Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-11-09T18:54:17.255768+00:00

Јаҥы Кереес: Апостолдордыҥ Керектери

Јаҥы Кереес: Апостолдордыҥ Керектери

1. Сӧс Бажы

1. Апостолдордыҥ Керектери

1. Сӧзлик

2. Иисус Христос Туштагы Палестина

3. Иисус Христос Туштагы Иерусалим

4. Иисус Христос Тушта Иерусалимдеги Байзыҥныҥ Сомы

5. Павел Апостолдыҥ Баштапкы Миссионер Јорыгы

6. Павел Апостолдыҥ Экинчи Миссионер Јорыгы

7. Павел Апостолдыҥ Ӱчинчи Миссионер Јорыгы

8. Рим Дӧӧн Јорык

Сӧс Бажы

Сӧс бажы

Кару кычыраачылар!

Колыгарда тудунып алган бичиктиҥ ады Јаҥы Кереес. Бу эки тилле аҥылу чыгарыш – Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени, оныла коштой орус Синод кӧчӱриш.

Јаҥы Кереестиҥ бичиктери Эртеги Кереестиҥ бичиктериле кожо Агару Бичик – Библия деп адалат. Библия – бӱткӱл ак-јарыкта эҥ кычырылып турган бичик. Ондо Кудай улусла тургускан эки кереес керегинде айдылат. Эртеги Кереесте Кудай канайып Израиль јоныла Кереес тургусканы, Моисей ажыра ого агару Јасак бергени керегинде бичилген. Јаҥы Кереесте канайып Кудай јӱзӱн-башка јондордыҥ улузыла, Иисус Христоско бӱткен ончолорло кереес тургусканы бичилген.

Јаҥы Кереес јебрен грек тилле бичилген 27 бичиктеҥ туруп јат. Ол туштарда грек тил Рим империязында јуртаган калыктар эрмектешкен тӧс тилдердиҥ бирӱзи болгон эди.

Јаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичиги гректеп «Евангелион» деп адалат. «Сӱӱнчилӱ Јар» – ол ӧрӧги сӧсти алтай тилге кӧнӱ кӧчӱргени. Бу бичиктерде Иисус Христостыҥ туулганы, јӱрӱми, јарлыктаганы, ӧлгӧни ле тирилгени керегинде айдылат.

Сӱӱнчилӱ Јарды ээчиде Апостолдордыҥ эдип јӱрген керектери (озогы ады – «Апостолдордыҥ ижи») салылган. Ондо Иисус Христоско бӱдери телекей ӱстине канайда таркап баштаганы керегинде айдылат.

Јаҥы Керееске анайда ок 21 самара кирген; олорды ончозын Иисус Христостыҥ апостолдоры бистиҥ эраныҥ I чагында бичигендер. Бу самаралардыҥ бир канчазы Рим империязыныҥ јӱзӱн-башка калаларындагы серкпелерге ийилген, ӧскӧлӧри дезе – чокым улуска чийилген. Олорды бичигендер Иисус Христоско бӱдериниҥ учурын улуска јакшылап оҥдоп аларына болужар, христиан јӱрӱм керегинде тузалу јӧптӧр лӧ сургадулу ӱредӱ берер кӱӱндӱ болгондор.

Јаҥы Кереестиҥ адакы бичиги – Иоаннга болгон Ачылта. Бу бичик сӱр-кебеделдӱ тилле бичилген. Ондо чактыҥ учында канайып Кудайдыҥ Каандыгы јаманды јеҥип, Кудайга бӱткен улуска ижемји берип турганы керегинде ле Иисус Христос чындаптаҥ бастыра телекейдиҥ Кааны ла Кайраканы деп айдылат.

Јаҥы Кереести алтай тилге кӧчӱргени керегинде

Јаҥы Кереес эки муҥ јылга шыдар мынаҥ озо бичилген. Оноҥ бери Јаҥы Кереес телекейдиҥ 1200-теҥ ажыра тилдерине бӱткӱлинче кӧчӱрилген.

XIX-чы чакта Алтайдыҥ духовный миссиязыныҥ, анчада ла Макарий Глухарёв ло Михаил Чевалков абыстардыҥ эрчиминиҥ шылтузында алтай тилге тӧрт Евангелие, Апостолдордыҥ ижи кӧчӱрилген. Ойндо, узак ӧйлӧргӧ иш ӱзӱлип калган соҥында, Јаҥы Кереестиҥ таҥынаҥ бичиктериниҥ јаҥы кӧчӱриштерин Библияны кӧчӱрер Институт кепке баскан: 1996 јылда Марктаҥ Јакшылыкту Јар, 1999 јылда Лука чийген Сӱӱнчилӱ Јар ла Апостолдордыҥ ижи деп бичиктерди. Јаҥы Кереестиҥ ончо бичиктери алтай тилле эҥ баштап 2003 јылда кепке базылган эди. Алтай кӧчӱриштиҥ тӧс амадулары мындый болгон: баштапкызында, грек тилле бичилгениниҥ укаа-учурын чын кӧчӱрери; экинчизинде, бу шӱӱлтени эмдиги ӧйдиҥ су-алтай тилиниҥ эп-аргазыла кычыраачыга јарт эдип јетирери.

Оноҥ бери, јылдар ӧткӧн сайын, тил ӧзӱп, кубулып, бир кезик оҥдомолдор чокумдалып, јарталган. Анайда ок кычыраачылар бойлорыныҥ ајаруларын ла шӱӱлтелерин айдышкан. Мыны бис кӧчӱриште тӱзедип, јаҥыртканыс. Оноҥ башка, 2003 јылда эдилген кӧчӱришке кӧрӧ, Синод кӧчӱриштиҥ тӧзӧлгӧзине салылган грек текст аайынча тӱзеткенис.

Бу чыгарышта алтайлап Јаҥы Кереести кӧчӱргени ӱстине Арасей тергеезинде јарадылган орус Синод кӧчӱриш јарлалган. Алтай тилге ӱзеери орус тилле берилгениниҥ амадузы бойыныҥ тӧрӧл тилиле кычырар темигӱ јок улуска алтайлап кӧчӱрилгенин оҥдоорго болужары болуп јат. Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени Синод кӧчӱришке толо келижет деп айдар арга јок. Кезик јерлерде кыйалтазы јоктоҥ болотон башкаланыштар учурайт. Чокымдаза, ӧй тоолош, беске кемјӱзи, узун-кыска дегени алтай кӧчӱриште эмдиги ӧйдӧгизине тапташтырылган. Синод кӧчӱриштеги бажалыктар алтай тилге кӧчӱрилгениле эптештире јазалган.

Кычыраачыга болуш эдип

Јаҥы Кереестиҥ текстиниҥ бойынаҥ башка бу чыгарышта јӧмӧшкиндӱ эп-аргалар бар. Олор текстти јакшы оҥдоорго болужар.

1. Бажалыктар.

Бичиктердиҥ таҥынаҥ ӱзӱктери шӱӱлтези аайынча бӧлӱлген ле бажалыктарла берилген. Андый бажалыктар баштапкы грек колбичимелдерде јок болгон. Олорды кӧчӱриштиҥ оток-кӱреези кошкон. Онызы кычыраачыга текстте аайланарга ла керектӱ јерлерди ылтам табарга болушту болор. Кезик бажалыктардыҥ алдында Јаҥы Кереестиҥ ӧскӧ бичиктериндеги тӱҥейлеш јерлер темдектелген.

2. Эртеги Кереестеҥ алылганы.

Иисус Христос ло Јаҥы Кереестиҥ бичиичилери Эртеги Кереестиҥ ӱлгерлерин улайын тузаланып туратан. Эртеги Кереестеҥ сӧс сӧслӧ алылганы алтай кӧчӱриште аҥылай бычылып базылган.

3. Јартамалдар.

Алтай текстте оогош латын танык учурап турган болзо, темдектелген ол ӱлгерге тӧмӧн јартамал бар. Кезик јартамалдар Јаҥы Кереес бичилген туштардагы биске таныш эмес аттарды, сӧстӧрди, оҥдомолдорды эмезе культураныҥ аҥылыгын јартап јадылар. Ӧскӧлӧри ӱлгерди база канайда јартаар арга барын кӧргӱзет.

4. Сӧзлик.

Тӧс библей оҥдомолдордыҥ, аттардыҥ, улайын учурап турган эмезе јаҥы табылган сӧстӧрдиҥ ле сӧсколбулардыҥ чындык учуры бичиктиҥ учында јарталат.

5. Карталар.

Бичиктиҥ учында анайда ок Јаҥы Кереес туштарындагы телекейдиҥ карталары салылган. Олордоҥ Иисус Христостыҥ, апостолдордыҥ јол-јоруктары канайда ӧткӧнин кӧрӧр аргалу.

Библияны кӧчӱрер Институт кӧчӱреечиге, кӧчӱриштиҥ редакторлорына, анайда ок Јаҥы Кереести алтай тилле кепке базарга болушкан ончо улуска улу алкыш-быйанын айдып туру.

Бистиҥ тыҥыску ӧйибисте Сӱӱнчилӱ Јар алтай калыкка ижемји берип, бойыныҥ тилин чеберлеп аларга болужар деп бӱдӱп јадыбыс.

Библияны кӧчӱрер Институт

Апостолдордыҥ Керектери

Апостолдордыҥ Керектери

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

1

Агару апостолдордыҥ эдип јӱрген керектери

1^1Баштапкы бичигимде, Феофил, Иисус нени эдип, неге ӱредип баштаганынаҥ ала+
2талдап алган апостолдорына Агару Тынла алкыш сӧзин береле, теҥериге кӧдӱрилген кӱнге јетире ончозын бичиген эдим. 3Ол кыйын-шыразыныҥ кийнинде олорго тирӱ Бойы кӧрӱнип, мынызыныҥ чынын кӧп катап керелеген. Кудайдыҥ Каандыгы керегинде бӱдӱмјилӱ керелеп ле айдып јӱргенин апостолдор тӧртӧн кӱнге улай кӧргӧндӧр+. 4Олорды јууп алып, јакыган:

– Иерусалимди таштап барбагар, је Менеҥ укканыгарла Аданыҥ береечи болгонын сакыгар+. 5Иоанн суула крестеген, слер дезе удабастаҥ Агару Тынла крестедеригер+.

Иисус Христостыҥ теҥериге кӧдӱрилгени

6Олор кожо јуулыжып келип, Иисустаҥ сурап тургандар:

– Кайракан, Израильге каандыкты шак бу ӧйдӧ орныктырып јадыҥ эмеш пе+?

7– Бойыныҥ јаҥыла Ада тургускан ӧйди ле кӱндерди билери слердиҥ керегеер эмес – деп, Иисус олорго айткан. –+
8Је слерге Агару Тын тӱшкежин, кӱч алынып, Иерусалимде, Иудей ле Самар ичинде, јердиҥ јаказына да јетире Мениҥ керечилерим болорыгар+.

9Мынайда айдала, олордыҥ кӧзинче теҥериге кӧдӱрилип, булутка кӧмӱлип, кӧрӱнбей барган+. 10Ол ӧрӧ чыгып отурган тужында теҥери дӧӧн кӧрӱп тургулаарда, кенетийин олордыҥ алдына апагаш кийимдӱ эки эр кижи тура тӱжӱп,+
11мынайда айткандар:

– Галилейдиҥ улузы! Теҥери дӧӧн кӧрӱп алган не тургулараар? Бу Иисус, слердеҥ теҥериге кӧдӱрилген Бойы, Оныҥ теҥери ӧрӧ чыгып отурганын кӧргӧнигер чилеп ок келер+.

Јаҥы апостолды талдап алганы

12Оноҥ апостолдор Елеон дейтен кырдаҥ тӱжӱп, Иерусалимге бурылдылар. Кыр каланыҥ јуугында, суббот кӱнде ӧдӧтӧн јерде турган[*]. 13Ӱйге кирип, ӱстиндеги кыпка чыгала, ого токтодылар. Анда Петр ла Иоанн, Иаков ло Андрей, Филипп ле Фома, Варфоломей ле Матфей, Алфейдиҥ уулы Иаков ло Симон Зилот, оноҥ Иаковтыҥ уулы Иуда болгондор+. 14Олор бирлик кӱӱн-санаалу кожо болуп, мӱргигендер. Олорло кожо анайда ок бир кезик ӱй улус, Иисустыҥ энези Мария ла Оныҥ карындаштары болгондор+.

15Ол кӱндердиҥ бирӱзинде јуунга јӱс јирме кире кижи келген. Петр ӱренчиктердиҥ ӧзӧгине туруп, мынайда айтты:

16– Эрлер, карындаштар, Иисусты тудуп алган улуска јол баштаачы Иуда керегинде Давид ажыра Агару Тын судурлаган Бичик бӱдер учурлу болгон+. 17Иуда бистердиҥ тообыска кожулып, Кудайга иштеерге тудулган эди+. 18Је ол јаман керек учун алган баала јер садып алып, бажыла саҥ тӧмӧн келип тӱжеле, карды јарылып, ичеге-карыны јайрай берген. 19Бу болгон керек Иерусалимде јаткан ончо улуска јарлалган. Оныҥ учун ол јер олордыҥ тилинде Акелдама – «Кан јери» деп адалган+. 20Сарындардыҥ тӱрбегинде бичилген: «Айлы-јурты ээн калзын, анда кижи јуртабазын», база: «Јамызын болзо ӧскӧ кижи алзын».
21-22Анайдарда, биске эр улустыҥ бирӱзи кожулып, бисле кожо Иисустыҥ тирилгениниҥ керечизи болоры керектӱ. Бу кижи Иисус Кайракан ортобыста јӱрерде, Иоанн улусты креске тӱжӱргенинеҥ ала Иисус бистеҥ теҥериге кӧдӱрилген кӱнге јетире бисле кожо јӱргендердиҥ бирӱзи болор учурлу+.

23Эки кижини ададылар: Варсава дейтен Иосифти, оныҥ чоло ады Иуст болгон, оноҥ Матфийди+. 24-25Мӱргийле, айттылар:

– Сен, Кайракан, ончо улустыҥ јӱрегинде не барын билериҥ. Анайдарда, бойыныҥ јерине јӱре берген Иуданыҥ ордына Кудайга јалчы болуп јӱрер ле апостолдыҥ ижин эдер салымды ӱлешсин деп, бу экӱниҥ кемизин талдап алганыҥды кӧргӱзип бер+.

26Оноҥ шыбага чачтылар. Шыбага Матфийге тӱшти, ол он бир апостолдыҥ тоозына кожулды.

2

Апостолдорго Агару Тын тӱшкени

2^1Беженинчи кӱн[*] једип келерде, ӱренчиктер ончозы бирлик кӱӱн-санаалу кожо болгондор+. 2Кенетийин теҥеридеҥ тыҥ салкын соккондый шуулт угулып, олор отурган ӱйдиҥ ичин толтырып ийди. 3Олорго от-јалбыш ошкош айрыланып турган тилдер кӧрӱнип, кажызыныҥ ла ӱстине бирдеҥ токтой тӱшти+. 4Ончозы Агару Тынла толуп, айдатаны Тыннаҥ берилип, ӧскӧ тилдерле эрмектене бердилер+.

5Ол ӧйдӧ Иерусалимде ак-јарыктыҥ тӧрт талазынаҥ келген кудайзак иудейлер болгон. 6Бу мындый шуулт болордо, кӧп улус јуулып, тӱймеже бердилер, нениҥ учун дезе олордыҥ кажызыныҥ ла тӧрӧл тилиле ӱренчиктердиҥ эрмектенип турганын уккандар. 7Олор алаҥ кайкажып, айдыжып турдылар:

– Бат бу эрмектенип турган ончо улус Галилейдеҥ эмес пе? 8Олордыҥ тӧрӧл тилисле эрмектенип турганын кажыбыс ла канайып угуп јадыс? 9Ортобыста Парфияныҥ, Мидияныҥ, Еламныҥ улузы, Месопотамияда, Иудей ле Каппадокияда, Понт ло Асияда, 10Фригия ла Памфилияда, Египетте, Ливияныҥ Киринеяга одоштой јерлеринде јаткан улус, Римнеҥ келген иудейлер де, иудей јаҥын алган ӧскӧ калыктар да, 11Криттиҥ ле Аравияныҥ улузы бар ине. Олор бистиҥ тилисле Кудайдыҥ улу керектерин канайда айдып турганын угадыс+.

12Ончозы алаҥ кайкажып, алаатып, «Бу не атасы болотон?» – деп, бой-бойлорына айдыжып турдылар. 13Кезиктери дезе шоодып, «Олор тату аракы ичкен» дешкилеп турды+.

