иерусалимде Пасха байрамда јӱрерде, Оныҥ јайаган билдилерин кӧрӧлӧ, кӧп улус Ого бӱтти+. 24Је Иисус Бойын олорго бӱдӱндирбей турган, нениҥ учун дезе ончозын билер болгон. 25Кижиниҥ ичинде не барын Бойы билер учун, кижи керегинде ӧскӧ кижи керелеерин керектебей турган.

3

Иисус ла Никодим

3^1Фарисейлер ортодо иудей бийлердиҥ бирӱзи Никодим деп кижи болгон+. 2Ол Иисуска тӱнде келеле, айтты:

– Равви! Сен Кудайдаҥ келген Ӱредӱчи деп билерис. Сен јайап јӱрген билдилерди Кудайдыҥ болужы јокко кем де јайап болбос.

3Иисус ого каруу јандырды:

– Чынын, чынын айдадым сеге: ӧрӧртинеҥ туулбаган кижи, Кудайдыҥ Каандыгын кӧрӱп болбос.

4– Карган кижи ак-јарыкка канайып туулатан? – деп, Никодим Ого айтты. – Эне ичине катап киреле, туулып болор бо?

5Иисус каруу јандырды:

– Чынын, чынын айдадым сеге: суудаҥ ла Тыннаҥ туулбаган кижи, Кудайдыҥ Каандыгына кирип болбос+. 6Эт-каннаҥ туулганы, эт-кан болор, Тыннаҥ туулганы дезе, тын болор. 7«Слерге ӧрӧртинеҥ туулар керек» деп, сеге айтканыма кайкаба. 8Тын кайда тынайын дезе, анда тынат. Оныҥ табыжын угарын угуп јадыҥ, је кайдаҥ келип, кайдаар барып јатканын билбезиҥ. Тыннаҥ туулган кажы ла кижиле андый болотон.

9– Ол канайып болотон? – деп, Никодим сурады.

10– Израильдиҥ ӱредӱчизи болорыҥда, мыны билбес болдыҥ ба? – деп, Иисус каруу јандырды. – 11Чынын, чынын айдадым сеге: бис нени билгенисти айдадыс, нени кӧргӧнисти керелейдис, слер дезе кере сӧзибисти јаратпай јадыгар. 12Слерге јердийин айтканыма бӱтпегенеерде, теҥеринийин айтсам, канайып бӱдеригер? 13Теҥериде јӱрген, теҥеридеҥ тӱшкен Кижи Уулынаҥ башка, теҥериге кем де чыкпаган+. 14-15Ого бӱткен кажы ла кижи ӧлӱп калбай, ӱргӱлји јӱрӱмдӱ болзын деп, куба чӧлдӧ Моисей јыланды ӧрӧ кӧдӱргендий, Кижи Уулы анайып ок кӧдӱрилер учурлу+. 16Ого бӱткен кажы ла кижи ӧлбӧй, ӱргӱлји јӱрӱмдӱ болзын деп, Кудай бу телекейдиҥ улузына карузыган учун сок јаҥыс Уулын берген+. 17Кудай Бойыныҥ Уулын бу телекейдиҥ улузыныҥ јаргызын этсин деп телекейге ийген эмес, бу телекейдиҥ улузы Ол ажыра аргадалзын деп ийген+. 18Кудайга бӱткени јаргылатпас; бӱтпегени дезе, Оныҥ сок јаҥыс Уулына бӱтпегени учун, јаргылаткан+. 19Јаргыныҥ учуры дезе бу: телекейге јарык келген, је улус карачкыны јарыктаҥ артык сӱӱген, нениҥ учун дезе олордыҥ кылынып јӱргени јаман болгон+. 20Јаман кылынып јӱрген кажы ла кижи, керектери јаман учун, онызын билдиртпеске, јарыкты јаман кӧрӱп, јарыкка барбай јат+. 21Чындыкла эдип јӱрген кижи дезе, керектери Кудайдыҥ болужыла эдилгени кӧрӱнзин деп, јарыкка барат.

Иисус ла Крестеечи Иоанн

22Мыныҥ кийнинде Иисус ӱренчиктериле кожо Иудей јерине келди. Анда олорло кожо јӱрӱп, улусты крестеди+. 23Иоанн дезе анайып ок Салимниҥ јуугындагы Енон деп јерде крестеген, нениҥ учун дезе анда суу кӧп болгон. Бого келип, креске тӱжӱп тургандар. 24Бу керек Иоанн тӱрмелеткелекте болгон+.

25Ол тушта Иоанныҥ ӱренчиктери иудейлерле аруталары керегинде сӧс блаашкандар+. 26Олор Иоаннга келип, айткан:

– Равви, сениле кожо Иорданда болгон, сен керелеген Кижи база крестейт, ончозы Ого барат+.

27– Кижиге теҥеридеҥ берилбезе, ол бойына нени де алынып болбос – деп, Иоанн каруу јандырды. –+
28«Мен Христос эмезим, је мен Оноҥ озо ийилгем» деп айтканымды уккан керечилер слер бойыгар эдигер+. 29Сыргалјылу кижини колту дейтен. Колтуныҥ најызы дезе, ого коштой туруп, оны тыҥдап, ӱнин угала, сӱрекей сӱӱнет. Мениҥ бу сӱӱнчим эмди бӱтти+. 30Ол јаанаар, мен кичинектеер учурлу. 31Ӧрӧртинеҥ Келип Турганы, ончозынаҥ бийик эди. Јердеҥ болуп јӱргени дезе, јердийи эди, ол јердийи чилеп эрмектенет. Теҥеридеҥ Келип Турганы, ончозынаҥ бийик. 32Ол нени кӧргӧнин, нени укканын керелейт, је Оныҥ керелегенин јарадып турганы јок. 33Оныҥ керезин јаратканы, Кудай чындык деп, бойыныҥ таҥмазын басканы ол+. 34Кудайдыҥ ийгени, Кудайдыҥ сӧзин айдат. Кудай дезе Тынды кемјип беретен эмес. 35Ада Уулына карузып, ончозын Оныҥ колына берген+. 36Уулына бӱткени, ӱргӱлји јӱрӱмдӱ, Уулына бакпаганы, јӱрӱм кӧрбӧс: оныҥ ӱстинде Кудайдыҥ чугулы јӱрет+.

4

Иисус ла самар ӱй кижи

41-3Иисус, Иоаннга кӧрӧ, кӧп ӱренчиктер таап крестеп јат деп, фарисейлерге табыш јетти. Улусты дезе Иисус Бойы эмес, ӱренчиктери крестеген. Иисус бу керегинде билип ийеле, Иудей јерин таштап, ойто Галилей јерине барды++. 4Ого Самар јериле ӧдӱп барар керек болгон+. 5Ол Сихарь деп самар калага келди. Бу кала Иаков бойыныҥ уулына, Иосифке, берген јердиҥ јуугында турган. 6Анда Иаковтыҥ кутугы болгон. Иисус, јолдоҥ арып-чылайла, кутуктыҥ јанына отура тӱшти. Тал-тӱш кирези болгон. 7Суу сузуп аларга бир самар ӱй кижи келди.

Иисус ого:

– Меге ичерге суу бер – деди.

8Оныҥ ӱренчиктери курсак садып аларга кала баргандар. 9Самар ӱй кижи айтты:

– Иудей Бойыҥ менеҥ, самар ӱй кижидеҥ, ичерге сууны не сурайдыҥ?

Иудейлер самарларла јанашпайтан.

10– Кудайдыҥ бергенин, «Меге ичерге суу бер» деп, сеге айдып турганы кем болгонын билген болзоҥ, Оноҥ бойыҥ сураар эдиҥ, Ол сеге тирӱ суу берер эди – деп, Иисус каруу јандырды.

11– Ӧрӧкӧн! – деп, ӱй кижи Ого айтты. – Сузар немеҥ јокто, кутук дезе тереҥ болгондо, тирӱ суу Сенде кайдаҥ келетен эди? 12Биске бу кутукты берген Иаков адабыстаҥ Сен јаан болдыҥ ба? Ол бойы, уулдары да, малы да мынаҥ ичетен.

13– Бу суудаҥ ичкени, ойто суузаар – деп, Иисус каруу јандырды. – 14Је Мениҥ берер суумнаҥ ичери – јажына суузабас. Берер суум дезе оныҥ ичинде ӱргӱлји јӱрӱмге агар суу чыгыды боло берер+.

15– Ӧрӧкӧн, – деп, ӱй кижи Ого айтты, – андый суудаҥ меге бер, мен суузабайын, бого суу аларга јӱрбейин.

16Иисус айтты:

– Барып, ӧбӧӧниҥди айдала, бого кел.

17– Менде ӧбӧӧн јок – деп, ӱй кижи каруу јандырды. Иисус:

– Ӧбӧӧним јок деп айтканыҥ чын – деди. – 18Сен беш ӧбӧгӧндӱ болгоҥ. Эмдигизи сеге ӧбӧгӧн эмес, бу айтканыҥ чын.

19– Ӧрӧкӧн, – деп, ӱй кижи айтты, – Сен јарлыкчы болгоныҥды кӧрӱп турум+. 20Бистиҥ адаларыс Кудайга бу кырдыҥ бажында бажырган. Слер дезе јаҥыс Иерусалимде бажырар керек дейдигер.

21Иисус айтты:

– Меге бӱт, ӱй кижи: Адага бу кырдыҥ бажында да эмес, Иерусалимде де эмес бажырар ӧй келип јат. 22Слер неге бажырып турганыгарды билбей јадыгар, бис дезе неге бажырып турганысты билерис, нениҥ учун дезе аргадаш иудейлердеҥ болор+. 23Чын ла бажырып јӱрген улус Адага тынла, чындыкла бажырар ӧй келип јат, једип те келди. Ада андый бажыраачыларды Бойына бедирейт ине+. 24Кудай – ол Тын, Ого бажырары тынла, чындыкла бажырар учурлу+.

25– Христос дейтен Мессия келерин билерим – деп, ӱй кижи айтты. – Ол келгежин, биске ончозын айдып берер+.

26– Ол Мен эдим, бу сениле эрмектежип турган Бойым – деп, Иисус каруу јандырды+.

27Анайткан јерде Оныҥ ӱренчиктери келди. Оны ӱй кижиле эрмектежип туру деп кайкадылар, је «Оноҥ Сеге не керек?» эмезе: «Оныла не эрмектежип туруҥ?» – деп, кемизи де сурабады.

28Ӱй кижи суу урар јыракызын артырып койоло, калага барып, улуска айтты:

29– Меге нени ле кылынганымды айткан Кижини барып кӧригер, Христос Ол болбозын.

30Олор каладаҥ чыгып, Иисус јаар ууландылар.

31Бу ӧйдӧ ӱренчиктер Ого айттылар:

– Равви, курсак ји!

32Је Ол айтты:

– Менде слер билбейтен курсак бар.

33– Курсакты Ого кижи экелип берди эмеш пе? – деп, ӱренчиктер бой-бойына айдышты.

34Иисус олорго айтты:

– Мениҥ курсагым – Мени Ийгенниҥ табыла эдери ле Оныҥ керегин бӱдӱрери+. 35Эмди база тӧрт ай болзо, аш кезер ӧй једер деп, слер айдып јӱрген эмес бедигер? Је Мениҥ слерге айдып турганым бу: кыраларга кӧзигер салып кӧрзӧгӧр, олордыҥ агарып, кезер ӧйи једип, бышканын!+
36Аш чачканы ла аш кескени кожо сӱӱнзин деп, аш кезери кайрал алат, ажын ӱргӱлји јӱрӱмге уруп салат+. 37Бу учуралда «Бирӱзи чачат, ӧскӧзи кезет» деген сӧс чын. 38Мен слерди бойыгар иштебеген кырада аш кезерге ийип јадым. Анда ӧскӧ улус иштеген эди, слер дезе олордыҥ ижине кирдигер.

39«Меге нени ле кылынганымды айткан» деп керелеген ӱй кижиниҥ сӧзиле ол каланыҥ кӧп самарлары Иисуска бӱтти. 40Оныҥ учун самарлар Ого келеле, олордо артып калзын деп сурадылар. Ол анда эки кӱн јӱрди. 41Оныҥ айткан сӧзин угала, оноҥ кӧп улус Ого бӱтти. 42Байагы ӱй кижиге дезе айттылар:

– Эмди сениҥ сӧзиҥнеҥ улам бӱдӱп турган эмезис. Бис Оны бойыбыс уктыс, Ол чып ла чын бу телекейдиҥ улузын Аргадаачы, Христос деп билдис+.

Каанныҥ јалчызыныҥ уулын јасканы

43Эки кӱнниҥ бажында Иисус оноортынаҥ чыгала, Галилей јаар барды. 44Јарлыкчы бойыныҥ јеринде кӱндӱзи јок јӱретен деп, Ол Бойы да керелеп айткан+.

45Анайдарда, Ол Галилейге келерде, Оны Галилейдиҥ улузы јуудып алдылар, нениҥ учун дезе, олор Иерусалимдеги байрамда болуп, Оныҥ нени эдип јӱргенин ончозын кӧргӧндӧр+.

46Оноҥ Иисус сууны аракы эткен Галилейдеги Канага ойто келди. Капернаумда каанныҥ бир јалчызыныҥ уулы оорып јаткан+. 47Ол Иисустыҥ Иудейдеҥ Галилейге келгенин угала, Ого келип, ӧлӱп јаткан уулын барып јассын деп, јайнап сурады.

48– Билдилер ле кайкалдар кӧрбӧгӧнчӧӧр, бӱтпезигер – деп, Иисус ого айтты+.

49– Кайракан, уулым ӧлгӧлӧктӧ, бар – деп, каанныҥ јалчызы айтты.

50Иисус:

– Јан, уулыҥ эзен – деди.

Ол Иисустыҥ айткан сӧзине бӱделе, јанып ийди. 51Јолой ого кулдары туштап, уулыҥ эзен дешти. 52Уулы канча саатта оҥдолгонын сураарда, олор: «Кече биринчи саат тӱште эди изибей барган» – дедилер. 53«Уулыҥ эзен» деп, Иисустыҥ ого айткан ӧйинде анайда боло бергенин ол билип ийди. Бойы да бӱтти, айылдагы улузы да бӱттилер+.

54Иудейдеҥ Галилейге келеле эткен бу кайкал Иисустыҥ экинчи кайкалы болгон+.

5

Суббот кӱнде оору кижини јасканы

5^1Мыныҥ кийнинде иудей байрам болгон, Иисус Иерусалимге келген.

2Иерусалимде Кой каалгазыныҥ јанында еврейлеп Вифезда дейтен суубуунты бар. Анда јабынтылу беш ӧткӱш болгон. 3Ичинде кӧп оору улус: сокор, аксак, курулгак оорулу улус јаткан, сууныҥ чайбаларын сакып. 4Кудайдыҥ ангели дезе, кезик аразында байагы сууга тӱжӱп, чайбалтып турган. Суу чайбалза, ого озолоп киргени кандый да оорудаҥ јазылатан болгон. 5Анда одус сегис јыл оорып јӱрген кижи болгон. 6Иисус оныҥ јатканын кӧрӧлӧ, оорыганы удап калганын билип, ого айтты:

– Јазылайын деп туруҥ ба?

7– Эйе, Кайракан, – деп, оору кижи каруу јандырды, – је суу чайбалганда, мени сууга кийдирер кижи јок. Барып јатканчам, менеҥ озо ӧскӧ кижи кирип калган турар.

8– Тур, тӧжӧгиҥди алып, базып јӱр – деп, Иисус ого айтты+.

9Байагы кижи ол тарый јазылды, тӧжӧгин алып, база берди. Ол суббот кӱнде болгон, 10оныҥ учун иудейлер јазылган кижиге айттылар:

– Бӱгӱн суббот кӱн эди, сеге тӧжӧк аларга јарабас!

11Ол каруу јандырды:

– «Тӧжӧгиҥ ал, базып јӱр» деп, мени јасканы айтты.

12Оноҥ сурадылар:

– «Тӧжӧгиҥ ал, базып јӱр» деп, сеге айткан кижи кем болотон?

13Јазылган кижи дезе ол кем болгонын билбеген, нениҥ учун дезе Иисус анда турган улустыҥ ортозына јылыйып калган.

14Мыныҥ кийнинде Иисус ого байзыҥда туштайла, айтты:

– Бат, сен јазылдыҥ. Сеге мынаҥ јаман неме болбозын деп, база кинчек этпе.

15Бу кижи барала, оны јасканы Иисус деп, иудейлерге айтты. 16Мыны суббот кӱнде эткени учун иудейлер Иисусты сӱрӱп, ӧлтӱрерге турдылар+. 17Је Ол айтты:

– Адам Бойыныҥ керегин эмдиге јетире эдет, Мен де эдип јадым.

18Ол суббот кӱнди байлаардаҥ болгой, Кудайды Адазынып, Бойын Кудайга тӱҥейлеген учун иудейлер Оны там истеп, ӧлтӱрерге турдылар+.

19Бого каруу эдип, Иисус айтты:

– Чынын, чынын айдадым слерге: Адазыныҥ эдип турганын кӧрбӧгӧнчӧ, Уулы таҥынаҥ Бойы нени де эдип болбос. Адазыныҥ эдип турганын Уулы да эдет. 20Адазы Уулына карузып, Бойыныҥ нени ле эдип турганын Ого кӧргӱзет. Слерди кайкадып, мынаҥ да артыкты эдип кӧргӱзер+. 21Ада ӧлгӧндӧрди тиргизип, олорго јӱрӱм берген чилеп, Уулы да јӱрӱм берейин дегенге, јӱрӱм берет+. 22-23Ада кемди де јаргылабай јат, Аданы тоогондый, ончозы Уулын тооп јӱрзин деп, Ол јаргы эдерин Уулыныҥ табына берген. Уулын тообогоны, Оны ийген Аданы тообогоны ол++. 24Чынын, чынын айдадым слерге: Мениҥ сӧзимди угуп, Мени Ийгенге бӱткени, ӱргӱлји јӱрӱмдӱ. Ол јаргылатпас – ӧлӱмнеҥ јӱрӱмге кечкен+. 25Чынын, чынын айдадым слерге: ӧй једип келедири, једип те келди: ӧлгӧндӧр Кудай Уулыныҥ ӱнин угар; угала, тирилер+. 26Канайып Ада Бойында Бойы јӱрӱмдӱ, анайып Бойында Бойы јӱрӱмдӱ болорын Уулына да берген+. 27Ол Кижи Уулы болгон учун, јаргы да эдерин Оныҥ табына салып берген. 28Мыны кайкабагар, нениҥ учун дезе сӧӧк салар јерде јаткандардыҥ ончозы Кудайдыҥ Уулыныҥ ӱнин угар ӧй једип келедири+. 29Јакшы эдип јӱргендери јӱрӱм јӱрерге тирилер; јаман эдип јӱргендери буруладарга тирилер. 30Мен Бойым таҥынаҥ нени де эдип болбозым: канайып уккам, анайып јаргы эдип јадым. Мениҥ јаргым чындык, нениҥ учун дезе Бойымныҥ табымла эдип јӱрейин деп турган эмезим, је Мени ийген Аданыҥ табыла эдип турум+.

Кудайдыҥ Уулын керелегени

31Мен Бойымды Бойым керелеп турган болзом, Мениҥ керелегеним чын эмес+. 32Мени ӧскӧзи керелейт, оныҥ Мени керелеген керези чын деп, Мен билерим. 33Слер Иоаннга элчилер ийгенигер; ол чындыкты кереледи+. 34Мен кижиниҥ керезин керексип турган эмезим, је мынайда айтканым, слерди аргадалзын деп айтканым ол болор. 35Иоанн кӱйӱп, јалтырап турган јарыткыш болгон. Слер дезе оныҥ јарыгында бир кезекке сӱӱнип аларга сананганыгар+. 36Менде дезе Иоанндыйынаҥ јаан кере бар: нени эдип турганымды Ада эттирип јат; нени эдип турганым, Мени Ада ийген деп, керелеп турганы ол+. 37Мени ийген Ада Бойы Мени кереледи. Слер дезе Оныҥ ӱнин качан да укпаганыгар, Оныҥ бӱдӱмин де кӧрбӧгӧнигер. 38Оныҥ сӧзи де слердиҥ бойыгарда јӱрбей јат, нениҥ учун дезе Оныҥ Ийгенине бӱтпейдигер. 39Слер Агару бичиктерди шиҥжӱлеп, олордоҥ ӱргӱлји јӱрӱмдӱ болорго сананып јадыгар. Олор дезе Мени керелеп турулар+. 40Је јӱрӱмдӱ болойын деп, слердиҥ Меге келер кӱӱнигер јок. 41Улустаҥ Мен мак албай јадым+. 42Је Мен слерди билерим: слердиҥ ичигерде Кудайга сӱӱш јок. 43Мен Адамныҥ адынаҥ келдим, је слер Мени јуутпай јадыгар; ӧскӧзи бойыныҥ адынаҥ келзе, оны слер јуудып аларыгар+. 44Кудайдаҥ мак бедиребей, бойыгардаҥ бойыгар мак алып, канайып бӱдеригер+? 45Мени Аданыҥ алдында слерди бурулаар деп сананбагар, слерди бурулаары бар: слер иженип јӱрген Моисей. 46Слер Моисейге бӱткен болзогор, Меге де бӱдер эдигер, нениҥ учун дезе ол Мен керегинде бичиген. 47Је оныҥ бичигенине бӱтпей турган болзогор, Мениҥ айтканыма канайып бӱдеригер?

6

Беш муҥ кижини тойдырганы

(Мф. 14:13-21; Мк. 6:30-44; Лк. 9:10-17)

6^1•Мыныҥ кийнинде Иисус Галилей эмезе Тивериада дейтен талайдыҥ ол јанына барды. 2Оору-јоболды јазып, кайкалдар јайап јӱргенин кӧрӧлӧ, Оныҥ кийнинеҥ камык улус барды. 3Иисус кырдыҥ бажына чыгып, анда ӱренчиктериле кожо отурып алды. 4Иудейлердиҥ Пасха байрамы јууктап келеткен+. 5Ого кӧп улус келип јатканын кӧрӧлӧ, Иисус Филиппке айтты:

– Буларды азыраарга, калашты кайдаҥ садып аларыс+?

6Бойыныҥ эдетенин билип, Ол анайда ченеп сураган.

7– Олордыҥ кажызына ла эмештеҥ де једишсин деп, олорго эки јӱс динарийдиҥ калажы јетпес – деп, Филипп каруу јандырды.

8Ӱренчиктериниҥ бирӱзи, Симон-Петрдыҥ Андрей деп карындажы, Ого айтты:+

9– Мында бир уулчакта арбаныҥ беш болчок калажы ла эки балыгаш бар, је мындый кӧп улуска ол не болзын.

10Иисус айтты:

– Улусты кыйын отурзын дегер.

Ол јум ӧлӧҥдӱ јер болгон. Анайдарда, беш муҥ кире кижи кыйын отурды. 11Иисус калашты алып, алкыш јетиреле, ӱренчиктерге ӱледи, ӱренчиктер дезе кыйын отурган улуска ӱледилер. Анайып ок балыкты да кем канча кире кӱӱнзегениле ӱледи+. 12Улус јип, тойордо, ӱренчиктерине айтты:

– Јигенниҥ арткан-калганын јууп алыгар, бир де неме кара јерге калбазын.

13Јиген улустаҥ арткан арбаныҥ беш болчок тилимдерин он эки каламага толтыра јууп алдылар. 14Улус Ол јайаган кайкалды кӧрӧлӧ, айдышты:

– Телекейге келетен Јарлыкчы чып-чын бу эмтир!+

15Келип, Оны тудала, каан эдип аларга тургандарын Иисус билип ийеле, јаҥыс Бойы кыр јаар ойто јӱре берди.

Сууныҥ ӱстиле басканы

(Мф. 14:22-27; Мк. 6:45-52)

16•Эҥир кире берерде, Иисустыҥ ӱренчиктери талай јаар тӱштилер. 17Кемеге отурып, талайдыҥ ол јанындагы Капернаум дӧӧн јӱстилер. Караҥуйлай берди, Иисус дезе олорго эмдиге јетире келбеген. 18Тыҥ салкын согуп, талай толкуланып турган. 19Беш-алты беристе кирези јӱзеле, Иисустыҥ талай ӱстиле базып, кемеге јууктап келеткенин кӧрӧлӧ, коркый бердилер. 20Је Ол:

– Бу Мен, коркыбагар! – деди.

21Олор Иисусты кемеге отургызып аларга турарда, кеме ол ло тарый олор јӱзӱп бараткан јаратка једип токтоды.

Јӱрӱм берер тирӱ калаш

22Эртезинде талайдыҥ ол јанында артып калган улус ондо јӱк ле бир кеме болгонын, Иисус ӱренчиктериле кожо ол кемеге отурбаганын, ӱренчиктер јаҥыс бойы јӱскенин кӧрдилер. 23Айдарда, Кайракан алкыш-быйанын јетирген кийнинде олор калаш јиген јерге Тивериаданаҥ бир канча кеме јӱзӱп чыкты. 24Анда Иисус та, ӱренчиктер де јок болгонын кӧрӧлӧ, улус кемелерге отурып, Иисусты бедиреп, Капернаумга јӱзӱп келдилер. 25Оны талайдыҥ ол јанынаҥ табала, сурадылар:

– Равви, Сен бого качан келдиҥ?

26Иисус каруу јандырып, айтты:

– Чынын, чынын айдадым слерге: слер кайкалдар кӧргӧнигер учун эмес, калаш јип тойгоныгар учун Мени бедиреп турганыгар. 27Ӱрелер курсак учун эмес, ӱргӱлји јӱрӱм јӱргӱзер курсак учун иштегер. Оны слерге Ада Кудай таҥмалап койгон Кижи Уулы берер.

28– Кудайдыҥ керегин бӱдӱрерге, нени эделик? – деп, олор сурадылар.

29Иисус каруу јандырды:

– Кудайдыҥ кереги бат бу: Оныҥ Ийгенине бӱдигер+.

30– Кӧрӧлӧ, бисти Сеге бӱтсин деп, кандый билди кӧргӱзериҥ? – деп, олор сурадылар. – Сен нени эдип јадыҥ+? 31Теҥеридеҥ олорго калаш берген деп бичилгениле, адаларыс куба чӧлдӧ манна јиген эди.

32Иисус олорго айтты:

– Чынын, чынын айдадым слерге: теҥеридеҥ калашты слерге Моисей берген эмес, теҥеридеҥ чын калашты слерге Мениҥ Адам берип јат. 33Теҥеридеҥ тӱжӱп, бу телекейдиҥ улузына јӱрӱм берер калаш – Кудайдыҥ калажы.

34Олор:

– Кайракан, андый калашты јаантайын биске берип тур – дедилер+.