Петрдыҥ калыкка баштанганы

14Петр дезе, он бир апостолло кожо ӧрӧ туруп, ӱнин бийиктедип, олорго баштанды:

– Иудейдиҥ улузы ла Иерусалимниҥ эл-јоны! Мыны билип јӱригер, айтканымды јазап тыҥдагар. 15Слердиҥ сананганаарла булар эзирик эмес, эмди јӱк тогузынчы саат эртен тура. 16Је бу кӧрӱп турганыгар Иоиль јарлыкчыдаҥ кӱн-эртеде айдылып калган:

17«Калганчы кӱндерде ончо улуска Тынымнаҥ урарым, –
деп, Кудай айдат, –
ол тушта уулдарыгар слердиҥ, кыстарыгар слердиҥ
јарлыктап айдып јӱрер,
јииттеригер слердиҥ кӧрӱлте кӧрӧр,
каргандарыгарга слердиҥ тӱш тӱжелер.

18Кулдарыма да, кул ӱй улузыма да
ол кӱндерде Тынымнаҥ урарым,
олор јарлыктап айдып јӱрер.

19Ӧрӧ теҥериде кайкалдар,
тӧмӧн јерде билдилер кӧргӱзерим:

кан, от ло коройлогон тӱдӱн+.

20Кӱн караҥуй, ай кан боло берер.

Оноҥ Кайраканныҥ улу ла јаркынду кӱни једип келер+.

21Кайраканныҥ адын бойына кычырып, сураганы, аргадалар»+.

22Израильдиҥ улузы! Бу сӧстӧрди угыгар: Назарет јеринеҥ Иисус кӱчле, кайкалдарла, билдилерле Кудайдаҥ слерге керелелген Эр кижи болгон. Бу мыны ончозын слер ортодо Кудай Ол ажыра јайаган, олорды слер бойыгар билеригер+. 23Кудайдыҥ темдектегениле, озолондыра кӧргӧниле, Ол слерге берилген. Слер дезе, јарамастулардыҥ колыла Оны керӱ агашка кадап, ӧлтӱрип койгоныгар+. 24Је Кудай Оны ӧлӱмниҥ олјозынаҥ јайымдап, тиргискен, нениҥ учун дезе ӧлӱм Оны тудар аргазы јок болгон+. 25Давид Ол керегинде мынайда айткан:

«Кайраканды кӧзимниҥ алдында јаантайын кӧргӧм.

Мени эреҥистелбезин деп, Ол јаантайын оҥ јанымда.

26Мынаҥ улам јӱрегим болзо сӱӱнген,
тилим болзо мактаган,
бастыра бойым ижемјиде јӱрет,

27нениҥ учун дезе мениҥ јуламды таамыда артырбазыҥ,

Бойыҥныҥ агаруҥа артап каларга бербезиҥ.

28Сен меге јӱрӱмниҥ јолдорын айдып бергеҥ,

Бойыҥныҥ алдыҥда мени сӱӱнчиле толтырарыҥ»+.

29Эрлер, карындаштар! Улу адабыс Давид керегинде слерге тидим айдарга јӧп беригер. Ол јада калган, сӧӧгин јууп койгон, сӧӧгин јууган јер бисте бӱгӱнге јетире бар+. 30Анайдарда, ол, јарлыкчы бойы, Кудай оныҥ калдыктарынаҥ Христосты оныҥ ширеезине отургызар болуп ого чертенгенин билген. 31Озолондыра кӧрӱп, Христостыҥ тирилери керегинде айткан. Оныҥ тын-јулазы таамыда артырылбаган, эди-каны артабаган деген. 32Бу Иисусты Кудай тиргискен, бис ончобыс оныҥ керечилери. 33Ол Кудайдыҥ оҥ јанына кӧдӱрилген, Аданыҥ берер болгон Агару Тынын алала, эмди нени кӧрӱп, угуп турганыгарды јайаган+. 34-35Давид теҥериге чыкпаган, је бойы айткан:

«Кайракан Кайраканыма айткан:

ӧштӱлериҥди будыҥныҥ алдына салып бербегенчем,
оҥ јаныма отур»+.

36Анайдарда, Израиль калыгы, Кудай слер кериген Иисусты Кайракан ла Христос эдип койгонын бек билип ал!

37Бу сӧстӧрди угала, сыраҥай јӱректерине табарып, Петрга ла арткан апостолдорго айттылар:

– Бис канайдактар, эрлер, карындаштар+?

38Петр дезе олорго айтты:

– Кинчектеригер ташталзын деп, кинчегеерди алынып, Кудайга баштаныгар, Иисус Христостыҥ адында кажыгар ла креске тӱшсин, сый эдип Агару Тыннаҥ аларыгар+. 39Мыны Кудай слерге ле бала-баркагарга, ыраакта да болгондорына, кемди де болзо Бойына кычырза, – ончозына берер болгон+.

40Ол ӧскӧ дӧ кӧп сӧстӧрлӧ керелеп, јакып, айдып турды:

– Слерди јаманга экелердеҥ аргаданыгар!

41Оныҥ сӧзин јарадып, креске тӱштилер. Ол кӱн ӱч муҥ кире кижи кожулды.

Јаантайын кожо

42Олор јаантайын апостолдордыҥ ӱредӱзин угуп, бирлик болуп, калаш сындырып, мӱргип, кожо болгондор. 43Кажы ла кижи ширтилдеп јӱрген, апостолдор дезе Иерусалимде кӧп кайкалдар ла билдилер эдип тургандар.

44Кудайга бӱткендер ончозы кожо јӱрген, не-немези текши болгон+. 45Нени ээленгенин, не барын садып, кемге не керек, ӱлеп тургандар. 46Кажы ла кӱн јаҥыс санаалу болуп, байзыҥда јуулыжып, айылдар сайын калаш сындырып, ачык јӱректӱге сӱӱнижип, ажанып, 47Кудайды алкап тургандар. Олорго бастыра калык карузыган, Кайракан дезе аргадап тургандарды Серкпеге кӱнӱҥ сайын кожор болды.

3

Петр кенекти јасканы

3^1Мӱргийтен ӧйдӧ, тӱште ӱчинчи саат киреде Петр ла Иоанн экӱ байзыҥга барып јаткан. 2Энедеҥ аксак туулган бир кижи болгон. Оны кӱнӱҥ сайын экелип, байзыҥныҥ Кызыл дейтен каалгазыныҥ јанына отургызып койотон, ол дезе байзыҥга кирген улустаҥ суранчыктайтан+.

3Петр ла Иоанн байзыҥга кирерге јатканын кӧрӧлӧ, ол суранчыктай берди. 4Петр Иоаннла кожо оны ајыктап, айтты:

– Бис јаар кӧр!

5Булардаҥ неме једижер болор бо деп, ол кижи олор јаар лаптап кӧрӧ берди. 6Је Петр:

– Алтын-мӧҥӱн менде јок эди, је не барымды сеге берип турум: Назарет јеринеҥ Иисус Христостыҥ адына болуп туруп, бас – дейле,+
7оҥ колынаҥ тудуп, тургусты. Бу тарый оныҥ таманы ла ӱйе-сӧӧги тыҥып,+
8тура јӱгӱреле, бутка туруп, база берди. Базып барадып, секирип, Кудайды алкап, олорло кожо байзыҥга кирди+. 9Оныҥ базып јӱргенин, Кудайды алкап турганын ончо улус кӧрди; 10байзыҥныҥ Кызыл каалгазыныҥ јанында суранчыктап отураачы кижи бу деп таныгылап, оныла болгон керектеҥ куйка баштары јимиреп, кайкап божобой турдылар.

Петрдыҥ сӧзи

11Јазылган аксак Петр ла Иоаннаҥ артпай турган учун Соломонныҥ дейтен јабу алдына олорго кайкап калган улус јӱгӱрижип келди+. 12Мыны кӧрӧлӧ, Петр улуска айтты:

– Израильдиҥ улузы, мыныҥ незин кайкап туругар? Акту бойыстыҥ кӱчисле эмезе кудайзагысла оны бастырып ийгенис чилеп, бисти не ајыктап туругар? 13Авраамныҥ Кудайы, Исаактыҥ Кудайы ла Иаковтыҥ Кудайы, ада-ӧбӧкӧлӧристиҥ Кудайы, Бойыныҥ Иисус Уулын макка чыгарды. Оны слер садып ийгенигер, Оны јайымдаарга јаткан Пилаттыҥ алдында Оноҥ јана тӱшкенигер+. 14Је слер Агарудаҥ ла Актудаҥ јана тӱжӱп, кижи ӧлтӱреечини слерге берзин деп сураганыгар,+
15јӱрӱмниҥ Башчызын дезе, ӧлтӱрип койгоныгар. Је Кудай Оны тиргискен, бис оныҥ керечилери. 16Оныҥ адына бӱткенис учун слердиҥ кӧрӱп турган ла билер бу кижигер Оныҥ адыла бек-чыдым болуп калды. Ол ажыра Кудайга бӱткениле бу кижи су-кадык боло бергенин бастырагар кӧрдигер.

17Је мен билерим, карындаштар, јаандарыгар чылап, онойдо билбей эткенигерди+. 18Кудай дезе, Христос кыйналар деп, ончо јарлыкчылар ажыра канайып озолондыра айткан эди, анайып ла бӱдӱрип койгон. 19Анайдарда, кинчектеригер арчылзын деп, кинчегерди алынып, Кудайга баштаныгар. 20Кайраканныҥ адынаҥ соот-јыргалдыҥ ӧйлӧри келзин, озо јарлалган Христос Иисусты слерге ийзин.

21Кудай Бойыныҥ агару јебрен јарлыкчылары ажыра айтканыла, ончо неме орныгар ӧйгӧ јетире Оны теҥери бойына алар учурлу болгон+. 22Моисей адаларга айткан: «Кудай Кайракан слерге карындаштарыгардаҥ мендий ок јарлыкчыны тудар. Оныҥ слерге айткан сӧзин угуп јӱригер+.
23Ол јарлыкчыныҥ сӧзин укпаган кандый ла кижи калык ортозынаҥ јоголып калар».
24Самуилдеҥ ала оныҥ кийнинде сӧс айткан ончо јарлыкчылар бу кӱндер келерин јарлагандар. 25Слер – јарлыкчылардыҥ ла бистиҥ адаларысла Кудай јӧптӧгӧн кереестиҥ уулдары. Авраамга Ол мынайда айткан: «Сениҥ ӱрениҥде јер-ӱстиниҥ ончо ук-калыктары алкалар».
26Кудай Бойыныҥ Иисус Уулын тиргизеле, кажыгарды ла јаман керектереердеҥ кыйыштырарга слерди алказын деп, слерге Оны ончозынаҥ озо ийген.

4

Петр ла Иоанн јаргы алдында

4^1Олор улуска сӧзин айдып турганча, абыстар, байзыҥдагы каруулдыҥ јааны ла саддукейлер базып келдилер+. 2Бу экӱ улусты ӱредип, Иисус ажыра тирилетенин јарлап турганына чугулданып, 3олорды тудала, эҥир кирип калган учун, эртенге јетире деп, тӱрмелеп койдылар+. 4Сӧсти уккан кӧп улус Кудайга бӱтти, олордыҥ тоозы беш муҥга шыдар болды.

5Эртезинде бийлер, јаандар ла бичикчилер Иерусалимде јуулышты. 6Анда база улу абыс Ханна, Каиафа, Иоанн, Александр ла улу абыстардыҥ угынаҥ ончо улус болгон+. 7Петр ла Иоаннды ортозына тургузала, шыладылар:

– Мыны кандый јаҥла, кемниҥ адыла эттигер+?

8Айдарда, Петр Агару Тынла толуп, олорго айтты:

– Калыктыҥ бийлери ле јаандар!+
9Оору кижиге јетирген быйан керегинде, ол канайып аргадалган деп, бисти бӱгӱн шылагылап турган болзо,+
10слер ле Израильдиҥ бастыра калыгы билигер: слер кериген, Кудай тиргискен Назарет јеринеҥ Иисус Христостыҥ адыла бу кижи алдыгарда су-кадык туру. 11Иисус – «слер, тура тудаачылар, јектеп койгон, је булуҥныҥ тӧзи болуп калган Таш». Ӧскӧ кем де аргадап болбос+. 12Улуска аргаданарга берилген ӧскӧ кемниҥ де ады-јолы теҥери алдында јок+.

13Петр ла Иоанныҥ ачык-јарыгын кӧрӱп, олор бичик билбес тегин улус болгондорын билеле, кайкажып, Иисусла кожо јӱрген деп, олорды танып турдылар. 14Јазылган кижи олорло кожо турганын кӧрӱп, айдар немезин таппадылар+. 15Олорды оток-кӱреедеҥ чыгып барзын деп јакарала, бойлоры ортодо шӱӱшкилеп, 16айттылар:

– Бу улусты канайдарыс? Олордыҥ кӧскӧ иле кайкал эткенин Иерусалимде јаткан кажы ла кижи билер, оны кӱјӱреп болбозыс. 17Је калык ортодо бу болгон керек там јайылбазын, Иисус керегинде кижиге неме айтпазын деп, олорды кезедип токтодолы.

18Олорды алдырала, Иисус керегинде чек айтпазын, ӱретпезин деп јакардылар. 19Је Петр ла Иоанн каруу јандырып, айттылар:

– Шӱӱп кӧрзӧгӧр, слерди Кудайдаҥ артык укса, Кудайдыҥ алдында чын болор бо+? 20Нени кӧргӧнисти ле нени укканысты айтпас аргабыс јок.

21База катап кезеделе, бу болгон керек учун ончозы Кудайды алкап турарда, олорды каруузына тургузар шылтак таппай, божодып ийдилер+. 22Кайкамчылу јазылган кижи тӧртӧн јашты ажып калган болгон.

Апостолдордыҥ мӱргӱзи

23Божодып ийерде, Петр ла Иоанн бойыныҥ улузына келип, улу абыстар ла јаандар олорго не дешкенин ончозын айдып бердилер. 24Олор дезе, тыҥдап угала, бир сагышла Кудайга баштанып, ӱнин бийиктедип, айттылар:

– Кайраканыс! Сен теҥерини ле јерди, талайды ла олордо не барын јайагаҥ. 25Сен Бойыҥныҥ кулыҥ, улу адабыс Давидтиҥ тилиле Агару Тыннаҥ мынайда айткан эдиҥ:

«Нениҥ учун калыктар тӱймейт,
Израиль калыгы темей умзанат?
26Анайып ок јердиҥ каандары кӧдӱрилип,
башчылар Кайраканга ла Оныҥ Майлалганына
удура туруп, бириктилер».

27Ирод ло Понтий Пилат ӧскӧ калыктарла, Израильдиҥ калыгыла кожо Сен майлаган агару Иисус Уулыҥа удура бу калада чындаптаҥ бириккилеген+. 28Табыҥа ла јаҥыҥа келиштире темдектеп койгоныҥ бӱтсин деп, олордыҥ бириккени бу. 29Эмди, Кайракан, олордыҥ кекенгенин кӧр, Бойыҥныҥ кулдарыҥа сӧзиҥди јалтанбай айдарга бер,+
30Агару Иисус Уулыҥныҥ адыла оору улус јазылзын, билдилер ле кайкалдар эдилзин деп, кӱчиҥди кӧргӱс.

31Мӱргип божоордо, јуулышкан јери јайкана берди, ончозы Агару Тынла толуп, Кудайдыҥ сӧзин јалтанбай айдып турдылар+.

Ончозы ортокто

32Кудайга бӱткен ончо улустыҥ јӱреги ле тыны бир болгон; алкы-јӧӧжӧзин кемизи де менийи дебейтен, ӱзези текши болгон+. 33Апостолдор дезе Иисус Христос Кайраканныҥ тирилгенин улу кӱчле керелеп јӱргендер. Олордыҥ ончозына Кудайдыҥ улу јакшылыгы једип турган. 34Олор ортодо немеге јединбей јӱргени јок болгон, нениҥ учун дезе јерлӱ кижи јерин, туралузы туразын садып, оныҥ акчазын экелип,+
35апостолдорго берип тургандар. Кажы ла кижиге оныҥ керектегени аайынча ӱлеп тургандар.

36Кипрде чыккан левит укту Иосия деп кижи болгон. Апостолдор оны Варнава – «коот уулы» дежетен+. 37Ол бойыныҥ јерин садып ийеле, акчазын экелип, апостолдорго берди.

5

Анания ла Сапфираныҥ меке-тӧгӱни

5^1Анания деген бир эр кижи Сапфира эжиле кожо јериниҥ јарымын садала, 2баазыныҥ кезигин эжиниҥ јӧбиле јажырып, кезигин экелип, апостолдорго берген. 3Је Петр айтты:

– Анания, Агару Тынды тӧгӱндейин, јердиҥ баазынаҥ јажырайын деп, сатанага јӱрегиҥе кирер јӧпти не бердиҥ? 4Сениҥ јериҥ бар тушта, ол сенийи болбогон бо? Садып тапканыҥ сениҥ табыҥда болбогон бо? Андый немени јӱрегиҥе не алдыҥ? Сен улусты эмес, Кудайды тӧгӱндегеҥ.

5Бу сӧстӧрдиҥ кийнинде Анания јыгылала, тыны ӱзӱле берди; уккан улустыҥ куды чыкты. 6Јиит уулдар ӧрӧ туруп, оныҥ сӧӧгин јуурга белетеп, алып чыгала, јууп койдылар.

7Ӱч саат кире ӧйдиҥ бажында оныҥ эмеени, не болгонын билбес бойы, кирип келди. 8Петр оноҥ сурады:

– Айт меге, јерди мынчага саттыгар ба?

– Эйе, анчага – деп, ол каруу јандырды.

9Је Петр ого айтты:

– Кайраканныҥ Тынын ченеер деп эрмектежип алган немегер не? Бат, ӧбӧгӧниҥниҥ сӧӧгин јуугандары эжиктеҥ кирип јадылар, олор сени де алып чыгар.

10Бу ла тушта ол Петрдыҥ буды алдына келип тӱжеле, тыны ӱзӱле берди. Јиит уулдар кирип келеле, оныҥ ӧлгӧнин кӧрӱп, алып чыгала, ӧбӧгӧниниҥ јанына јууп койдылар. 11Бастыра серкпе ле мыны уккандар ончозы айдары јок коркый бердилер.

Кудайдыҥ билдилери

12Апостолдор калык ортодо кӧп билдилер ле кайкалдар эдип јӱргендер. Ончозы бир сагышту болуп, Соломонныҥ јабузында болуп тургандар+. 13Туш-туура улустаҥ олорго кожуларга кем де тидинбес болды, калык дезе олорды алкап турган. 14Кайраканга бӱдӱп турган эр де, ӱй де улустыҥ тоозы там кӧптӧӧр болды. 15Петр ӧдӱп баратса, оныҥ јӱк кӧлӧткӧзи де болзо кажы бирӱзине тийзин деп, оору улусты тышкары чыгарып, орын-тӧжӧккӧ салып турдылар+. 16Анайда ок оору-јоболдуларды ла кара јелбистерге каптыргандарды алганча, јакалай калалардаҥ Иерусалимге кӧп улус јуулар болды. Экелген улузы ончозы јазылып турган.

Апостолдорды истегени

17Улу абыс ла чындыкка јарабас ӱредӱлӱ саддукейлердиҥ тоозына кирген ончо улус ичтери кӱйӱп,+
18апостолдорды тудала, текши тӱрмеге сугуп койдылар+. 19Је тӱнде Кайраканныҥ ангели тӱрмениҥ эжигин ачып, олорды чыгарып, айтты:+

20– Барыгар, байзыҥда туруп, улуска Јӱрӱм керегинде солун-табыш айдыгар.

21Олор мыны угала, эртен тура байзыҥга кирип, ӱредип турдылар. Улу абыс ла оныла кожо јӱргендер дезе келеле, оток-кӱреени ле Израильдиҥ јаандарыныҥ отогын јууп, апостолдорды экелзин деп, тӱрмеге улус ийдилер. 22Је барган јалчылар олорды тӱрмедеҥ таппады. Бурылып, тил јетирип, 23айттылар:

– Тӱрмени быжулап бӧктӧптир, эжик јанында каруулчыктар турган эмтир, је ачып ийерде, ичинде кижи јогыла.

24Бу сӧстӧрди угала, улу абыс, байзыҥныҥ каруулыныҥ јааны ла ӧскӧ дӧ улу абыстар ол не атасы болотон деп, алаҥ кайкажып турдылар. 25Је кем де келип, олорго айтты:

– Бат, слердиҥ тӱрмелеп койгон эрлеригер байзыҥда туруп, улус ӱредип јат!

26Айдарда, каруулдыҥ јааны јалчыларды ээчиткенче барып, олорды албан јогынаҥ экелди, нениҥ учун дезе ташла шыбалаар деп, улустаҥ коркыгандар+.

27Олорды экелеле, оток-кӱреениҥ алдына тургустылар. Улу абыс сурады:+

28– Ол атты адап ӱретпегер деп, слерди кату јакарып, токтоткон јогыс па? Слер дезе, бойыгардыҥ ӱредӱгерди Иерусалим ичине таркадып, бу Кижиниҥ каны учун бисти бурулаарга јадыгар+.

29Петр ла апостолдор дезе каруу јандырдылар:

– Кудайга улустаҥ артык багар керек+. 30Слер Иисусты агашка илип, ӧлтӱрип койгоныгар, је ада-ӧбӧкӧлӧристиҥ Кудайы Оны тиргискен. 31Израиль кинчегин алынып, Кудайга баштанып, кинчектери ташталзын деп, Кудай Ого, јӱрӱмниҥ Башчызына ла Аргадаачыга, јаҥ ла кӱч берген. 32Оныҥ керечилери – бис ле Ого сӧсуккур улуска Кудай берген Агару Тын+.

33Мыны угала калјуурып, олорды ӧлтӱрерге турдылар+. 34Айдарда, оток-кӱрееге кирип турган Гамалиил деп фарисей, калыкта тоомјылу јасакчы, ӧрӧ туруп, апостолдорды чӱрче чыгарыгар – деди+. 35Олорго дезе айтты:

– Израильдиҥ улузы! Бу улусты канайдатаныгарды јакшы сананып кӧрӱгер. 36Јуукта јаҥы бойын кандый да улу кижи деп адап, Февда деген кижи табылган. Ого тӧрт јӱс кире кижи кожулган. Оны ӧлтӱрип койгондор, кожо јӱргендер ончозы јер сайын тозып, јылыйып калды. 37Оныҥ кийнинде тооалыштыҥ кӱндеринде Галилейдиҥ Иуда деп кижизи табылып, калыкты баштап апарды. Оны база ӧлтӱргилеп койды, кожо јӱргендер ончозы таркады+. 38Оныҥ учун эмди айдып турум слерге: бу улуска тийбегер, ары божодып ийигер. Бу баштаҥкай эмезе бу керек улустаҥ болзо, – ол јайрадылар. 39Је Кудайдаҥ болзо, олорды эркитеп болбозыгар, калак, Кудайдыҥ ӧштӱлери болуп калдыгар.

40Олор Гамалиилдиҥ сӧзине кирдилер. Апостолдорды алдырала камчылап, Иисустыҥ адынаҥ неме айтпагар деп јакарала, божодып ийдилер. 41Апостолдор дезе, Иисус Кайраканныҥ ады учун базындырдыс деп, сӱӱнгилеп, оток-кӱреедеҥ чыгып бардылар+.

42Кажы ла кӱн байзыҥда ла айылдар сайын улус ӱредерин токтотпой, Иисус Христос керегинде Сӱӱнчилӱ Јар айдып јӱрдилер.

6

Јети болушчыны кӧстӧгӧни

6^1Ол кӱндерде, ӱренчиктердиҥ тоозы арбындап турарда, кӱнӱҥ сайын аш-курсак ӱлегенде, тул ӱй улузысты керектебей туру деп, еллиндер еврейлерди бурулап, комудал угустылар+. 2Айдарда, он эки апостол камык ӱренчиктерди јууйла, айттылар:

– Улустыҥ курсак-тамагын кичеерге болуп Кудайдыҥ сӧзин артырарга јарабас. 3Оныҥ учун, карындаштар, бойыгар ортодоҥ јакшы ады чыккан, Агару Тынла, ойгорлыкла толо јети кижини талдап алыгар. Олорго бу ишти молјойлы,+
4бойлорыс дезе, јаантайын мӱргип, сӧскӧ иштеп јӱрели.

5Мындый шӱӱлте јуулышкан улустыҥ ончозына јарады. Олор Кудайга бек бӱткен ле Агару Тынла толо болгон Стефанды, Филиппти, Прохорды, Никанорды, Тимонды, Парменди, Антиохияныҥ кижизин – иудей јаҥын алган Николайды талдап,+
6апостолдордыҥ алдына тургустылар. Булар дезе мӱргийле, олорго колдорын салып, алкадылар+.

7Кудайдыҥ сӧзи јайылып, Иерусалимде ӱренчиктердиҥ тоозы тапту кӧптӧп, абыстардаҥ да сӱрекей кӧп улус Кудай јаҥына багып турдылар+.

Стефанды каруулга алганы

8Стефан дезе, Кудайга бӱдетениле, кӱчле толо болуп, калыкта улу кайкалдар ла билдилер јайап јӱрген. 9Бу ӧйдӧ либертиндердиҥ, киринейлердиҥ ле александрийлердиҥ дейтен синагоганыҥ, Киликия ла Асияныҥ синагогаларыныҥ кезик улузы тӱймеп чыккан. Олор Стефанла сӧс блаажып, 10оныҥ ойгорлыгына ла ол ажыра айткан Тынга удурлажып болбой тургандар+. 11Айдарда, кезик улусты мынайда айдарга јажытту сӧстӧп алдылар: «Ол Моисейди ле Кудайды јамандап турганын уктыбыс»+. 12Байа улус калыкты, јаандарды ла бичикчилерди кӱйбӱредип, Стефанга табару эдип, оток-кӱрееге апардылар. 13Тӧгӱн керечилер таап алдылар, олор мынайда айдып турдылар:

– Алдыгарда турган кижи бу агару јерди ле Јасакты јамандап божобойт+. 14Назарет јеринеҥ Иисус бу јерди јемиреле, Моисейдиҥ биске берген чӱм-јаҥдарын кубултар деп, оныҥ айтканын уктыбыс+.

15Оток-кӱрееде отурган ончо улус Стефан јаар кӧрдилер – оныҥ чырайы ангелдиҥ чырайындый болгон.

7

Стефанныҥ оток-кӱрее алдында айткан сӧзи

7^1– Ол чын андый ба? – деп, улу абыс Стефаннаҥ сурады.

2Је ол айтты:

– Эрлер, карындаштар ла адалар! Угыгар! Харранга кӧчӧрдӧҥ озо Месопотамияда Авраам адабыска мактыҥ Кудайы кӧрӱнип, 3айткан: «Јериҥди ле тӧрӧӧн-туугандарыҥды артырып койоло, Мен айдып берген јерге бар».
4Айдарда, ол Халдей јеринеҥ чыгып, Харранга кӧчӱп алган. Адазы јада калган кийнинде Кудай оны эмди слер јаткан јерге кӧчӱрген. 5Мынаҥ энчи эдип сӧӧмчӧ дӧ јер бербеген, је келер ӧйдӧ ого ло оныҥ калдыгына бу јерди ээленерге берерим деп, ондо бала-барка јок тушта сӧзин берген. 6Кудай айткан: «Оныҥ калдыктары ӧскӧ јерде туш улус болор, олорды тӧрт јӱс јыл кулданып кыстагылаар.
7Је Мен олорды кулданган калыкты јаргылаарым» – деп, Кудай айткан, – «мыныҥ кийнинде олор чыгып, Меге бу јерде бажыргылаар».
8Оноҥ Кудай Авраамга томдоорыныҥ кереезин берген. Анайып, Исаак уулы тууларда, сегизинчи кӱнде оны томдогон, Исаак дезе – Иаковты, Иаков – он эки уулын, бистиҥ абаларды.

9Абалар Иосифке кӱйӱнеле, оны Египетке садып ийген. Је Кудай оныла кожо болгон, 10ончо тӱбектеҥ айрып, ого быйан ла ойгорлык берген. Оныҥ учун Египеттиҥ кааны фараон оны Египеттиҥ ле акту бойыныҥ айлы-јуртыныҥ бажына тургускан. 11Оноҥ Египет ле Ханаан ичинде ачана-торо башталып, бойыла кожо улу кыйын-шыра экелген. Ада-ӧбӧкӧлӧрис курсагына јединбей барган. 12Иаков Египетте калаш барын угала, оноор ада-ӧбӧкӧлӧристи баштапкы катап ийген. 13Олор экинчи катап барарда, Иосиф агаларына таныткан, оныҥ угы-тӧзин фараон билип алган. 14Иосиф улус ийип, Иаков адазын ла бар-јок тӧрӧӧн-туугандарын алдырып алган, олор ончозы јетен беш кижи болгон. 15Иаков Египетке кӧчӱп, анда ол бойы да, ада-ӧбӧкӧлӧрис те ӱле-коногы јеткенче јӱргендер. 16Олордыҥ сӧӧгин Сихемге апарып, Еммордыҥ уулдарынаҥ мӧҥӱнниҥ баазыла Авраам садып алган јердеги куй-ташка јуугандар.

17Кудайдыҥ Авраамга берген сӧзи бӱдер ӧй јууктаган сайын, Египетте бистиҥ калык арбындап турган. 18Иосифти билбес ӧскӧ каан јаҥга келгенче андый болгон. 19Ол бистиҥ калыкка удура сӱмелӱ кылынып, ада-ӧбӧкӧлӧристи кыстап, балдары тирӱ артпазын деп, албанла таштаттырып турган. 20Бу ӧйдӧ Моисей туулган, ол јап-јараш бала болгон. Моисейди ӱч ай адазы-эште азырагандар+. 21Оны таштап ийерде, фараонныҥ кызы бойына алып, уулын чылап таскаткан. 22Моисейди Египеттиҥ калыгыныҥ ончо ойгорлыгына ӱредип койгондор, ол айдар да, тудар да эр болгон.

23Тӧртӧн јажы толордо, ол бойыныҥ карындаштарына – Израильдиҥ уулдарына барып келер деп шӱӱген. 24Олордыҥ бирӱзин ачындырып турганын кӧрӧлӧ, оныҥ адаанын алып, Египеттиҥ кижизин ӧлтӱрип ийген. 25Кудай оныҥ колыла аргадаш берип турганын карындаштар аайлаар болбой деп сананган, је олор аайлабаган. 26Эртезинде согужып тургандарын кӧрӧлӧ келип, эптештирип, айткан: «Слер карындаштар эдигер, не ачыныжып турганыгар?» 27Је бойыныҥ јуук кижизин ачындырып турганы, Моисейди ийде салып, айткан: «Сени јааныс ла јаргычыс эдип кем тургусты?
28Кече Египеттиҥ кижизин ӧлтӱргениҥ чилеп, мени де ӧлтӱрерге туруҥ ба?»
29Мыны угала, Моисей ырбап, Мадиам јеринде туш јердиҥ кижизи болуп калган. Анда ол эки уулду болгон.

30Тӧртӧн јылдыҥ бажында ого Синай кырдыҥ куба чӧлинде кӱйген тегенектӱ тайа-јырааныҥ јалбыжында Кайраканныҥ ангели кӧрӱнген. 31Моисей мыны кӧрӧлӧ, кайкай берген. Лаптап ајыктаарга јууктада базып келедерде, ого Кайраканныҥ ӱни угулган: 32«Мен – ада-ӧбӧкӧлӧриҥниҥ Кудайы, Авраамныҥ Кудайы, Исаактыҥ Кудайы ла Иаковтыҥ Кудайы». Моисей ширтилдеп, кӧрӧргӧ тидинбей турган. 33Кайракан ого айткан: «Будыҥнаҥ ӧдӱгиҥди суур, сен турган јер – агару јер.
34Мен Египетте калыгымды кыстаганын кӧрӱп, онту-калагын угуп, јайымдаарга тӱштим. Эмди бар, Мен сени Египет јаар ийейин».

35«Сени јааныс ла јаргычыс эдип кем тургусты?» дейле, олор Моисейди јектеген. Бу Моисейди тайа-јыраада ого кӧрӱнген ангелдиҥ болужыла Кудай башчы ла аргадаачы эдип ийген. 36Египет јеринде, Кызыл талай јаказында, оноҥ тӧртӧн јыл куба чӧлдӧ кайкалдар ла билдилер јайап, калыгын чыгарган кижи ол. 37«Кайракан Кудайыгар слерге карындаштарыгардаҥ мендий ок јарлыкчыны тудар» деп, Израильдиҥ уулдарына айткан кижи шак ол Моисей+. 38Ол куба чӧлдӧ ада-ӧбӧкӧлӧрисле кожо болгон. Синай кырда ого ангел баштанган; ол биске берерге тирӱ сӧстӧр алган. 39Је ада-ӧбӧкӧлӧрис ого бакпай, оны јектеп, јӱректериле Египетке тартылып, 40Ааронго айткандар: «Бисти Египет јеринеҥ чыгарган Моисей кайткан болбогой, билбей турубыс. Оныҥ учун бисти баштап апарар кудайлар эдип бер».
41Ол кӱндерде ада-ӧбӧкӧлӧрис чалуга неме тайарга, бозуныҥ алтын сӱрин јазап, бойлорыныҥ колыла эткен немениҥ алдында сӱӱнижип тургандар. 42Кудай дезе олордоҥ кайра баштанып, олорды айга-кӱнге, јылдыстарга бажырарга берип ийген, јарлыкчылардыҥ тӱрбегинде бичилгениле:

«Израиль јурты!