35Иисус олорго айтты:

– Мен – јӱрӱм берер калаш. Меге келген кижи качан да аштабас, Меге бӱткен кижи качан да суузабас+. 36Је слер, Мени кӧрӱп јӱрген бойыгар, Меге бӱтпей јадыгар деп, Мен слерге айткам. 37Адамныҥ бергени ончозы Меге келер. Меге келип јатканды кедери сӱрбезим+. 38Бойымныҥ табымла эдип јӱрейин деп, теҥеридеҥ тӱшкен эмезим, Мени ийген Аданыҥ табыла эдип јӱрейин деп, теҥеридеҥ тӱшкем+. 39Адамныҥ бастыра бергенин бир де јылыйтпай, ончозын калганчы кӱнде тиргизерим – ол Мени ийген Адамныҥ табы+. 40Мени Ийгенниҥ табы – Уулын кӧрӱп, Ого бӱткен кажы ла кижи ӱргӱлји јӱрӱмдӱ болоры. Калганчы кӱнде Мен оны тиргизерим+.

41Ол Бойын «Мен – теҥеридеҥ тӱшкен калаш» деп айтканына иудейлер арбанып, 42айттылар:

– Бу Иосифтиҥ уулы Иисус эмес беди? Бис Оныҥ адазын ла энезин билер эмейис. «Мен теҥеридеҥ тӱшкем» деп, канайып айдат болбогой+?

43– Бойыгар ортодо арбанышпагар – деп, Иисус олорго айтты. – 44Мени ийген Адам јараткан кижи, јаҥыс ол Меге келер аргалу. Калганчы кӱнде Мен оны тиргизерим+. 45Ончозын Кудай ӱредер деп, јарлыкчыларда бичилгени бар. Ададаҥ угуп ӱренген кижи Меге келер. 46Мынайып айтканым, Аданы кӧргӧни бар деп айтканым эмес. Кудайдаҥ Кем келген, Аданы кӧргӧни јаҥыс Ол+. 47Чынын, чынын айдадым слерге: Меге бӱткени, ӱргӱлји јӱрӱмдӱ. 48Мен – јӱрӱм берер калаш. 49Слердиҥ адаларыгар куба чӧлдӧ маннаны јиген, је ӧлӱп калгандар. 50Је теҥеридеҥ тӱшкен калаш андый эмес: оны јигени ӧлбӧс. 51Мен – теҥеридеҥ тӱшкен тирӱ калаш. Бу калаштаҥ јигени ӱргӱлји чакка эзен јӱрер. Мениҥ беретен калажым – Мениҥ эди-каным, оны бу телекейдиҥ улузыныҥ јӱрӱми учун берип јадым+.

52Айдарда, иудейлер бойы ортодо сӧс блаажып, айттылар:

– Ол биске Бойыныҥ эди-канын јиирге канайып беретен?

53Иисус каруу јандырды:

– Чынын, чынын айдадым слерге: Кижи Уулыныҥ эди-канын јибезегер, Оныҥ канын ичпезегер, бойыгарда јӱрӱм јок болор+. 54Мениҥ эди-канымды јиири, Мениҥ канымды ичери, ӱргӱлји јӱрӱм јӱрери ол. Мен оны калганчы кӱнде тиргизерим. 55Мениҥ эди-каным – чын курсак, Мениҥ каным – чын суузын. 56Эди-канымды јиири, канымды ичери Мениҥ Бойымда јӱрӱп јат, Мен де оныҥ бойында јӱрӱп јадым+. 57Мен, тирӱ Ада ийген Бойым, Адамныҥ Бойында тирӱ јӱрӱп јадым, анайып, Мениҥ эди-канымды јигени, Мениҥ Бойымда тирӱ јӱрер. 58Бу калаш теҥеридеҥ тӱшкен. Је ол маннаны, слердиҥ адаларыгар чылап, јип ӧлгӧниндий эмес: бу калашты јигени, ӱргӱлји јӱрӱмдӱ болор.

59Мынайда Ол Капернаумдагы синагогада ӱредип айткан.

Ӱргӱлји јӱрӱмниҥ сӧстӧри

60Кӧп ӱренчиктери мыны угала, айттылар:

– Кандый уур-кӱч сӧстӧр! Олорды кем угар аргалу?

61Иисус ӱренчиктери арбанып турганын Бойыныҥ ичинде билип, олорго айтты:

– Бу слерге буудак болуп јат па? 62Кижи Уулыныҥ озогы јерине чыгып баратканын кӧрзӧгӧр, не болор+? 63Јӱрӱм берери – тын, эт-кан дезе, нени де эдип болбос. Слерге айдып турган сӧстӧрим тын да, јӱрӱм де+. 64Је ортогордо бӱтпестери бар.

Иисус дезе бӱтпестерин де, Оны садып ийери кем болорын да бажынаҥ ала билер болгон+. 65Оноҥ айтты:

– Оныҥ учун Мен слерге: «Аданаҥ берилбегенче, кем де Меге келип болбос» дедим.

66Мыныҥ кийнинде кӧп ӱренчиктери Оноҥ јана тӱжӱп, Оныла кожо јӱрбес болды. 67Айдарда, Иисус он экӱдеҥ сурады:

– Слер база Менеҥ јӱре берерге турган болороор бо?

68– Кайракан! – деп, Симон-Петр каруу јандырды. – Бис кемге баратан эдис? Сенде ӱргӱлји јӱрӱмниҥ сӧстӧри бар. 69Сени Христос, Кудайдыҥ Агарузы деп, бис бӱттис те, билдис те+.

70– Слерди, он экӱни, Мен талдап алган эмес бедим? – деп, Иисус айтты. – Је слердиҥ бирӱгер – кӧрмӧс!+

71Мынайда Ол Симон Искариоттыҥ уулын, Иуданы, айткан. Оны садып ийери он экӱниҥ бирӱзи ол болгон+.

7

Иисус ла Оныҥ карындаштары

7^1Мыныҥ кийнинде Иисус Иудейде јӱрбеске, Галилей ичиле јӱрди, нениҥ учун дезе иудейлер Оны ӧлтӱрерге тургандар+.

2Иудейлердиҥ байкан тургузатан деп байрамы јууктап келерде, 3карындаштары Ого айттылар:

– Мынаҥ чыгып, Сениҥ эдип јӱргениҥди ӱренчиктериҥ де кӧрзин деп, Иудей јерине бар+. 4Јарлу болойын деген кижи, јажырып неме этпейтен. Сен андый керектер эдип јӱрген болзоҥ, Бойыҥды Бойыҥ бу телекейдиҥ улузына ач.

5Карындаштары да Ого бӱтпей турган учун анайып айткандар. 6Иисус олорго каруу јандырып, айтты:

– Мениҥ ӧйим јеткелек, слерге дезе кандый ла ӧй келижип јат+. 7Улус слерди јаман кӧрӱп болбос, Мени дезе јаман кӧрӱп јат, нениҥ учун дезе олордыҥ кылынып турганы јаман деп, Мен керелеп айдып јӱрӱм+. 8Слер байрамга барыгар, Мен бу байрамга эмди тура барбазым, нениҥ учун дезе Мениҥ ӧйим јеткелек.

9Мынайда айдала, Ол Галилейде артып калды. 10Је карындаштары байрамга јӱре берерде, Ол улуска кӧрӱнбей, јажытту барды. 11Иудейлер Оны байрамнаҥ бедиреп, «Ол кайда?» – деп, сурап турдылар. 12Улус ортодо Ол керегинде кӧп куучын јӱрди. Кезиктери: «Ол јакшы кижи», ӧскӧлӧри: «Јок, Ол улусты астыртып јат» дешкилеер болды. 13Андый да болзо, иудейлердеҥ коркып, Ол керегинде кем де ачыгынча айтпай турган+.

Байзыҥда јарлыктаганы

14Байрамныҥ ортозы киреде Иисус байзыҥга кирип, ӱретти. 15Иудейлер кайкап, айдышты:

– Бу ӱренбеген Бойы, Агару Бичикти канайып билип туру болбогой?

16Иисус айтты:

– Мениҥ ӱредӱӱм Менийи эмес, Мени Ийгендийи+. 17Оныҥ табыла эдип јӱрейин дегени, бу ӱредӱ Кудайдаҥ ба, эмезе Мен Бойымнаҥ таап айдып тургам ба деп, билип алар. 18Бойынаҥ таап айдаачы, бойы јакшы атка калайын деп сананат. Је Оны Ийгенге мак бедиреп јӱргени чындык, мекези јок болгоны ол+. 19Моисей слерге Јасак берген эмес пе? Је слердиҥ кемигер де Јасакты бӱдӱрбей јат. Мени нениҥ учун ӧлтӱрерге турганыгар+?

20– Сениҥ ӧзӧк-буурыҥда шилемир бар ба? – деп, улус каруу јандырды. – Сени кем ӧлтӱрерге туру+?

21Иисус каруу јандырып, олорго айтты:

– Мен бир ле керек эттим, ончогор кайкап јадыгар. 22Моисей слерге томдоорын берген – онызы Моисейдеҥ эмес те болзо, адалардаҥ јаҥдалып келген, – слер кижини суббот кӱнде де томдоп јадыгар. 23Моисейдиҥ јасагы бузулбазын деп, кижи суббот кӱнде томдодып турганда, суббот кӱнде кижиниҥ бастыра бойын јасты деп, Меге кородоп јадыгар ба+? 24Тыш кебериле јаргылабагар, је чындык јаргыла јаргылагар!+

25Иерусалимниҥ бир кезик улузы айдышты:

– Ӧлтӱрерге турган кижизи бу болор бо? 26Кӧрзӧгӧр дӧ, Ол ачыгынча айдат, Ого кем де неме айтпайт! Ол Христос деп, јаандар чынын билип алган болор бо? 27Је бу кижи кайдаҥ болгонын билерис. Христос келер болзо, Ол кайдаҥ болгонын кем де билбес+.

28Айдарда, Иисус байзыҥ ичинде јаан ӱнденип, ӱредип айтты:

– Слер Мени билеригер, кайдаҥ болгонымды база билеригер, је Мен Бойымнаҥ Бойым келген эмезим, Мени Ийгени чындык, слер Оны билбезигер. 29Мен Оны билерим, нениҥ учун дезе Мен Оноҥ келгем, Мени ийгени Ол+.

30Оны тудуп алар эбин бедиредилер, је кем де Ого тийбеди, нениҥ учун дезе Оныҥ ӧйи јеткелек болгон+. 31Калык ортодоҥ кӧп улус Ого бӱдӱп, «Христос келзе, мыныҥ эткенинеҥ артык кайкал эдер беди?» – дежип турдылар+.

32Улустыҥ анайда айдыжып турганы фарисейлерге угулган. Айдарда, улу абыстар ла фарисейлер Оны тудуп аларга, бойлорыныҥ јалчыларын ийгендер.

33Иисус дезе олорго айткан:

– Слерле кожо эмеш болорым, оноҥ Мени Ийгенге јӱре берерим+. 34Мени бедиреригер, је таппазыгар, Мен кайда болорым, оноор келип болбозыгар+.

35Айдарда, иудейлер бой-бойына айдыштылар:

– Бис таппас кандый јерге барарга туру бу? Еллин ортодо тарай јаткан улустарга барып, анда еллиндерди ӱредерге туру эмеш пе? 36«Мени бедиреригер, је таппазыгар, Мен кайда болорым, оноор келип болбозыгар» деп айткан сӧзи не сӧс болотон?

Агару Тын керегинде сӧс

37Байрамныҥ калганчы улу кӱнинде Иисус ӧрӧ туруп, јаан ӱнденип айтты:

– Суузап турганы Меге келип, ичсин+. 38Агару Бичикте айдылганыла, Меге бӱткен кижиниҥ ӧзӧгинеҥ тирӱ суулар агып чыгар.

39Иисус мынайда Ого бӱткен улус алынатан Тынды айткан. Олордо дезе, Иисустыҥ ады макка чыккалакта, Агару Тын јок болгон+.

Иисустаҥ улам бӧлиниш

40Улустыҥ кезиги, бу сӧзин угала, айдышты:

– Чын, Ол Јарлыкчы!+

41Ӧскӧлӧри:

– Ол Христос! – дедилер.

Кезиги дезе:

– Христос Галилейдеҥ келетен беди? – дешти. – 42Христос Давидтиҥ ӱренинеҥ, Давидтиҥ турган јери Вифлеемнеҥ келер деп, Агару Бичикте айдылбаган беди+?

43Анайып, Иисустаҥ улам јуулган улус ортодо бӧлиниш болды+. 44Олордыҥ кезиктери Оны тудуп аларга сананды, је Ого кем де тийбеди.

45Јалчылар једип келерде, улу абыстар ла фарисейлер олордоҥ сурадылар:

– Слер Оны не керек экелбедигер?

46– Ол Кижи чилеп кем де, качан да эрмектенбеген – деп, јалчылар каруу јандырдылар.

47– Слер де Оныҥ мекезине кирип калган болдыгар ба? – деп, фарисейлер олорго айдышты. – 48Бийлердиҥ эмезе фарисейлердиҥ Ого бӱткени бар беди+? 49Је бу калык Јасак билбес, каргышка калган ол.

50Олордыҥ бирӱзи, башкыда Иисуска келип барган Никодим, олорго айтты:+

51– Озо баштап кижиниҥ бойынаҥ укпаганча, нени кылынып туру деп билип албайынча, бистиҥ Јасак кижини јаргылайтан беди?

52– Сен де Галилейдеҥ болорыҥ ба? – деп, олор айттылар. – Шиҥде, Галилейдеҥ јарлыкчы бӱтпейтенин билип аларыҥ.

53Мыныҥ кийнинде ончозы айылдары сайын таркай берди.

8

Кинчектӱ ӱй кижини бурулабаганы

8^1Иисус дезе Елеон кырга барды. 2Эртен тура байзыҥга ойто келди. Улус ончозы Ого келип турды. Иисус отурала, олорды ӱреткен.

3Бу ӧйдӧ бичикчилер ле фарисейлер ӧскӧ эр кижиле болуп туттурткан бир ӱй кижини экелип, ортозына тургузала, 4Ого айттылар:

– Ӱредӱчи, бу ӱй кижи ӧскӧ эрле биригип, туттурткан. 5Моисей бойыныҥ Јасагында андыйларды ташла шыбалап ӧлтӱрзин деп, биске јакыган. Сен не деериҥ?

6Олор Оны бурулап айдарга, сӧзинеҥ јик бедиреп, ченеп сурагандар. Је Иисус олорго ајару этпей, бӧкӧйип, сабарыла јерге бичип турды+. 7Олор турумкай сурап турарда, бажын ӧрӧ кӧдӱрип,

– Кемигерде кинчек јок, бу ӱй кижиге озо таш чачсын – дейле,+
8ойто бӧкӧйип, јерге бичий берди.

9Олор мыны угала, уйадына чыдабай, јаан јаштуларынаҥ баштайла, ээчий-деечий јӱре бердилер. Артып калганы јаҥыс Иисус ла ортозында турган ӱй кижи болды. 10Иисус бажын ӧрӧ кӧдӱрип, ӱй кижидеҥ сурады:

– Ӱй кижи, олор ончозы кайда? Сени кемизи де бурулап јаргылабады ба?

11– Јок, Кайракан! – деп, ол каруу јандырды.

[*]– Мен де сени бурулап јаргылабайдым – деп, Иисус айтты. – Бар, база кинчек этпе+.

Иисус – телекейге Јарык

12Иисус ойто ло олорго айда берди:

– Мен – бу телекейдиҥ улузына Јарык. Мени ээчий барган кижи карачкыда базып јӱрбес, оныҥ бойында јӱрӱмниҥ јарыгы болор+.

13– Сен Бойыҥ Бойыҥды керелеп туруҥ, – деп, фарисейлер айттылар, – Сениҥ керелеп айдып турганыҥ чын эмес+.

14Иисус каруу јандырды:

– Мен Бойымды Бойым да керелеп турган болзом, Мениҥ керелегеним чын, нениҥ учун дезе Бойымныҥ кайдаҥ келгенимди, кайдаар барып јатканымды билерим. Слер дезе Мен кайдаҥ келгенимди, кайдаар барып јатканымды билбезигер+. 15Слер кижи чилеп јаргылап јадыгар, Мен дезе кемди де јаргылабай јадым+. 16Мен јаргылап та турзам, Мениҥ јаргым чын, нениҥ учун дезе Мен јаҥыс Бойым эмес, Мениле кожо Мени ийген Ада+. 17Эки кижиниҥ керези чындык деп, слердиҥ Јасагаарда да бичилгени бар. 18Мен Бойымды Бойым керелеп турум, Мени ийген Ада Мени база керелеп туру+.

19– Сениҥ Адаҥ кайда? – деп, олор сурадылар.

– Слер Мени де, Адамды да билбезигер – деп, Иисус каруу јандырды. – Слер Мени билген болзогор, Адамды да билер эдигер+.

20Иисус байзыҥдагы акча јуур јердиҥ јанында туруп, ӱредип турган тужында бу сӧстӧрди айткан. Оныҥ ӧйи јеткелек болуп, Оны кем де тутпады+.

21Иисус база айтты:

– Мен барып јадым. Мени бедиреп јӱреригер, је кинчектӱ бойыгар ӧлӧригер. Кайдаар барып јаткам, оноор келип болбозыгар.

Айдарда, иудейлер айдышты:+

22– «Кайдаар барып јаткам, оноор келип болбозыгар» деп, нени айдып туру? Ол Бойын Бойы ӧлтӱрерге турган эмеш пе?

23Ол каруу јандырды:

– Слер мынаҥ, јерде јӱргендердеҥ, Мен – ӧрӧртинеҥ. Слер бу телекейдеҥ, Мен бу телекейдеҥ эмезим+. 24Оныҥ учун слерге кинчектӱ бойыгар ӧлӧригер дегем. Бу Мен дегениме бӱтпес болзогор, кинчегерде ӧлӧригер.

25– Айдарда, Сен кем? – деп, олор сурадылар.

– Эҥ бажынаҥ ала слерге айдып јӱргеним Мен эдим – деп, Иисус каруу јандырды. – 26Слер керегинде кӧпти айдар, слерди јаргылаар аргам бар, је Мени ийген Бойы чындык, Оноҥ нени укканымды бу телекейдиҥ улузына айдып турум+.

27Олорго Ада керегинде айтканын оҥдободылар. 28Оныҥ учун Иисус айтты:

– Кижи Уулын кӧдӱрзегер, бу Мен болгонымды, нени де Бойымнаҥ этпегенимди, је Аданыҥ ӱреткениле айдып јадым деп, ол тушта билеригер+. 29Мени Ийгени дезе Мениле кожо: Ол Мени јаҥыскандыра артырбады, нениҥ учун дезе Мен качан да болзо, Ого јараганыла эдип турум+.

30Ол мынайда айдып турарда, Ого кӧп улус бӱтти+.

Чын слерди јайымдаар

31Иисус Бойына бӱткен иудейлерге айтты:

– Мениҥ сӧзимнеҥ чыкпай јӱрзегер, чын Мениҥ ӱренчиктерим болгоныгар ол. 32Чындыкты билип аларыгар, чындык бойы слерди јайымдаар+.

33– Бис Авраамныҥ ӱрени эдибис, качан да, кемге де кул болбогоныс – деп, олор айттылар. – «Јайым болороор» деп, канайып айдадыҥ+?

34Иисус каруу јандырды:

– Чынын, чынын айдадым слерге: кинчек эдери, ол кинчектиҥ кулы+. 35Је кул айылда јажына јӱрбес, уулы јажына јӱрер+. 36Андый болгондо, Уулы слерди јайымдаза, чын јайым болгоныгар ол. 37Слерди Авраам ӱрени деп билерим, је слер Мени ӧлтӱрер кӱӱндӱ, нениҥ учун дезе Мениҥ сӧзимге кӧксигерде јер бербей јадыгар+. 38Мен Адамда нени кӧргӧнимди айдып јадым, слер дезе адагардаҥ нени укканаарды кылынып јадыгар.

Слердиҥ адагар – кӧрмӧс

39– Бистиҥ адабыс Авраам – деп, олор каруу јандырдылар.

Иисус айтты:

– Слер Авраамныҥ балдары болгон болзогор, Авраамныҥ эдип јӱргенин эдер эдигер+. 40Эмди дезе Кудайдаҥ уккан чындыкты слерге айткан Кижини, Мени, ӧлтӱрерге јадыгар: Авраам онойдо этпеген. 41Слер адагардыҥ керегин эдип јадыгар.

Айдарда, олор айттылар:

– Бис чайдам эдеринеҥ туулган эмезибис, Адабыс јаҥыс – Кудай!

42Иисус каруу јандырды:

– Адагар слердиҥ Кудай болгон болзо, слер Мени сӱӱр эдигер, нениҥ учун дезе Мен Кудайдаҥ чыктым, келдим. Мен Бойымнаҥ Бойым келген эмезим, Мени Ол ийген. 43Слер нениҥ учун Мениҥ эрмегимди оҥдобой јадыгар? Мениҥ сӧзимди угатан аргагар јок учун. 44Слердиҥ адагар – кӧрмӧс, слер адагардыҥ кычазын бӱдӱрерге јадыгар. Алдынаҥ бери ол кижи ӧлтӱреечи болгон, чындыкка јайылбаган. Оныҥ бойында чындык јок ине. Тӧгӱнди айдып турган тушта бойындыйын айдат, нениҥ учун дезе ол тӧгӱнчи ле тӧгӱнниҥ адазы+. 45Мен чынды айдып тургамда, Меге бӱтпей јадыгар. 46Слердиҥ кемигер Менеҥ кинчек таап айдар? Мен чынды айдып турган болзом, Меге не керек бӱтпей јадыгар? 47Кудайдаҥ болгоны, Кудайдыҥ сӧзин угат. Кудайдаҥ эмес болгоныгар учун укпай јадыгар.

Иисус Авраамнаҥ озо бар болгон

48Иудейлер бого мынайда айткан:

– Сени самар кижи деп, ӧзӧк-буурыҥда шилемир бар деп, бистиҥ айдып турганыс чын эмес пе+?

49Иисус каруу јандырды:

– Менде шилемир јок, је Мен Бойымныҥ Адамды тооп јадым, слер дезе Мени јамандап јадыгар+. 50Мен Бойымныҥ магымды бедиребей јадым. Бедиреп, јаргылап Турганы бар+. 51Чынын, чынын айдадым слерге: Мениҥ сӧзимди чеберлеп јӱрген кижи, ӱргӱлји чакка ӧлӱм кӧрбӧс+.

52– Ӧзӧк-буурыҥда шилемир барын эмди билдис – деп, иудейлер айттылар. – Авраам да ӧлди, јарлыкчылар да ӧлдилер, Сен дезе сӧзимди чеберлеп јӱрген кижи ӱргӱлји чакка ӧлӱм кӧрбӧс дейдиҥ. 53Сен Авраам адабыстаҥ јаан болдыҥ ба? Ол јада калды, јарлыкчылар да јада калды. Сен Бойыҥды кем деп бодойдыҥ?

54Иисус каруу јандырды:

– Мен Бойымды Бойым мактап турган болзом, Мениҥ магым неге де бодолбос. Је Мени Адам мактап јат, Оны слер бойоордыҥ Кудайыгар дейдигер+. 55Слер Оны билип албадыгар, Мен дезе Оны билип турум. Оны билбезим деп айдар болзом, слердий ок тӧгӱнчи болорым. Је Мен Оны билерим, Оныҥ сӧзин чеберлеп јӱрӱм+. 56Слердиҥ адагар Авраам Мениҥ кӱнимди кӧрӧтӧнине сӱӱнип-јыргап јӱрген. Ол кӧрди де, сӱӱнди де+.

57– Сен, бежен јашка јеткелек Бойыҥ, Авраамды кӧрдиҥ бе? – деп, иудейлер айттылар.

58– Чынын, чынын айдадым слерге: Авраам бар болголокто, Мен бар болгом – деп, Иисус каруу јандырды.

59Айдарда, Оны шыбалаарга таш алдылар. Је Иисус јажынып, байзыҥнаҥ чыгала, олордыҥ ортозыла ӧдӱп, анаҥ ары јӱре берди+.

9

Энедеҥ сокор туулганды јасканы

9^1Иисус барып јадала, энедеҥ сокор туулган кижини кӧрӱп ийди.

2– Равви, ол нениҥ учун сокор туулган? – деп, ӱренчиктер Оноҥ сурадылар. – Кемизи кинчек эткен: ол бойы ба, эмезе ада-энези бе?

3– Ол до, ада-энези де кинчек этпеген – деп, Иисус каруу јандырды. – Је Кудайдыҥ керектери оныҥ бойында кӧрӱнзин деп, ол сокор туулган. 4Кӱн ӧткӧлӧктӧ, Мени Ийгенниҥ керегин Мен эдер учурлу. Тӱн кирип јат, ол тушта кем де эдип болбос+. 5Мен бу телекейдиҥ улузы ортодо тужымда, Мен – олорго јарык+.

6Мынайда айдала, Ол јерге тӱкӱрди, чилекейине тобрак кожоло, сокордыҥ кӧзине сӱртӱп,+
7айтты:

– Силоам деп суубуунтыга барып, јунунып ал.

(Силоам дегени, «ийилген» дегени.)

Ол барып, јӱзин јунды, кӧрӧр болуп калды+.

8Айылдаштары ла башкыда оныҥ сокор болгонын кӧргӧн улус айдышты:

– Суранчыктап отураачы кижи бу эмес пе?

9Кезиктери: ол – дешти, кезиктери дезе: јок, ого тӱҥей кижи – дешти. Ол бойы: бу мен – деп турды.

10– Кӧзиҥ канайып јарыды? – деп, олор сурадылар.

11Онызы айтты:

– Иисус деген кижи чилекейине тобрак кожуп, кӧзиме сӱртеле, айткан: «Силоамга барып, јунунып ал». Мен барып јунунала, кӧстӱ болуп калдым.

12Ол кайда деп сурагылаарда, билбезим – деди.

13Сокор болгонды фарисейлерге апардылар. 14Иисус чилекейине тобрак кожуп, оныҥ кӧзин јарытканы дезе суббот кӱнде болгон+. 15Кӧзи канайып јарыганын фарисейлер база сураарда, ол айтты:

– Ол кӧзиме тобрактыҥ чейинтизин салды, мен јунунала, кӧстӱ болуп калдым.

16Айдарда, фарисейлердиҥ кезиги айдышты:

– Бу кижи Кудайдаҥ эмес, ол суббот кӱнди чекчилебейт.

Кезиги айдышты:

– Андый кайкалдарды кинчектӱ кижи эдип болор беди?

Анайып, олор ортодо бӧлиниш болды+. 17Сокор болгонноҥ ойто сурадылар:

– Ол кижи керегинде не деериҥ, Ол сениҥ кӧзиҥди ачкан ине?

– Ол Јарлыкчы – деп, онызы айтты+.

18Кӧзи јарыган кижиниҥ ада-энезин алдырып албаганча, иудейлер оныҥ сокор болгонына, кӧзи јарыганына бӱтпей турдылар. Оныҥ учун ада-энезин алдырып алып, 19олордоҥ сурадылар:

– Сокор туулган уулыбыс дегенигер бу ба? Эмди ол канайып кӧрӧр боло берди?

20– Уулыбыс бу, сокор туулганы чын, онызын билерис. 21Эмди канайып кӧрӧр боло бергенин, оныҥ кӧзин кем ачкан, билбей јадыбыс. Бойынаҥ сурагар, ол чыдап калган, бойы керегинде бойы айтсын.

22Ада-энези иудейлердеҥ коркып турган учун анайда айткандар. Иудейлер дезе Иисусты Христос деп айдар кижини синагогадаҥ чыгарып саларга јӧптӧжип койгондор+. 23Оныҥ учун ада-энези: «Ол чыдап калган, бойынаҥ сурагар» – деген.

24Сокор болгонды экинчи катап алдырып, ого айттылар:

– Чынды айдып, Кудайды макта. Ол Кижи кинчектӱ деп, бис билерис.

25– Ол кинчектӱ бе, јок по, мен билбезим – деп, ол каруу јандырды. – Сокор болгом, эмди кӧрӱп турум, билетеним јаҥыс ол.

26– Ол сениле нени этти? – деп, олор ойто сурадылар. – Кӧзиҥди канайып јарытты?

27– Мен слерге айтпай кайттым, је слер укпадыгар – деп, ол каруу јандырды. – База нени угайын деп туругар? Айса слер де Оныҥ ӱренчиктери болорго туругар ба?

28Олор оны талап, айттылар:

– Сен Оныҥ ӱренчиги, бис – Моисейдиҥ ӱренчиктери. 29Моисейле Кудай тил алышканын билерис. Бу кижи кайдаҥ болгонын билбей турубыс+.

30– Ол кайдаҥ болгонын билбейтенигер кайкамчылу – деп, ол кижи каруу јандырды. – Ол мениҥ кӧзимди јарыткан. 31Је бис билерис, Кудай кинчектӱлерди укпайтан, Кудайды тооп, Оныҥ кӱӱниле эдип јӱргендерди угуп јат. 32Кем де сокор туулганныҥ кӧзин јарыткан деп, чак бӱдердеҥ бери угулбады. 33Ол Кудайдаҥ эмес болзо, нени де эдип болбос эди.

34– Бастыра бойыҥ кинчектӱ туулала, бисти ӱредип туруҥ ба? – дейле, оны чыгара сӱрӱп ийдилер.

35Оны чыгара сӱрӱп ийгенин угала, Иисус оны таап алып, айтты:

– Кудайдыҥ Уулына сен бӱдӱп јадыҥ ба?

36– Кайракан, мени Ого бӱтсин деп, Ол кем болгонын айтсаҥ? – деп, ол сурады.

37– Сен Оны кӧрдиҥ – деп, Иисус айтты. – Сениле эрмектежип турганы Ол+.

38– Бӱдӱп турум, Кайракан! – дейле, ол Иисуска бажырды.

39Иисус айтты:

– Кӧрбӧй тургандар кӧрзин деп, кӧрӱп тургандар сокорсын деп, Мен бу телекейге јаргы эдерге келдим.

40Оныла кожо болгон фарисейлердиҥ кезиги мыны угала, Ого айттылар:

– Бис те сокор бо+?

41Иисус каруу јандырды:

– Сокор болгон болзогор, слерде кинчек јок болор эди. Эмди дезе слер кӧрӱп јадыбыс деп айдып турганыгарда, кинчектӱ болуп артып јадыгар+.

10

Кӱдӱчи ле оныҥ койлоры

10^1Чынын, чынын айдадым слерге: койдыҥ кажаанына эжигинеҥ кирбей, ӧскӧ јердеҥ ажып турганы – уурчы ла тонокчы. 2Эжигинеҥ кирип турганы – койдыҥ кӱдӱчизи. 3Каруулчык ого эжик ачат, койлор оныҥ ӱнин угат, ол бойыныҥ койлорын адыла адап, тышкары чыгарат. 4Койлорын чыгарала, алдынаҥ барат, койлор оны ээчий баргылайт, нениҥ учун дезе оныҥ ӱнин билгилеер. 5Ӧскӧ кижиниҥ кийнинеҥ барбай, оноҥ качкылаар, нениҥ учун дезе ӧскӧ кижиниҥ ӱнин билгилебес.

6Бу укаа сӧсти Иисус олорго айдып берген, је Оныҥ айтканын оҥдободылар+. 7Иисус олорго база айтты:

– Чынын, чынын айдадым слерге: Мен – койлорго эжик. 8Менеҥ озо келгендер ончозы уурчылар ла тонокчылар болгон, је койлор олорды укпаган. 9Мен – эжик. Менеҥ кирген кижи аргадалар; кирер де, чыгар да, одор до табар. 10Уурчы јаҥыс уурдайын, ӧлтӱрейин ле јайрадайын деп келет. Мен дезе јӱрӱм берерге, артыктай берерге келгем. 11Мен – јакшы кӱдӱчи. Јакшы кӱдӱчи койлор учун бойыныҥ тынын салатан+. 12Јалданаачы дезе кӱдӱчи эмес, койлор до оныйы эмес. Јууктап келеткен бӧрӱни кӧрӧлӧ, ол койлорды таштайла, кача берет. Бӧрӱ койлорды тудат, тоскурат+. 13Јалданаачы дезе, јалга ла болуп јӱрет, койлорды сананбайт. 14Мен – јакшы кӱдӱчи. Мен бойымныҥ койлорымды билерим, олор до Мени билер. 15Ада Мени билгендий, Аданы Мен де билерим. Койлорым учун Мен тынымды салып турум+. 16Бу кажаанда эмес база койлорым бар. Мен олорды да экелер учурлу. Олор Мениҥ ӱнимди угар, јаҥыс ӱӱр, јаҥыс Кӱдӱчи болор+. 17Тынымды ойто алайын деп, Мен оны берип јатканым учун, Ада Меге карузып јат+. 18Јӱрӱмимди Менеҥ кижи блаап алып јаткан эмес, оны Мен Бойым берип јадым. Тынымды берзем – Мениҥ табым, оны ойто алзам – Мениҥ табым. Мындый јакылтаны Адамнаҥ алгам+.

19Бу сӧстӧрдӧҥ улам иудейлер ортодо база ла бӧлиниш болды+.

20– Ол шилемирге туттурган, санаазы Бойында јок. Оны не угуп туругар? – деп, олордыҥ кӧп сабазы айдышты+.

21– Бу сӧс шилемирлӱниҥ сӧзи эмес – деп, ӧскӧлӧри айттылар. – Шилемир сокор улустыҥ кӧзин јарыдып болор беди?

Иудейлер Иисуска удура

22Ол тушта Иерусалимде Јаҥырар деген байрам једип келген. Кыштыҥ ӧйи болгон. 23Иисус байзыҥныҥ кӱрентигиндеги Соломонныҥ дейтен јабу алдында базып јӱрген+. 24Иудейлер Оны кӱреелей алып, айттылар:

– Сен канчазын бисти кыйнаарыҥ? Сен Христос болзоҥ, биске чике айт+.

25Иисус каруу јандырды:

– Мен слерге айттым, је слер Меге бӱтпей јадыгар. Адамныҥ адынаҥ нени эдип јӱргеним, Мени керелеп турганы ол+. 26Је слер бӱтпей јадыгар, нениҥ учун дезе слер Мениҥ койлорымнаҥ эмезигер деп, Мен слерге айттым. 27Мениҥ койлорым ӱнимди угуп јат, Мен олорды билерим, олор Мениле кожо јӱргӱлери. 28Олорго Мен ӱргӱлји јӱрӱм берип јадым, олор ӱргӱлјиге ӧлбӧс, Мениҥ колымнаҥ олорды кем де блаап албас+. 29Олорды Меге берген Адам ончозынаҥ јаан: Адамныҥ колынаҥ олорды кем де блаап болбос. 30Мен де, Ада да – јаҥыс+.

31Иудейлер Оны согорго ойто ло таш ала койдылар+.

32– Мен слерге Адамныҥ кӧп јакшы керектерин кӧргӱстим – деп, Иисус айтты. – Олордыҥ кажызы учун Мени ташла шыбалаарга туругар?

33– Сени јакшы керектериҥ учун ташла шыбалаарга турган эмезис, Бойыҥды, кижи болгон Бойыҥ, Кудай деп аданып, Оны јамандап турганыҥ учун – деп, иудейлер айттылар+.

34Иисус каруу јандырды:

– «Мен айттым, слер – кудайлар» – деп, слердиҥ Јасагаарда бичилгени бар эмес пе? 35Кудайдыҥ сӧзи берилгендерди Агару Бичик кудайлар деп адаарда, – Агару Бичик бузулбас, – 36«Кудайды јамандап јадыҥ» деп, слер Меге айдып јадаар ба? «Мен – Кудайдыҥ Уулы» дегеним учун ба? Мени Ада агарулап, телекейге ийген+. 37Адамныҥ эдип јӱргенин Мен этпей турган болзом, Меге бӱтпегер. 38Онызын эдип турган болзом, Бойыма бӱтпес болзогор, эдип јӱргениме бӱдигер. Адам Мениҥ Бойымда деп, Мен де Оныҥ Бойында деп, ол тушта билип, бӱдеригер+.

39Айдарда, Оны база тудуп аларга бедиреп турдылар, је Ол олордыҥ колынаҥ кыйыжа берди+.

40Иисус Иордан ары јаны јаар, башкыда Иоанн улусты крестеп јӱрген јерлерге ойто барып, анда артып калды+. 41Ого кӧп улус келип, «Иоанн бир де кайкал этпеген, је оныҥ Ол керегинде айтканы ончозы чын болды» дежип турды+. 42Анда Ого кӧп улус бӱтти+.

11

Лазарьдыҥ ӧлгӧни

11^1Лазарь деп бир кижи оорыган. Ол Вифания деп јурттаҥ болгон. Бу јуртта Мария ла оныҥ сыйны Марфа јаткандар+. 2Кайраканды баалу-чуулу јараш јытту майла сӱртӱп, будын бойыныҥ чачыла арчыганы бу Мария болгон; оорый берген Лазарь дезе оныҥ карындажы+.

3«Кайракан, Сениҥ карузыган кижиҥ оору јадыры» деп айдарга, эјелӱ-сыйынду Ого кижи ийдилер. 4Иисус мыны угала, айтты:

– Ол оору ӧлӧрине эмес, Кудайдыҥ магына, ол ажыра Кудайдыҥ Уулы макталарына.

5Иисус дезе Марфага, оныҥ эјезине де, Лазарьга да карузып јӱрген. 6Лазарьдыҥ оорып јатканын угала, јӱрген јеринде эки конды. 7Мыныҥ кийнинде ӱренчиктерине айтты:

– Кайра Иудейге баралы.

8– Равви, – деп, ӱренчиктери айттылар, – бу јаҥы јуукта ла иудейлер Сени ташла шыбалап ӧлтӱрерге сананган јок беди. Сен ойто оноор барып јадыҥ ба+?

9Иисус олорго айтты:

– Тӱште он эки саат эмес беди? Тӱште јӱргени, бу телекейдиҥ јарыгын кӧрӱп тура, бӱдӱрилбейт+. 10Тӱнде јӱргени дезе, бойында јарык јок болуп, бӱдӱрилет.

11Мынайда айдала, оноҥ:

– Лазарь најыбыс уйуктай берди, је Мен оны ойгозорго барып јадым – деди+.

12Ӱренчиктери айттылар:

– Кайракан, ол уйуктай берген болзо, јазылар.

13Иисус оныҥ ӧлгӧнин айткан, олор дезе тегин уйкузын айтты деп санангандар. 14Айдарда, Иисус олорго чикезин айтты:

– Лазарь јада калды. 15Слерди бӱтсин деп, анда јок болгоныма слер учун сӱӱнип турум. Је ого баралы!

16Игис дейтен Фома ӧскӧ ӱренчиктерге айтты:

– Бис те баралы, Ӱредӱчиле кожо ӧлӧли!+

17Иисус келерде, Лазарь сӧӧк салар јерде тӧрт кӱн коныптыр. 18Вифания дезе Иерусалимнеҥ ӱч беристе кирези јуугында болгон. 19Карындажы ӧлӧрдӧ, ачу-коронго тӱшкен Марфа ла Марияны токунадарга, кӧп иудейлер келген. 20Марфа Иисустыҥ келип јатканын угала, уткып барды. Мария ӱйде отура калды.

21– Кайракан, Сен мында јӱрген болзоҥ, карындажым ӧлбӧс эди! – деп, Марфа Иисуска айтты. – 22Је Кудайдаҥ нени де суразаҥ, Кудай Сеге берер деп, эмди де билерим.

23– Карындажыҥ тирилер – деп, Иисус ого айтты.

24– Тирилерин билип турум – тирилер тушта, калганчы кӱнде, – деп, Марфа каруу јандырды+.

25Иисус айтты:

– Мен – Тирилери ле Јӱрӱм. Меге бӱткени, ӧлзӧ дӧ, јӱрер+. 26Кажы ла јӱрген, Меге бӱткен кижи дезе ӱргӱлјиге ӧлбӧс. Бого бӱдӱп туруҥ ба+?

27– Эйе, Кайракан – деп, ол каруу јандырды. – Сени телекейге келип јаткан Христос, Кудайдыҥ Уулы деп, бӱдӱп турум+.

28Мынайда айдала барып, Мария эјезин туйка кычырды:

– Ӱредӱчи мында, сени келзин дийт.

29Мария уккан бойынча, капшай туруп, Ого барды. 30Иисус јуртка киргелек болгон, Оны Марфа уткыган јерде артып калган.

31Марияга коот эдип, ӱйде кожо отурган иудейлер, оныҥ капшай туруп, чыга бергенин кӧрӧлӧ, сӧӧк салган јер јаар ыйлаарга барган болор деп, кийнинеҥ бастылар. 32Мария дезе, Иисус болгон јерге келип, Оны кӧрӧлӧ, будыныҥ јанына јыгылып, айтты:

– Кайракан, Сен мында јӱрген болзоҥ, карындажым ӧлбӧс эди!

33Оныҥ ыйлаганын, кожо келген иудейлердиҥ ыйлашканын кӧрӧлӧ, Иисус ачу-коронго тӱжӱп, карыгып, 34айтты:

– Оныҥ сӧӧгин кайда јуудыгар?

– Кайракан, барып, кӧр – деп, олор каруу јандырдылар.

35Иисустыҥ кӧзине јаш келди+.

36Иудейлер айдышты:

– Кӧрзӧгӧр дӧ, Ол ого канайып карузыган!

37– Ол, сокордыҥ кӧзин јарыткан Бойы, бу да ӧлбӧзин деп эткедий болгон эмес пе? – деп, олордыҥ кезиги айтты+.

Лазарьды тиргискени

38Иисус ичинде ачу-коронго ойто ло алдыртып, сӧӧк салган јерге базып келди. Онызы куй-таш болгон, оозын ташла јаап койгон+.

39Иисус:

– Тажын алып ийигер! – деди.

Јада калган кижиниҥ эјези Марфа Ого айтты:

– Кайракан, кижи јытана бертир, божоголы тӧртинчи кӱн барып јат.

40Иисус Марфага айтты:

– Бӱдер болзоҥ, Кудайдыҥ магын кӧрӧриҥ деп, Мен сеге айтпаган бедим?

41Ташты алып ийдилер. Иисус саҥ ӧрӧ кӧрӱп, айтты:

– Ада, Мени укканыҥ учун Сеге алкыш јетирип турум+. 42Мени качан да болзо угарыҥды билгем, Мени ийгени Сен болгоныҥа бӱтсин деп, мынайда бу турган улуска болуп айттым+.

43Анайда айдала, тыҥ ӱнденип,

– Лазарь, бери чык! – деди+.

44Ӧлгӧн кижи чыгып келди. Колы-буды чуулалган, јӱзи арчуулла оролгон болды.

– Оны чечигер, барзын! – деп, Иисус олорго айтты+.

45•Марияга келген кӧп иудейлер Иисустыҥ эткенин кӧрӧлӧ, Ого бӱттилер+. 46Кезиги дезе, фарисейлерге барып, Оныҥ эткенин айдып бердилер.

Иисусты ӧлтӱрерге ченешкени

47Улу абыстар ла фарисейлер оток-кӱреени јууп, айттылар:

– Бис канайдалы? Бу кижи кӧп билдилер јайап јат. 48Ого јай берзебис, ончозы Ого бӱдер. Римниҥ улузы келип, јерибисти де, калыгысты да бактырып алар.

49Олордыҥ бирӱзи, ол јылда улу абыс болгон Каиафа деп кижи, олорго айтты:

– Слер эш-неме билбей јадыгар. 50Бӱткӱл калык божогончо, калык учун бир кижи ӧлзӧ, слерге артык болорын оҥдобой јадыгар ба+?

51Мыны ол бойынаҥ айткан эмес, је ол јылда улу абыс болгон бойы, Иисустыҥ эл учун ӧлӧтӧнин озолондыра айдып койгон+. 52Јаҥыс та эл учун эмес, је Кудайдыҥ чачылып калган балдарын бир јерге јууп алары учун ӧлӧтӧнин+.

53Ол кӱннеҥ ала Оны ӧлтӱрер деп, јӧптӧжип алдылар+. 54Оныҥ учун Иисус иудейлер ортодо ачыгынча јӱрбей, куба чӧлдиҥ јуугындагы Ефраим деп калага барып, ӱренчиктериле кожо анда артып калды.

55Иудейлердиҥ Пасхазы јууктап келерде, ороон ичинеҥ кӧп улус Пасхадаҥ озо арутанайын деп, Иерусалимге келди+. 56Олор Иисусты бедиреп, «Слер сананзагар, Ол байрамга келгей не?» деп, байзыҥда бойлоры ортодо эрмектежип турдылар. 57Улу абыстар ла фарисейлер Оны тудуп аларга, Оныҥ јӱрген јерин билген кижи онызын угуссын деп, јакару бердилер+.

12

Иисус Вифанияда

(Мф. 26:6-13; Мк. 14:3-9; Лк. 7:36-50)

12^1•Пасхадаҥ алты кӱн озо Иисус Бойы тиргискен Лазарь јаткан Вифания деп јуртка келди+. 2Анда Ого кӱндӱ-кӱрее эттилер. Марфа олорды кӱндӱлеген. Лазарь дезе Оныла кожо кыйын отургандардыҥ бирӱзи болгон+. 3Мария нард дейтен ӧзӱмниҥ бойынаҥ белетелген баалу-чуулу бир фунт май алала, Иисустыҥ будын майлап, бойыныҥ чачыла Оныҥ будын арчып ийди. Майдыҥ јараш јыды ӱйдиҥ ичине толо берди+. 4Айдарда, Оныҥ ӱренчиктериниҥ бирӱзи, Оны садатан Симон уулы Иуда Искариот, айтты:

5– Бу майды ӱч јӱс динарийге садала, тӱреҥилерге не ӱлеп бербес?

6Мынайда ол тӱреҥи улуска килеп эмес, бойы уурчы учун айткан. Ол текши кайырчагашту јӱрӱп, ого салган акчадаҥ бойына алып туратан+.

7– Ого тийбе! Ол бу майды мӧҥкӱмди кӧдӱрер кӱнге чеберлеер учурлу болгон – деп, Иисус каруу јандырды. – 8Тӱреҥилер слерле кожо јаантайын болор, Мен дезе слерле кожо јаантайын болбозым.

9Кӧп иудейлер Иисусты анда деп угала, јаҥыс Ого болуп эмес, је Ол тиргискен Лазарьды да кӧрӧргӧ келдилер+. 10Улу абыстар Лазарьды да ӧлтӱрерге јӧптӧжип алдылар, 11нениҥ учун дезе ого болуп иудейлердиҥ кӧбизи келеле, Иисуска бӱдӱп тургандар.

Иерусалимге кӧдӱриҥилӱ киргени

12•Эртезинде байрамга келген кӧп улус, Иисус Иерусалимге келип јатканын угала, 13пальма агаштыҥ бӱрлерин тудунганча, Ого уткый чыгып, кыйгырыжып турдылар:

– Осанна! Кайраканныҥ адынаҥ келип јатканы, Израиль Кааны, алкышту!

14Иисус дезе, кулун эштек табала, ого минди, бичилгениле:

15«Коркыба, Сион кызы!

Бат, сениҥ Кааныҥ
кулун эштекке минип, сеге келип јат»+.

16Оныҥ ӱренчиктери мыны озо баштап оҥдобогон, је Иисус макталарда, анайда Ол керегинде бичилгенин ле Ого анайда эткендерин эске алгандар+. 17Ол Лазарьды сӧӧк салар јердеҥ кычырып, тиргизип алган деп, Оныла кожо болгон улус керелеп айдып јӱрген. 18Оныҥ да учун Оны улус уткып чыккан: бу кайкалды эткени Ол деп, олор уккандар. 19Фарисейлер дезе бойлоры ортодо эрмектешти:

– Нени де эдип албай јатканыгарды кӧрӱп туругар ба? Элдиҥ ончозы Оныҥ кийнинеҥ барып јат!+

20Байрамда бажырарга келгендердиҥ кезиги еллиндер болгон. 21Олор Галилейдеги Вифсаидада јаткан Филиппке базып келеле, сурап айттылар:

– Бийибис, Иисусты кӧрӧр кӱӱнис бар+.

22Филипп барып, мыны Андрейге айтты, оноҥ Андрей ле Филипп экӱ барып, мыны Иисуска айттылар.

Кижи Уулыныҥ макталар ӧйи јетти

23Иисус каруу јандырды:

– Кижи Уулыныҥ макталар ӧйи јетти+. 24Чынын, чынын айдадым слерге: буудайдыҥ ӱрени јерге тӱжӱп, ӧлбӧзӧ, јаҥыс бойы артып калар, ӧлзӧ, ӱрени кӧп бӱдер+. 25Јӱрӱмин сӱӱгени, онызын јылыйтар, бу телекейде јӱрӱмин јек кӧргӧни, онызын ӱргӱлји јӱрӱмге чеберлеп алар+. 26Меге јалчы болуп јӱргени, Мениле кожо барзын. Мен кайда болорым, јалчым да анда болор. Меге јалчы болуп јӱргенди Адам тоор. 27Эмди тыным тӱймеенле толо. Мен нени айдайын? «Ада, Мениле не болорынаҥ аргада» дегей эдим, је Мен бого болуп келгем+. 28Ада, адыҥды мактаткын!

Теҥеридеҥ ӱн угулды:

– Мактаттым, база да мактадарым!+

29Мыны угуп турган улус «бу кӱкӱрт» – дешти, кезиктери дезе «Оныла ангел эрмектешкен» – дедилер+.

30Иисус айтты:

– Бу ӱн Меге эмес, слерге болгон+. 31Эмди бу телекейдиҥ улузыныҥ јаргызы бӱдер, эмди бу телекейдиҥ кааны чыгара сӱрӱлер+. 32Мен јердеҥ кӧдӱрилзем, ончозын Бойыма тартып аларым+.

33Мынайда Ол кандый ӧлӱмле ӧлӧрин айткан+.

34Улус каруу јандырды:

– Бис Христосты ӱргӱлјиге јӱрер деп, Јасактаҥ уккан эдибис. Кижи Уулы кӧдӱрилер деп, канайып айдадыҥ? Кижи Уулы дегениҥ – кем?

35Иисус айтты:

– Јарык слерле база бир эмеш ӧйгӧ болор. Слерди караҥуй туй албазын деп, јарыкту тужыгарда базып јӱригер. Караҥуйда јӱргени, кайдаар барып јатканын билбес ине+. 36Слерде јарык бар тушта, јарыкка бӱдигер: јарыктыҥ уулдары болорыгар.

Мынайда айдала, Иисус олордоҥ ырап, јылыйа берди+.

Бӱдетени ле бӱтпейтени керегинде

37Иисус олордыҥ алдына кӧп билдилер де јайаган болзо, Ого бӱтпедилер. 38Бу дезе Исаия јарлыкчыныҥ мынайда айткан сӧстӧри бӱтсин деп болгон:

«Кайракан, бистеҥ укканга кем бӱтти?

Кайраканныҥ кӱчи кемге ачылды?»+

39Олор Исаияныҥ база мынайда айтканыла бӱдӱп болбодылар:

40«Ол кӧстӧрин сокортты,
јӱректерин таш этти.

Оныҥ учун кӧстӧриле кӧрбӧйт,
јӱректериле аайлабайт.

Меге де баштанбайт,

Мен олорды јазар эдим»+.

41Оныҥ магын кӧргӧн учун, Исаия мынайда айткан; мыны ол Иисус керегинде айткан.

42Иисуска кӧп бийлер де бӱткен. Олор бӱтсе де, бисти синагогадаҥ чыгарып салбазын деп, фарисейлердеҥ коркып, бӱткенин айтпай тургандар+. 43Олор улуска мактадарын Кудайга мактадарынаҥ артыксынган+.

44Иисус јаан ӱнденип, айтты:

– Меге бӱткени, Меге бӱткени эмес, Мени Ийгенге бӱткени+. 45Мени кӧрӱп турганы, ол Мени Ийгенди кӧрӱп турганы+. 46Меге бӱткен кижиниҥ бирӱзи де караҥуйда артып калбазын деп, јарык Бойым телекейге келдим+. 47Сӧзимди угала, бӱдӱрбеген кижини јаргылабазым. Мен бу телекейдиҥ улузын јаргылаарга келбеген инем, је олорды аргадаарга келгем+. 48Мени јектеп, сӧзимди јаратпай турган кижи бойын јаргыга бергени ол: айткан сӧзим, калганчы кӱнде оны јаргылаар. 49Мен Бойымнаҥ айдып јӱрген эмезим, нени айдарымды Мени ийген Ада Бойы јакыган. 50Оныҥ јакылтазы ӱргӱлји јӱрӱм деп, билип турум. Андый болгондо, нени айдып турганымды, Аданыҥ Меге айтканыла айдып турум.

13

Ӱренчиктердиҥ будын јунганы

13^1Пасха байрамныҥ алдында Иисус бу телекейдеҥ Адага баратан ӧйи јеткенин билип, Бойыныҥ улузына бу телекейде карузып, онызын учына јетире кӧргӱсти+. 2Кӧрмӧс Иисусты берип ийзин деп шӱӱлтени Симон Искариоттыҥ уулы Иуданыҥ јӱрегине салып койгон. Эҥирде, ажанып отурган ӧйдӧ,+
3Иисус, Адазы ончозын Оныҥ колына бергенин, Бойы Кудайдаҥ келгенин ле ойто Кудайга барып јатканын билип,+
4ӧрӧ турды. Катанчыгын чечип, коларткыш алала, курчанды. 5Оноҥ јунгушка суу урды, ӱренчиктердиҥ будын јунуп, курчанып алган коларткыжыла арчый берди+. 6Симон-Петрга базып келерде, онызы айтты:

– Кайракан, будымды Сен јунарыҥ ба?

7– Эдип турганымды эмди билбей јадыҥ, је соондо билип аларыҥ – деп, Иисус каруу јандырды.