Тӧртӧн јылга куба чӧлдӧ

Меге берӱ ле тайылга эткен бедиҥ?

43Бойыгарла кожо Молохтыҥ чадырын
ла Ремфан кудайыгардыҥ чолмонын алганыгар:

бажырарга бойыгар эткен сӱрлерди.

Оныҥ учун Мен слерди Вавилонноҥ ары кӧчӱрерим».

44Куба чӧлдӧ ада-ӧбӧкӧлӧристе керениҥ чадыры болгон. Ол Кудайдыҥ Моисейге кӧргӱскен кебериле эдилген+. 45Оны ада-ӧбӧкӧлӧрис бойына алала, Иисус Навинге баштадып, олордыҥ алдынаҥ Кудай сӱрген калыктардыҥ јерине кийдиргендер. Анайда Давидтиҥ кӱндерине јетире болгон. 46Давид Кудайдыҥ алдында јакшылык алып, Иаковтыҥ Кудайына айыл-јурт табайын деп мӱргиген. 47Соломон дезе Ого байзыҥ тудуп берген. 48Је Ӧрӧ турган Кудай кижиниҥ колы туткан байзыҥда јатпай јат, јарлыкчыныҥ мынайда айтканыла:+

49«Теҥери – Меге ширее,
јер – Мениҥ будым алды.

Меге кандый байзыҥ тудуп береригер? – деп, Кайракан
айдат, –
эмезе Мен амыраар јер кайда?

50Мыны ончозын Мениҥ колым јайаган эмес пе?»

51Слер – ӧчӧш-кедер, јӱреги ле кулагы томдолбогон улус! Канайып ада-ӧбӧкӧлӧригер, анайып слер де јаантайын Агару Тынга удурлажып јадыгар. 52Ада-ӧбӧкӧлӧригер јарлыкчылардыҥ кемизин истебеди? Олор Актуныҥ келерин озолодо билип јарлагандарды ӧлтӱргендер. Эмди дезе слер Оныҥ Бойын садып, ӧлтӱрип койдыгар+. 53Слер ангелдердеҥ Јасак алала, Оны чеберлебедигер+.

Стефанды ӧлтӱргени

54Мыны угуп, олор ичинде калјуурып, Стефанга тиштерин кыјырадып турдылар+. 55Ол дезе, Агару Тынла толо берген бойы, теҥери ӧрӧ ајыктап, Кудайдыҥ магын ла Кудайдыҥ оҥ јанында турган Иисусты кӧрӧлӧ,+
56айтты:

– Бат, мен ачык теҥерини ле Кудайдыҥ оҥ јанында турган Кижи Уулын кӧрӱп турум!+

57Олор дезе чыҥырыжып, кулактарын туй тудала, Стефанга тап эттилер. 58Оны каланыҥ тыштына чыгарала, ташла шыбалай бердилер. Керечилер дезе Савл деп уулдыҥ будыныҥ јанына кийимдерин салып койдылар+. 59Стефанды ташла шыбалап турдылар, ол дезе, эреп-јайнап, айдып турды:

– Иисус Кайракан, тынымды Бойыҥа ал!+

60Оноҥ тизеленип, тыҥ ӱнденип, айтты:

– Кайракан, бу кинчекти олорго јетирбе!

Анайда айдала, божой берди+.

8

Кудайга бӱткендерди истегени

8^1Савл дезе Стефанды ӧлтӱргенин јарадып турган. Ол кӱн Иерусалимдеги серкпеге удура коркышту истежӱ башталган. Апостолдордоҥ ӧскӧзи ончозы Иудей ле Самар јерлери сайын тозо бергендер+.

2Кудайга чындык эрлер Стефанныҥ сӧӧгин јууп, улу ый-сыгыт эткендер. 3Савл дезе, серкпени јоголторго, айыл-јурттарга кирип, эр ле ӱй улусты тудуп, тӱрмелеп турган+.

Самар јеринде Сӱӱнчилӱ Јар јарлалат

4Тозуп баргандар дезе кайда ла базып јӱрӱп, Кудайдыҥ сӧзин јарладылар+. 5Филипп дезе, Самар калазына келип, олорго Христос керегинде јарлыктады+. 6Ал-тӱмен улус Филипп јайаган кайкалдарды угуп ла кӧрӱп, оныҥ айтканын ајарулу тыҥдаар болды. 7Кӧп улустыҥ ӧзӧк-буурынаҥ кара јелбистер кыйгы-кышкыла, онту-калакла чыгып, кӧп јоболдулар ла аксак-бӱксектер јазылып тургандар+. 8Ол калада улу-јаан сӱӱнчи болгон.

9Калада анайда ок Симон деп бир эр кижи јӱрген. Мынаҥ озо ол бойын кандый да улу кижи деп адап, илби-тармазыла Самар калыгын кайкаткан. 10Оны јаанду-јашту лаптап угып, айдыжып тургандар:

– Бу Кудайдыҥ улу кӱчи!

11Ол илби-тармазыла олорды узак ӧйгӧ кайкадып келген учун, оны угуп тургандар. 12Је Кудайдыҥ Каандыгы ла Иисус Христостыҥ ады керегинде Сӱӱнчилӱ Јар јарлаган Филиппке бӱделе, эр де, ӱй де улус креске тӱшти. 13Симон бойы да бӱтти, креске тӱжеле, Филипптеҥ айрылбай јӱрди. Улу кӱчтер ле билдилер јайалып турганын кӧрӧлӧ, кайкаар болды+.

14Иерусалимде јӱрген апостолдор Самар јериниҥ улузы Кудайдыҥ сӧзин јаратканын угала, олорго Петр ла Иоаннды ийдилер+. 15Бу экӱ келип, Агару Тынды алынзын деп, олор учун мӱргидилер,+
16нениҥ учун дезе Ол кемизине де тӱшкелек болгон, олор јӱк Иисус Кайраканныҥ адында креске тӱшкендер+. 17Айдарда, олорго колдорын салып алкаарда, олор Агару Тын алындылар+. 18Симон дезе, апостолдор кол салып алкаарда, Агару Тын берилип турганын кӧрӧлӧ, олорго акча экелип, 19айтты:

– Кол салып алкаган кижим Агару Тын алзын деп, меге де бу јаҥды беригер.

20Је Петр ого айтты:

– Мӧҥӱниҥ сениле кожо ӧлӱмге болзын, нениҥ учун дезе Кудайдыҥ сыйын акчала садып аларым деп санангаҥ. 21Бистиҥ ижибисте сеге ӱлӱӱ де, талдаш та јок – јӱрегиҥ Кудайдыҥ алдында акту эмес. 22Анайдарда, бу јаман санааҥды кубултып, Кайраканга мӱрги, јӱрегиҥниҥ кара санаазын Ол таштаар болор бо+. 23Ичиҥе ачу ӧт толгонын, тӧгӱнге кижендеткениҥди кӧрӱп турум.

24Симон дезе, каруу јандырып, айтты:

– Слердиҥ айтканыгардыҥ нези де меге јетпезин деп, мен учун Кайраканга мӱргигер.

25Олор дезе, Кайраканныҥ сӧзин керелеп јарлыктайла, Иерусалим јаар кайра бурылдылар, јолой кӧп самар јурттарда Сӱӱнчилӱ Јар јарладылар+.

Филипп ле эфиоп

26Кайраканныҥ ангели Филиппке айтты:

– Туруп, тӱштӱк јаар, Иерусалимнеҥ Газа тӱшкен јолго бар. Ол ээн+.

27Филипп шыйдынала, барды. Је бат, акталап койгон бир эфиоп эр кижи – кандакияныҥ[*], Эфиопияныҥ абакай-кааныныҥ сайыды, оныҥ акча-јӧӧжӧзиниҥ коручызы болгон кижи Кудайга бажырарга Иерусалимге јӱреле, 28јанып бараткан. Ол бойыныҥ јуучыл абразында Исаия јарлыкчыныҥ бичигин кычырып отурган. 29Тын Филиппке айтты:

– Ол абрага јууктап, коштой бас+.

30Филипп јууктап келеле, байагы кижи Исаия јарлыкчыны кычырып турганын угала, 31сурады:

– Кычырып турганыҥды аайлап јадыҥ ба?

– Меге кижи јартабаганча, канайып аайлайтан эдим? – дейле, ол Филиппти абрага чыгып, кожо отурзын деп сурады+.

32Агару Бичиктеҥ ол кычырган јер дезе мындый болгон:

«Оны сойорго јаткан койды чылап экелгендер.

Кайчылаган улус алдында ӱн јок јаткан кураан чылап,

Ол кыҥыс этпейт.

33Оны базынганы – Оныҥ јаргызы болгон.

Је Оныҥ угы-тӧзин айдып берер кижи јок,
нениҥ учун дезе Оныҥ јӱрӱми јердеҥ алылып јат».

34Акталап койгон кижи Филиппке баштанып, айтты:

– Сурап турум сени, айтсаҥ меге, јарлыкчы кем керегинде айдат: бойы керегинде бе айса кандый бир ӧскӧ кижи керегинде бе?

35Айдарда, Филипп оозын ачып, Агару Бичиктиҥ бу тужынаҥ баштайла, ого Иисус керегинде Сӱӱнчилӱ Јар јарлады+. 36Јорыгын улалтып, сууга келдилер.

– Бат, суу; креске тӱжерге кем меге буудактап јат? – деп, акталап койгон кижи айтты. 37Филипп: «Акту јӱрегиҥнеҥ бӱдӱп турган болзоҥ, јараар» – деди. Онызы айтты: «Христос – Кудайдыҥ Уулы деп, бӱдӱп јадым».

38Оноҥ абраны токтотсын деп јакарды. Экӱ, Филипп ле акталап койгон кижи, сууга кирдилер, Филипп оны крестеди. 39Олор суудаҥ чыгып келерде, Агару Тын акталалган кижиге тӱшти. Кайраканныҥ ангели Филиппти апарды, акталап койгон кижи оны база кӧрбӧди. Ол сӱӱнип, оноҥ ары атанды. 40Филипп дезе Азотто болуп калды. Кесарияга јеткенче, ончо калаларга кирип, Сӱӱнчилӱ Јар јарлады.

9

Савлдыҥ Кайраканга туштаганы

9^1Савл дезе, каны-јинин јудунып, Кайраканныҥ ӱренчиктерин ӧлтӱрерге кекенгенче болгон. Ол улу абыска келип,+
2бу Јолдо турган эр де, ӱй де улустыҥ кемизин табар, Иерусалимге кижендӱ экелерге, Дамасктагы синагогаларга самаралар сурап алды. 3Дамаскка јууктап келедерде, кенетийин оны теҥеридеҥ јаркын чалыдып ийди+. 4Ол јерге јыгылып, ого айткан ӱнди угуп ийди:

– Савл, Савл, сен Мени не истейдиҥ?

5– Сен кем, Кайракан? – деп, ол сурады.

Кайракан дезе айтты:

– Мен – сеге истеткен Иисус. Сеге јыдага удура барарга кӱч.

6Ол сертилдеп ле куйка бажы јимиреп, айтты: «Кайракан, мени нени этсин деериҥ?» Кайракан ого айтты: «Туруп, калага бар, нени эдетениҥ сеге айдылар».

7Савлла кожо јӱрген улус дезе талымзырап калган турдылар: олор ӱнди уккан да болзо, кемди де кӧрбӧгӧн. 8Савл јердеҥ ӧрӧ турала, кӧзи ачык бойы, кемди де кӧрӱп болбоды. Оны јединип, Дамаскка экелдилер. 9Ол ӱч кӱн кӧрбӧй, неме јибей, ичпей јӱрди.

10Дамаскта Анания деп бир ӱренчик болгон. Кайракан ого кӧрӱлтеде: «Анания!» – деди.

– Эйе, бу мен, Кайракан – деп, онызы каруу јандырды+.

11Кайракан айтты:

– Туруп, Кӧнӱ дейтен оромго барып, Иуда-эштеҥ Тарстыҥ Савл деп кижизин сурап ук. Ол эмди мӱргип јат+. 12Ол мындый кӧрӱлте кӧргӧн: Анания деп эр кижи кирип келеле, кӧзи ачылзын деп, ого кол салып, алкаган.

13Је Анания каруу јандырды:

– Бу кижи керегинде Иерусалимде Сениҥ агаруларыҥа канча јаманы јеткенин кӧп улустаҥ уккам. 14Сениҥ адыҥды бойына кычырган улусты ончозын тудар јаҥы оныҥ мында да бар. Андый јаҥды ол улу абыстардаҥ алган.

15Је Кайракан айтты:

– Бар! Калыктар да, каандар да, Израильдиҥ уулдары да алдында адымды јарладайын деп, Мениҥ талдап алганым ол+. 16Мениҥ адым учун канча кире шыралайтанын Мен ого кӧргӱзип берерим+.

17Анания барып, байагы айылга кирди, Савлга колын салып алкап, айтты:

– Савл карындаш! Кӧзиҥ ачылып, сени Агару Тынла толзын деп, келип јаткан јолыҥда сеге кӧрӱнген Иисус Кайракан мени ийди+.

18Бу тарый оныҥ кӧзинеҥ кайзырык тӱшкен чилеп, кенетийин кӧзи ачылды. Ол ӧрӧ туруп, креске тӱшти. 19Курсак јийле, тыны кирди.

Савлдыҥ Дамаскта јарлыктаганы

Савл ӱренчиктерле кожо Дамаскта бир канча кӱн јӱрӱп,+
20ол ло тарый синагогаларда Иисусты Кудайдыҥ Уулы деп, јарлай берди. 21Уккан улус ончозы кайкап, айдыжып турдылар:

– Иисуска баштанып турган улусты Иерусалимде кырган кижи бу болор бо? Олорды тудуп кӱлӱйле, улу абыстарга апарып берерге, бери де келгени бу эмес пе+?

22Савл дезе, там тыҥып, бу Кижи Христостыҥ бойы деп чынын керелеп, Дамаскта јаткан иудейлерди туйуктандырып турды+.

23Тапту кӧп кӱндер ӧдӧрдӧ, иудейлер оны ӧлтӱрер деп јӧптӧштилер+. 24Је Савл булардыҥ туйка јӧптӧжӱзин билип ийди. Олор дезе, оны ӧлтӱрерге, каалгалардыҥ јанында тӱни-тӱжи тозып тургандар. 25Тӱнде оныҥ ӱренчиктери дезе оны каламага отургызып, стенени тӧмӧн тӱжӱрип ийдилер+.

Савл Иерусалимде

26Савл Иерусалимге келеле, ӱренчиктерге кожуларга ченешти. Је ол ӱренчик болгонына бӱтпей, оноҥ ончозы коркып тургандар. 27Айдарда, Варнава оны алганча, апостолдорго келип, канайып ол јолдо Кайраканды кӧргӧнин, Кайракан ого не дегенин, канайып ол Дамаскта Иисус Кайраканныҥ адынаҥ тидим јарлыктаганын айдып берди+. 28Савл олорло кожо болуп, Иерусалимнеҥ барып, ойто келип, Кайраканныҥ адынаҥ тидим јарлыктап јӱрди. 29Еллиндерле база эрмектежип, сӧс блаажар болды, олор дезе Савлды ӧлтӱрерге турдылар+. 30Карындаштары мыны билеле, оны Кесарияга апарып, Тарс јаар аткарып ийдилер+.

31Анайдарда, Иудей, Галилей ле Самар ичиндеги серкпелер амыр-энчӱде јӱрӱп, тыҥып, Кайраканныҥ алдында айап, Агару Тыннаҥ коот алып, кӧптӧп, ӧзӱп турдылар.

Петр Энейди јасканы

32Петр ончозын эбирип, Лиддада јаткан агаруларга база келди. 33Анда ол тӧжӧктӧ сегис јыл јаткан курулгак оорулу Эней деп бир кижини тапты. 34Петр ого айтты:

– Эней, сени Иисус Христос јазып туру. Тӧжӧгиҥнеҥ тур.

Ол бу ла тарый туруп келди+. 35Оны Лиддада ла Сарондо јаткан ончо улус кӧрӱп, Кайраканга баштанды.

Петр Тавифаны тиргискени

36Иоппияда Тавифа («јеерен») деп ӱренчик ӱй кижи болгон. Ол кӧп јакшынак керектер эдип, јокту-јойуга быйаны једип турган+. 37Бу кӱндерде ол оорыйла, јада калган. Оны јунала, ӱстиндеги кыпка салып койгондор. 38Лидда Иоппияга јуук болгон учун Петрдыҥ анда јӱргенин ӱренчиктер угала, олорго саадабай келзин деп, ого эки кижи ийдилер.