8– Сен будымды качан да јунбазыҥ! – деп, Петр айтты.

– Сени јунбазам, Мениҥ энчимде ӱлӱ јок болорыҥ – деп, Иисус каруу јандырды+.

9Симон-Петр айтты:

– Кайракан, јаҥыс та будымды эмес, колымды да, бажымды да јун!

10– Јунулганныҥ јӱк будын јунар керек, оныҥ ончо бойы ару ине – деп, Иисус каруу јандырды. – Слер де ару эмейигер, је ончогор эмес+.

11Иисус Бойын садып јатканды билип, «Ончогор ару эмес» дегени ол+. 12Олордыҥ будын јунуп, Бойыныҥ кийимин кийеле, ойто кыйын отурып, айтты:

– Слерге нени эткенимди билип туругар ба? 13Мени слер Ӱредӱчи ле Кайракан дейдигер, айтканыгар чын: Мен ол болорым+. 14Анайдарда, Мен, Кайракан ла Ӱредӱчи Бойым, будыгарды јунарымда, слер де бой-бойыгардыҥ будыгарды јунужар учурлу+. 15Слерди Мениҥ эткенимнеҥ кӧрӱже эдип турзын деп, слерге јозок кӧргӱстим+. 16Чынын, чынын айдадым слерге: кул бийинеҥ јаан эмес, элчи ийгенинеҥ јаан эмес+. 17Слер мыны билип, эдип турган болзогор, кежиктӱ болгоныгар ол+. 18•Слердиҥ ончогорды айдып турган эмезим: талдап алгандарымды Бойым билерим. Је Мениле кожо курсак јигени Меге чоҥчойын кӧдӱрди деп, Агару Бичикте айдылган сӧс бӱдер учурлу+. 19Бу сӧс бӱдердеҥ озо эмди слерге айдып турум, бӱтсе, бу Мен болгоныма слерди Меге бӱтсин деп+. 20Чынын, чынын айдадым слерге: Мениҥ ийер кижимди јуутканы, Мени јуутканы ол. Мени јуутканы дезе, Мени Ийгенди јуутканы+.

Садып ийер кижини айтканы

21Мыны айдала, Иисус тыҥ ӧкпӧӧрип, кереледи:

– Чынын, чынын айдадым слерге: бирӱгер Мени садып ийер+.

22Ӱренчиктер оп-соп тӱшкилеп, бу кемди айдып туру болбогой деп, бой-бойына кӧрӱжип турдылар. 23Ӱренчиктериниҥ бирӱзи, Иисуска кару болгоны, Ого коштой кыйын отурган+. 24Оныҥ айткан кижизи кем болгонын суразын деп, Симон-Петр ого имдеп ийди. 25Онызы Иисуска эҥчейип, сурады:

– Кайракан, ол кем болотон?

26– Тилим калашты тепшиге сугуп, кажызына берзем, ол болор – дейле, Иисус калашты тепшиге сугуп, Симон Искариоттыҥ уулы Иудага берди. 27Бу калашты алган кийнинде Иуданыҥ ӧзӧк-буурына сатана кире конды.

– Эдип турганыҥды капшай эт – деп, Иисус ого айтты.

28Је Иисус ого не анайда айтканын кыйын отурган улустыҥ кемизи де оҥдободы. 29Иудада акчалу кайырчагаш болгон учун кезиги сананды: «Биске байрамга не керек, садып экел эмезе тӱреҥи улуска нени-нени бер деген болор»+. 30Иуда тилим калашты алган бойынча, чыга берди. Тӱн болгон.

Јаҥы јакылта

31Ол чыга берерде, Иисус айтты:

– Кижи Уулы эмди макталды, Оныҥ Бойында Кудай да макталды+. 32Оныҥ Бойында Кудай макталган болзо, Кудай да Оны Бойында мактадар, Оны саадабай мактадар+. 33Балдарым, ортогордо узак болбозым. Мени бедиреп јӱреригер, је «Барар јериме келип болбозыгар» деп, иудейлерге айтканымды эмди слерге де айдып турум+. 34Слерге јаҥы јакылта берип турум: бойы бойыгарга буурзап јӱригер. Мен слерге буурзагамдый, бойы бойыгарга буурзап јӱригер+. 35Ортогордо сӱӱш болзо, слерди Мениҥ ӱренчиктерим деп, ончозы танып ийер.

Петрдыҥ јана тӱжерин айтканы

(Мф. 26:31-35; Мк. 14:27-31; Лк. 22:31-34)

36•– Кайракан, Сен кайдаар барып јаткаҥ? – деп, Симон-Петр Оноҥ сурады.

– Мениҥ барар јериме эмди сен Мениҥ кийнимнеҥ барып болбозыҥ, је соондо ээчиде барарыҥ – деп, Иисус каруу јандырды.

37Петр айтты:

– Кайракан, эмди нениҥ учун Сениҥ кийниҥнеҥ барып болбойтом? Сен учун мен јӱрӱмимди берерим+.

38Иисус каруу јандырды:

– Мен учун јӱрӱмиҥди берериҥ бе? Чынын, чынын айдадым сеге: пӧтӱк эткелекте, Менеҥ ӱч катап јана тӱжериҥ+.

14

Иисус – јол, чындык ла јӱрӱм

14^1Јӱректеригер тӱймебезин. Кудайга бӱдигер, Меге де бӱдигер+. 2Адамныҥ байзыҥында кыптар кӧп. Јок болгон болзо, слерге јер белетеп барып јадым деп айдар бедим? 3Мен барып, слерге јерди белетеп койоло, ойто келерим. Мен кайда болзом, слер де ондо болзын деп, слерди Бойыма аларым+. 4Мениҥ кайдаар барып јатканымды дезе билеригер, јолды да билеригер.

5– Кайракан, кайдаар барып јатканыҥды билбезис – деп, Фома айтты. – Јолды да канайып билетен эдис+?

6Иисус каруу јандырды:

– Мен – јол, чындык ла јӱрӱм. Мен ажыра келбегенче, Адага кем де келип болбос+. 7Слер Мени билер болзогор, Аданы да билер эдигер. Эмдидеҥ ала Оны билеригер, Оны кӧргӧнигер.

8– Кайракан! – деп, Филипп айтты. – Аданы биске кӧргӱс, биске ол ло болор+.

9– Мынча ӧйгӧ слерле кожо јӱрдим, сен, Филипп, Мени билбей туруҥ ба? – деп, Иисус каруу јандырды. – Мени кӧргӧни, Аданы кӧргӧни ол. Айдарда, «Аданы кӧргӱс» деп, не айдадыҥ+? 10Мен Адада, Ада Менде деп, бӱтпей туруҥ ба? Слерге айдып турган сӧзимди Бойымнаҥ айдып турган эмезим. Мениҥ Бойымда јӱрген Ада Бойыныҥ керектерин эдип турганы ол+. 11Мен Адада, Ада Менде деп, Меге бӱдигер. Бӱтпей турган болзогор, эдип јӱргенимди кӧрӱп бӱдигер+. 12Чынын, чынын айдадым слерге: Меге бӱткен кижи эдип јӱргенимди эдер, оноҥ до артыкты эдер, нениҥ учун дезе Мен Адага барып јадым+. 13Мениҥ адымда нени де суразагар, Ада Уулында макталсын деп, оныгарды бӱдӱрерим. 14Мениҥ адымда Менеҥ нени де сураар болзогор, сурагарды бӱдӱрерим+.

Агару Тынды берер болгоны

15Мени сӱӱп турган болзогор, јакылталарымды бӱдӱригер+. 16Мен Аданы буурзадарым, ӱргӱлјиге слерле кожо болзын деп, Ол слерге ӧскӧ Адаан Алаачыны –+
17Чындыктыҥ Тынын берер. Оны улус алынып болбос, нениҥ учун дезе Оны кӧрбӧй, билбей јат. Слер дезе Оны билеригер, Ол слерле јӱрӱп јат, слердиҥ бойыгарда болор ине+. 18Слерди ӧскӱс артырбай, слерге келерим. 19База ла эмеш, улус Мени кӧрбӧй калар, слер дезе Мени кӧрӧригер, нениҥ учун дезе Мен эзен, слер де эзен јӱреригер+. 20Мен Адамда, слер Менде, Мен де слерде болгонымды калганчы кӱнде билип аларыгар. 21Кемде Мениҥ јакылталарым бар, кем олорды бӱдӱрип турган, Мени сӱӱп турганы ол. Мени сӱӱгенди дезе Адам да сӱӱр, Мен де оны сӱӱрим, ого Бойым ачыларым+.

22– Кайракан! – деп, Искариот эмес Иуда айтты. – Нениҥ учун Сен улуска эмес, биске ачылайын деп тургаҥ+?

23Иисус каруу јандырды:

– Мени сӱӱген кижи сӧзимди бӱдӱрер, Адам да оны сӱӱр. Бис ого келеле, оныла кожо болорыс+. 24Мени сӱӱбес кижи сӧзимди бӱдӱрбей јат. Слердиҥ угуп турган сӧс дезе, Менийи эмес, Мени ийген Аданыйы. 25Слерле кожо бу јӱрген Бойым мыны айттым. 26Мениҥ адымда Ада Адаан Алаачыны ийер, Агару Тын дезе, слерди ончозына ӱредип, не ле айтканымды слерге эзедер+. 27Слерге амыр берип, барып јадым. Бойымныҥ амырымды слерге берип јадым, телекей берип јаткандый эмес, Мен берип турум. Јӱректеригер тӱймебезин, чочыбазын+. 28«Слердеҥ барарым, слерге келерим» деп, Мениҥ слерге айтканымды укканыгар. Слер Мени сӱӱген болзогор, Адага барып јатканыма сӱӱнер эдигер, Ада Менеҥ јаан ине+. 29Ол болгон соондо, слерди Меге бӱтсин деп, ол болголокто бу керегинде озолодо слерге эмди айттым+. 30База слерле кӧп эрмектежип болбозым: бу телекейдиҥ кааны келип јат. Оныҥ Менде ӱлӱӱзи јок+. 31Је Аданы сӱӱп турганымды бу телекейдиҥ улузы билер учурлу. Бат оныҥ учун Аданыҥ Меге јакыганыла эдип турум. Туругар, мынаҥ баралы!

15

Иисус – виноградтыҥ Тӧс Сабы

15^1Мен – виноградтыҥ чын Тӧс Сабы, Адам дезе – виноград Ӧскӱреечи. 2Мендеги јиилеги бӱтпес кандый ла сапты Ол кезип јат. Јиилеги бӱткенди дезе, јиилеги оноҥ кӧп болзын деп, арчып јат+. 3Слер дезе Мениҥ слерге айткан сӧзим ажыра аруталып калганыгар+. 4Мениҥ Бойымда болуп туругар, Мен де слердиҥ бойыгарда болорым. Сап тӧс сабында болбозо, алдынаҥ бойы јиилек ӧскӱрип болбос, анайып ок слер де Менде болбозогор, нени де ӧскӱрип албазыгар+. 5Мен – Тӧс Сап, слер – саптар. Кем Менде болор, Мен де оныҥ бойында болорым, ол кӧп јиилек ӧскӱрер. Мен јокко нени де эдип болбозыгар+. 6Менде болбогоны сап чылап чыгара ташталып, кургап калар. Олорды јууп алып отко таштайдылар, олор кӱйӱп каладылар+. 7Слер Менде болуп турзагар, Мениҥ сӧзим слерде болуп турза, нени ле кӱӱнзеп турганыгарды сурагар, слерге болор+. 8Кӧп јиилек ӧскӱрип, Мениҥ ӱренчиктерим боло берзегер, Адам онызыла макталар. 9Мени Адам сӱӱгендий, Мен де слерди сӱӱйдим. Мениҥ сӱӱжимде јӱригер!+
10Мениҥ јакылталарымды бӱдӱрип јӱрер болзогор, Мениҥ сӱӱжимде јӱреригер. Анайып Мен де: Мен Адамныҥ јакылталарын бӱдӱрип, Оныҥ сӱӱжинде јӱрӱп јадым. 11Сӱӱнчим слерде болзын, сӱӱнчигер толо болзын деп, бу мыны слерге айттым+. 12Бу – Мениҥ јакылтам: Мен слерге карузыгамдый, бойы бойыгарга карузып јӱригер+. 13Бойыныҥ најылары учун јӱрӱмин берер сӱӱштеҥ артык сӱӱш јок+. 14Мениҥ јакылталарымды бӱдӱрип јӱрер болзогор, Мениҥ најыларым болорыгар+. 15Эмди слерди кулдарым деп айтпай јадым, нениҥ учун дезе бийи нени эдип турганын кул билбес. Је Мен слерди најыларым деп айттым, нениҥ учун дезе Адамнаҥ ончо укканымды слерге айдып бердим+. 16Слер Мени талдап алган эмезигер, Мен слерди талдап алдым. Слерди барып, јиилек экелип турзын, ӧскӱргенигер јоголбой, бар болуп турзын деп, Мениҥ адымда Аданаҥ нени де суразагар, оны Ол слерге берзин деп, слерди туттым+. 17Бат, Мениҥ слерге јакылтам: бойы бойыгарга карузып јӱригер!+

Телекей јаман кӧрӧт

18Улус слерди јаман кӧрӱп турган болзо, Мени слердеҥ озо јаман кӧргӧнин билигер+. 19Слер телекейдеҥ болгон болзогор, телекей бойындыйын сӱӱр эди. Је слер телекейдеҥ эместе, Мен слерди телекейдеҥ ылгап алгамда, слерди телекей јаман кӧрӱп јат+. 20«Кул бойыныҥ бийинеҥ јаан эмес» деп, слерге айткан сӧзимди эзеп јӱригер. Мени истегенде, слерди де истеер, Мениҥ сӧзимди чебер тутканда, слердийин де чебер туткылаар+. 21Је мыны ончозын слерге Мениҥ адым учун эткилеер, нениҥ учун дезе Мени Ийгенди билбей јадылар. 22Мен келип, олорго айтпаган болзом, кинчектӱ болгылабас эди, је эмди кинчегинеҥ актанып болбос+. 23Мени јаман кӧргӧни, Адамды да јаман кӧргӧни ол+. 24Менеҥ башка кемниҥ де этпегенин олор ортодо бӱдӱрбеген болзом, кинчектӱ болгылабас эди. Эмди дезе, кӧрӧлӧ, Мени де, Адамды да јаман кӧрдилер+. 25Је Мени темей јаман кӧрдилер деп, олордыҥ јасагында бичилгени иле болды. 26Мен слерге Аданаҥ чыгып турган Чындык Тынды ийерим. Ол слердиҥ адаанаарды алып, слерге коот болуп, Мениҥ керечим болор+. 27Башкыдаҥ ала Мениле кожо јӱрген слер де Мени керелеп јӱреригер+.

16

16^1Бӱдӱп турганыгарды артырбазын деп, слерге мыны айттым. 2Синагогалардаҥ слерди чыгара сӱргӱлеер, оноҥ болгой, слерди ӧлтӱрип турган не ле кижи онызыла Кудайга јарамык эдип јадым деп сананар ӧй келедири+. 3Аданы да, Мени де билбегени учун анайда кылынгылаар+. 4Ӧй једип келгежин, слерге мыны айтканымды эске алыгар деп, Мен слерге мыны айдып бердим. Слерле кожо јӱргеним учун башкыда мыны слерге айтпагам+.

Чындыктыҥ Тыны керегинде

5Эмди дезе Мени Ийгенге барып јадым. «Кайдаар барып јадыҥ?» деп, слердиҥ кемигер де сурап турганаар јок,+
6карын, Мениҥ айтканым јӱрегеерге кунук толтырды. 7Је чынын айдадым слерге: Мениҥ барганым слерге торт. Мен барбазам, Адаан Алаачы слерге келбес ине, барзам, Оны слерге ийерим+. 8Ол келеле, кинчек, ак-чек ле јаргы не болгонын улуска ачар. 9Кинчек дегени – Меге бӱтпегени;+
10ак-чек дегени – Мен Адага барып јадым, эмди база Мени кӧрбӧзигер; 11јаргы дегени – бу телекейдиҥ кааны бурузына турганы+. 12Айдатаным база кӧп эди, је слер эмди оны бадырып болбозыгар. 13Ол, Чындыктыҥ Тыны, келгежин, слерге ончо чындыкты кӧргӱзер: Ол Бойынаҥ айдар эмес, укканын айдар, келер ӧй керегинде јетирер+. 14Ол Мени мактадар, нениҥ учун дезе Менийинеҥ алып, слерге јетирер. 15Аданыҥ не бары – Менийи. Оныҥ учун «Менийинеҥ алып, слерге јетирер» дедим+. 16Удабас слер Мени кӧрбӧй каларыгар, је оноҥ удабай Мени ойто кӧрӧригер. Мен Адага барып јадым ине+.

Кунук сӱӱнчиге болор

17Ӱренчиктердиҥ кезиги бойы бойына айдышты:

– «Удабас слер Мени кӧрбӧй каларыгар, је оноҥ удабай Мени ойто кӧрӧригер» деп, база: «Мен Адага барып јадым» деп, Оныҥ биске айтканы не болотон?

18Анайдарда, олор айдыжып турдылар:

– «Удабас» дегени не? Нени айдып туру болбогой, билбей јадыс.

19Иисус Бойынаҥ олор нени сурайын дегенин билип, айтты:

– «Удабас слер Мени кӧрбӧй каларыгар, је оноҥ удабай Мени ойто кӧрӧригер» деп айтканым не болотонын бойы бойыгардаҥ суражып турганыгар ол бо? 20Чынын, чынын айдадым слерге: слер ыйлай, сыктай береригер, бу телекейдиҥ улузы дезе, сӱӱнер. Слер кунугып јӱреригер, је слердиҥ кунугаар сӱӱнчи болуп барар+. 21Ӱй кижи бала табарда, айы-кӱни јеткен учун, оорып, кыйналып јат. Је балазын тапканда, ак-јарыкка кижи чыкты деп сӱӱнип, кыйын-шыразын ундып койот. 22Анайып слер де эмди кунукчылду, је слерди база кӧрӧр тужымда, јӱрегеер сӱӱне берер, сӱӱнчигерди кем де блаап болбос+. 23Ол кӱн нени де Менеҥ сурабазыгар. Чынын, чынын айдадым слерге: Мениҥ адымда Аданаҥ нени де сураар болзогор, слерге берер+. 24Эмдиге јетире Мениҥ адымда нени де сурабаган эдигер. Сурагар, сӱӱнчигер толо болзын деп, аларыгар+.

Мен телекейди јеҥдим

25Мыны слерге Мен укаалап айттым, је эмди укаалап айтпай, Ада керегинде ачыгынча айдар ӧйим келип јат+. 26Ол кӱн Мениҥ адымда суранарыгар. Слердиҥ учун Аданы буурзадарым дебейдим. 27Ада слерге Бойы карузып јат ине, нениҥ учун дезе, слер Меге карузып, Мени Кудайдаҥ келген деп бӱттигер+. 28Мен Аданаҥ чыгып, јер-телекейге келдим, эмди јер-телекейди ойто артырып, Адама барып јадым+.

29Ӱренчиктери Ого айттылар:

– Бат, эмди Сен ачыгынча айдып, бир де укаа сӧс айтпай јадыҥ. 30Эмди Сениҥ ончо билериҥди, кижи Сенеҥ сӧс сураарын керектебей јатканыҥды кӧрӱп турубыс. Оныҥ учун Сени Кудайдаҥ келген деп, бӱдӱп јадыбыс+.

31– Эмди бӱдӱп јадыгар ба? – деп, Иисус айтты. – 32Бат, јеригер сайын тозып, Мени јаҥыскан артыратан ӧйигер келип јат, једип те келди, је Мен јаҥыскан эмезим, Мениҥ Адам Мениле кожо+. 33Мениҥ Бойымда амырыгар болзын деп, мыны слерге айттым. Бу телекейдиҥ улузы ортодо кыстадып јӱреригер, је сӱрнӱкпегер: Мен телекейдиҥ јаҥын јеҥдим+.

17

Иисустыҥ мӱргӱзи

17^1Мынайып айткан кийнинде Иисус теҥери ӧрӧ кӧрӱп, айтты:

– Ада! Ӧйим јетти. Уулыҥ да Сени мактатсын деп, Бойыҥныҥ Уулыҥды мактат+. 2Ого бергениҥниҥ ончозына ӱргӱлји јӱрӱм берзин деп, Сен бастыра улустыҥ бажын билер јаҥды Ого берип салгаҥ+. 3Ӱргӱлји јӱрӱм дезе – ол јаҥыс чын Кудай Бойыҥды, Сен ийген Иисус Христосты билери. 4Сени јерде мактаттым, Меге этсин деп јакып салганыҥды бӱдӱрдим. 5Ада! Телекей бӱдердеҥ озо Мен Сениле јӱреримде, Менде болгон макла эмди Мени Сен макта+. 6Сениҥ Меге телекейдеҥ алып берген улузыҥа адыҥды ачтым. Олор Сенийи болгон эди, олорды Меге Сен бергеҥ; олор сӧзиҥнеҥ чыкпай јӱрген эди. 7Меге бергениҥ ончозы Сенеҥ деп, эмди олор билип алдылар. 8Меге берген сӧзиҥди дезе Мен олорго айдып бердим; олор оны кӧксине алынып, Мени Сенеҥ келген деп, чындаптаҥ билип алдылар, Мени ийгени Сен деп бӱттилер+. 9Мен олор учун мӱргип турум, бу телекейдиҥ улузы учун эмес, Меге берген улузыҥ учун мӱргип турум, нениҥ учун дезе олор Сенийи+. 10Не барым – Сенийи, Сенийи – Менийи. Мен олор ажыра макталдым+. 11Эмди Мен телекейде эмезим, олор дезе, телекейде. Мен Сеге барып јадым. Агару Ада! Сениҥ Меге бергендериҥди Бойыҥа болуп чеберле. Бис бир болуп тургандый, олор до бирдий болзын+. 12Олорло кожо јӱрген тужымда Сеге болуп Мен олорды корулап јӱргем, Меге бергендериҥди Мен чеберлеген эдим. Ӧлӱмниҥ уулынаҥ башка, олордыҥ кемизи де ӧлӱп калбады. Анайып, Агару Бичикте бичилгени бӱтти+. 13Эмди дезе Сеге барып јадым, Мениҥ сӱӱнчим олорды толтырсын деп, мыны телекейде јӱрген Бойым айдып турум+. 14Сӧзиҥди олорго берип ийдим, је канайып Мен телекейдеҥ эмес, анайып олор до телекейдеҥ эмес болордо, бу телекейдиҥ улузы олорды јаман кӧрди+. 15Олорды телекейдеҥ ал деп, мӱргип јаткан эмес эдим, олорды јаманнаҥ корула деп турум+. 16Канайып Мен телекейдеҥ эмезим, олор до телекейдеҥ эмес. 17Олорды чындыкла агарулап сал: Сениҥ сӧзиҥ – чындыктыҥ бойы. 18Канайып Сен Мени телекейге ийген эдиҥ, анайып Мен де олорды бу телекейдиҥ улузына ийдим+. 19Олор до бойын Сеге чындап берзин деп, Мен Бойымды Сеге олорго до болуп берип турум. 20Јаҥыс олор учун мӱргип турган эмезим, олордыҥ сӧзинеҥ Меге бӱткендер учун мӱргип турум. 21Ончозы јаҥыс болзын. Канайып Сен, Ада, Менде эдиҥ, Мен де Сенде, анайып олор до Бисте јаҥыс болзын, Мени ийгени Сен болгоныҥа бу телекейдиҥ улузы бӱтсин. 22Меге берген магыҥды Мен олорго бердим, канайып Бис јаҥыс, анайып олор до јаҥыс болзын+. 23Мен олордыҥ бойында, Сен Мениҥ Бойымда. Олор до бирликке јединзин, Мени ийгени Сен болгоныҥды, Меге буурзагаҥдый, олорго до буурзагаҥды бу телекейдиҥ улузы билзин. 24Ада! Мен кайда болзом, Меге бергендериҥ анда ок Мениле кожо болзын деп турум. Сениҥ берген магымды олор кӧрзин, Сен дезе телекей бӱдердеҥ озо Меге буурзагаҥ+. 25Чындык Ада! Бу телекейдиҥ улузы Сени билип албады, Мен дезе Сени билдим, Мени ийгени Сен деп, булар да билип алдылар+. 26Мен олорго адыҥды ачтым, база да ачарым, Мени сӱӱген сӱӱжиҥ олордо болзын, Мен де – олордо+.

18

Иисусты каруулга алганы

(Мф. 26:47-56; Мк. 14:43-50; Лк. 22:47-53)

18^1•Мыны айдала, Иисус ӱренчиктериле кожо чыгып, Кедрон деп ӧзӧктиҥ ол јанында ӧскӧн садка Бойы да, ӱренчиктери де кирдилер+. 2Оны садып јаткан Иуда бу јерди билер болгон, Иисус ӱренчиктериле кожо анда улай ла јуулыжып туратан+. 3Је бат, Иуда рим черӱчилдерди, улу абыстардаҥ ла фарисейлердеҥ байзыҥныҥ каруулчыктарын алып, бого келди. Олор ончозы јарыткыштарлу ла мылтыктарлу болгондор+. 4Иисус дезе, Бойыла не болорын билип, олорго базып келеле, сурады:

– Кемди бедиреп туругар+?

5– Назарет јеринеҥ Иисусты – деп, олор каруу јандырдылар.

– Бу Мен болорым – деп, Иисус айтты.

Оны садып јаткан Иуда база олорло кожо турган. 6Иисус: «Бу Мен болорым» – деерде, олор тескерлеп, јерге јыгылдылар.

7– Кемди бедиреп туругар? – деп, Иисус такып сурады.

Олор:

– Назарет јеринеҥ Иисусты – дедилер.

8Иисус айтты:

– Бу Мен болорым деп, слерге айттым ине. Мени бедиреп турган болзогор, олорды божодыгар, баргылазын.

9Анайып, «Меге бергендериҥниҥ кемизин де јылыйтпадым» деген Оныҥ сӧзи бӱтти+.

10Симон-Петр дезе, кылыжын кынынаҥ чыгара тартып, улу абыстыҥ кулына јаҥып, оҥ кулагын кезе чапты. Ол кулдыҥ ады Малх болгон+.

11– Кылыжыҥды кынга сук! – деп, Иисус Петрга айтты. – Адамныҥ Меге берген салымынаҥ Мен кыйыжатам ба+?

Улу абыстагы шылу. Петрдыҥ јана тӱшкени

(Мф. 26:57-58; Мк. 14:53-54; Лк. 22:54)

12•Анайдарда, черӱчилдер, муҥ бажы ла иудей јалчылар Иисусты тудуп, кӱлӱп алдылар. 13Озо баштап Оны Ханнага экелдилер. Ханна дезе ол јылда улу абыс болуп турган Каиафаныҥ кайын адазы болгон+. 14Калык учун јаҥыс кижи ӧлзӧ торт деп, иудейлерге јӧп берген Каиафа ол болгон+.

15Иисусты ээчиде Симон-Петр ла база бир ӱренчик барды. Бу ӱренчик улу абысла таныш болуп, Иисусла кожо улу абыстыҥ кӱрентигине кирди.

16•Петр дезе эжиктиҥ тыштында турган. Оноҥ улу абысла таныш болгон ӱренчик чыгып келеле, эжикчи ӱй кижиле эрмектежеле, Петрды кийдирди. 17Айдарда, эжикчи јалчы Петрга айтты:

– Бу Кижиниҥ ӱренчиктериниҥ бирӱзи сен болорыҥ ба?

Ол «јок» – деди.

18Кулдар ла јалчылар соок болордо, от салала, јылынып турдылар. Петр анайып ок олорло кожо јылынып турды.

19•Улу абыс дезе Иисустаҥ Оныҥ ӱренчиктери ле Оныҥ ӱредӱзи керегинде сурады.

20– Мен улуска ачыгынча айдып јӱрдим – деп, Иисус каруу јандырды. – Мен јаантайын иудейлер јуулыжатан синагогада ла байзыҥда ӱредип јӱрдим, туйукка бир де неме айтпадым+. 21Менеҥ не сурайдыҥ? Мени олорго нени айдып јӱрген деп, уккан улустаҥ сура. Олор айтканымды билер.

22Ол мынайда айдарда, коштой турган јалчылардыҥ бирӱзи Оныҥ јӱзине согуп, айтты:

– Сен улу абыска карууҥды анайда айдып туруҥ ба+?

23– Мениҥ айтканым јаман болзо, јаманымды кӧргӱс – деп, Иисус каруу јандырды. – Јакшы болзо, Мени не соктыҥ?

24Ханна Оны Каиафа деп улу абыска кӱлӱлӱ бойын ийе берди.

25Симон-Петр дезе јылынып турган.

– Сен де Оныҥ ӱренчиктеринеҥ болорыҥ ба? – деп, оноҥ сурадылар.

Ол јана тӱжӱп, «јок» – деди.

26Улу абыстыҥ кулдарыныҥ бирӱзи, Петр кулагын кезе чапкан кижиниҥ тӧрӧӧни, айтты:

– Оныла кожо садта турганыҥды кӧргӧн эмес бедим+?

27Петр база ла јана тӱшти. Бу тарый пӧтӱк этти+.

Иисус Пилаттыҥ алдында

(Мф. 27:1-2, 11-14; Мк. 15:1-5; Лк. 23:1-5)

28•Эрте таҥда иудей јаҥдары Иисусты Каиафадаҥ рим башчыныҥ ӧргӧӧзине апардылар. Олор пасханы быјарлалбай јиирге, бойлоры ӧргӧӧгӧ кирбеди+. 29Пилат олорго чыгып келеле, айтты:

– Бу Кижини не деп бурулап турганаар+?

30– Јаманды этпеген болзо, Оны сеге бербес эдибис – деп, олор каруу јандырдылар.

31– Оны алып, бойыгардыҥ јасагаарла јаргылагар – деп, Пилат айтты.

– Кижини кыйнап ӧлтӱрер јаҥ бисте јок – деп, иудейлер каруу јандырдылар.

32Иисустыҥ кандый ӧлӱмле ӧлӧтӧнин билдиртип айткан сӧзи бӱдетен учун андый болгоны ол+.

33Пилат ӧргӧӧгӧ ойто кирип, Иисусты бойына кычырып алып, айтты:

– Сен иудейлердиҥ Кааны ба+?

34– Сен мыны бойыҥнаҥ айдып туруҥ ба, эмезе Мен керегинде сеге ӧскӧ улус айтты ба? – деп, Иисус сурады.

35– Мен иудей бедим? – деп, Пилат каруу јандырды. – Меге Сени бойыҥныҥ элиҥ ле улу абыстар берип ийдилер. Сен нени эттиҥ?

36Иисус айтты:

– Мениҥ Каандыгым бу телекейдеҥ эмес. Каандыгым бу телекейдеҥ болгон болзо, Мени иудейлерге берилбезин деп, Мениҥ јалчыларым Мен учун тартыжар эди. Је эмди Мениҥ Каандыгым мынаҥ эмес+.

37– Андый болгондо, Сен каан ба? – деп, Пилат сурады.

Иисус айтты:

– Мени каан деп, сен айттыҥ. Чындыкты керелейин деп, Мениҥ туулганым, телекейге келгеним бу. Кем чындыктаҥ, Мениҥ ӱнимди угуп јат+.

38– «Чындык» дегениҥ не? – деп, Пилат сурайла, иудейлерге ойто чыгып келди.

– Бу Кижидеҥ кандый да буру таппай турум – деп, ол айтты. –+
39Кижендӱлердиҥ бирӱзин Пасха байрамга божодотон јаҥыгар бар. Иудейлердиҥ каанын слерге божодойын ба+?

40– Оны эмес, Варавваны! – деп, олор ойто ло кыйгырыжа берди. Варавва дезе тонокчы болгон.

19

Иисусты ӧлтӱрер эдип јаргылаганы

(Мф. 27:15-31; Мк. 15:6-20; Лк. 23:13-25)

19^1•Пилат Иисусты камчылатты. 2Черӱчилдер тегенекти ӧӧрӧлӧ, Оныҥ бажына салып, кубакай-кызыл катанчык кийдирдилер. 3Ого базып келип,

– Иудейлердиҥ Кааны эзендик болзын! – дешкилеп, јӱзине согуп турдылар.

4Пилат ойто чыгып келеле, айтты:

– Бат, Оноҥ бир де буру таппай турганымды слерди билзин деп, Оны слерге чыгарып јадым+.

5Айдарда, Иисус тегенектеҥ ӧрӱмелдӱ ле кубакай-кызыл катанчыкту чыгып келди.

– Кӧргӱлегер, бат бу Кижи! – деп, Пилат олорго айтты.

6Улу абыстар ла јалчылар Оны кӧрӧлӧ, кыйгырыжа бердилер:

– Оны керип кой, керип кой!

– Оны бойыгар керигер – деп, Пилат олорго айтты. – Мен Оноҥ буру таппай турум.

7– Бисте Јасак бар, – деп, иудейлер каруу јандырдылар, – Јасакла болзо, Ол Бойын Кудайдыҥ Уулы деп јарлаганы учун ӧлӧр учурлу+.

8Мыны угала, Пилат там коркыды. 9Ӧргӧӧзине ойто кирип, Иисустаҥ сурады:

– Сен кайдаҥ?

Је Иисус каруу бербеди+.

10– Меге айдар кӱӱниҥ јок по? – деп, Пилат айтты. – Сени божодып та ийзем, табым, кере тартырзам да, табым. Мыны Сен билбей туруҥ ба?

11Иисус каруу јандырды:

– Сеге ӧрӧртинеҥ берилбеген болзо, Мениҥ бажымды билер јаҥыҥ јок болор эди. Оныҥ учун Мени сеге берип ийгенниҥ кинчеги јаан+.

12Бу сӧстӧрдиҥ кийнинеҥ Пилат Оны божодып ийер арга бедиреди, иудейлер дезе кыйгырыжып турдылар:

– Сен Оны божодып ийзеҥ, Рим каганына најы эмезиҥ! Бойын каан деп јарлап турганы, каганга удура туруп чыкканы ол+.

13Пилат бу сӧсти угала, Иисусты чыгарала, јаргы эдетен јерге отурып алды. Бу јерди «Таш тергее», еврейлеп Гаввафа дейтен. 14Пасха байрамныҥ алдындагы пятница кӱн, тал-тӱш кирези болгон.

– Кӧргӱлегер, бат бу слердиҥ кааныгар! – деп, Пилат иудейлерге айтты.

15Је олор кыйгырыжа бердилер:

– Ол ӧлзин! Ӧлзин! Оны керип кой!

– Кааныгарды керип койойын ба? – деп, Пилат айтты.

– Каганнаҥ башка бисте каан јок – деп, улу абыстар каруу јандырдылар.

16Оны кере тартсын деп, Пилат Оны олорго берип ийди.

Иисусты керигени

(Мф. 27:32-44; Мк. 15:21-32; Лк. 23:26-43)

Анайдарда, Иисусты апардылар. 17•Бойыныҥ керӱ агажын јӱктенип алып, Ол «Куу-Баш», еврейлеп Голгофа деп јерге чыкты. 18Анда Оны керип койдылар, Оныла кожо эки јанына база эки кижини, ортозына Иисусты керип койдылар. 19Пилат бичик бичийле, керӱ агашка илди. Бичилгени мындый болды: «Назарет јеринеҥ Иисус, иудейлердиҥ Кааны».

20Бу бичикти иудейлердиҥ кӧбизи кычырган, нениҥ учун дезе Иисусты кере тарткан јер калага јуук болгон, ол еврей, рим, грек тилдерле бичилген+. 21Иудей улу абыстар дезе Пилатка айттылар:

– «Иудейлердиҥ Кааны» деп бичибе, «Мен – иудейлердиҥ Кааны» деп айтканын бичи.

22– Нени бичигем, оны бичигем – деп, Пилат каруу јандырды.

23Черӱчилдер Иисусты керийле, Оныҥ кийимин алып, тӧрт башка – бойлорыныҥ тоозыла – ӱлежип алдылар. Анайып ок катанчыгын алдылар. Ол кӧктӧгӧн јик јок, тудуштай согуп эткен болгон. 24Олор бой-бойына айдышты:

– Мыны јыртпайлы, кажыбыска једижер деп, шыбага чачалы.

Анайып, Агару Бичикте мынайда айдылганы бӱтти: «Кийимимди бойлоры ортодо ӱлежип, кийген кебим учун шыбага чачтылар».

Черӱчилдер анайда ла эттилер.

25Иисустыҥ керӱ агажыныҥ јанында Оныҥ энези, энезиниҥ сыйны Мария – Клеопаныҥ эмеени, оноҥ Мария Магдалина турдылар+. 26Иисус энезин ле ого коштой турган карузыган ӱренчигин кӧрӧлӧ, энезине айтты:

– Ӱй кижи, сениҥ уулыҥ бу+.

27Оноҥ ӱренчигине:

– Сениҥ энеҥ бу – деди.

Оноҥ ло бери бу ӱренчик оны бойында јӱргӱскен.

28•Мыныҥ кийнинде Иисус бӱдетени бӱтти деп билип, айтты:

– Суузап турум!

Анайып, Агару Бичикте айдылганы бӱтти.

29Анда толтыра уксусту јыракы турган. Черӱчилер уксусла чыктыдылган немени иссоп деп ӧзӱмниҥ будагына саптап, Оныҥ эрдине тийгистилер. 30Иисус суузынды амзап,

– Бӱтти! – дейле, бажын эҥилтип, тыны ӱзӱле берди.

31Ол пятница кӱн болгон. Улустыҥ сӧӧгин суббот кӱнде керӱ агашта артырбаска, – ол суббот кӱн дезе улу кӱн болгон, – олордыҥ јодолорын сый соголо, сӧӧктӧрди тӱжӱрзин деп, иудейлер Пилаттаҥ јӧп сурадылар. 32Черӱчилдер келеле, Иисусла кере тартылган улустыҥ бирӱзиниҥ, оноҥ экинчизиниҥ јодозын сый соктылар. 33Иисуска келип, Оныҥ ӧлӱп калганын кӧрӱп, јодозын сый сокподылар. 34Је черӱчилдердиҥ бирӱзи Оныҥ кабыргаларына јыдала сайып ийерде, ол тарыйын кан ла суу ага берди+.

35Мыны кӧргӧн кижи керелеген, оныҥ керелегени чын. Чынды айдып турганын ол билер, слерди де бӱтсин деп айткан+. 36Анайып, Оныҥ ӱйе-сӧӧги сынбас деп, Агару Бичикте айдылган сӧс бӱтти+. 37Агару Бичикте база бир јеринде айдылганы бар: «Јыдала сайган кижизи јаар кӧргӱлеер».

Иисустыҥ мӧҥкӱзин кӧдӱргени

(Мф. 27:57-61; Мк. 15:42-47; Лк. 23:50-56)

38•Мыныҥ кийнинде Аримафейдеҥ Иосиф деп кижи Иисустыҥ сӧӧгин тӱжӱрип аларга, Пилаттаҥ јӧп сурады. (Ол Иисустыҥ ӱренчиги болгон, је иудейлердеҥ коркып, онызын јажытта туткан.) Пилат јӧбин берди. Онызы барып, Иисустыҥ сӧӧгин тӱжӱрип алды+. 39Никодим база ого келди. Башкыда ол тӱнде Иисуска келип јӱрген. Никодим одус килограммга шыдар смирна ла алоэниҥ чейинтизин экелди+. 40Олор Иисустыҥ сӧӧгин алала, иудейлердиҥ сӧӧк јуур јаҥыла јараш јытту чейинтиле сӱртӱп, кеден бӧслӧ ороп ийдилер+. 41Оныҥ кере тартырган јеринде сад болгон, анда кижиниҥ сӧӧги салылгалак јаҥы јер. 42Иудейлердиҥ пятница кӱнине болуп Иисустыҥ сӧӧгин јуугынча ол јерге салып койдылар.

20

Иисус Христостыҥ тирилгени

(Мф. 28:1-10; Мк. 16:1-8; Лк. 24:1-12)

20^1•Неделениҥ баштапкы кӱнинде таҥбӱрӱҥкийде Мария Магдалина сӧӧк салган јерге келип, таш ол јердеҥ аҥтарылып калганын кӧрди+. 2Ол Симон-Петрга ла Иисус карузып јӱрген база бир ӱренчикке јӱгӱргенче келип, айтты:

– Кайраканды сӧӧк салар јердеҥ апарган, Оны кайда салганын билбей турубыс+.

3Петр база бир ӱренчикле кожо сӧӧк салган јер јаар бардылар. 4Олор экилези кожо јӱгӱргендер, је бу ӱренчик Петрдаҥ тӱрген јӱгӱрген, сӧӧк салган јерге озо јеткени ол болды. 5Эҥчейип, кеден чуулар јатканын кӧрди, је сӧӧк салган јердиҥ ичине кирбеди. 6Оны ээчий Симон-Петр келди, сӧӧк салган јерге кирип, кеден чуу јатканын кӧрди; 7Оныҥ бажын орогон арчуул дезе кеден бӧстӧҥ башка, бойыныҥ јеринде тӱрӱп койгонын кӧрди. 8Озо јеткен ӱренчик кирип кӧрди, бӱтти. 9Је Ол тирилер деп, Агару Бичикте айдылганын олор аайлабай тургандар+. 10Айдарда, ӱренчиктер јанып келдилер.

Иисустыҥ Мария Магдалинага кӧрӱнгени

(Мф. 16:9-11)

11•Мария дезе сӧӧк салган јердиҥ јанында ыйлап турган. Ыйлап туруп, сӧӧк салган јерге эҥчейип, 12карап кӧрзӧ, Иисустыҥ сӧӧги јаткан јерде ак кийимдӱ эки ангел отурды – бирӱзи баш јанында, бирӱзи бут јанында+.

13– Ӱй кижи, сен не ыйлап туруҥ? – деп, олор сурадылар.

– Кайраканымды апарыптыр, Оны та кайда салган, билбей јадым – 14дейле, ол кайра кӧрӧрдӧ, Иисус турды, је Оны Иисус деп таныбады+.

15– Ӱй кижи, сен не ыйлап туруҥ? – деп, Иисус ого айтты. – Кемди бедиреп туруҥ?

Мария Оны садтыҥ ишчизи болор деп, Ого айтты:

– Ӧрӧкӧн, сен Оны мынаҥ чыгарган болзоҥ, Оны кайда салганыҥды меге айдып бер, мен Оны алайын+.

16– Мария! – деп, Иисус айтты.

Ол кайра кӧрӱп, еврейлеп:

– Раввуни! – деди. (Бу сӧс «Ӱредӱчи» дегени.)

17– Меге тийбе – деп, Иисус ого айтты. – Мен Адама кӧдӱрилгелек инем. Је карындаштарыма барып, мынайда айт: «Мен Адама, слердиҥ де Адагарга, Кудайыма, слердиҥ де Кудайыгарга ӧрӧ чыгып јадым»+.

18Мария Магдалина барып, Кайраканды кӧргӧнин, мыны ого Ол айтканын ӱренчиктерге јетирди.

Ӱренчиктерине кӧрӱнгени

(Мф. 28:16-20; Мк. 16:14-18; Лк. 24:36-49)

19•Ол кӱн, неделениҥ баштапкы кӱниниҥ эҥиринде ӱренчиктер иудейлердеҥ коркып, эжигин кӱрчектейле отурарда, Иисус келип, олордыҥ ортозына туруп,

– Слерге амыр болзын! – деди.

20Мынайда айдала, олорго Бойыныҥ колдорын ла кабыргаларын кӧргӱсти.

Кайраканды кӧрӧлӧ, ӱренчиктер сӱӱне бердилер.

21– Слерге амыр болзын! – деп, Иисус такып айтты. – Канайып Мени Ада ийген, анайып Мен де слерди ийип турум+.

22Мынайда айдала, олор јаар чыгара тынып,

– Агару Тынды алыныгар – деди. – 23Кемниҥ кинчегин таштазагар, оныйы ташталар, кемде артырзагар, артып калар+.

24Он экӱниҥ бирӱзи, Игис дейтен Фома дезе, Иисус келип јӱрерде, олорло кожо болбогон+.

25– Бис Кайраканды кӧрдибис – деп, ӧскӧ ӱренчиктер ого айттылар. Је ол айтты:

– Оныҥ колындагы кадуныҥ ордын кӧрбӧзӧм, сабарымды ого сукпазам, кабыргаларына колым сугуп кӧрбӧзӧм, бӱтпезим.

26Сегис кӱнниҥ бажында ӱренчиктер база ӱйде болгондор, Фома да олорло кожо болды. Иисус эжик бӧктӱлӱде келип, олордыҥ ортозына туруп,

– Слерге амыр болзын! – дейле, 27Фомага айтты: – Сабарыҥды бери сунуп, колымды кӧр, колыҥды сунуп, кабыргаларыма сугуп кӧр. Бӱтпес болбо, бӱдер бол.

28– Мениҥ Кайраканым, мениҥ Кудайым! – деп, Фома айтты+.

29– Сен Мени кӧргӧниҥ учун бӱттиҥ. Кӧрбӧй бӱткендери кежиктӱ – деп, Иисус ого айтты+.

30Иисус ӱренчиктериниҥ алдында мынаҥ да башка кӧп билдилер јайаган, олор бу тӱрбекте бичилбеген+. 31Иисус – ол Христос, Кудайдыҥ Уулы болгонына слерди бӱтсин деп, Ого бӱделе, Оныҥ Бойында слерди јӱрӱмдӱ болзын деп, мыныҥ бичилгени бу+.

21

21^1Мыныҥ кийнинде Иисус Тивериад талайдыҥ јаказында Бойыныҥ ӱренчиктерине база кӧрӱнди. Кӧрӱнгени мындый болгон+. 2Симон-Петр, Игис дейтен Фома, Галилейдеги Канадаҥ Нафанаил, Зеведейдиҥ уулдары ла Иисустыҥ ӱренчиктериниҥ экӱзи база кожо болгондор+.

3– Мен балыктап барадырым – деп, Симон-Петр олорго айтты.

Арткандары:

– Бис те сениле кожо барарыс – дедилер.

Барып, кемеге отурдылар. Је ол тӱнде неме тутпадылар.

4Таҥ адып келерде, Иисус јаратта турган. Је ӱренчиктер Оны Иисус деп таныбадылар+.

5– Балдар, слерде јиир неме бар ба? – деп, Иисус олордоҥ сурады.

Олор:

– Јок – дедилер+.

6– Шӱӱнигерди кемениҥ оҥ јанына таштагар, балык тудулар – деп, Ол айтты.

Олор шӱӱнин таштайла, балыктыҥ кӧбине онызын чыгарып болбодылар+.

7– Бу Кайракан! – деп, Иисустыҥ карузыган ӱренчиги Петрга айтты.

Бу Кайракан деп угала, Симон-Петр кийимин курчанып, – ол јылаҥаш болгон, – талайга калып ийди+. 8Ӧскӧ ӱренчиктер дезе балыкту шӱӱнин тартканча, кемелӱ јӱзӱп келдилер. Јаратка јетире ыраак јок, эки јӱс кол карызы кире болгон. 9Олор јаратка чыгып келеле, от одырып койгонын, оныҥ ӱстинде јаткан балыкты, оноҥ калашты кӧрдилер.

10– Јаҥы туткан балыгардаҥ экелигер – деп, Иисус олорго айтты.

11Симон-Петр кемеге кирип, јӱс бежен ӱч јаан балыкту шӱӱнин јаратка чыгарды. Андый кӧп балыктаҥ шӱӱн јыртылбады.

12– Келип, ажаныгар – деп, Иисус айтты.

Ӱренчиктер Оны Кайракан деп таныйла, «Сен кем?» деп сураарга бирӱзи де тидинбеди. 13Иисус базып келип, калаш алып, олорго берди, балыкты база. 14Мынайып, тирилеле, Иисус ӱренчиктерине ӱчинчи катап кӧрӱнген+.

Иисус ла Петр

15Олор ажанып отурарда, Иисус Симон-Петрга айтты:

– Иона уулы Симон, сен Мени олордоҥ артык сӱӱп јадыҥ ба?

– Эйе, Кайракан, Сеге карузып турганымды билериҥ – деп, Петр каруу јандырды.

– Кураандарымды кабыр – деп, Иисус ого айтты.

16Оноҥ экинчи катап сурады:

– Иона уулы Симон, сен Мени сӱӱп јадыҥ ба?

– Эйе, Кайракан, Сеге карузып турганымды билериҥ – деп, Петр каруу јандырды.

Иисус ого айтты:

– Койлорымды кабыр+.

17Иисус оноҥ ӱчинчи катап сурады:

– Иона уулы Симон, сен Меге карузып јадыҥ ба?

Ого карузып турган ба деп, Ол ӱчинчи катап сураган учун Петрга ачу боло берди.

– Кайракан, Сен ончозын билериҥ – деп, ол Иисуска айтты. – Сеге карузып турганымды билериҥ.

Иисус ого айтты:

– Койлорымды кабыр. 18Чынын, чынын айдадым сеге: јаш болорыҥда, бойыҥ курчанып алып, кайдаар барайын дезеҥ, анаар баратан эдиҥ. Је карыыр чагыҥда колыҥды ӧрӧ кӧдӱрип, ӧскӧ кижиге курчадарыҥ, барбайын деген јерге јединдирип барарыҥ.

19Кандый ӧлӱмле Петр Кудайды мактадарын билдиртип, Иисус мынайып айтканы бу.

Мынайда айдала, ого:

– Мениҥ кийнимнеҥ бар – деди+.

20Петр кайра баштанып, кийнинеҥ Иисустыҥ карузыган ӱренчиги келип јатканын кӧрди. Бу ӱренчик эҥирде ажанып отургылаарда, Иисуска эҥчейип, «Кайракан, Сени кем садып ийер?» деп сураган болгон+.

21Оны кӧрӧлӧ, Петр Иисуска айтты:

– Кайракан, оныла не болор?

22– Мен келгенчем ол јӱрзин дезем, ондо сениҥ не керегиҥ бар? – деп, Иисус каруу јандырды. – Сен Мениле кожо бар+.

23Анайып, ол ӱренчик ӧлбӧс деп, карындаштар ортодо сӧс јӱрген. Је Иисус оны ӧлбӧс деген эмес, «Мен келгенчем, ол јӱрзин дезем, ондо сениҥ не керегиҥ бар?» – деген. 24Ол ӱренчик ончозын керелеп бичип койгоны бу. Оныҥ керелегени чын деп, билип турубыс+.

25Иисустыҥ мынаҥ башка эткени кӧп. Је оны ончозын бичигежин, бичиген тӱрбектерди телекей бойына бадырып болбос эди деп, сананып турум. Аминь+.

* 8:11 Кезик јебрен тӱрбектерде 7:53 – 8:11 ӱлгерлер јок.