39Петр туруп, олорло кожо барды. Једип келерде, оны ӱстиндеги кыпка апардылар. Тул ӱй улус ончозы Петрдыҥ алдына туруп, кожо јӱрерде Јеерен кӧктӧгӧн чамчаларды ла јикпелерди ого кӧргӱзип, ыйлажып турдылар. 40Је Петр ончолорын кыптаҥ чыгарып, тизеленип, мӱргий берди. Оноҥ кижиниҥ сӧӧгине баштанып,

– Тавифа, тур! – деди.

Ол кӧзин ачып, Петрды кӧрӧлӧ, отурып алды+. 41Петр ого колын сунуп, тургусты. Агаруларды ла тул ӱй улусты кычырала, оныҥ эзен-амыр болгонын кӧргӱсти+. 42Бу болгоны Иоппия ичине угулып, кӧп улус Кайраканга бӱтти. 43Петр Иоппияда тапту узак јӱрди. Ол тере илеечи Симон деп кижиниҥ айлында јаткан.

10

Петр ла Корнилий

10^1Кесарияда Италий дейтен полктыҥ јӱс јуучылыныҥ јааны Корнилий деп эр кижи болгон. 2Ол, айылдагы улузыла кожо Кудайга чындык, Оноҥ айап јӱрер бойы, калыкка буурзап, кӧп быйан јетирип, Кудайга јаантайын мӱргип јӱретен+.

3Бир кӱн тӱште ӱч саат кирезинде ол Кудайдыҥ ангелин кӧрӱлтеде јап-јарт кӧрӱп ийди. Ангел ого кирип келеле, «Корнилий!» – деди+. 4Корнилий ол јаар кӧстӧп, коркып, айтты:

– Не, Кайракан?

Ангел каруу јандырды:

– Кудай мӱргигениҥди угуп, быйаныҥды кӧрӱп јат. Ол сени ундыбаган+. 5Эмди Иоппия јаар Петр дейтен Симонго улус ий. 6Ол талай јанында туралу тере илеечи Симон-эште айылдап јат. Ол сеге сӧстӧр айдар, оныла сен ле айылдагы улузыҥ аргадалар+.

7Оныла эрмектешкен ангел јӱре берерде, Корнилий бойына јуук эки јалчызы ла кожо јӱрер чындык јуучылын алдырды. 8Не болгонын ончозын олорго айдып, Иоппия јаар ийди.

9Эртезинде, ийген улус јолдо тушта, калага јууктап барадарда, тал-тӱш кирезинде Петр тураныҥ ӱстине мӱргиирге чыкты+. 10Ол аштап, ажанар кӱӱни келди. Курсак аскылап јатканча, кӧрӱлтеге алдырды. 11Кӧрзӧ, теҥери ачык эмтир, тӧрт булуҥынаҥ буулаштырган јаан-элбек кеден ошкош неме јерге тӱжӱп јатты. 12Оныҥ ичинде јердиҥ базып-јылып јӱрер јӱзӱн-јӱӱр тындулары, аҥдары ла теҥериниҥ куштары болгон. 13Ӱн ого айтты:

– Тур, Петр, буларды сойып ји!

14Је Петр айтты:

– Канайтса да јибезим, Кайракан! Бу јажыма бир де быјар айса ару эмес неме јибегем.

15Ӱн ого база айтты:

– Кудайдыҥ арутаганын быјар дебе+.

16Мынайда ӱч катап бололо, ончозы теҥериге ойто кӧдӱриле берди.

17Ол кӧргӧн кӧрӱлте не атасы деп, Петр ичинде кайкап турарда, бат, Корнилийдиҥ ийген улузы Симон-эшти сурулап табала, каалганыҥ јанына токтой тӱштилер. 18Петр дейтен Симон мында айылдап турган ба деп, кыйгырып сурадылар. 19Петр кӧрӱлте керегинде сананып турганча, Тын ого айтты:

– Бат, ӱч кижи сени бедиреп туру+. 20Тур, јерге тӱжӱп, бир де эреҥистелбей, олорло кожо бар. Мен олорды ийгем.

21Петр Корнилийдеҥ ого ийилген улуска тӱжӱп, айтты:

– Слердиҥ бедиреп турган кижигер мен болорым. Не керектӱ јӱригер?

22Олор каруу јандырдылар:

– Бисти јӱс јуучылдыҥ јааны Корнилий ийген. Ол Кудайга чындык ла Оноҥ айап јӱрген кижи, оны иудейлер ончозы тооп јат. Сени айлына кычырып, айдар сӧзиҥди уксын деп, агару ангелдеҥ јакару алган+.

23Айдарда, Петр олорды айлына кийдирип, кӱндӱледи.

Эртезинде дезе туруп, олорло кожо чыкты. Иоппиядагы карындаштардыҥ кезиги оныла ок бардылар. 24Соҥы кӱн Кесарияга келдилер. Корнилий дезе тӧрӧӧн-туугандарын ла јуук најыларын јууйла, олорды сакып отурган. 25Петр ӱйге кирип јадарда, Корнилий уткып, оныҥ буды алдына јыгылып, бажырды+. 26Је Петр оны тургузып,

– Тур, мен бойым база кижи – деди+.

27Оныла эрмектешкенче ӱйге кирип, кӧп улус јуулганын кӧрди. 28Олорго айтты:

– Иудей кижиге ӧскӧ укту кижиле билижери эмезе оныҥ айлына кирери јарабазын билеригер. Је Кудай мени бир де кижини быјар эмезе ару эмес деп адабазын деген+. 29Оныҥ учун мени кычыргылаарда, мойнобой келдим. Анайдарда, сурап турум: не керектӱ мени кычырдыгар?

30Корнилий каруу јандырды:

– Тӧрт кӱн мынаҥ озо, шак бу ӧйгӧ јетире мен орозологом, тогус саатка барып јадарда, айлымда мӱргигем. Кенетийин мениҥ алдыма јылтырууш кийимдӱ эр кижи тура тӱжӱп, 31мынайда айткан: «Корнилий! Кудай мӱргӱлиҥди укты, буурзап эткен быйаныҥ санаазына кирди. 32Иоппия јаар Петр дейтен Симонго улус ий. Ол талайдыҥ јанында јаткан тере илеечи Симон-эште айылдап јат. Ол келип, сеге айдар». 33Оныҥ учун сеге ылтам улус ийгем. Је бат, келгениҥ јакшы. Биске айтсын деп, сеге Кудайдыҥ јакарганын ончозын угарга, эмди ончобыс Кудайдыҥ алдында турубыс.

34Айдарда, Петр айдып баштады:

– Кудай улустыҥ чырай-бӱдӱжине кӧрбӧй турганын эмди чындаптаҥ оҥдоп јадым+. 35Је кандый ла калыкта Оноҥ айап, чыныла эдип јӱрген кижи Ого јарап јат+. 36Ол Иисус Христос ажыра энчӱ керегинде Сӱӱнчилӱ Јар јарлап, Израильдиҥ уулдарына сӧс ийген. Иисус – Ол ончозыныҥ Кайраканы. 37Иоанн креске тӱжетенин јарлыктаган соҥында Галилейдеҥ баштайла, Иудей ичинде не болгонын билеригер:+
38Назарет јеринеҥ Иисус керегинде, канайып Кудай Оны Агару Тынла, кӱчле майлаганын. Ол быйанду керектер эдип, кӧрмӧстиҥ базынчыгында улусты кӧдӱрезин јазып, базып јӱрген, нениҥ учун дезе Кудай Оныла кожо болгон+. 39Бис дезе иудейлердиҥ ороонында ла Иерусалимде Ол нени эткениниҥ ончозыныҥ керечилери. Оны агашка илип, ӧлтӱрип койгондор. 40Ӱчинчи кӱнде Кудай Оны тиргизип, Оны кӧскӧ кӧрӱнер эдип салган – 41ончо калыкка эмес, је биске, Кудайдыҥ озолодо туткан керечилерине. Бис дезе Ол тирилген соҥында Оныла кожо ичип-јип јӱргенис. 42Ол тирӱлердиҥ ле ӧлгӧндӧрдиҥ Кудай тургускан Јаргычызы болгонын улуска јарлыктазын ла керелезин деп, биске јакарган+. 43Ого бӱткен кандый ла кижиниҥ кинчеги Оныҥ адыла ташталар деп, Ол керегинде ончо јарлыкчылар керелеп јадылар+.

44Петр айдып турганча, оныҥ сӧзин уккан ончо улуска Агару Тын тӱшти. 45Петрла кожо келген томдолгондор ортодоҥ бӱдӱп тургандар Агару Тынныҥ сыйы ӧскӧ улуска да урулды деп, алаҥ кайкадылар, 46нениҥ учун дезе, олор ӧскӧ тилдерле эрмектенип, Кудайды улуркадып тургандарын уккандар. Оноҥ Петр айтты:+

47– Бу улус Агару Тынды бис ле чилеп алган. Айдарда, сууга кирип, креске тӱшпезин деп, олорды кем токтодор+?

48Айдарда, Иисус Христостыҥ адында креске тӱжигер – деди. Оноҥ Петрды тоолу кӱнге олордо артып калзын деп сурадылар+.

11

Петрдыҥ Иерусалимге бурылганы

11^1Апостолдор ло Иудейде јӱрген карындаштар Кудайдыҥ сӧзин ӧскӧ калыктар да јаратканын уктылар. 2Петр Иерусалимге келерде, томдолгондор оны каарып,+
3айттылар:

– Сен томдолбогон улустыҥ айлына кирип, кожо ажангаҥ+.

4Айдарда, Петр не болгонын јӱргеери айдып баштады:

5– Иоппия калада мӱргип турала, кӧрӱлтеге алдыргам: тӧрт булуҥынаҥ тудулып, јаан-элбек кеден ошкош неме теҥеридеҥ тӱжӱп келеделе, меге јеткен+. 6Мен оноор кӧрӱп, ајыктап турала, јердиҥ базып јӱрер тындуларын, аҥдарды, јылып јӱрер тындуларды ла теҥериниҥ куштарын кӧрӱп ийгем. 7Меге айткан ӱнди уккам: «Тур, Петр, буларды сойып ји». 8Је мен айткам: «Канайтса да јибезим, Кайракан! Быјар айса ару эмес неме оозыма качан да кирбеген». 9Теҥеридеҥ ӱн экинчи катап айткан: «Кудайдыҥ арутаганын ару эмес деп јарлаба»+. 10Мынайда ӱч катап бололо, оноҥ ончозы теҥери ӧрӧ ойто кӧдӱриле берген. 11Је бат, бу ла тушта Кесариядаҥ меге ийилген ӱч кижи мен болгон турага баскылап келген. 12Тын меге эмеш те эреҥистелбей, олорло кожо бар деген. Бу алты карындаш мениле кожо барган. Байагы кижиниҥ айлына келдибис+. 13Ол кижи биске оныҥ айлында ангелди кӧргӧни керегинде куучындаган. Ол ангел ого мынайда айткан: «Иоппия јаар улус ийип, Петр дейтен Симонды алдырып ал+. 14Ол сеге сӧс айдар, ол сӧстӧр сени ле айылдагы улузыҥды аргадаар».

15Мен айдып баштаарымда, башкыда биске де чилеп, олорго Агару Тын тӱшкен+. 16Ол тушта Кайраканныҥ мынайда айткан сӧзин эске алгам: «Иоанн суула крестеген, слер дезе Агару Тынла крестедеригер»+. 17Анайдарда, Иисус Христос Кайраканга бӱткен биске чилеп, Кудай олорго андый ок сый берген болзо, Кудайга удурлажатан мен кем андый+?

18Мыны угала, томдолгондор токынап, Кудайды алкап, айттылар:

– Кудай ӧскӧ калыктарга да јӱрӱм аларга, Ого баштанар арга берген туру.

Антиохияда серкпе тӧзӧгӧни

19Бу ӧйдӧ Стефаннаҥ улам болгон истежӱдеҥ тоскон улус Финикия, Кипр ле Антиохияга јеттилер. Олор иудейлердеҥ башка сӧсти кемге де јарлыктабай јӱргендер+. 20Кезиги Кипрдиҥ ле Киринейдиҥ улузы болгон. Олор Антиохияга келеле, еллиндерле де эрмектежип, Иисус Кайракан керегинде Сӱӱнчилӱ Јар јарлап турдылар. 21Кайраканныҥ кӱчи олорло кожо болгон, ума јок кӧп улус бӱдӱп, Кайраканга баштанган.

22Мыныҥ табыжы Иерусалимдеги серкпеге једерде, Варнаваны Антиохия јаар ийдилер+. 23Варнава једип барала, Кудайдыҥ јакшылыгын кӧрӧлӧ сӱӱнип, Кайраканга акту јӱрегинеҥ чындык болзын деп, ончозын сергидип турды. 24Ол јалакай, Агару Тынла толгон, Иисуска тыҥ бӱткен кижи болгон. Анайып, Кайраканга кӧп улус бӱтти+. 25Оноҥ Варнава Савлды бедиреп, Тарс тӧӧн барды. Оны табала, Антиохияга экелди+. 26Олор бӱткӱл бир јыл серкпеде туштажып, кӧп улусты ӱреттилер. Антиохияда ӱренчиктер эҥ баштап христиандар деп адалгандар.

27Ол кӱндерде Иерусалимнеҥ Антиохияга јарлыкчылар келди+. 28Олордыҥ Агав дегени туруп, бастыра телекейде улу ачана-торо болор деп, Тынла кӱн-эртеде билип айтты. Андый ачана-торо Клавдий тушта болгон+. 29Айдарда, ӱренчиктер кажызы ла Иудейде јаткан карындаштарга арга-кӱчи јеткенче болужар болуп јӧптӧштилер. 30Анайда ла эдип, јууп алганын Варнава ла Савлдаҥ серкпедеги јаандарга ийдилер.

12

Ирод-каан серкпени истегени

12^1Бу ӧйдӧ Ирод-каан серкпениҥ бир кезик улузына јаман эдерге, олорды истеп баштаган. 2Оныҥ јакарганыла, Иоанныҥ Иаков карындажын кылышла сайып ӧлтӱрип койгондор+. 3Мынызы иудейлерге јарап турганын кӧрӧлӧ, Петрды база тудуп алды. Ол тушта ачытпаган калаш быжыратан байрам кӱндер болгон. 4Оны тудала тӱрмелеп, тӧрт кижидеҥ турган тӧрт бӧлӱк черӱчилдерди каруулдадып койды. Оны пасханыҥ кийнинде калык алдына чыгарарга турган+. 5Анайдарда, Петрды тӱрмеде каруулдагандар, серкпе дезе ол учун Кудайга кичеенип мӱргиген+.

Петрдыҥ кайкамчылу јайымдалганы

6Ирод оны јаргылаарга чыгарайын деген кӱнниҥ тӱнинде Петр эки черӱчилдиҥ ортозында эки кынјыла кынјылаткан уйуктап јатты. Каруулчыктар дезе эжиктиҥ јанында тӱрмени каруулдап тургандар. 7Кенетийин Кайраканныҥ ангели кӧрӱнип келди, тӱрмени јарык чалыдып ийди. Ангел Петрдыҥ кабыргазына тӱртӱрип, оны ойгозып,

– Капшай тур! – деерде, кынјы колынаҥ тӱже берди+.

8– Курчанып, ӧдӱгиҥди кий – деп, ангел айтты.

Ол анайда ла этти. Ангел:

– Катанчыгыҥды јабынып, мениҥ кийнимнеҥ бар – деди.

9Петр чыгып, оныҥ кийнинеҥ барды. Ол ангелдиҥ эдип турганы чын болгонын билбей, кӧрӱлте кӧрӱп турум деп сананган. 10Баштапкы, оноҥ экинчи каруулды ӧдӧлӧ, олор кала дӧӧн киретен темир каалгага базып келдилер. Каалга олордыҥ алдына бойы ла ачыла берди. Олор чыгып, бир оромды ӧдӧрдӧ, кенетийин ангел јоголып калды+. 11Петр билинип келеле, айтты:

– Эмди чыннаҥ кӧрӱп турум: Кайракан Бойыныҥ ангелин ийип, мени Иродтыҥ колынаҥ ла иудей калык сакыган ончо немедеҥ аргадаган+.

12Мыны билеле, ол Марк дейтен Иоанныҥ энези Мария-эшке келди. Анда кӧп улус јуулыжала, мӱргип турган+. 13Петр каалгадагы эжикке токулдадарда, Рода деп јалчы кыс угарга базып келди. 14Петрдыҥ ӱнин таныйла, сӱӱнген бойынча каалганы ачпай, ӱйге кийдире јӱгӱрип, Петр каалганыҥ јанында туру деп јарлады. 15Олор дезе:

– Санааҥ ордында эмес – дешти.

Је ол чын деп, јана баспай турды. Олор дезе:

– Бу оныҥ ангели – дежип турды+.

16Петр токулдатканча болгон. Каалганы ачып, оны кӧрӧлӧ, алаҥ кайкадылар. 17Олор унчукпазын деп, Петр колыла имдеп, Кайракан оны тӱрмедеҥ канайда чыгарганын куучындап,

– Бу керегинде Иаковко ло карындаштарга айдыгар – дейле, чыгып, ӧскӧ јерге ууланды+.

18Таҥ адарда, Петрла не болгон деп, јуучылдар тыҥ шакпырады. 19Ирод дезе оны бедиреп таппады, каруулчыктарды шылайла, ӧлтӱрзин деп јакарды. Оноҥ Иудейдеҥ Кесария јаар атанып, анда артып калды.

Иродтыҥ ӧлӱми

20Ирод Тир ле Сидонныҥ улузына чугулданып турган. Олор дезе биригеле, ого келдилер. Каанныҥ Власт деп кӧдӧчизин бойлорыныҥ јанына тартала, амыр-энчӱ сурадылар, нениҥ учун дезе олордыҥ јери каанныҥ јеринеҥ азыранып турган.

21Эрмектежип алган кӱнде Ирод, каан кийимин катанып, ширееге отурып, олорго сӧс айтты.

22– Бу Кудайдыҥ ӱни, кижинийи эмес! – деп, улус кыйгырыжып турды.

23Кудайга мак јетирбеген учун Кайраканныҥ ангели оны ол ло тарый јыга соккон; ол курт-коҥыска челдедип, тыны кыйылып калган+.

24Кудайдыҥ сӧзи дезе тыҥып, таркап турган+. 25Варнава ла Савл ижин бӱдӱреле, Марк дейтен Иоаннды кожо алганча, Иерусалимнеҥ кайра Антиохияга бурылдылар+.

13

Варнава ла Савлдыҥ Кипрде јарлыктаганы

13^1Антиохияныҥ серкпезинде мындый јарлыкчылар ла ӱредӱчилер болгон: Варнава, Нигер дейтен Симеон, Киринейдиҥ кижизи Луций, Ирод башчыла кожо таскаган Манаил ле Савл+. 2Олор Кайраканга бажырып, орозолоп турарда, Агару Тын айтты:

– Олор Мен кычырган керекти бӱдӱрзин деп, Меге Варнава ла Савлды бӧлип беригер+.

3Айдарда, олор орозолоп, мӱргийле, Варнава ла Савлга кол салып алкап, божодып ийдилер.

4Агару Тыннаҥ ийилген бу экӱ Селевкияга келдилер, оноҥ ары Кипр јаар јӱстилер. 5Саламинге келеле, иудей синагогаларда Кудайдыҥ сӧзин јарлыктадылар. Иоанн олорло кожо јӱрӱп, болужып турган+.

6Бастыра ортолыкты Пафка јетире ӧдӧлӧ, илбичи ле тӧгӱн јарлыкчыга, Вариисус деп иудейге туштадылар+. 7Ол керсӱ Сергий-Павел деп проконсулла кожо болгон. Проконсул Варнава ла Савлды бойына кычырып алып, Кудайдыҥ сӧзин угарга кӱӱнзеген. 8Элима-илбичи дезе (оныҥ грек ады) проконсулды Кудай јаҥынаҥ кыйыштырарга ченежип, олорго удурлажып турган. 9Је Савл, оны база Павел дежер, Агару Тынла толуп, ого чике кӧрӱп,+
10айтты:

– Сен – кӧрмӧстиҥ уулы, кандый ла чынныҥ ӧштӱзи! Ичиҥ кандый ла куурмакла, кандый ла јаманла толгон. Кайраканныҥ кӧнӱ јолдорын мыйрыйтатанын токтодорыҥ ба? 11Эмди, бат, Кайраканныҥ кӱчи сеге удура, сен сокорып, ӧй јеткенче, кӱн кӧрбӧзиҥ.

Бу ла тушта ого караҥуй ла карачкы тӱшти. Ол ары-бери кармадап, једекчи бедиреп турды. 12Проконсул не болгонды кӧрӧлӧ, Кайраканныҥ ӱредӱзин кайкап, Кудайга бӱтти.

Антиохияда јарлыктаганы

13Павел ле оныла кожо јӱргендер Пафтаҥ јӱзеле, Памфилиядагы Пергияга келдилер. Је Иоанн олордоҥ айрылып, Иерусалимге бурылды+. 14Олор дезе, Пергиядаҥ ары барып, Писидиядагы Антиохияга келдилер. Суббот кӱнде синагогага кирип, отура бердилер. 15Јасак ла јарлыкчылардыҥ тӱрбектери кычырылган соҥында синагоганыҥ јаандары олорго кижи ийип, мынайда айттырдылар:

– Эрлер, карындаштар, улуска ӱредӱ сӧзигер бар болзо, айдыгар+.

16Павел ӧрӧ туруп, колын јаҥып, айтты:

– Израильдиҥ улузы ла Кудайдаҥ айап јӱргендер, угугар! 17Бу калыктыҥ Кудайы ада-ӧбӧкӧлӧристи талдап алган, бу калык Египет јеринде јӱрерде, оны кӧдӱрип-улуркадып, колыныҥ кӱчиле ол јердеҥ чыгарган. 18Олорды тӧртӧн јылга јуук куба чӧлдӧ азыраган. 19Ханаан јеринде јети калыкты кырала, јерин Бойыныҥ калыгына энчи эдип ӱлеген. 20Мыныҥ кийнинде тӧрт јӱс бежен јылга јуук ӧйдиҥ туркунына олорго Самуил јарлыкчыга јетире јаргычылар берген. 21Оноҥ калык олордо каан болзын деп сураган. Кудай олорго Саулды берген. Ол Вениамин угынаҥ Кистиҥ уулы болгон. Саул тӧртӧн јыл башкарган. 22Кудай оны јайладала, олорго каан эдип Давидти туткан. Ол керегинде керелеп, айткан: «Јӱрегиме јараган эрди, Иессейдиҥ уулын Давидти таптым, ол Мениҥ нени ле эдейин дегенимди бӱдӱрер».
23Сӧзин бергениле, Кудай оныҥ ӱренинеҥ Израильге Аргадаачы Иисусты экелген. 24Ол сыраҥай келер алдында Иоанн бастыра Израиль калыгы Кудайга баштанып, креске тӱшсин деп јарлыктаган+. 25Бойыныҥ ижин божодоло, Иоанн айткан: «Слер мени кем деп бодоп турганыгар? Онызы мен эмезим. Је бат, Ол мениҥ кийнимде келедири, мен Оныҥ ӧдӱгиниҥ буузын да чечерге турбазым»+.

26Эрлер, карындаштар, Авраам угыныҥ балдары, ортогордо Кудайдаҥ айап јӱргендер! Слерге бу аргадаштыҥ сӧзи ийилген. 27Иерусалимде јаткандар ла олордыҥ бийлери Иисусты таныбай јаргылап, кажы ла суббот кӱнде кычырылып турган јарлыктардыҥ сӧстӧрин бӱдӱрген ине+. 28Ӧлтӱрерге бир де шылтак таппай, Оны ӧлтӱрзин деп, Пилатты сурагандар+. 29Ол керегинде бичилгенин ончозын бӱдӱреле, Оны агаштаҥ тӱжӱрип, сӧӧк јуур јерге салып койгондор+. 30Је Кудай Оны тиргизип алган+. 31Оныла кожо Галилейдеҥ чыгып, Иерусалимге келген улуска Ол кӧп кӱндердиҥ туркунына кӧрӱнген. Эмди олор калык алдында Оныҥ керечилери+. 32Бис слерге Сӱӱнчилӱ Јар айдып турубыс: Кудай Иисусты тиргизеле, ада-ӧбӧкӧлӧргӧ берген сӧзин биске, балдарына, бӱдӱрген,+
33экинчи сарында бичилгениле: «Сен – Мениҥ Уулым, Мен бӱгӱн Сени ак-јарыкка чыгардым».

34Ол артабазын деп, Оны тиргискени керегинде Кудай мынайда айткан: «Слерге Давидтиҥ агару, чындык байлыгын берерим»+.
35Оныҥ учун Ол ӧскӧ јерде айдат: «Бойыҥныҥ агаруҥа артап каларга бербезиҥ»+.
36Је Давид бойыныҥ ӱйезинде Кудайдыҥ табын бӱдӱреле, јада калган, ада-ӧбӧкӧлӧрине биригип, тобрак болуп калган+. 37Кудайдыҥ Тиргискени дезе, чирибеген. 38Оныҥ учун, эрлер, карындаштар, Иисуска болуп кинчектер ташталары слерге јарлалып турганын билигер+. 39Ол ажыра бӱдӱп турган кажы ла кижи, Моисейдиҥ Јасагы ажыра јайымдалып болбогон не ле немедеҥ јайымдалат+. 40Анайдарда, јарлыкчылардыҥ мынайда айтканы слерле болбозын деп чеберленигер: 41«Кудайдыҥ ӱнин укпастар! Кӧригер, кайкагар, јоголып-тайылып калыгар, нениҥ учун дезе слердиҥ кӱндеригерде Мен керек эдип јадым, кем ол керегинде слерге айткан болзо, бӱтпес эдигер».

42Олор Иудейдиҥ синагогазынаҥ чыгып јадарда, улус бу айтканыгарды келер субботто база айдыгар – дедилер. 43Јуун божоордо, кӧп иудейлер ле Кудайга чындык, иудей јаҥын алган кӧп ӧскӧ улус Павел ле Варнаваныҥ кийнинеҥ бардылар. Олор буларла эрмектежип, Кудайдыҥ јакшылыгында болуп јӱригер деп, бӱдӱндирип турдылар+.

44Ээчий субботто бӱдӱн калага јуук улус Кудайдыҥ сӧзин угарга јуулды. 45Је иудейлер кӧп улусты кӧрӧлӧ, кӱйӱнип, Павелдиҥ айтканына удурлажып, јамандап турдылар+. 46Айдарда, Павел ле Варнава јалтанбай айттылар:

– Кудайдыҥ сӧзи элдеҥ озо слерге јарлыкталар учурлу болгон. Је слер оны јектеп, бойыгарды бойыгар ӱргӱлји јӱрӱмге јарабас эдип турганыгар учун ӧскӧ калыктарга баштанып јадыбыс+. 47Анайда биске Кайракан јакыган јок беди: «Јердиҥ јаказына јетире аргадаш экелзин деп, Сени ӧскӧ калыктарга јарык эттим»+.

48Мыны угуп, улус сӱӱнип, Кайраканныҥ сӧзин макка чыгарып турдылар. Ӱргӱлји јӱрӱмге тургузылган улус ончозы Кудайга бӱтти. 49Кайраканныҥ сӧзи ороон ичине таркап турды.

50Је иудейлер Кудайга чындык абакайларды ла каланыҥ јарлу улузын тӱймедип ийдилер, олор дезе, Павел ле Варнавага удура истежӱ баштап, бойыныҥ јеринеҥ чыгара сӱрдилер+. 51Олор буттарынаҥ тоозынды олорго кактап, Иконияга келдилер+. 52Ӱренчиктер дезе сӱӱнчиле, Агару Тынла толтырылып турдылар+.

14

Павел ле Варнава Иконияда

14^1Иконияда андый ок болды. Олор иудейлердиҥ синагогазына кирип, сӧс айдарда, ума јок кӧп иудейлер де, еллиндер де Кудайга бӱттилер+. 2Багынбаган иудейлер дезе кара јаҥдуларды тӱймедип, карындаштарга удурлаштырып ийдилер. 3Андый да болзо, апостолдор анда тапту узак јӱрӱп, Кайракан керегинде јалтанбай айдып турдылар. Кайракан дезе, Бойыныҥ јакшылыкту сӧзиниҥ чынын керелеп, олордыҥ колыла билдилер ле кайкалдар јайаар болды+. 4Калада јаткандар эки јара бӧлинди: кезиги иудейлердиҥ, ӧскӧлӧри дезе апостолдордыҥ јанында болгондор+. 5Кара јаҥдулар ла иудейлер бойыныҥ бийлериле кожо Павел ле Варнаваны уйатка тӱжӱрип, ташла шыбалаарга јӱткӱп турарда, 6олор мыны билип, Ликаонияныҥ Листра ла Дервия калаларына ла олорды эбире јерлерге ырбап,+
7анда Сӱӱнчилӱ Јар јарлап јӱрдилер.

Павел ле Варнава Листрада ла Дервияда

8Листрада базып болбос бир эр кижи отурган. Энедеҥ кенек чыккан бойы, ол качан да баспаган+. 9Ол Павелдиҥ айтканын угуп отурган. Павел ого чике кӧрӱп, ол бӱдӱп турганын, аргадалар аргалу болгонын билеле,+
10тыҥ ӱнденип, айтты:

– Иисус Христос Кайраканныҥ адынаҥ сеге айдадым, будыҥа тӱс тур!

Онызы тура јӱгӱрип, база берди+.

11Павелдиҥ эткенин кӧрӧлӧ, улус ликаон тилле кыйгырыжып чыкты:

– Кижи бӱдӱмин алынган кудайлар биске тӱшти!+

12Олор Варнаваны Зевс деп, Павелди дезе, сӧс айдып турган учун, Гермес деп ададылар.

13Каланыҥ ары јанында Зевстиҥ байзыҥы турган. Оныҥ абызы каалганыҥ јанына букалар ла чечектеҥ ӧргӧн ӧрӱмелдер экелип, улусла кожо тайылга эдерге турган. 14Је Варнава ла Павел апостолдор мыны угала, кийимдерин јырта тартып, улустыҥ ортозына кийдире јӱгӱреле,+
15тыҥ ӱнденип айттылар:

– Эрлер, слер нени эдип тураар? Бис слердий ле улус эдибис. Слерди бу тӧгӱн кудайлардаҥ теҥери ле јерди, талайды ла олордо бары-јогын јайаган тирӱ Кудайга баштанзын деп, слерге Сӱӱнчилӱ Јар јарлап јадыбыс+. 16Ӧткӧн ӱйелерде Ол ончо калыктарга бойыныҥ јолыла јӱрер јӧп берген. 17Је Ол Бойы керегинде керелеп, быйан эдип, теҥеридеҥ биске јаҥмыр јаадырып, тӱжӱм, аш-курсак берип, јӱректеристи сӱӱнчиле толтырган+.

18Мынайда айдып, олорго тайылга этпезин, кажызы ла јанзын деп, улусты јӱк арайдаҥ бӱдӱндирип салдылар. Бойлоры калада артып, улус ӱретти. 19Антиохия ла Икониядаҥ бир кезик иудейлер келеле, апостолдор тидим јарлыктап турарда, «Олор бир де чынды айтпай, ончозы тӧгӱндеп јадылар» – деп, улусты тӱймедип ийдилер. Павелди ташла шыбалап, ӧлӱп калган болор деп, каланыҥ ары јанына чыгарала, анда артырып койдылар+. 20Ӱренчиктер оны эбире јуулыжып келерде, ол туруп, кала јаар барды. Эртезинде дезе Варнавала кожо Дервия јаар јӱре берди.

Антиохияга бурылганы

21Олор бу калага Сӱӱнчилӱ Јар јарлап, тапту кӧп улусты ӱренчиктер эттилер. Кайра јанарда, Листрага, Иконияга ла Антиохияга кирип, 22ӱренчиктердиҥ тынын тыҥыттылар. Кудайга јаантайын чындык болзын деп јакып, «Бис Кудайдыҥ Каандыгына кӧп шыра ӧдӱп кирер учурлу» – деп, ӱредип турдылар+. 23Кажы ла серкпеде јаандарды кол салып кӧстӧйлӧ, Павел ле Варнава орозолоп, мӱргийле, олорды бойлоры бӱткен Кайраканга берип койдылар+. 24Оноҥ Писидияныҥ ичиле ӧдӱп, Памфилияга келдилер. 25Пергияда Кайраканныҥ сӧзин јарлыктайла, Атталияга тӱштилер. 26Оноҥ чыгала, Антиохия јаар јӱстилер. Кудайдыҥ јакшылыгына бойлорын беринип, эдетен ижин бӱдӱрип салдылар+.

27Једип келеле, серкпениҥ улузын јууп, Кудай олорло нени эткенин ончозын, канайып Ол ӧскӧ калыктарга бӱдериниҥ эжигин ачканын айттылар. 28Анда ӱренчиктерле кожо узак јӱрдилер.