+ 1:1 Ачылта 19:13, Ин. 20:28, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:20, Филиппыдагыларга 2:6

+ 1:3 1 Кор. 8:6, Колоссыдагыларга 1:16, Еврейлерге 1:2

+ 1:4 Ин. 5:26, Ин. 11:25, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:2, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:11, Ин. 8:12, Ин. 9:5, Ин. 12:46

+ 1:6 Мф. 3:1, Мк. 1:4, Лк. 1:80, Лк. 3:2

+ 1:7 Ин. 3:26, Ин. 5:33, Ин. 10:41, Ин. 20:31, Апостолдордыҥ керектери 19:4

+ 1:9 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:9

+ 1:11 Ин. 5:43

+ 1:12 Мф. 5:9, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:1, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:1, Римдегилерге 8:14

+ 1:13 Ин. 3:3, Иаковтыҥ самаразы 1:18

+ 1:14 Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:2, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:7, 1 Тимофейге 3:16, Еврейлерге 2:14

+ 1:15 Мф. 3:11

+ 1:17 Ин. 7:19, Ин. 14:6

+ 1:18 Ин. 6:46, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:12, Колоссыдагыларга 1:15, 1 Тимофейге 6:16

• 1:19 Мф. 3:1-12, Мк. 1:2-8, Лк. 3:15-17
+ 1:20 Апостолдордыҥ керектери 13:25
+ 1:21 Мф. 17:12-13, Лк. 1:17,

+ 1:29 Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:19, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:2, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:10

+ 1:31 Лк. 1:17
+ 1:32 Мф. 3:16, Мк. 1:10, Лк. 3:22
+ 1:33 Апостолдордыҥ керектери 1:5
+ 1:35 Мф. 11:2, Мк. 2:18, Лк. 11:1
+ 1:36 Ин. 1:29
+ 1:38 Ин. 18:4, Ин. 18:7
+ 1:40 Мф. 4:18-20, Мк. 1:16-20, Лк. 5:2-11
+ 1:41 Ин. 4:25

+ 1:42 Мф. 16:18, Мк. 3:16, Галаттарга 1:18, 1 Кор. 1:12

+ 1:44 Ин. 12:21

+ 1:45 Ин. 21:2, Лк. 24:27, Мф. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:47 Римдегилерге 9:6
+ 1:49 Мф. 27:11, Мф. 27:42, Ин. 11:27
+ 2:1 Ин. 4:46, Ин. 21:2

+ 2:4 Мк. 14:41, Ин. 7:6, Ин. 7:30, Ин. 8:20, Ин. 13:1

+ 2:6 Ин. 3:25

+ 2:12 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Ин. 7:3, Апостолдордыҥ керектери 1:14, 1 Кор. 9:5, Галаттарга 1:19

• 2:13 Мф. 21:12-13, Мк. 11:15-17, Лк. 19:45-46

+ 2:13 Ин. 6:4, Ин. 11:55
+ 2:16 Лк. 2:49
+ 2:18 Ин. 4:48, Ин. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 2:19 Мк. 8:31, Мк. 14:58, Мк. 15:29, Ин. 10:18

+ 2:22 Лк. 24:8, Ин. 12:16
+ 2:23 Ин. 11:45
+ 3:1 Ин. 7:50, Ин. 19:39

+ 3:5 Мк. 16:16, Апостолдордыҥ керектери 2:38, Мф. 5:20, 1 Кор. 15:50

+ 3:13 Ин. 6:38, 1 Кор. 15:47, Ефестегилерге 4:9

+ 3:14 Ин. 8:28, Ин. 12:32

+ 3:16 Римдегилерге 5:8, Ефестегилерге 2:4, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:1, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:10

+ 3:17 Ин. 8:15, Ин. 12:47
+ 3:18 Мк. 16:16
+ 3:19 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ин. 7:7
+ 3:20 Ефестегилерге 5:13
+ 3:22 Ин. 4:1-2
+ 3:24 Мф. 11:2, Мк. 6:17-18, Лк. 3:19-20
+ 3:25 Ин. 2:6
+ 3:26 Ин. 1:7, Ин. 5:33
+ 3:27 1 Кор. 4:7
+ 3:28 Мк. 1:2, Ин. 1:20

+ 3:29 Мф. 9:15, Мф. 25:1-13, Ачылта 19:7, Ачылта 21:2, Мф. 9:15, Мк. 2:19

+ 3:33 Ин. 8:26

+ 3:35 Мф. 3:17, Мф. 17:5, Ин. 5:20

+ 3:36 Ин. 5:24, Ин. 6:40, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:12-13

+ 4:2 Ин. 3:22
+ 4:3 Ин. 2:11-12
+ 4:4 Лк. 9:52-53
+ 4:14 Ин. 7:38
+ 4:19 Ин. 9:20

+ 4:22 Апостолдордыҥ керектери 13:23, Римдегилерге 3:1-2

+ 4:23 Римдегилерге 8:15, Ефестегилерге 6:18,
+ 4:24 2 Кор. 3:17
+ 4:25 Ин. 1:41, Мф. 11:2,
+ 4:26 Ин. 9:37

+ 4:34 Ин. 5:30, Ин. 6:38, Ин. 9:4, Ин. 14:31

+ 4:35 Мф. 9:38, Лк. 10:2
+ 4:36 1 Кор. 3:6-9
+ 4:42 Ин. 1:29, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:14
+ 4:44 Мф. 13:57, Мк. 6:4, Лк. 4:24
+ 4:45 Ин. 2:23
+ 4:46 Ин. 2:1, Ин. 21:2, Ин. 2:12
+ 4:48 Ин. 2:18, Ин. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 4:53 Мф. 8:13, Апостолдордыҥ керектери 16:34, Апостолдордыҥ керектери 18:8

+ 4:54 Ин. 2:11
+ 5:8 Мф. 9:6-7, Мк. 2:11, Лк. 5:24
+ 5:16 Ин. 15:20
+ 5:18 Ин. 7:1, Филиппыдагыларга 2:6

+ 5:20 Мф. 3:17, Мф. 17:5, Ин. 3:35, Ин. 10:17, Ин. 15:9, Ин. 17:26

+ 5:21 Римдегилерге 8:11, 1 Кор. 15:45

+ 5:22 Ин. 17:2, Апостолдордыҥ керектери 10:42

+ 5:23 Мф. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 13:20, Ин. 15:23

+ 5:24 Ин. 3:36, Ин. 6:40, Ин. 20:31, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:9-13, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:14

+ 5:25 Мф. 27:52-53, Ефестегилерге 2:1, Ефестегилерге 2:5

+ 5:26 Ин. 1:4, Ин. 11:25, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:2, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:11

+ 5:28 Ин. 11:25, Ин. 11:43
+ 5:30 Мк. 14:36, Ин. 6:38, Ин. 8:16
+ 5:31 Ин. 8:13
+ 5:33 Ин. 1:7, Ин. 3:26, Ин. 10:41
+ 5:35 Мф. 5:16, Петрдыҥ 2-чи самаразы 1:19

+ 5:36 Ин. 8:18, Ин. 10:25, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:9

+ 5:39 Лк. 24:27

+ 5:41 1 Фессалоникадагыларга 2:6

+ 5:43 Ин. 10:25, Ин. 12:12, Ин. 1:11, Ин. 3:11-12

+ 5:44 Ин. 12:43
• 6:1 Мф. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17
+ 6:4 Ин. 2:13, Ин. 11:55
+ 6:5 Ин. 1:44,
+ 6:8 Ин. 1:40, Ин. 1:44
+ 6:11 Мф. 15:36
+ 6:14 Мф. 11:2-3, Ин. 4:25, Ин. 11:27
• 6:16 Мф. 14:22-27, Мк. 6:45-52
+ 6:29 Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:23

+ 6:30 Мф. 12:38, Ин. 2:18, Ин. 4:48, 1 Кор. 1:22

+ 6:34 Ин. 4:15
+ 6:35 Ин. 4:14, Ин. 7:37
+ 6:37 Ин. 17:6

+ 6:38 Ин. 3:13, 1 Кор. 15:47, Мк. 14:36, Ин. 5:30

+ 6:39 Мф. 18:14, Ин. 10:28-29

+ 6:40 Ин. 3:35, Ин. 5:24, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:12-13

+ 6:42 Мф. 13:55
+ 6:44 Ин. 12:32
+ 6:46 Мф. 11:27, Ин. 1:18
+ 6:51 Ин. 3:13, Мф. 26:26-28

+ 6:53 Мк. 14:22-24, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:27

+ 6:56 Ин. 15:4-5, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:24

+ 6:62 Мк. 16:19, Лк. 24:51, Апостолдордыҥ керектери 1:9

+ 6:63 2 Кор. 3:6
+ 6:64 Ин. 13:11
+ 6:69 Мк. 1:24
+ 6:70 Ин. 13:2, Ин. 13:27
+ 6:71 Ин. 18:2-3
+ 7:1 Ин. 5:18, Ин. 8:37, Ин. 11:53

+ 7:3 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Ин. 2:12, Апостолдордыҥ керектери 1:14, 1 Кор. 9:5, Галаттарга 1:19

+ 7:6 Мк. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 8:20, Ин. 13:1
+ 7:7 Ин. 15:18, Ин. 3:19
+ 7:13 Ин. 19:38
+ 7:16 Ин. 8:28, Ин. 12:49, Ин. 14:10
+ 7:18 Ин. 5:41, Ин. 8:50
+ 7:19 Ин. 1:17
+ 7:20 Мк. 3:22, Ин. 8:48, Ин. 10:20
+ 7:23 Мф. 12:2, Ин. 5:16
+ 7:24 Ин. 8:15
+ 7:27 Ин. 8:14, Ин. 9:29, Ин. 19:9
+ 7:29 Мф. 11:27, Ин. 8:55

+ 7:30 Ин. 10:39, Мк. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 7:6, Ин. 8:20, Ин. 13:1

+ 7:31 Ин. 8:30
+ 7:33 Мк. 14:7, Ин. 14:19, Ин. 16:5
+ 7:34 Ин. 8:21-22, Ин. 13:33

+ 7:37 Мф. 11:28, Мф. 5:6, Ин. 4:14, Ин. 6:35

+ 7:39 Апостолдордыҥ керектери 2:4
+ 7:40 Ин. 1:21
+ 7:42 Мф. 2:1, Лк. 2:4-7
+ 7:43 Ин. 9:16, Ин. 10:19
+ 7:48 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 2:8
+ 7:50 Ин. 3:1, Ин. 19:39
+ 8:6 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 8:7 Римдегилерге 2:1, Римдегилерге 2:22
+ 8:11 Ин. 5:14
+ 8:12 Лк. 2:30, Ин. 1:4, Ин. 1:9, Ин. 12:35
+ 8:13 Ин. 5:31
+ 8:14 Ин. 13:3, Ин. 16:28, Ин. 7:27
+ 8:15 Ин. 3:17, Ин. 7:24, Ин. 12:47
+ 8:16 Ин. 5:30, Ин. 16:32
+ 8:18 Ин. 5:36, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:9
+ 8:19 Мф. 11:27, Ин. 16:3
+ 8:20 Мк. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 7:6, Ин. 13:1
+ 8:21 Ин. 7:34-35, Ин. 13:33
+ 8:23 Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:5, Ин. 17:14
+ 8:26 Ин. 15:15, Ин. 3:33

+ 8:28 Ин. 3:14, Ин. 12:32, Ин. 5:30, Ин. 7:16

+ 8:29 Ин. 4:34, Ин. 6:38

+ 8:30 Ин. 7:31

+ 8:32 Иаковтыҥ самаразы 2:12, Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:16, Римдегилерге 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Галаттарга 5:1

+ 8:33 Мф. 3:9

+ 8:34 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:19, Римдегилерге 6:16-20, Титке 3:3

+ 8:35 Галаттарга 4:30
+ 8:37 Ин. 5:18, Ин. 7:1, Ин. 11:53
+ 8:39 Лк. 19:9

+ 8:44 Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:8, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:10, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:12, 2 Кор. 11:3, Ачылта 12:9

+ 8:48 Мк. 3:22, Ин. 7:20
+ 8:49 Ин. 5:23
+ 8:50 Ин. 5:41, Ин. 7:18
+ 8:51 Ин. 5:24, Ин. 11:26

+ 8:54 Еврейлерге 5:5, Ин. 17:1, Апостолдордыҥ керектери 3:13, Петрдыҥ 2-чи самаразы 1:17

+ 8:55 Ин. 7:28-29
+ 8:56 Мф. 13:17, Лк. 17:22
+ 8:59 Ин. 10:31
+ 9:4 Ин. 4:34, Ин. 11:9, Ин. 12:35
+ 9:5 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ин. 12:46
+ 9:6 Мк. 7:33, Мк. 8:23
+ 9:7 Лк. 13:4
+ 9:14 Ин. 5:9
+ 9:16 Ин. 7:43, Ин. 10:19
+ 9:17 Ин. 4:19, Ин. 6:14
+ 9:22 Ин. 7:13, Ин. 12:42, Ин. 16:2
+ 9:29 Ин. 7:27, Ин. 8:14
+ 9:37 Ин. 4:26
+ 9:40 Римдегилерге 2:19
+ 9:41 Ин. 15:22, Иаковтыҥ самаразы 4:17
+ 10:6 Мк. 6:52, Мк. 8:17

+ 10:11 Еврейлерге 13:20, Ин. 15:13, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:16

+ 10:12 Мф. 7:15, Апостолдордыҥ керектери 20:29

+ 10:15 Мф. 11:27
+ 10:16 Ин. 11:52, Лк. 12:32
+ 10:17 Мф. 3:17, Ин. 5:20
+ 10:18 Ин. 2:19
+ 10:19 Ин. 7:43, Ин. 9:16
+ 10:20 Мк. 3:22, Ин. 7:20, Ин. 8:48,

+ 10:23 Апостолдордыҥ керектери 3:11, Апостолдордыҥ керектери 5:12

+ 10:24 Мф. 26:63, Ин. 1:24-25, Ин. 1:41
+ 10:25 Ин. 5:36
+ 10:28 Ин. 3:16, Ин. 17:12
+ 10:30 Ин. 17:11
+ 10:31 Ин. 8:59
+ 10:33 Мф. 9:3
+ 10:36 Ин. 3:17, Мк. 2:7, Мк. 14:64
+ 10:38 Ин. 14:10
+ 10:39 Лк. 4:30, Ин. 7:30
+ 10:40 Ин. 1:28
+ 10:41 Ин. 1:7, Ин. 3:26, Ин. 5:33
+ 10:42 Ин. 7:31
+ 11:1 Лк. 10:38-39
+ 11:2 Ин. 12:3
+ 11:8 Ин. 8:59, Ин. 10:31
+ 11:9 Ин. 9:4, Ин. 12:35
+ 11:11 Мф. 9:24, Мк. 5:39,

+ 11:16 Мф. 10:3, Мк. 3:18, Лк. 6:15, Ин. 14:5, Ин. 20:24, Ин. 21:2, Апостолдордыҥ керектери 1:13, Ин. 13:37

+ 11:24 Лк. 14:14, Ин. 5:29, Ин. 6:39

+ 11:25 Ин. 1:4, Ин. 5:26, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:2, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:11

+ 11:26 Ин. 5:24, Ин. 8:51

+ 11:27 Мф. 11:2, Ин. 1:49, Мф. 16:16, Мк. 8:29

+ 11:35 Лк. 19:41
+ 11:37 Ин. 9:6-7
+ 11:38 Мф. 27:60
+ 11:41 Ин. 17:1
+ 11:42 Ин. 3:17
+ 11:43 Ин. 5:28
+ 11:44 Ин. 5:28
• 11:45 Мф. 26:1-5, Мк. 14:1-22, Лк. 22:1-2
+ 11:45 Ин. 2:23
+ 11:50 Ин. 18:14
+ 11:51 Мк. 10:45
+ 11:52 Ин. 10:16, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:2
+ 11:53 Мк. 14:1, Ин. 5:18, Ин. 7:1, Ин. 8:37
+ 11:55 Ин. 2:13, Ин. 6:4,
+ 11:57 Ин. 7:11
• 12:1 Мф. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50

+ 12:1 Ин. 11:55, Мф. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18

+ 12:2 Лк. 10:38
+ 12:3 Ин. 11:2
+ 12:6 Ин. 13:29
+ 12:9 Ин. 11:44
• 12:12 Мф. 21:4-9, Мк. 11:7-10, Лк. 19:35-38
+ 12:15 Мф. 21:4-5
+ 12:16 Ин. 2:22
+ 12:19 Ин. 11:47-48
+ 12:21 Ин. 1:44
+ 12:23 Ин. 2:4, Ин. 17:1
+ 12:24 1 Кор. 15:36
+ 12:25 Мф. 10:39, Лк. 14:26
+ 12:27 Мк. 14:34, Ин. 13:21
+ 12:28 Мк. 1:11, Мк. 9:7
+ 12:29 Апостолдордыҥ керектери 23:9
+ 12:30 Ин. 11:42

+ 12:31 Ин. 16:11, 2 Кор. 4:4, Колоссыдагыларга 2:15

+ 12:32 Ин. 3:14, Ин. 8:28, Ин. 6:44

+ 12:33 Ин. 18:32

+ 12:35 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ефестегилерге 5:8, Ин. 9:4, Ин. 11:9, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8, 1 Фессалоникадагыларга 5:5

+ 12:38 Римдегилерге 10:16

+ 12:40 Мф. 13:15, Мк. 4:12, Апостолдордыҥ керектери 28:27

+ 12:42 Ин. 3:1, Ин. 9:22, Ин. 16:2
+ 12:43 Ин. 5:44
+ 12:44 Мф. 10:40, Ин. 13:20, Ин. 14:1
+ 12:45 Ин. 14:9
+ 12:46 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ин. 9:5
+ 12:47 Ин. 3:17, Ин. 4:42, Ин. 8:15

+ 13:1 Ин. 12:1, Мк. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 7:6, Ин. 8:20

+ 13:2 Ин. 6:70

+ 13:3 Мф. 11:27, Ин. 17:2, Ин. 8:14, Ин. 16:28

+ 13:5 Мф. 20:28, Лк. 22:27

+ 13:8 1 Кор. 6:11, Ефестегилерге 5:26, Титке 3:5, Еврейлерге 10:22

+ 13:10 Ин. 15:3

+ 13:11 Ин. 6:64, Ин. 18:2

+ 13:13 Мф. 7:22, Мф. 23:8, Лк. 6:46, Филиппыдагыларга 2:11

+ 13:14 1 Тимофейге 5:10
+ 13:15 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:21
+ 13:16 Лк. 6:40, Ин. 15:20

+ 13:17 Мф. 24:46, Лк. 11:28, Иаковтыҥ самаразы 1:22, Римдегилерге 2:13

• 13:18 Мф. 26:21-25, Мк. 14:18-21, Лк. 22:21-23

+ 13:18 Ин. 6:70,
+ 13:19 Мк. 13:23, Ин. 14:29, Ин. 16:4
+ 13:20 Мф. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 12:44
+ 13:21 Мк. 14:34, Ин. 12:27

+ 13:23 Ин. 19:26, Ин. 20:2, Ин. 21:7, Ин. 21:20

+ 13:29 Ин. 12:6
+ 13:31 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:11
+ 13:32 Ин. 17:1, Ин. 17:5
+ 13:33 Ин. 7:34, Ин. 8:21

+ 13:34 Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:7-8, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:11, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:5, Ин. 15:12

• 13:36 Мф. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34

+ 13:37 Ин. 11:16, Ин. 21:19
+ 13:38 Ин. 18:27
+ 14:1 Ин. 12:44
+ 14:3 Ин. 14:1, 1 Фессалоникадагыларга 4:17
+ 14:5 Ин. 11:16
+ 14:6 Ин. 1:17, Ин. 11:25, Еврейлерге 10:20
+ 14:8 Ин. 1:43, Ин. 12:21
+ 14:9 Ин. 12:45
+ 14:10 Ин. 10:38
+ 14:11 Ин. 5:36
+ 14:12 Ин. 8:14, Ин. 13:3, Ин. 16:28

+ 14:14 Мф. 7:7-8, Мк. 11:24, Ин. 15:16, Ин. 16:23, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:22

+ 14:15 Мф. 28:20, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:3, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:6, Римдегилерге 13:10

+ 14:16 Ин. 15:26, Ин. 16:13

+ 14:17 1 Кор. 2:14, Апостолдордыҥ керектери 2:4

+ 14:19 Ин. 7:33

+ 14:21 Ин. 16:27

+ 14:22 Лк. 6:16, Апостолдордыҥ керектери 1:13

+ 14:23 Ачылта 3:20

+ 14:26 Ин. 15:26, Ин. 16:13, 1 Кор. 2:10, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:20, Лк. 24:49

+ 14:27 Филиппыдагыларга 4:7, Колоссыдагыларга 3:15

+ 14:28 Ин. 14:1-2, 1 Кор. 11:3, 1 Кор. 15:24
+ 14:29 Мк. 13:23, Ин. 13:19
+ 14:30 Ин. 12:31, Ефестегилерге 2:2
+ 15:2 Мф. 3:10, Мф. 7:19
+ 15:3 Ин. 13:10
+ 15:4 Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:6

+ 15:5 Римдегилерге 11:17, Ин. 6:56, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:24, Мк. 4:20

+ 15:6 Мф. 13:42
+ 15:7 Ин. 14:14
+ 15:9 Мф. 3:17, Ин. 5:20

+ 15:11 Ин. 3:29, Ин. 16:24, Ин. 17:13, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:4, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:12

+ 15:12 Ин. 13:34

+ 15:13 Ин. 10:11, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:16, Римдегилерге 5:7-8, Ефестегилерге 5:2

+ 15:14 Мк. 3:35

+ 15:15 Ин. 3:32, Ин. 8:26

+ 15:16 Мф. 7:7-8, Мк. 11:24, Ин. 14:14, Ин. 16:23

+ 15:17 Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:7, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:11, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:5

+ 15:18 Мк. 13:13, Ин. 7:7, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:13

+ 15:19 Ин. 8:23, Ин. 17:14

+ 15:20 Мф. 10:24, Лк. 6:40, Ин. 13:16, Ин. 5:16, 1 Кор. 4:12, 2 Кор. 4:9, 1 Фессалоникадагыларга 2:15, 2 Тимофейге 3:12

+ 15:22 Ин. 9:41
+ 15:23 Ин. 5:23
+ 15:24 Ин. 7:31, Ин. 10:37

+ 15:26 Ин. 14:17, Ин. 16:13, Апостолдордыҥ керектери 5:32, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:6-8

+ 15:27 Лк. 24:48, Ин. 19:35, Апостолдордыҥ керектери 1:8

+ 16:2 Ин. 9:22, Ин. 12:42, Апостолдордыҥ керектери 8:1, Апостолдордыҥ керектери 9:1, Апостолдордыҥ керектери 26:9

+ 16:3 Ин. 18:19
+ 16:4 Мк. 13:23, Ин. 13:19, Ин. 14:29
+ 16:5 Ин. 7:33, Ин. 14:12
+ 16:7 Ин. 15:26
+ 16:9 Ин. 8:24
+ 16:11 Ин. 12:31, Колоссыдагыларга 2:15

+ 16:13 Ин. 14:17, Ин. 15:26, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:20, 1 Кор. 2:10

+ 16:15 Ин. 17:10
+ 16:16 Ин. 7:33
+ 16:20 Мф. 9:15
+ 16:22 2 Кор. 6:10

+ 16:23 Мф. 7:7-8, Мк. 11:24, Ин. 14:14, Ин. 15:16

+ 16:24 Ин. 3:29, Ин. 15:11, Ин. 17:13, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:12

+ 16:25 Мк. 8:32
+ 16:27 Ин. 14:21
+ 16:28 Ин. 8:14, Ин. 13:3
+ 16:30 Ин. 2:24-25
+ 16:32 Мф. 26:31, Мк. 14:27, Ин. 8:16

+ 16:33 Ин. 14:27, Колоссыдагыларга 3:15, Римдегилерге 8:37, Ачылта 3:21

+ 17:1 Ин. 11:41, Ин. 2:4, Ин. 12:23, Ин. 8:54, Ин. 13:32

+ 17:2 Мф. 28:18, Ин. 5:22, Ин. 13:3
+ 17:5 Ин. 1:1-2
+ 17:8 Ин. 6:69
+ 17:9 Лк. 22:32
+ 17:10 Ин. 16:15,
+ 17:11 Ин. 10:30

+ 17:12 2 Фессалоникадагыларга 3:3, Ин. 13:2, Ин. 10:28

+ 17:13 Ин. 3:29, Ин. 15:11, Ин. 16:24, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:12

+ 17:14 Ин. 8:23, Ин. 15:19
+ 17:15 Мф. 6:13
+ 17:18 Ин. 20:21
+ 17:22 Римдегилерге 8:30
+ 17:24 Ин. 14:3
+ 17:25 Ин. 8:55, Ин. 10:15
+ 17:26 Мф. 3:17, Ин. 5:20

• 18:1 Мф. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53

+ 18:1 Мф. 26:36
+ 18:2 Лк. 22:39
+ 18:3 Апостолдордыҥ керектери 1:16
+ 18:4 Ин. 13:1, Ин. 1:38, Ин. 20:15
+ 18:9 Ин. 17:12
+ 18:10 Лк. 22:38
+ 18:11 Мк. 10:38, Мк. 14:36
• 18:12 Мф. 26:57-58, Мк. 14:53-54, Лк. 22:54
+ 18:13 Лк. 3:2, Апостолдордыҥ керектери 4:6
+ 18:14 Ин. 11:50

• 18:16 Мф. 26:69-70, Мк. 14:66-68, Лк. 22:55-57

• 18:19 Мф. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Лк. 22:66-71

+ 18:20 Ин. 7:26

+ 18:22 Апостолдордыҥ керектери 23:2, Апостолдордыҥ керектери 23:4

+ 18:26 Ин. 18:10

+ 18:27 Мф. 26:64, Мк. 14:72, Лк. 22:60, Ин. 13:38

• 18:28 Мф. 27:1-2, Мф. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Лк. 23:1-5

+ 18:28 Апостолдордыҥ керектери 10:28,

+ 18:29 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Апостолдордыҥ керектери 3:13, Апостолдордыҥ керектери 4:27, 1 Тимофейге 6:13

+ 18:32 Мк. 10:33, Ин. 12:33
+ 18:33 Мф. 2:2
+ 18:36 Ин. 8:23, Ин. 17:14
+ 18:37 Ин. 3:11, Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:6
+ 18:38 Лк. 23:41, Еврейлерге 4:15
+ 18:39 Мк. 15:6-7

• 19:1 Мф. 27:15-31, Мк. 15:6-20, Лк. 23:13-25

+ 19:4 Лк. 23:41, Еврейлерге 4:15
+ 19:7 Ин. 10:36,
+ 19:9 Апостолдордыҥ керектери 8:32-33
+ 19:11 Ин. 18:2, Ин. 18:14
+ 19:12 Апостолдордыҥ керектери 3:13

• 19:17 Мф. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43

+ 19:20 Еврейлерге 13:12
+ 19:25 Лк. 24:18, Лк. 8:2
+ 19:26 Ин. 13:23

• 19:28 Мф. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49

+ 19:34 Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:6

+ 19:35 Ин. 15:27, Апостолдордыҥ керектери 1:8, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:1-3, Ачылта 1:2

+ 19:36 Мф. 1:23, Мф. 21:4, Мф. 26:56

• 19:38 Мф. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56

+ 19:38 Ин. 7:13
+ 19:39 Ин. 3:1, Ин. 7:50, Мф. 2:11
+ 19:40 Ин. 11:44
• 20:1 Мф. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12
+ 20:1 Лк. 8:2
+ 20:2 Ин. 13:23
+ 20:9 Лк. 24:27
• 20:11 Мк. 16:9-11

+ 20:12 Лк. 24:4, Апостолдордыҥ керектери 1:10

+ 20:14 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Ин. 21:4

+ 20:15 Ин. 1:38, Ин. 18:4

+ 20:17 Мф. 28:10, Римдегилерге 8:29, Еврейлерге 2:11

• 20:19 Мф. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49

+ 20:21 Ин. 17:18
+ 20:23 Мф. 16:19, Мф. 18:18
+ 20:24 Ин. 11:16

+ 20:28 Ин. 1:1, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:20, Филиппыдагыларга 2:6

+ 20:29 Мк. 15:32, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:8

+ 20:30 Ин. 21:25

+ 20:31 Мф. 14:33, Лк. 1:35, Ин. 1:7, Апостолдордыҥ керектери 19:4, Ин. 3:14-15, Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:13

+ 21:1 Ин. 6:1

+ 21:2 Ин. 11:16, Ин. 14:5, Ин. 20:24, Ин. 1:45, Ин. 2:1, Мф. 4:21, Лк. 5:10

+ 21:4 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Ин. 20:14
+ 21:5 Лк. 24:41
+ 21:6 Лк. 5:4
+ 21:7 Ин. 13:23
+ 21:14 Ин. 20:19, Ин. 20:26

+ 21:16 Апостолдордыҥ керектери 20:28, Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:1

+ 21:19 Ин. 13:37, Петрдыҥ 2-чи самаразы 1:14
+ 21:20 Ин. 13:23, Ин. 13:25
+ 21:22 Мф. 16:27, Мк. 9:1
+ 21:24 Ин. 15:27, Иоанныҥ 3-чи самаразы 1:12
+ 21:25 Ин. 20:30

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ALT

Сӧзлик

Сӧзлик

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ј

7. Е

8. И

9. К

10. Л

11. М

12. Н

13. О

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. Ф

19. Х

20. Ы

21. Э

ААРОН – Моисейдиҥ аказы. Јӱк Аарон ло оныҥ ач-ӱрее калдыктары абыстап јӱрер јайаан-бычуулу, Израиль калыгы учун Кудайга тайылгалар эдер учурлу болгон. Моисейди, Эртеги Кереести кӧр.