15

Иерусалимдеги јуун

15^1Иудейдеҥ келген кандый да улус карындаштарды ӱредип турдылар:

– Моисейдиҥ чӱм-јаҥыла томдотпозогор, аргаданып болбозыгар.

2Павел ле Варнава олорло јӧпсинбеди, мынызы јаан блааш-тартышка экелди. Айдарда, Павел, Варнава, бир кезик ӧскӧзи де бу суракла апостолдорго ло серкпедеги јаандарга Иерусалим барзын деп шӱӱштилер+. 3Анайдарда, серкпе олорды аткарып ийди, олор Финикия ла Самарла ӧдӱп, кара јаҥдулардыҥ Кудайга баштанганын јолой куучындап, ончо карындаштарды айдары јок сӱӱндирип турдылар.

4Иерусалимге једип келеле, серкпеге, апостолдорго ло серкпедеги јаандарга уткыдып, Кудай олорло нени эткенин, ончозын айдып бердилер. Анайда ок Ол ӧскӧ калыктар бӱтсин деп, олорго эжик ачканын айттылар. 5Је фарисейлердиҥ ӱредӱзиле башкарынып, бӱдӱп турган кезик улус ӧрӧ туруп, айттылар:

– Ӧскӧ улусты томдоп, Моисейдиҥ Јасагын бӱдӱрерин некеер керек.

6Апостолдор ло серкпедеги јаандар бу керектиҥ аайына чыгарга јуулдылар. 7Узак шӱӱжӱниҥ кийнинде Петр ӧрӧ туруп, айтты:

– Эрлер, карындаштар! Ӧскӧ улус менеҥ Сӱӱнчилӱ Јардыҥ сӧзин угуп, бӱтсин деп, Кудай баштамы кӱндердеҥ ала ортобыстаҥ мени талдаганын слер билеригер+. 8Кижиниҥ јӱрегинде не барын билеечи Кудай биске чилеп, олорго Агару Тын сыйлап, кере берген+. 9Јӱректерин бӱдетениле арутап, бис ле олор ортодо бир де башкаланыш этпеген+. 10Айдарда, ада-ӧбӧкӧлӧрис те, бис те апарып болбогон уур јӱкти ӱренчиктердиҥ белине артып, эмди Кудайды не керек ченеп јадыгар+? 11Је Иисус Христос Кайраканныҥ јакшылыгыла олор чылап аргадаларыс деп, бӱдӱп јадыбыс+.

12Ончозы тымып, Варнава ла Павелди уга бердилер. Бу экӱ бойлоры ажыра Кудай ӧскӧ калыктар ортодо кандый билдилер ле кайкалдар јайаганын куучындап тургандар. 13Олор унчукпай барарда, Иаков айдып баштады:

– Эрлер, карындаштар, айтканымды угыгар!+
14Кудай бажынаҥ ала ӧскӧ калыктардаҥ Бойыныҥ адына учурлалган улус талдап алганын Симон јартап берди. 15Ол керегинде јарлыкчылардыҥ да мынайда бичилген сӧстӧри керелейт:

16«„Мыныҥ кийнинде бурылып,
Давидтиҥ аҥтарылган чадырын такыптаҥ тударым,
јайрадылганын орныктырып тургузарым,
17ортозында Мениҥ адым адалар арткан улус
ла ончо калыктар Кайраканды бедирезин деп“.

Бу ончо керектерди эдип турган Кайракан анайда айдат».

18Кудай Оныҥ ончо керектерин чак бӱдердеҥ бери билер.

19Оныҥ учун Кудайга баштанып турган ӧскӧ улусты бис буудактабас учурлу деп бодоп турум. 20Је чалуга тайган малдыҥ эдин јибезин, балыр јӱрӱм јӱрбезин, бууп ӧлтӱрген тындуныҥ эдин ле канын јибезин деп, бойына этпейин дегенди ӧскӧ улуска этпезин деп, олорго бичиир керек+. 21Моисейдиҥ бичигени јебрен ӱйелердеҥ бери калалар сайын јарлыкталып, кажы ла суббот кӱн синагогаларда кычырылат ине.

Апостолдордыҥ самаразы

22Оноҥ апостолдор ло серкпедеги јаандар ончо серкпеле бойлоры ортодоҥ эр улус талдап, Павелле, Варнавала кожо Антиохия јаар ийер деп шӱӱштилер: Варсава дейтен Иуданы ла Силаны. Карындаштар ортодо бу экӱ башчылар болгон+. 23Олорло мындый самара ийдилер: «Апостолдор, серкпедеги јаандар ла карындаштар Антиохиядагы, Сириядагы ла Киликиядагы карындаштарга, кара јаҥду болгондорго, эзен-амырын јетирип туру! 24Бистиҥ бир кезик улузыс бистеҥ јакылта албай, бойыныҥ сӧстӧриле слерди тӱймедип, слер томдолор ло Јасакты бӱдӱрер учурлу деп айдып, тын-јулагарды ӧкпӧӧрткӧнин уктыбыс+. 25Оныҥ учун ончобыс јӧп болуп, эрлер талдап, бистиҥ сӱӱген Варнавала, Павелле кожо олорды слерге ийер деп шӱӱштис. 26Бу экӱ Иисус Христос Кайраканыстыҥ ады учун јӱрӱмин берген улус. 27Анайдарда, Иуда ла Силаны ийдис, олор мыны слерге сӧслӧ јетирер. 28Агару Тын ла бис мындый некелтедеҥ башка, слерди неле де јоботпос деп шӱӱдис:+
29чалуга тайганныҥ эдин, канын, бууп ӧлтӱргенниҥ эдин јибегер, балыр јӱрӱм јӱрбегер. Бойыгарга этпейин дегенди ӧскӧ улуска этпегер. Бойыгарды мынаҥ чеберлеп, јакшы эдеригер. Су-кадык јӱригер».

30Анайдарда, ийилгендер Антиохияга келеле, улусты јууйла, самараны табыштырып бердилер. 31Олор самараны кычырала, бу ӱредӱ-јакылтага сӱӱнип турдылар. 32Иуда ла Сила, бойлоры јарлыкчылар болгон учун, карындаштарды кӧп сӧстӧрлӧ ӱредип-јакып, Кудайга бӱдер кӱӱн-санаазын тыҥыттылар+. 33Бир кезек ӧй јӱрген кийнинде карындаштар олорды апостолдорго амырын алганча јандырып ийдилер. 34Је Сила артып калар деп шӱӱди, Иуда Иерусалимге бурылды.

35Павел ле Варнава Антиохияда јӱрӱп, кӧп ӧскӧ улусла кожо ӱредип, Кайраканныҥ сӧзин јарлыктап турдылар+.

Павел ле Варнаваныҥ айрылышканы

36Бир канча кӱнниҥ бажында Павел Варнавага айтты:

– Кайра бурылып, Кайраканныҥ сӧзин бис јарлаган кажы ла каладагы карындаштарга јолыгып, кандый јаткандарын, барып, кӧрӧӧк.

37Варнава бойыла кожо Марк дейтен Иоаннды аларга сананган+. 38Је Памфилияда артып калала, ийилген керекке олорло кожо барбаган кижини албаза чын болор деп, Павел сананган+. 39Мынаҥ улам олор ортодо тыҥ јӧпсинишпестер болуп, бой-бойынаҥ айрылыжып калдылар. Варнава Маркты алып, Кипр јаар јӱсти. 40Павелди дезе карындаштар Кайраканныҥ јакшылыгына берип койдылар. Ол бойына Силаны талдап, јолго кӧндӱкти+. 41Сирия ла Киликияныҥ калаларыла ӧдӱп, серкпелерди тыҥыдып јӱрди.

16

16^1Павел Дервияга, оноҥ Листрага јетти. Анда Тимофей деп ӱренчик болгон. Энези бӱдӱп турган иудей кижи, адазы дезе еллин болгон+. 2Тимофей керегинде Листрада ла Иконияда јӱрген карындаштар керелеп тургандар. 3Павел оны јолго кожо барзын деп кӱӱнзеп, ол јерлерде јӱрген иудейлерге болуп оны томдоды, нениҥ учун дезе, оныҥ адазы еллин деп, ончозы билер болгон+. 4Олор калалар сайын јӱрип, Иерусалимде апостолдор ло серкпедеги јаандар чыгарган јӧптӧрди бӱдӱрзин деп, јакып тургандар+. 5Серкпелер бӱдетениле тыҥып, тоозыла кӱнӱҥ сайын арбындап турган+.

Павелди Македонияга кычырганы

6Агару Тын олорго Асияда сӧс јарлыктаарын јаратпады. Олор Фригия ла Галатия ороонды ӧдӧлӧ,+
7Мисияга једип, Вифиния јаар барарга ченештилер, је Тын олорды божотподы+. 8Мисияны ӧдӧлӧ, Троадага тӱштилер+.

9Тӱнде Павелге кӧрӱлте болды. Македонияныҥ кандый да эр кижизи:

– Македонияга келип, биске болуш! – деп, оны сурап турды.

10Бу кӧрӱлтениҥ кийнинде Кайракан бисти олорго Сӱӱнчилӱ Јар јарлаарга кычырган туру деп, бу тарый Македония атанар деп шӱӱлте эттис.

Лидияныҥ Кудайга баштанганы

11Троаданаҥ чыгып, Самофракияга кӧнӱ келдис, эртезинде – Неапольго. 12Оноортынаҥ чыгала, Македонияныҥ баштапкы бӧлӱгинде Римниҥ колониязы болгон Филиппыга келдис. Анда тоолу кӱн јӱрдис+. 13Суббот кӱнде каладаҥ чыгып, бистиҥ санаабысла, улус мӱргийтен тура турган сууныҥ јаказына келдис. Анда јуулган ӱй улусла отурып, эрмектештис. 14Мында ок Фиатир каладаҥ келип, кубакай-кызыл бӧслӧ садыжып турган Лидия деп бир ӱй кижи болгон. Ол, Кудайды байлап јӱрген бойы, угуп турарда, Павелдиҥ айтканын кӧксине алынзын деп, Кайракан оныҥ јӱрегин ачты+. 15Ол айылдагы улузыла кожо креске тӱжеле, бисти сурап, мени Кайраканга бӱдӱмјилӱ деп турган болзогор, айлыма кирип, менде јадыгар деп, сӧстӧп алды+.

Павел ле Силаны тӱрмелегени

16Бир кӱн улус мӱргийтен турага барып јатсабыс, биске ырымдаачы јелбиске каптырган бир јалчы ӱй кижи туштады. Ол ырымдап, бойыныҥ ээлерине јаан кирелте экелип турган. 17Павелди ле бисти ээчип, ол кыйгырып турды:

– Бу улус – Ӧрӧ турган Кудайдыҥ кулдары! Олор биске аргадаштыҥ јолын јарлап јадылар!

18Мынайда ол канча кӱнге улай айдып келди. Павелдиҥ коронына тийип, ол кайра кӧрӱп, байагы јелбиске айтты:

– Иисус Христостыҥ адыла сеге јакарып турум: бу кижидеҥ чык!

Јелбис бу ла тарый чыга берди+.

19Оныҥ ээлери кирелте алар ижемји јылыйганын кӧрӧлӧ, Павел ле Силаны тудуп, тепсеҥге башчыларга апардылар. 20Олорды колонияныҥ јаандарына экелип, айттылар:

– Бу иудей улус бистиҥ каланы шакпырадып, 21биске, Римниҥ улузына, алынарга да, бӱдӱрерге де јарабас чӱм-јаҥдарды јарлап јат.

22Калык база олорго удура туруп чыкты. Колонияныҥ јаандары дезе олордыҥ кийимин ушта тартып, шыйдамдазын деп јакардылар+. 23Олорды кӧп соголо, тӱрмелеп, јазап каруулдазын деп, каруулчыкка јакардылар. 24Ол андый јакару алала, олорды ич тӱрмеге сугуп, буттарын кижендеп койды+.

Павел ле Силаныҥ кайкамчылу јайымдалганы

25Тӱн аразы киреде Павел ле Сила Кудайга мӱргип, сарнагандар. Кижендӱлер дезе олорды угуп тургандар. 26Кенетийин тыҥ јер силкинерде, керек дезе тӱрмениҥ тӧзи јайкана берди. Бу тарый ончо эжиктер ачылып, ончозыныҥ кижендери когызай берди+. 27Каруулчык ойгонып келеле, тӱрмениҥ эжиктери ачык болгонын кӧрӱп, кижендӱлер кача берген болор деп, кылыжын ала койып, сайынарга јастады+. 28Је Павел тыҥ кыйгырып ийди:

– Бойыҥа јаман неме этпе, бис ончобыс мында!

29Ол от берзин деп, кийдире јӱгӱреле, Павел ле Силаныҥ алдына сертилдеп јыгылды+. 30Олорды анаҥ чыгарып, айтты:

– Бийлерим, аргаданарга нени эдейин+?

31– Иисус Христос Кайраканга бӱт. Ол тушта сен де, айылдагы улузыҥ да аргадалар – деп, олор каруу јандырдылар+.

32Павел ле Сила ого ло оныҥ айлындагы ончо улуска Кайраканныҥ сӧзин јарлыктадылар. 33Ол ло кӱн тӱнде тӱрмениҥ каруулчыгы олордыҥ шырказын јунуп, бойы да, айылдагы улузы да бу бойынча креске тӱшти+. 34Оноҥ олорды айлына экелип, кӱндӱ-кӱрее этти, Кудайга бӱттим деп, айылдагы улузыла кожо сӱӱнди+.

35Таҥ адып келерде, Павел ле Силаны божотсын деп, колонияныҥ јаандары каланыҥ јалчыларын ийди. 36Тӱрмениҥ каруулчыгы бу керегинде Павелге јетирип, айтты:

– Колонияныҥ јаандары слерди божотсын деп, улус ийди. Анайдарда, эмди чыгып, эптӱ-јӧптӱ барыгар.

37Је Павел олорго айтты:

– Бисти, Римниҥ улузын, ончо улус кӧзинче јаргылабай соголо, тӱрмелеп койгондор. Эмди туйказынаҥ сӱрӱп јаткан ба? Јок туру! Келип, бисти бойлоры чыгарзын+.

38Каланыҥ јалчылары бу сӧстӧрди колонияныҥ јаандарына айдып бардылар. Олор Павел ле Сила Римниҥ улузы деп угала, коркый бердилер. 39Келеле, олордыҥ алдына јаманын таштазын деп сурап, тӱрмедеҥ чыгарала, каладаҥ јӱре берзин дедилер+. 40Олор дезе тӱрмедеҥ чыгала, Лидия-эшке келдилер. Анда карындаштарды кӧрӧлӧ сергидип, јолго кӧндӱктилер+.

17

Павел ле Сила Фессалоникада

17^1Олор Амфиполь ло Аполлонияла ӧдӧлӧ, Фессалоникага келдилер. Анда иудей синагога болгон+. 2Павел бойыныҥ јаҥыла ого кирип, ӱч субботко улай олорго Агару Бичиктеҥ айдып,+
3Христос кыйналар ла тирилер учурлу болгон деп, мениҥ слерге јарлап турган Иисус – Ол Христос деп, јартап ла кӧргӱзип турган+. 4Олордыҥ кезиги бӱдӱп, Павел ле Силага кожулды, анайып ок Кудайга чындык сӱрекей кӧп еллиндер ле ас эмес абакайлар. 5Је Кудайга бӱтпеген иудейлер кӱйӱнип, тепсеҥнеҥ бир кезик кулугурларды табала, јуулыжып алып, каланы кӱйбӱреде бердилер. Иасон-эшке келеле, Павел ле Силаны улуска алып чыгарга, некеп турдылар+. 6Је олорды таппай салала, Иасонды ла бир кезик карындаштарды каланыҥ јаандарына апарып, кыйгырыжып турдылар:

– Калыкты тӱйметкен бу улус бери де келди! 7Иасон дезе олорды айлына кийдирген! Олор ончозы Рим каганыныҥ јакаруларын бузып, ӧскӧ кижини, Иисусты каан деп адап јадылар+.

8Јуулган улус ла каланыҥ јамылулары мыны угала, чочып, тӱймеже бердилер. 9Иасонноҥ ло ӧскӧзинеҥ де ордына неме алала, олорды божодып ийдилер.

Павел ле Сила Верияда

10Карындаштар дезе саадабай тӱнде Павел ле Силаны Верия јаар аткардылар. Верияга келеле, олор иудей синагогага бардылар. 11Мындагы улус Фессалониканыҥ улузынаҥ керсӱ болгон. Олор Павелдиҥ јарлыктаганын кичеенип угуп тургандар. Ол сӧс чын ба деп билерге, Агару Бичикти шиҥжӱлеп тургандар. 12Олордыҥ кӧбизи бӱтти, анайып ла ас эмес еллин абакайлар ла эр улус. 13Је Павел Кудайдыҥ сӧзин Верияда база јарлыктаганын Фессалониканыҥ иудейлери билеле, бери де келип, калыкты тӱймедип, сайгактадып ийдилер. 14Айдарда, карындаштар Павелди талай јаар барып јаткан чылап, ылтам аткардылар. Сила ла Тимофей дезе артып калдылар.