АБЫС – Байзыҥдагы ишчи. Абыстыҥ тӧс молјузы Кудайга тайылга эдери болгон, анайда ок ол мӱргӱниҥ ӧскӧ дӧ молјуларын бӱдӱрген. Кудайдыҥ јакарганыла Израильде абыстар болуп јӱк Аарон угынаҥ таркаган улус иштегендер. Тайылга эдерин кӧр.

АВВА – арамейлеп Ада дегени. Анайып Иисусты ээчиде баштапкы христиандар Кудайга баштанатан. Мынызыла олор Кудайды сӱӱп тургандарын, Ого алкыш-быйанду ла Оноҥ камаанду болгондорын кӧргӱзетен.

АВЕЛЬ – Адам ла Еваныҥ уулы, Каинниҥ карындажы. Каинди кӧр.

АВРААМ – еврейлердиҥ ле бир кезек ӧскӧ калыктардыҥ улу адазы. Авраам Кудайга сӧсуккур, чындык болгон, оныҥ учун Авраамды «бӱдериниҥ адазы» дейдилер. Ӧрӧ турган Кудай Авраамныҥ калдыгы ажыра бастыра калыктарга алкыш jетирер деп, оныҥ калдыктары Ханаан деп jерди энчиленер деп, ого молjогон.

АГАРУ – Библияда агару дегени – аҥылаган, тегин керектерге эмес, Кудайга учурлалган; озо ло баштап, агару деп Кудайдыҥ Бойы керегинде айдылат, онойдо ок Кудайга учурлаган кандый ла неме: темдектезе, Байзыҥ, тайылга, сыйлар, Кудайга беринген улус.

АГАРУ БИЧИК – Јаҥы Кереесте Эртеги Кереестиҥ бичиктери анайда адалган. Эртеги Кереести кӧр.

АГАРУ ТЫН – Кудайдыҥ Тыны, Ада ла Уулла бирлик Кудай, Оныҥ jӱрӱм jайаачы кӱчи.

АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ – бӱдӱп турган кижи Кудайдыҥ Тыныла, Оныҥ кӱчиле толоры. Агару Тынла толгон кижи ажыра кӱч, ойгор, арга келип, Кудайдыҥ керектери эдилет.

АГАРЬ – Авраамныҥ Сарра-абакайында јӱрген эпши кул. Сарра бойы бала табардаҥ озо Агарь Авраамга уул таап берзин деген, оны Измаил деп адагандар. Је Измаил Авраамга Кудай берер бала эмес болгон учун Авраамныҥ калдыктарына Кудай береечи болуп молјогонды албаган.

АГРИППА (2-чи Ирод Агриппа) – 1-кы Ирод Агриппаныҥ уулы (Иродты кӧр). Ол Христос туулган соҥында 53–70 јылдарда Палестинаныҥ јарымыныҥ башчызы болгон.

АДА (Кудай јанынаҥ) – Иисус Христос Кудайды «Ада» деп адап, мынызыла Ада Кудайга тазыл-тамырыла, ӧзӧк-буурыла јуук болгонын ачыгынча кӧргӱзет. Иисус Христоско бӱдӱп турган кижи Кудайла колбулу болуп, Оны «Ада» деп адаар аргалу.

АДАМ – Кудай јайаган эҥ баштапкы кижи. Оноҥ Кудай Еваны јайаган. Адам ла оныҥ ӱйи Ева Кудайдыҥ јакарузын укпай, кинчек эткен баштапкы кижилер болгондор. Оноҥ ло бери улус эмдиге кинчек эткенче. Коринфтеги серкпеге 1-кы самарада Иисус Христос «калганчы Адам» деп адалган. Баштапкы Адам ончо улустыҥ улу адазы болуп, кажы ла кижиге эт-кандуга јӱрӱм берет. Иисус Христос, калганчы Адам, Ого бӱдӱп турган ончо улуска тыннаҥ јӱрӱм берет.

АКТААРЫ – грек сӧстиҥ чике учуры: бурулу эмес деп јарлаары. Оныҥ Јаҥы Кереесте салылган учуры: Ӧрӧ турган Кудай кижиниҥ кинчектерин таштап, оны бурулу эмес деп јарлап, Бойыныҥ алдында акту деп бодойт. Кудай кижини јаҥыс ла Иисус Христоско оныҥ бӱткени учун актайт. Кудайга беринерин, акту болорын кӧр.

АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ – кара јаҥдулар анайда кулдарла, ороонныҥ кандый бир окылу ижинде туружатан улусла, анайда ок гаремдерде иштейтен улусла эдетен. Акталайтан чӱм-јаҥ еврейлерде јок болгон, нениҥ учун дезе мыны Кудай јаратпай турган.

АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ (гректеп дикайосуне) – 1. Кудай јанынаҥ учуры: Кудай јаантайын чынла, чындыкла башкарынат. 2. Кижи јанынаҥ: кижи Кудайла чын колбуда јӱрери. «Акту, акту болоры, актаары» ла «чындык» деген сӧстӧрдиҥ тазылы грек тилде андый ок. Актаарын кӧр.

АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ – Јаҥы Кереесте мындый учурлу: 1. Кудай кандый бир кижиге быйан, кандый да јакшыны эдери. 2. Кандый бир кижиге быйан эмезе ӧскӧ кижиге кандый да јакшыны этсин деп, Кудайдаҥ сураары.

АЛЛИЛУИЯ – иудейлер Кудайды алкайын дегенде, «Аллилуия» деп кыйгырыжатан. Бу еврей сӧс «Кайраканга мак» дегени.

АЛЬФА ЛА ОМЕГА – Альфа грек тилдиҥ алфавидиниҥ баштапкы таныгы болуп јат. Оныҥ учун, Иисус Кайракан – ол Альфа деп бичилгени, Ол баштапкы, ончозыныҥ бажы дегени. Иисус база Омега деп адалган, бу грек алфавиттеги калганчы танык. Иисус ончозыныҥ бажы чылап, анайда ок Ол ончозыныҥ учы; ончозы Оныҥ Бойында тӱгенип јат.

АМИНЬ – еврейлеп чынынаҥ, андый ла болзын.

АНГЕЛ – Кудайга јалчы, Оныҥ элчизи болуп, Оныҥ јакарганыла улуска болужып јӱрген амыйтан.

АНТИХРИСТ – бу сӧс антихристос деп грек сӧстӧҥ табылган. Анти деп кожулта сӧскӧ јаҥыс та «ӧштӱ, удурлажаачы» деп эмес, је база «баштапкы болорго јӱткӱӱчи» деп учур берет.

АПОСТОЛ (гректеп апостолос) – «аткарылган кижи» деп учурлу. Бу сӧстиҥ Сӱӱнчилӱ Jарда салылган учуры – Кудай талдап алган ла аткарган элчи. Ого Иисус Христостоҥ јаҥ берилген. Баштапкы апостолдор – Иисустыҥ он эки ӱренчиги.

АРАМЕЙ ТИЛ – јебрен еврей ле араб тилдерле тазылы јаҥыс тил. Иисус Христостыҥ јӱрӱми тужында иудейлер кӧп сабазында арамей тилле эрмектежетен.

АРГАДААЧЫ – Кудай ончо калыктардыҥ Аргадаачызы эдип Иисус Христосты талдап алган. Иисус Христос улусты кинчектиҥ кулданыжынаҥ, кинчек учун бурулаштаҥ ла кезедӱдеҥ – мӧҥкӱлик ӧлӱмнеҥ аргадайт.

АТ, АТ-ЈОЛ (адында, Оныҥ адында, адынаҥ ла о. а.) – бу сӧс кижи ле Кудай јанынаҥ тузаланылып, олордыҥ учурын ачат. Иисустыҥ ӱренчиктери «Иисустыҥ адына болуп», «Иисустыҥ адыла» деп айдып, оору улусты јаскылап турарда, Оныҥ кӱчи иштеп, олорды јаскан.

АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ – бу байрам Пасха ӧткӧли, јети кӱнниҥ туркунына байрамдалатан. Ол кӱндерде еврейлер ачыткы јок калаш јийтен. Анайып, олор Египеттеҥ еврейлер канайда ырбаганын эске алынатан. Олор сӱрекей тӱргендеп-сандырап барган учун ачыткыны тестеге кожотон, калашты быжырардаҥ озо тесте кӧдӱрилерин сакыйтан ӧй олордо шык јок болгон.

БАЙЗЫҤ – тайылга эдетен, Кудайга бажыратан тура. Ол Кудайдыҥ Бойы айдып берген ӱлекерле тудулган. Байзыҥныҥ кӱрентигинде турган тура эки кыпка бӧлӱлген: агару кыпка ла агарудаҥ агару кыпка. Агарудаҥ агару кыпка аҥылу мӱргӱ ӧткӱрерге јылына бир катап јӱк улу абыс кирер аргалу болгон. Бу кып агару кыптаҥ јаан кӧжӧгӧлӧ бӧлӱлген. Иисус Христостыҥ озолондыра айтканыла, Христостыҥ туулганынаҥ ала I чакта римдер Байзыҥды бӱткӱлинче јемирип койгондор.

БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ – бу байрам тушта еврейлер тӱжӱм јуунадылып калганына сӱӱнетен. Олор байкандар тургузып алып, олордо јети кӱн улай јадатан. Анайып, олор Кудай бӱдӱмјилеп койгон эл-јуртына келгенче тӧртӧн јылдыҥ туркунына куба чӧлдӧ јӱрӱп, байкандарда јаткан ада-ӧбӧкӧлӧрин эске алынатан.

БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ – бу байрамды еврейлер Пасха башталганынаҥ ала бежен кӱнниҥ бажында байрамдайтан. Ол ӧйдӧ анайда ок буудай ажын јуунадары байрамдалатан. Беженинчи кӱнде Христостыҥ ӱренчиктерине ле Оныҥ јолыла барган улуска Агару Тын тӱшкен.

БИЛДИ – кандый бир немениҥ чынын кӧргӱскен Кудайдыҥ кайкамчылу темдеги. Кудай Иисус Христос ажыра кӧп билдилер јайаган.

БӰДӰП ТУРГАН УЛУС – Ӧрӧ турган Кудайга бӱдӱп, Иисус Христос ажыра аргадаш алып, кинчектери ташталган улус.

ВААЛ – кара јаҥдулардыҥ кудайлыгыныҥ ады. Ханаан jеринде Израиль калык келердеҥ озо Ваалга бажырган улус јуртаган. Олорды ээчиде Израильдиҥ улузы Кудайдаҥ jана тӱжӱп, улай ла Ваалга бажыргандар. Ол Кудайга удура эҥ jаан кинчектердиҥ бирӱзи болгон.

ВАВИЛОН – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Вавилон каандык Израиль калыгыныҥ калју ӧштӱзи болгон. Јаҥы Кереесте «Вавилон» деп сӧслӧ бултаарта кӧрмӧстиҥ каандыгы керегинде айдылат.

ВАЛААМ – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде јуртаган кара јаҥду јарлыкчы. Ол ӧйдӧ Моав јердиҥ кааны болгон Валак Валаамды алдырып, Израильдиҥ улузын каргазын деген, је Валаам мыныҥ ордына Кудайдыҥ јакарганыла бу калыкты алкаган. Јаҥы Кереесте ол кинчектӱ јаман сӱр-кебер болуп јат.

ВАРАК – јебрендикте Израиль калыгыныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол јуу-согуштарда олорды башкарып, ӧштӱлерди јеҥетен.

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – кӧрмӧстиҥ чоло ады. Ого Израиль калыгыла коштой јуртаган ӧскӧ уктар бажырган.

ВЕНИАМИН – Иаковтыҥ (Израильдиҥ) он эки уулыныҥ эҥ кичӱзи. Ол еврейлердиҥ он эки угыныҥ ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ бирӱзи болуп јат.

ГЕЕННА (еврейлеп Ге-Хинном, эмезе Хинном ӧзӧги дегени) – Иерусалимниҥ стенелери алдындагы јуука јер, сӱрее-чӧптиҥ ле кандый ла быјардыҥ чогунтызы. Олорды јоголторго туркаары от кӱйдӱретен. Јаҥы Кереесте таамыны бултаарта айтканы.

ГЕРМЕС – Јебрен Грецияда улус бажырган кудайлыктардыҥ бирӱзиниҥ ады. Ол кудайлардыҥ элчизи деп бодолгон.

ГЕДЕОН – Израиль калыгында каан јок тушта оныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи болгон. Гедеон Кудайга тыҥ бӱдӱп, Оныҥ башкарганыла јӱрерге мӱргийтен. Бойыныҥ јуучылдарын јуу-согушка баштап апарганда, керек дезе черӱзиниҥ тоозы ас та болзо, ол ӧштӱни јеҥген, нениҥ учун дезе ого Кудай болушкан.

ГОМОРРА – јебрен Содом ло Гоморра деп атту калаларда јуртаган улустыҥ кинчектери учун Кудай отту ла кӱкӱрлӱ јаҥмыр јаадырып, экӱди јаба јоголтып койгон.

ГОРЧИЦА – ӧзӱм, оныҥ ӱрени оп-оок, је ӧзӱп бӱткен тужында јаан ӧзӱм боло берет.

ДАВИД – Израильдиҥ эҥ тоомjылу кааны. Давид Израильди улу ороон, Иерусалимди дезе оныҥ тӧс калазы эткен. Ол анайда ок билгир јуучыл ла улу ӱлгерчи болгон. «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктиҥ кӧп јарымы оныҥ јаҥарларынаҥ туруп јат. Давид бастыра jӱрегиле Кудайга баштанар, Ого чындык jалчы болгон. Оныҥ учун jаҥыс ла Давидтиҥ калдыктары Израильдиҥ каандары болор деп, Кудай ого молjу берген. Христос (Мессия) оноҥ чыгар деп, jарлыкчылар судурлап айткан.

ДИАКОН – сӧс сӧслӧ «јалчы, болушчы», серкпениҥ ишчизи.

ДИНАРИЙ – озодо Римде кӱндӱк ишјал учун бир кижиге тӧлӧлӧтӧн мӧҥӱн акча.

ЈАЙЫМДАЛАРЫ – грек тилдеҥ оныҥ учуры: тӧлӱ тӧлӧлгӧн соҥында кандый-бир јаманнаҥ јайымдаары. Јаҥы Кереесле болзо, кижини кинчектиҥ олјозынаҥ јайымдаарга тӧлӧлгӧн баа – Иисус Христостыҥ тайылгалу ӧлӱми.

ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ (гректеп пасха) – Израиль калыгыныҥ байрамы. Кудайдыҥ јакарганыла олор Египеттиҥ кулданыжынаҥ јайымдалганын байрамдап јадылар.

ЈАҤЫ КЕРЕЕС – 1. Иисус Христостыҥ ӧлӱми ле тирилгени ажыра Кудай ла кижилик ортодо тургузылган jӧп (Кереести кӧр). 2. Бичиктердиҥ јуунтызыныҥ ады, ого тӧрт Сӱӱнчилӱ Jар, Апостолдордыҥ Ижи, самаралар ла Ачылта кирген.

ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ – Байзыҥды иудейлер бистиҥ эрадаҥ озо II чакта кара jаҥду ӧштӱлеринеҥ блаайла, быjардаҥ арутаганын ла jаҥыртканын эске алгылайтан байрам.

ЈАРЛЫКЧЫ – Кудай берип турган јетирӱлерди айдаачы кижи. Ол Кудайдыҥ јакарганыла калыкка айдат. Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Кудай кӧп јарлыкчылар ийген. Олор ажыра Кудай келер ӧйдӧ не болорын ачкан. Јарлыкчылар улайын самаралар бичийтен. Кӧп судурлаштар Исаия, Иеремия, Иезекииль, Даниил, Осия ла ӧскӧ дӧ јарлыкчылардыҥ бичиктеринде бичилген. Иисус Христос туулганынаҥ кӧп јылдар озо олор Оныҥ келерин судурлап айткандар. Судур бичиктер Моисейдиҥ бичиктериле (Моисейдиҥ Јасагыла) кожо Бичик, Агару Бичик деп адалат. Јаҥы Кереесте Агару Тыннаҥ кӧдӱриҥи алып айдып турган улусты база јарлыкчылар деп адап јадылар. Олор Кудай кӧнӱ ачкан јетирӱлерди айдадылар.

ЈАСАК (Моисейдиҥ јасагы) – Израиль калыгына Кудай Моисей ажыра берген јасак. «Јасак» деп он салым-јакылтаны, эмезе ээжилердиҥ ле салым-јакылталардыҥ јуунтызын – Эртеги Кереестиҥ баштапкы беш бичигин (Беш бичикти) айдып јадылар.

ЈАСАКЧЫ – Моисейдиҥ јасагын јакшы билер кижи. Оныҥ тӧс молјузы јасакты кӧчӱрип чийери, оны шиҥдеери, јартаары ла оны бӱдӱрерин шиҥжӱге алары болгон. (Јасакчылар улусты јасакка ӱреткен.)

ЈЕЛБЕГЕН – соојыҥга кирген сӱрекей кӱчтӱ тынду, ол јаан јер-бакага тӱҥей, је анайда ок јылан деп адалат. Ачылтада јелбеген јелбистердиҥ јааны, сатананыҥ сӱр-темдеги эдип тузаланылат.

ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС – сатананыҥ јалчызы. Ол кижини Кудайдаҥ туура апарып, оны бӱткӱлинче ээлеп jат. Иисус Христос Кудайдыҥ кӱчиле кӧп улусты jелбистердеҥ jайымдаган ла Бойыныҥ ӱренчиктерине ондый ок арга берген.

ЕВА – Адамныҥ ӱйи (Адамды кӧр).

ЕВАНГЕЛИЕ – Сӱӱнчилӱ Јарды кӧр.

ЕВРЕЙ – Иаковтыҥ калдыктары (Иаковты кӧр). Кезикте «еврей» ле «иудей» дегени jаҥыс учурлу болот, jе «еврей» дегени кӧп сабазында кижиниҥ угы-тӧзи, «иудей» – jаҥдаганы керегинде айдып jат (Иудейди кӧр).

ЕГИПЕТ – Израильге коштой ороон. Израильдиҥ улузы Египетте 400 јылдыҥ туркунына кул болуп јӱрген. Је соҥында Кудай Бойыныҥ калыгын Египеттеҥ чыгарган.

ЕЛИСЕЙ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Ол Илия јарлыкчыга болушкан, оныҥ кийнинде јарлыкчыныҥ ижин бӱдӱрген.

ЕЛЛИН – грек дегени. Јаҥы Кереесте грек культураны ла тилди алынган ӧскӧ калыктардыҥ ончо чыгартулу улузы анайда адалат.

ЕПИСКОП – сӧс сӧслӧ «ајараачы, корычы». Јербойыныҥ серкпезиниҥ башкараачызы.

ИАКОВ – Исаактыҥ эки уулыныҥ бирӱзи, оны анайда ок «Израиль» дейдилер. Ол Израиль калыктыҥ улу адазы болгон. Библияда Иаков деп атту оноҥ до ӧскӧ улус туштайт, темдектезе, апостолдордыҥ бирӱзи.

ИЕРУСАЛИМ – Эртеги Кереес туштарында ол Израиль каандыгыныҥ тӧс калазы, Јаҥы Кереес туштарында Римге баш билдирткен. Иисустыҥ ӧлгӧни, тирилгени ле теҥериге кӧдӱрилгени бу каланыҥ коштойында болгон. Библия Теҥеридеги Иерусалим керегинде айдат. Оны Кудай Бойына чындык улуска туткан.

ИЕССЕЙ – Давид-каанныҥ адазы. Христос Иессейдиҥ ле Давидтиҥ калдыгы болор деп, еврейлер Исаияныҥ судурлап айтканына бӱткендер.

ИЗРАИЛЬ – 1. Иаковко Кудай берген аҥылу ат. Израиль он эки уулду болгон, олор Израильдиҥ он эки угыныҥ улу адалары боло бергендер. 2. Ороонныҥ ла калыктыҥ ады.

ИИСУС – бу еврей ат «Аргадаачы» эмезе «Кайракан аргадап јат» дегени.

ИИСУС НАВИН – Моисей ӧлӧрдӧ, оныҥ болушчызы Иисус Навин Израиль калыгыныҥ башкараачызы боло берген. Ол калыкты Кудай берер болгон Ханаан ороонго баштап апарган.

ИЛИЯ – Израильдиҥ улу јарлыкчызы. Христос (Мессия) јерге келерин Илия белетеп койор учурлу деп, Малахия јарлыкчыныҥ айткан сӧстӧрин иудейлер билетен эди.

ИОАНН – Јаҥы Кереесте Иоанн деп атту бир канча кижи учурайт. Олордыҥ эҥ учурлу дегендери ол Крестеечи Иоанн ла Иоанн апостол: 1. Крестеечи Иоанн Иисуска јол белетеп койгон јарлыкчы болгон. Ол, Илиядый јарчы бойы, Илия чылап улуска озолондыра айдып, улусты кинчегин алынып, Кудайга баштанзын деп кычырып, креске тӱжӱрген. 2. Иоанн апостол Зеведейдиҥ уулы ла Иаковтыҥ карындажы, Иисустыҥ он эки апостолыныҥ бирӱзи болгон. Ол Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарды, Иоанныҥ самараларын, Ачылтаны бичиген.

ИОНА – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Бир катап Кудайдыҥ сӧзин јарлазын деп, оны Кудай Ниневия кала јаар ийген. Је Иона керепке отурып, ӧскӧ јаны јаар јӱскен. Айдарда, Кудай тыҥ јоткон ийген. Керептеги улус оны билип ийеле, аргаданар болуп, Ионаны талайга таштагандар. Јаан балык Ионаны јуда салган, ол балыктыҥ ичинде ӱч кӱнниҥ туркунына јӱреле, мӱргиген. Учында балык оны јаратка чыгара кустырып ийген. Иона Кудайга багып, Оныҥ сӧзин јарлап барган.

ИОСИФ – Јаҥы Кереесте мындый атту бир канча кижи керегинде айдылат, олордыҥ учурлу дегендери: 1. Иосиф, Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. 2. Иосиф, Иисус Христостыҥ энези болгон Марияныҥ ӧбӧгӧни. 3. Аримафейдеҥ Иосиф – Синедрионныҥ турчызы. Ол акту кижи болгон, Кудай Каандыгын сакыган, Иисус Христостыҥ јажытту ӱренчиги болгон.

ИРОД – 1. Улу Ирод: иудей каан. Ол бастыра Палестинаны башкарып турар ӧйдӧ Иисус Христос туулган. 2. Ирод Антиппа, Улу Иродтыҥ уулы. Ол Христос туулган соҥында 4-39 јылдарда Галилейди башкарган. 3. 1-кы Ирод Агриппа, Улу Иродтыҥ јеен балазы. Ол Палестинаны Христос туулган соҥында 41-44 јылдарда башкарган, христиандарды тыҥ истеген. Агриппаны кӧр.

ИСААК – Авраам ла Сарраныҥ уулы, Иаковтыҥ адазы. Исаак ажыра Кудайдыҥ Авраамга берген сӧзи бӱткен.

ИСАВ – Исаактыҥ тун уулы, Иаковтыҥ игис аказы. Бир катап ол аштап турала, тун уулы болгон адын Иаков карындажына бир айак ботко учун садып ийген. Исавтыҥ эмес, Иаковтыҥ калдыктары Кудайдыҥ талдап алган калыгы боло берген.

ИСАИЯ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Иисус Христос телекейге келердеҥ чик-јок озо Ол керегинде Исаия кӧпти јарлыктап айткан.

ИССОП – иудейлердиҥ мӱргӱӱл чӱм-јаҥдарында тудунатан ӧзӱм. Абыстар оныҥ јалбырагын эмезе сабын суйук немеге, темдектезе, тайылган тындуныҥ канына сугуп, оныла кижини эмезе арутайтан немени ӱрӱстейтен.

ИУДА – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи, Иуда дейтен уктыҥ ада-ӧбӧкӧзи. Оныҥ калдыктары «иудейлер», олордыҥ Израиль ороондо јуртаган тергеези «Иудей jери» деп адалган. Иерусалим кала Иудейде туруп јат. Иисус Христос ло Давид-каан Иуданыҥ угынаҥ болгон ло Иудейдеги Вифлеем калада туулган. Анайда ок Јаҥы Кереесте мындый атту Иуда Искариот ло Кайракан Иисустыҥ Иуда карындажы бар.

ИУДЕЙ – озодо Иуда угыныҥ кижизи, Jаҥы Кереестиҥ ӧйинде кандый ла еврей кижи. Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарда «иудейлер» деп сӧс кӧп сабазында еврей калыктыҥ башчыларын темдектейт.

КАИН – Адам ла Еваныҥ тун уулы, Авельдиҥ аказы. Кудай Авельдиҥ тайылгазын jууткан, jе Каиндийин jаратпаган учун, Каин карындажын ӧлтӱрип койгон. Мынаҥ улам Каин јер ӱстинеҥ сӱрдӱрип, тенип јӱрер каргышту боло берген.

КАЙРАКАН (гректеп Куриос, еврейлеп Адонай) – бу сӧс грек ле еврей тилдерде «ээ, ээлеген» деген учурлу. Библия бичилип турар ӧйлӧрдӧ бу сӧслӧ ӱй улус кезикте ӧбӧӧндӧрин адайтан, јалчылар ла кулдар дезе бойлорыныҥ ээлерине анайда баштанатан. Бу сӧсти Кудай јанынаҥ тузаланганы Ол јер-телекейди, ондо бар ончо не-немени ээлеп турганын кӧргӱзет. Јаҥы Кереесте Кайракан деп ат улайын Иисус Христос јанынаҥ тузаланылат.

КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ – Кайракан јаргы эдерге келер кӱн. Ол кӱн Кудай Иисус Христос ажыра бастыра телекейди јаргылаар. Бу кӱнди анайда ок «Јаргыныҥ Кӱни» деп адап јадылар.

КАЛАНЧЫ – калан јуур кижи. Римдер еврейлерди јуулап алала, олорды албан-кӱчле башкаргандар. Иисустыҥ ӧйинде каланчылар римдерге иштегендер. Олор еврейлер болгондор, је римдерге болужып, еврейлерди римдердиҥ черӱзине калан тӧлӧттирген. Оныҥ учун еврейлер каланчыларды јаман кӧрӧтӧн. Бого ӱзеери каланчылар акчаныҥ јарымын мензинерге, тӧлӧйтӧнинеҥ кӧп акча некейтен.

КАПКАШ БАЛУ – эт-кандагы јазылбас оору. Андый оорулу улусты быјартыган дежетен.

КАРА ЈАҤДУ – чын Кудайга эмес, чалуларга ла ӧскӧзине де бажыраачы кижи эмезе калык. Еврейлер ӧскӧ калыктарды ончозын анайда адайтан, нениҥ учун дезе ол ӧйдӧ јаҥыс олор бирлик Кудайга бӱткендер.

КЕРЕЕС – јӧптӧжӱ, оны тургузар тушта кажы ла јаны бойына кандый бир молју алып, сӧзин берет. Библияда Кудай ла улус ортодо тургузылган јӧптӧжӱ тӧс јерде туруп јат. Кудай ла улус ортодо тургузылган эҥ учурлу јӧптӧжӱлер – Эртеги ле Јаҥы јӧптӧжӱлер (Кереестер). Синай кырда Моисей ажыра Израиль калыгыла Кудай тургускан јӧптӧжӱни «Эртеги Кереес» дейдилер (Јасакты кӧр). Кудай ла улус ортодо Јаҥы јӧптӧжӱ болоры керегинде јарлыкчылар судурлап айдып туратан. Јаҥы Кереестиҥ бичиктеринеҥ кычырганыбыста, Јаҥы јӧптӧжӱ Иисус Христостыҥ тирилгениле јарадылып, Оныҥ каныла лапталып, Кудайга бӱдӱп турган ончо улусла тургузылган.

КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ – агаштаҥ эдилген алтындалган кайырчак. Оныҥ ичинде Кудайдыҥ он салым-јакылтазы чийилген јалбак таштар чеберлелген. Ковчег чадырдыҥ ла соҥында тудулган Байзыҥныҥ агарудаҥ агару дейтен јеринде турган. Израильдиҥ улузы оны Кайракан отургадый ширее деп туткан. Байзыҥды кӧр.

КЕРӰ АГАШ – Иисус Христостыҥ јӱрӱминиҥ ӧйинде Рим империяда улусты ӧлӱмле кезедеринде тузаланылган јазал. Ол карчый-терчий эки тоормоштоҥ турган. Керӱ агашта ӧлӧри сӱрекей шыралу ла эҥ электӱ-уйатту болгон.

КИЖИ УУЛЫ – арамей тилде бу сӧсколбу «кижи» дегени. Даниилдиҥ Эртеги Кереестеги бичигинде бу ок сӧс кудайлык Кижи јанынаҥ тузаланылат. Сӱӱнчилӱ Jарлардаҥ кычырганыбыста, Иисус Христос Бойын Кижи Уулы деп адайт. Мынызыла Ол ончо јанынаҥ, кинчектеҥ башка, ӧскӧ улустаҥ аҥыланбай турганын темдектейт.

КИНЧЕК – Кудайдыҥ јакылталарын биле-тура эмезе билбей јадып бусканы, Кудайга сӧсуккур болбозы ла бакпазы.

КОЛ САЛЫП АЛКААР – мӱргӱниҥ чӱм-јаҥы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, кол салып алкаары мындый учуралдарда тузаланылган: алкыш бергенде, аҥылу ишке учурлаганда, бӱдӱп турган кижи Кудайдаҥ аҥылу ишке јайалта алзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, кижи Агару Тынды алынзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, оору-јоболды јазар тушта.

КӦРМӦС (гректеп диаболос) – јелбистердиҥ јааны. Диавол деп сӧс грек сӧстӧҥ табылган, ол «сайгакчы» дегени, учуры јаҥыс сатана деп сӧс «ӧштӱ, удурлажаачы» дегени. Сатана ол ок кӧрмӧс.

КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ – эҥ учурлу озогы jаҥдардыҥ бирӱзи: сууга кирип, кижи арутанып, бойын Кудайга беринери. Јаҥы Кереесте креске тӱжериниҥ эки бӱдӱми керегинде айдылат.

Крестеечи Иоанн Кудайдыҥ табын бӱдӱрер кӱӱндӱ улусты кинчектерин алынзын деп jарлап, суула крестеген. Сӱӱнчилӱ Jарларда куучын шак андый креске тӱжӱш керегинде ӧдӧт.

Иисус Христостыҥ ӧлгӧни ле тирилгени кийнинде креске тӱжӱрериниҥ учуры тереҥжиген ле элбеген: кижи бойыныҥ кинчектӱ jӱрӱмин jеектеп, ого ӧлӧри ле Иисусла кожо jаҥыдаҥ јӱрерге тирилери. Креске тӱшкен кийнинде кижи Агару Тынла толотон.

КУДАЙ (еврейлеп Эл, Элохим, гректеп Теос) – Бирлик, Ӧрӧ Турган; ончо бардыҥ Јайаачызы, ончозына јаргыныҥ јӧбин чыгарар бир-јаҥыс Јаргычы.

КУДАЙГА БАШТАНАРЫ (гректеп метанойа, орустап покаяние) – гректеҥ сӧс сӧслӧ «санаа кубултар» дегени.

КУДАЙГА БЕРИНЕРИ – Кудайга чындык болоры, Ого бастыра бойын беринери, Кудайдыҥ сӧзиле јӱрери. Акту болорын, актаарын кӧр.

КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ – эмдиги ле келер телекейде улустарды ла ончо јӱргендерди Кудайдыҥ башкарары, Ӧрӧ турган Кудайдыҥ табына, Оныҥ башкартузына багарына келиштире улустыҥ јӱрӱми. Иисус Христос Кудайдыҥ Каандыгы керегинде кӧп ӱреткен. Бу телекейде ол бӱдӱп турган улустыҥ јӱрӱминде качан ок јӱрӱп јат, је ол учына јетире јӱк чак тӱгенген кийнинде ачылар.

КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ – анайда Крестеечи Иоанн Иисусты адаган. Кудай кинчектерин таштазын деп, иудейлер бойлорыныҥ чӱм-јаҥыла Ого берӱ эдип кураан тайатан. Кураанныҥ ӧлӱми ле оныҥ каны тӧгӱлгени кинчек эткен кижи учун толынты деп бодолотон. Кижи дезе Кудайдыҥ кӧзинче ару боло беретен. Иисус Кудайдыҥ Курааны деп адалган, нениҥ учун дезе, кинчектерис ташталзын деп, Бойыныҥ јӱрӱмин тайылгага табыштырган.

ЛАДАН – баалу-чуулу, јарык-јажыл ӧҥдӱ јараш јытту чагана. Ол Байзыҥда ӧртӧӧринде тузаланылган. Оны Аравиядаҥ ла Кӱнчыгыш Африкадаҥ экелетен. Андый ладанды Иисус-балага сый эдип судурчылар экелген.

ЛЕВИЙ – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. Кудайдыҥ јакарганыла Левий укту Ааронноҥ таркаган улус Байзыҥда абыстар болгондор, бу уктыҥ арткан улузы абыстыҥ болушчылары болуп иштегендер. Абысты кӧр.

ЛЕВИТ – Левийдиҥ угынаҥ таркаган кижи. Jаҥыс левиттер Байзыҥда абыстыҥ болушчылары болор учурлу ла jайаан-бычуулу болгон.

ЛОТ – Авраамныҥ јеени. Улузы балыр јӱрӱм јӱрген Содомды јоголтор алдында Кудай анда јуртаган Лотты аргадап, оны ла оныҥ билезин каладаҥ чыгарган.

МАЙЛААРЫ – кандый бир аҥылу ишке учурлалганныҥ темдеги эдип, кижиниҥ бажына јараш јытту майдыҥ колынтызын сӱртетен эмезе уратаны. Мындый чӱм-јаҥ каанды, абысты ла кезик учуралдарда јарлыкчыны ишке тургусканда тузаланатан. Христосты кӧр.

МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ – Кудайдыҥ ончо јандай башкартузын ла улу болгонын темдектейт. Библиядаҥ кычырганыбыста, Кудайдыҥ магы кезик учуралдарда Израиль калыгына јарык, от ло тӱдӱн чилеп ачылатан. Иисус Христостыҥ јӱрӱми, Ол эткен кайкалдар, анчада ла Оныҥ керӱ агаштагы ӧлӱми ле тирилгени – бу ончозы Кудайдыҥ Уулыныҥ магын керелеген.

МАРИЯ – Јаҥы Кереесте Мария деп атту бир канча ӱй кижи учурайт: 1. Мария, Иисустыҥ энекейи. 2. Мария Магдалина. Иисус оныҥ ӧзӧк-буурынаҥ јети јелбисти чыгара сӱрген, ол Иисусты ээчий барган. 3. Вифаниядаҥ Мария, Марфа ла Лазарьдыҥ сыйны. Ол Иисустыҥ будыныҥ јанында отурып, Оныҥ ӱредӱзин уккан. 4. Мария, Клеопаныҥ эмеени, Иаков ло Иосияныҥ энези. Ол Иисустыҥ керӱ агажыныҥ jанында турган. 5. Мария, Марк дейтен Иоанныҥ энези. Ол керегинде Апостолдордыҥ эдип jӱрген керектеринде айдылат.

МЕЛХИСЕДЕК – Салимниҥ кааны, абыс. Ого Авраам јуу-согушта јуулап алганыныҥ онынчы ӱлӱӱзин берген, мыныҥ соҥында Мелхиседек Авраамды алкаган. Мелхиседек керегинде Эртеги Кереесте «Башталганы» ла «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктерде айдылган.

МОИСЕЙ – Израильдиҥ мӱргӱӱлиндеги ле политикадагы эҥ јарлу башкараачы, улу јарлыкчы. Ол бойыныҥ эл-јонын Египеттиҥ олјозынаҥ чыгарган; ого Кудай берген јасакты калыкка јетирген. Јасакты кӧр.

МӰРГӰ – Кудайга сӧслӧ баштанганы, Кудайла куучындашканы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, Иисус Христос то, Иисустыҥ ӱренчиктери болгон он эки апостол до, бӱдӱп турган ончо улус та Кудайга ӧзӧк-тынынаҥ чыккан сӧстӧрлӧ баштанып, Кудайдаҥ каруу алып јат.

НАРД – мындый ок атту ӧзӱмниҥ јулугынаҥ эдилген јараш јытту май.

НИНЕВИЯ – Ассирия каандыктыҥ тӧс калазы. Кудай Бойыныҥ самаразын јарлазын деп, бу кала јаар Иона јарлыкчызын ийген.

НОЙ – Ӧрӧ турган Кудай јер-телекейдиҥ кинчеги кӧптӧгӧн учун оны јоголторго чайык чыгарар алдында акту болгон Ной Кудайдыҥ јакарганыла јаан кереп тудуп, ого бойыныҥ билезиле кожо кирип, ӧлӱмнеҥ аргадалган. Чайыктыҥ кийнинде Нойдоҥ кижилик бӱткен.

ОРОЗО – бойын Кудайга учурлаганныҥ темдеги эдип кандый бир ӧйдиҥ туркунына чек курсак јибей тудунары. Орозоныҥ ӧйинде Кудайдыҥ быйанын ла болужын сурап, мӱргип јадылар.

ОСАННА – «хосанна» деп еврей сӧс «сурап турум, аргада!» дегени.

ОТОК-КӰРЕЕ – иудейлердиҥ јаргы эдетен оток-кӱреези. Ол јетен кижидеҥ турган: абыстардаҥ, јасакчылардаҥ ла ӧскӧ дӧ јамылу улустаҥ. Оток-кӱрееде кӧп сабазында мӱргӱӱлдиҥ ле эл-јонныҥ сурактары кӧрӱлетен, ол оток-кӱрее анайда ок иудей калыктыҥ римдер алдындагы чыгартулузы болгон.

ПАСХА БАЙРАМЫ – еврейлерге сӱрекей јаан учурлу байрам. Пасха дегени – «кӧндӱре ӧткӧн» дегени. Бу байрамда еврейлер туку качан Египеттиҥ кулданыжынаҥ канайда јайымдалганын эске алгылайт. Ол ӧйдӧ Кудай Египеттеги кажы ла ӱйде тун туулган уул баланы ӧлтӱрерге Бойыныҥ ангелин ийер деп, озолондыра айткан. Је Ол еврейлерге бойлорыныҥ ӱйлериндеги эжиктердиҥ јаактарын кураанныҥ каныла сӱртсин деген. Ол тушта ангел канды кӧрӧлӧ, ол ӱйди кӧндӱре ӧдӱп, баланы ӧлтӱрбес. Оноҥ ло бери Пасха байрамы тушта еврейлер кажы ла ӱйде кураан сойып, каарып јадылар. Ойндо оны кожо јийдилер.

ПИЛАТ – Иисус Христос туулган соҥында 26-36 јылдарда Иудей јеринде башкарган Рим башчы.

РААВ – јебрен ӧйлӧрдӧ Иерихон калада jуртаган јӧй јӱрӱмдӱ ӱй кижи. Израильдиҥ јоны олорго Кудай берерге молјогон јерге јууктап келеделе, ӧштӱлерин канайда јеҥерин билип аларга, ол ороонды кайып кӧрӱп келзин деп, бир канча улус ийгендер. Раав кайучыларга болужып, олорды бойыныҥ айлында јажырган, оныҥ учун ол билезиле кожо аргадалган.

РАВВИ, РАВВУНИ – бу сӧс «ӱредӱчи» дегени. Еврейлер јамылу ла кӱндӱлӱ улуска анайда баштанатан.

РАЙ – бу сӧс гректеп «кеен сад» дегени. Кезикте бу атла, јер-телекей јайалып турарда, Кудай Адам ла Еваны јуртаткан кеен јер адалат. Јаҥы Кереесте рай дегени теҥери дегени, оноор Иисус Христоско бӱдӱп турган улус барып јадылар.

РАХИЛЬ – Иаковтыҥ эки абакайыныҥ бирӱзи. Оны Иаков сӱрекей сӱӱген. Ол Иосиф ле Вениаминниҥ энези болгон.

РЕВЕККА – Авраамныҥ Исаак уулыныҥ абакайы, анайда ок Исав ла Иаковтыҥ энези.

РИМ – Иисус Христос јерде јӱрген ӧйлӧрдӧ улу-јаан империя. Ол бойына кӧп ороондорды, ол тоодо Израильди де бактырган. Оныҥ тӧс калазы база Рим деп адалган.

САДДУКЕЙ – кӧп сабазында абыстардаҥ ла арга-чакту улустаҥ турган бир бӧлӱк улустыҥ кижизи. Фарисейлерге кӧрӧ, саддукейлер Кудайдыҥ сӧзи деп јӱк ле Агару Бичиктерди јарадып, jе ада-ӧбӧкӧлӧрдиҥ јаҥдап келген јаҥын jаратпай тургандар. Темдектезе, олор калганчы кӱнде ӧлгӧндӧр тирилип, Кудайга jаргыладар деп, бӱтпей тургандар.

САМАР ЈЕРИ – Иудей ле Галилей ортодо турган, Иудейге кирбеген таҥынаҥ эл-тергее. Иисус тушта Самар јериниҥ калыгы су-еврейлер болбогондор, нениҥ учун дезе јебрен ӧйлӧрдӧ олор ӧскӧ ороондордыҥ калыктарыла колынгандар. Иудейдиҥ еврейлери самарларды кӧрӧр кӱӱндери јок болгон.

САМСОН – јебрен ӧйлӧрдӧ каандардаҥ озо еврейлердиҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол алып-баатыр болгон эди.

САМУИЛ – Израильдиҥ калганчы улу јаргычызы, Кудайдыҥ јарлыкчызы. Самуил јарлыкчыныҥ кийнинде Израильде каандар башкарып баштаган. Самуил каан эдип Саулды ла Давидти майлаган.

САРРА – Авраамныҥ абакайы, Исаактыҥ энекейи.

САРЫНДАР БИЧИГИ (Псалтырь) – Эртеги Кереестиҥ бичиктериниҥ бирӱзи. Бу бичик Кудайга учурлалган 150 мак јаҥардаҥ туруп јат. Иудейлер мак јаҥарларды Кудайга бажырар тушта сарындап айдатан эди.

САТАНА – Кӧрмӧсти кӧр.

СЕРКПЕ (гректеп экклесиа) – бу сӧс Јаҥы Кереесте эки учурлу: Иисус Христоско бӱдӱп турган бир јердеги улустыҥ бирлиги; эмезе Иисус Христоско бӱткен ончо улустыҥ бирлиги.

СИНАГОГА – иудейлер јуртаган кажы ла калада синагога болуптыр. Иудейлер синагогазында Кудайдыҥ сӧзине ӱреткендер, Агару Бичикти кычыргандар, Кудайга мӱргигендер.

СИНАЙ КЫР – Синай јарымортолыктыҥ кыры, ол Улу (Ак) теҥистиҥ тӱштӱгинде, Египет ле Израильдиҥ јери ортодо турган. Бу кырда Кудай Израиль калыгына Моисей ажыра Бойыныҥ он салым-јакылтазын берген.

СМИРНА – баалу-чуулу, јараш јытту колынты. Ол аҥылу агаштыҥ чаганазынаҥ эдилетен. Еврейлер смирнаны эмдениште ле сӧӧк салганда тузаланган; ол кижини уйуктадып, оору-сызын јоголтот, ӧлгӧн кижиниҥ эди-канына чириирге бербейт.

СМОКВА – агаштыҥ бӱдӱми. Анайда ок инжир деп адалат. Оныҥ јиилектери сӱрекей амтанду ла ток, оныҥ учун ол кӧп сабазында арга-чакту ла амыр-токыналду jӱрӱмди темдектейт.

СОДОМ – Гоморраны кӧр.

СОЛОМОН – Давид-каанныҥ уулы, Давидтиҥ кийнинде Израильдиҥ кааны. Соломон башкарып турарда, Израиль ороон тыҥ ӧзӱм алынган. Иерусалимде эҥ баштапкы Байзыҥды Соломон туткан.

СТОИКТЕР – айлаткыш санаалу Зенонныҥ јолыла барган улус. Калык бойыныҥ јӱрӱмин билгир башкарар учурлу, соот-јыргалдыҥ, эмезе кыйын-шыраныҥ камаанын тоого албай, јӱрӱм кандый болгонынча оны алынар учурлу деп, олор ӱреткендер.

СУББОТ КӰН – Jасак аайынча иудейлер Кудайга бӱткӱлинче учурлаган агару кӱн, неделениҥ jетинчи кӱни. Кудай алты кӱн јер-телекейди јайаган, оноҥ јетинчи кӱнде тыштанган (Башталганы 2:2-3 ), оныҥ учун иудейлер ол кӱнде иш-тошты токтодып, синагогада jуулыжып, Кудайга мӱргип, Агару Бичиктер кычыратан.

СӰӰНЧИЛӰ ЈАР (гректеп евангелион) – бир кижиге де, бӱткӱл калыкка да айдылган кандый ла jакшылыкту ла сӱӱнчилӱ jар. Jаҥы Кереесте Аргадаачы Христос jер-телекейге туулган деп Сӱӱнчилӱ Jарды Кудай ангелдери ажыра jарлайт. Теҥери Каандыгы jерге келгени ле Кудайдыҥ кижиликке сӱӱжи керегинде Сӱӱнчилӱ Jарды Иисус Христос Бойы jарлайт. Кудайдыҥ сӱӱжине болуп, Иисус Христос ӧлӱмге барган, jе Кудай Оны тиргискен. Бу Сӱӱнчилӱ Jар христиан бӱдӱмjиниҥ тӧзӧлгӧзи боло берген. Соҥында Сӱӱнчилӱ Jар деп Иисус Христостыҥ jӱрӱми, ӱредӱзи, ӧлӱми ле тирилгени керегинде бичилген Jаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичигин адагандар.

ТАГЫЛ – тындуларды тайатан бийиксӱ јер. Ол таштардаҥ, той-балкаштаҥ эмезе темирдеҥ јазалатан. Моисей јӱрген ӧйдӧҥ ала тагыл агару чадырда туратан, соҥында дезе – Байзыҥда. Тайылга эдер чӱм-јаҥды јаҥыс абыстар ӧткӱрер учурлу болуп калган.

ТАЙЫЛГА ЭДЕР – Израильдиҥ улузы эткен кинчектердеҥ арутанарга тындуларды тайатан, анайда ок Кудайды макка чыгарарга алкыш-быйанду берӱлер эдетен. Темдектезе, бозулар, койлор эмезе эчкилер, анайда ок кӱӱлелер, кулур, калаш тайылатан. Тайылга эдериниҥ ээжилери Моисейдиҥ jасагында чийилген. Соҥында, Јаҥы Кереестиҥ ӧйлӧринде, Иисус Христостыҥ сок јаҥыс тайылгазы кижиликтиҥ ончо кинчектерин таштаарга јеткил болгон (Кудайдыҥ кураанын кӧр).

ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ – Кудайдыҥ Каандыгын кӧр.

ТОМДОШ – эр киндиктӱ бала туулза, сегизинчи кӱнде оныҥ кору јерине кестирӱ эдери еврейлерде јаҥжыгу болгон. Мынайда этсин деп, Авраамга Кудай јакарган. Томдош Авраамныҥ калдыктарыла Кудай тургускан кереестиҥ темдеги болуп, кижи еврей укту болгонын керелейт. Еврейлерди кезикте «томдолгон улус» дежетен.

ФАРАОН – јебрен Египеттиҥ каандарын онойдо айдатан.

ФАРИСЕЙ – Саддукейлерге коштой иудейлердиҥ бир бӧлӱк улузыныҥ кижизи. Фарисейлер јаантайын Моисейдиҥ јасагы аайынча ла чактардыҥ туркунына бу јасакка улус кошкон кӧп ээжилер аайынча јӱргендер. Олор чак тӱгенген кийнинде ӧлгӧн улус тирилерине бӱткендер. Фарисейлер албаты-jон ортодо тоомjылу болгондор. Кӧп сабазында олор Кудайдыҥ килемjизине эмес, jе бойлоры тыш jанынаҥ Jасакты бӱдӱрип, ак-чек болгонына иженгендер. Оныҥ учун фарисейлерге тӱҥейлешпезин деп Иисус улуска озолодо айткан.

ФИМИАМ – Ладанга тӱҥей jараш jытту чагана. Байзыҥда фимиамды улус Кудайга мӱргип турганда, јараш јытту ыш јайылзын деп ӧртӧйтӧн.

ХАНААН – Израиль јонына Кудай береечи болуп молјогон ороонныҥ ады. Бистиҥ кӱндерде бу ороон Израиль, анайда ок Палестина деп адалат.

ХРИСТИАН – Кудайга бӱдӱп турган, Иисус Христос ажыра кинчектери ташталган, Кудай аргадаган, Христостыҥ јолыла барган кижи.

ХРИСТОС (МЕССИЯ) – Иисустыҥ тӧс ады-чабы. Бу сӧстиҥ учуры «майлалган» дегени. Абыстар Израильге каан тудар тушта Кудайдыҥ јакарганыла талдалган кижиниҥ бажын јараш јытту майдыҥ колынтызыла сӱртетен. Јаҥы Кереесте Бойыныҥ калыгын аргадаарга ла Кудайдыҥ Каандыгын тургузарга телекейге Кудай ийген Аргадаачы бу сӧслӧ адалат.

ЫЙЫК КАЛАШТАР – Кудайга тайылга эдип Байзыҥдагы аҥылу столго салатан ӧтпӧктӧр. Олорды јаҥыс абыстар јиир учурлу болгон.

ЭРТЕГИ КЕРЕЕС – 1. Кудай Израиль калыкты Египеттеҥ чыгарган соҥында олорло Синай кырда тургускан jӧп. Оныҥ тӧзӧлгӧзи Моисей ажыра берилген Jасак болгон (Кереести кӧр). 2. Эртеги Кереес деп онойдо ок еврейлердиҥ jебрен агару бичиктериниҥ јуунтызы адалат. Эртеги ле Jаҥы Кереестердиҥ бичиктери кожо Библия деп адалып jат.

Иисус Христос туштагы Палестина

Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы

Рим дӧӧн јорык

Table of Contents

Јаҥы Кереес: Иоанн

Сӧс Бажы

Иоанн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Сӧзлик

ААРОН
АБЫС
АВВА
АВЕЛЬ
АВРААМ
АГАРУ
АГАРУ БИЧИК
АГАРУ ТЫН
АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ
АГАРЬ
АГРИППА
АДА
АДАМ
АКТААРЫ
АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ
АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ
АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ
АЛЛИЛУИЯ
АЛЬФА ЛА ОМЕГА
АМИНЬ
АНГЕЛ
АНТИХРИСТ
АПОСТОЛ
АРАМЕЙ ТИЛ
АРГАДААЧЫ
АТ, АТ-ЈОЛ
АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ
БАЙЗЫҤ
БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ
БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ
БИЛДИ
БӰДӰП ТУРГАН УЛУС
ВААЛ
ВАВИЛОН
ВАЛААМ
ВАРАК
ВЕЕЛЬЗЕВУЛ
ВЕНИАМИН
ГЕЕННА
ГЕРМЕС
ГЕДЕОН
ГОМОРРА
ГОРЧИЦА
ДАВИД
ДИАКОН
ДИНАРИЙ
ЈАЙЫМДАЛАРЫ
ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ
ЈАҤЫ КЕРЕЕС
ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ
ЈАРЛЫКЧЫ
ЈАСАК
ЈАСАКЧЫ
ЈЕЛБЕГЕН
ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС
ЕВА
ЕВАНГЕЛИЕ
ЕВРЕЙ
ЕГИПЕТ
ЕЛИСЕЙ
ЕЛЛИН
ЕПИСКОП
ИАКОВ
ИЕРУСАЛИМ
ИЕССЕЙ
ИЗРАИЛЬ
ИИСУС
ИИСУС НАВИН
ИЛИЯ
ИОАНН
ИОНА
ИОСИФ
ИРОД
ИСААК
ИСАВ
ИСАИЯ
ИССОП
ИУДА
ИУДЕЙ
КАИН
КАЙРАКАН
КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ
КАЛАНЧЫ
КАПКАШ БАЛУ
КАРА ЈАҤДУ
КЕРЕЕС
КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ
КЕРӰ АГАШ
КИЖИ УУЛЫ
КИНЧЕК
КОЛ САЛЫП АЛКААР
КӦРМӦС
КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ
КУДАЙ
КУДАЙГА БАШТАНАРЫ
КУДАЙГА БЕРИНЕРИ
КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ
КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ
ЛАДАН
ЛЕВИЙ
ЛЕВИТ
ЛОТ
МАЙЛААРЫ
МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ
МАРИЯ
МЕЛХИСЕДЕК
МОИСЕЙ
МӰРГӰ
НАРД
НИНЕВИЯ
НОЙ
ОРОЗО
ОСАННА
ОТОК-КӰРЕЕ
ПАСХА БАЙРАМЫ
ПИЛАТ
РААВ
РАВВИ, РАВВУНИ
РАЙ
РАХИЛЬ
РЕВЕККА
РИМ
САДДУКЕЙ
САМАР ЈЕРИ
САМСОН
САМУИЛ
САРРА
САРЫНДАР БИЧИГИ
САТАНА
СЕРКПЕ
СИНАГОГА
СИНАЙ КЫР
СМИРНА
СМОКВА
СОДОМ
СОЛОМОН
СТОИКТЕР
СУББОТ КӰН
СӰӰНЧИЛӰ ЈАР
ТАГЫЛ
ТАЙЫЛГА ЭДЕР
ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ
ТОМДОШ
ФАРАОН
ФАРИСЕЙ
ФИМИАМ
ХАНААН
ХРИСТИАН
ХРИСТОС
ЫЙЫК КАЛАШТАР
ЭРТЕГИ КЕРЕЕС
Иисус Христос туштагы Палестина
Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы
Рим дӧӧн јорык