Павел Афиныда

15Павелди ӱйдешкен улус оны Афиныга јетирдилер. Сила ла Тимофей ого капшай келзин деп, Павелдеҥ јакылта алала, атандылар. 16Павел олорды Афиныда сакып, кала чалуларла толо болгонын кӧрӱп, оныҥ бойында тыны чугулданып турды+. 17Ол синагогада иудейлерле, Кудайды байлаган улусла, кӱнӱҥ сайын тепсеҥде туштаган улусла эрмектежип, шӱӱжип јӱрген. 18Кезик айлаткыштар: эпикурлар ла стоиктер оныла туштажып тургандар. Кезиги айдышты:

– Бу калырууш нени айдарга туру?

Кезиктери:

– Ол ӧскӧ кудайлардыҥ јарлыкчызы болгодый – дешти.

Иисус ла тирилетени керегинде Сӱӱнчилӱ Јарды Павел јарлаганы учун, олор анайда айткандар.

19Оны ареопагка[*] экелип, сурадылар:

– Сениҥ јарлыктап турган ӱредӱӱҥ кандый-андый јаҥы ӱредӱ болгонын билер учурыс бар ба+? 20Кулагыска саҥ башка немелер айдадыҥ. Оныҥ учун ол не андый деп, билерге турубыс.

21Афиныныҥ улузы ла анда јаткан ӧскӧ јердиҥ улузы дезе кандый бир јаҥы неме керегинде айдып эмезе угуп ӧй ӧткӱрерин артыксынатан.

22Павел ареопагтыҥ алдына туруп, айтты:

– Афиныныҥ улузы! Слердиҥ сӱрекей кудайзак болгоныгарды ончозынаҥ кӧрӱп турум. 23Мен базып јӱрӱп, слердиҥ агарулыктарды ајыктап, керек дезе «Јарты јок Кудайга» деп бичиктӱ тагылга учурадым. Оны, слердиҥ билбей јадып байлап турганыгарды, слерге јарлыктап турум.

24Телекейди ле анда не барын јайаган Кудай – теҥери ле јердиҥ Кайраканы. Ол кижиниҥ колы туткан байзыҥда јӱрбей јат+. 25Кижиниҥ колы Ого иштейтени Кудайга керек јок: Ол Бойы ончозына јӱрӱм де, тыныш та, бастыра немени берет. 26Јер-ӱстинде јӱрзин деп, Ол јаҥыс каннаҥ бастыра кижиликти јайап, олордыҥ јӱрер ӧйин ле јадар јериниҥ кыйузын темдектеген. 27Кудай Бойын бедирезин деп јат, Оны сескилегей не, тапкылагай не. Андый да болзо, Ол кажыбыстаҥ ла ыраак эмес. 28Бис Оныҥ Бойында јӱрӱмдӱ, кыймыктанып, јӱрӱп јадыс ине, слердиҥ ӱлгерчилердиҥ кезиги айткан чылап: «Бис Оныҥ угы-тӧзинеҥ».

29Анайдарда, Кудайдыҥ угы-тӧзинеҥ болорыста, Кудайлык алтынга, эмезе мӧҥӱнге, эмезе ташка – чӱмдешле јайалган, кижи сананып тапкан сӱрге кеберлеш деп, бис сананбас учурлу. 30Кудайды билбегенис учун Ол бисти бурулабай, эмди ончо улусты кайда ла кинчегин алынып, Ого баштанзын деп јакарат+. 31Ол чындыкла јаргылайтан кӱнди темдектеп койгон. Телекейди Ол Бойы кӧстӧп туткан Кижи ажыра јаргылаар; Оны тиргизеле, ончозына кере берген+.

32Ӧлгӧндӧрдиҥ тирилери керегинде угала, кезиги шоодып-электеди, кезиги айтты:

– Ол керегинде сени база бир тушта угарыс.

33Павел олордоҥ јӱре берди. 34Је кезик улус ого биригип, Кудайга бӱтти. Олордыҥ ортозында ареопаг кижизи Дионисий, Дамарь деп атту ӱй кижи ле ӧскӧлӧри де болгондор.

18

Павел Коринфте

18^1Мыныҥ кийнинде Павел Афиныны артырып, Коринфке келди. 2Понттоҥ болгон Акила деп бир иудейди тапты. Эш-нӧкӧри Прискиллала кожо ол јуукта јаҥы Италиядаҥ келген, нениҥ учун дезе Клавдий ончо иудейлерди Римди таштап барзын деп јакарган. Је бат, Павел олорго келди+. 3Эткен-тутканы јаҥыс – байкан эдер устар болордо, Павел олордо артып, кожо иштеди. 4Кажы ла суббот кӱнде синагогада сӧс айдып, иудейлерди ле еллиндерди бӱдӱндирип турды+.

5Македониядаҥ Сила ла Тимофей келерде, Павел тынга алдырып, Иисус – ол Христос деп, иудейлерге кереледи+. 6Је олор удурлажып, јамандап турарда, Павел кийимин кактап, айтты:

– Слердиҥ каныгар слердиҥ бажыгарга болзын. Мен ару. Эмди ӧскӧ калыктарга барып јадым+.

7Оноҥ чыгып, синагогага коштой айылга келди. Анда Кудайды байлап јӱрген Иуст деп кижи јаткан.

8Синагоганыҥ јааны Крисп айылдагы улузыла кожо Кайраканга бӱтти. Павелди уккан коринфтердиҥ кӧбизи база бӱдӱп, креске тӱштилер+.

9Тӱнде Павелге кӧрӱлте болуп, Кайракан ого айтты:

– Коркыба, сӧсти айт, токтобо. 10Мен сениле кожо. Сеге кем де јаманын јетирип болбос, нениҥ учун дезе бу калада Менде кӧп улус бар.

11Павел олорды Кудайдыҥ сӧзине ӱредип, анда бӱдӱн јарым јыл јӱрди.

12Галлион Ахаияныҥ проконсулы болордо, иудейлер Павелге удура биригижип, оны јаргыга экелеле, 13айттылар:

– Бу кижи Кудайды Јасакла эмес, ӧскӧ эдип байлаарына улусты ӱредип јат.

14Павел оозын ачарга ла јадарда, Галлион иудейлерге баштанды:

– Иудейлер! Кандый бир каршулу эмезе јаман керек болгон болзо, менде слерди угар шылтак болор эди. 15Је блааш-тартыш сӧс, кижиниҥ ады ла слердиҥ Јасагар керегинде ӧдӱп турган болзо, аайына бойыгар чыгыгар: мында мен јаргычы болор кӱӱним јок+.

16Анайда айдала, олорды јаргыдаҥ сӱрӱп ийди. 17Айдарда, ончозы синагоганыҥ јааны Сосфенди тудала, јаргыныҥ туразыныҥ јанында сого бердилер, је Галлион оны бир де керекке албады.

Павелдиҥ Антиохияга бурылганы

18Павел Коринфте кӧп кӱндерге јӱреле, карындаштарла јакшылажып, Сирия јаар јӱсти. Прискилла ла Акила оныла кожо болгондор. Павел Кудайга черт берген учун Кенхреада чачын тоорды+. 19Ефеске једеле, Прискилла ла Акиланы анда артырып, бойы дезе синагогага кирип, иудейлерле эрмектешти+. 20Олор оны база бир эмеш артып калзын деп сураарда, болбоды. 21Је олорло јакшылажала, јууктап келеткен байрамды мен кыйалта јогынаҥ Иерусалимде ӧткӱрер учурлу, Кудайдыҥ табы болзо, слерге ойто бурыларым дейле, Ефестеҥ јӱзӱп ийди. Акила ла Прискилла Ефесте артып калдылар+. 22Кесарияда бололо, Иерусалимге келди, серкпени уткыйла, Антиохия јаар барды. 23Анда бир кезек јӱреле, јолго атанды. Галатия ороонды ла Фригияны ээчий-деечий эбирип, ончо ӱренчиктердиҥ бӱдетен кӱӱн-санаазын тыҥыдып турды+.

Аполлостыҥ Ефесте ле Ахаияда јарлыктаганы

24Ефеске Александриядаҥ Аполлос деп бир иудей келди. Аполлос чечен тилдӱ, Агару Бичиктерди јакшы билер кижи болгон+. 25Ол, Кайраканныҥ јолыныҥ баштамызын ӱренип, јӱк ле Иоанныҥ креске тӱжӱретенин билип, тыныла кӱйӱп, Иисус керегинде чын-чике айдып ла ӱредип јӱрген+. 26Ол синагогада јалтаныш јоктоҥ айдып баштады. Оны угала, Прискилла ла Акила оны айлына кычырып, ого Кайраканныҥ јолын мынаҥ артык јартап бердилер+. 27Аполлос Ахаияга барарга турарда, карындаштар оны сергидип, андагы карындаштарга самаралар бичип, оны уткып алзын деп сурадылар. Ол оноор једип барала, Кудайдыҥ јакшылыгы ажыра бӱде бергендерге кӧп болушты+. 28Ол ончо улус алдында иудейлердиҥ шӱӱлтезин јектеп, Иисус – ол Христос деп, Агару Бичиктерле чынын керелеп турган+.

19

Павел Ефесте

19^1Аполлос Коринфте болгон ӧйдӧ Павел тӧҥ јерлерди ӧдӧлӧ, Ефеске келди. Анда бир канча ӱренчиктерди табала,+
2олордоҥ сурады:

– Кудайга бӱделе, Агару Тынды алындыгар ба?

– Агару Тын барын укпадыс та – деп, олор каруу јандырдылар.

3Айдарда, Павел сурады:

– Слер канайда креске тӱшкенигер?

– Бис Иоанныҥ крезине тӱшкенис – деп, олор каруу јандырдылар+. 4Павел айтты:

– Иоанн улуска кинчектеригерди алынып, Кудайга баштаныгар деп айдып, олорды креске тӱжӱрген. Олорго кийнинеҥ келип јатканга – Христос Иисуска бӱдигер деген+.

5Олор мыны угала, Иисус Кайраканныҥ адында креске тӱштилер+. 6Павел колын салып алкаарда, олорго Агару Тын тӱжӱп, ӧскӧ тилдерле эрмектенип, јарлыктай бердилер+. 7Олор бастыразы он эки кире кижи болгон.

8Павел синагогага кирип, Кудайдыҥ Каандыгы керегинде сӧс блаажып ла бӱдӱндирип, ӱч айга коркыбай јарлыктаган+. 9Је кезик улус катурканып, бӱтпей барып, јуун алдында Кайраканныҥ јолын јамандап турдылар. Айдарда, Павел олордоҥ јӱре берди. Ӱренчиктерди бойыла кожо алып, Тиранныҥ сургалында кажы ла кӱн эрмек-куучын ӧткӱрер болды. 10Анайып эки јылдыҥ туркунына болды, оныҥ учун Асияда јаткан ончо иудейлер де, еллиндер де Иисус Кайраканныҥ сӧзин уктылар.

11Кудай дезе Павел ажыра саҥ башка кайкамчылу ийде-кӱчтӱ керектер јайаар болды. 12Керек дезе, ол кийген арчуулдарды ла курларды алып, оору улуска тийгискенде, олор јазылып, кара јелбистер чыгып тургандар+.

13Оноҥ болгой неме билер бир кезик тенибер иудейлер де Иисус Кайраканныҥ адын адап, ӧзӧк-буурында кара јелбистер бар улустыҥ алдында айдар болдылар:

– Павел јарлыктап турган Иисустыҥ адын адап, слерге јакарып турубыс!+

14Олор иудей укту Скева деп улу абыстыҥ јети уулы болгон. 15Је кара јелбис олорго айтты:

– Иисусты билерим, Павел де меге таныш, а слер кемдер+?

16Ӧзӧк-буурында кара јелбистӱ кижи олорго чурап барала, ончозыныҥ той-токпогын берди, олор ол айылдаҥ куу-јылаҥаш ла каны-јини јайраган чыга јӱгӱрдилер.

17Бу болгоны Ефесте јаткан ончо иудейлерге де, еллиндерге де угуларда, ончозы коркый бердилер, Иисус Кайраканныҥ ады улуркадылды. 18Кудайга бӱткендердеҥ кӧп улус келип, бойыныҥ керектерин ачып ла јарлап турдылар+. 19Илбизиндеп јӱргендердиҥ тапту кӧбизи тӱрбектерин чогуп, ончо улус кӧзинче ӧртӧдилер. Баазын чотоп кӧрӧрдӧ, бежен муҥ мӧҥӱн акчага турар болды.

20Кайраканныҥ сӧзи анайып элбеде јайылып, кӱч алынып турды+.

21Мыныҥ кийнинде Павел Македония ла Ахаияны ӧдӧлӧ, Иерусалимге барар деп, тынга баштадып шӱӱп, айтты:

– Анда бололо, меге Римди де кӧрӧр керек+.

22Болушчыларыныҥ экӱзин – Тимофей ле Ерастты Македония јаар ийип, бойы кезек ӧйгӧ Асияда артып калды+.

Ефестеги тӱймеен

23Бу ӧйдӧ Кайраканныҥ јолына удура јаан тӱймеен болды. 24Мӧҥӱн эдимдердиҥ узы Димитрий деп кижи мӧҥӱннеҥ Артемиданыҥ байзыҥыныҥ сомдорын эдип, устарга јакшы иштеп алар арга берип турган. 25Ол олорды ла андый ок ӧскӧ дӧ устарды јууйла, айтты:

– Најылар! Бу иштеҥ аргалу јадыныс камаандузын билеригер. 26Кижиниҥ колыла эдилгени кудайлар эмес деп айдып, бу Павел бойыныҥ ӱредӱзиле јаҥыс та Ефесте эмес, је Асия ичинде кӧп улусты јаман керекке баштап алганын кӧрӱп ле угуп јадыгар. 27Биске оныҥ јеткер-чочыдузы јаҥыс та ижибисти кыйа кӧрӱп баштаарында эмес, је улу абакай кудай Артемиданыҥ ӧргӧӧзин неге де бодобой баргылаар, бастыра Асия ла телекей бажырган кудайыс улу болгон учурын јылыйтар.

28Мыны угала, олор казырланып,

– Ефестиҥ Артемидазы улу! – деп, кыйгырыжа бердилер.

29Кала кӱйбӱреп, Павелдиҥ эки јолдожын – Македонияныҥ улузын Гаий ле Аристархты тудуп, улус јуулатан јер јаар ончозы бир кижидий јӱгӱрдилер+. 30Павел улустыҥ ортозына барып кирейин деерде, ӱренчиктер оны божотпой турдылар. 31Анайда ок Асияныҥ кезик јаандары, Павелдиҥ најылары, ого улус ийип, јуунга барбазын деп сурадылар.

32Ол ӧйдӧ бирӱзи бир, экинчизи эки деп кыйгырыжып турды, нениҥ учун дезе јуунныҥ аайы-бажы јок болгон. Не керектӱ јуулганын кӧбизи билбес те болгон. 33Ол тушта иудейлер Александр деп кижини ичкери чыгаргандар. Кезиктери улус ортодоҥ ого јӧп айдып турдылар. Александр колыла јаҥып, улуска сӧс айдарга сананды. 34Је ол иудей кижи болгонын билеле, ончозы бир ӱнле: «Ефестиҥ Артемидазы улу!» – деп, кыйгырыжып чыкты. Мынайда эки саат кире кыйгырдылар. 35Каланыҥ качызы олорды токунадала, айтты:

– Ефестиҥ улузы! Ефес кала улу Артемиданыҥ ла теҥеридеҥ тӱшкен оныҥ сӱр-кебериниҥ коручызы болгонын ак-јарыкта кем билбес? 36Мында блааш-тартыш јок болзо, слерге токыналу болор, изӱ тарыйын неме этпес керек. 37Слер дезе байзыҥды да тонобогон, абакай кудайыгарды да јамандабаган бу эр улусты экелдигер. 38Димитрий ле оныла кожо ӧскӧ дӧ устар кемге-кемге комыдалду болзо, јаргы ла проконсулдар бар: бой-бойына комыдазын. 39База кандый-бир неме бедиреп турган болзогор, ол учурлу јуунда кӧрӱлер. 40Бу јуун учун актанып болбозыс, бир де шылтак јокко бӱгӱн болгон тӱймеен учун бисти бурулаар чочыду бар.

Мынайда айдала, ол јуулган улусты божодып ийди.

20

Павел Македония ла Елладада

20^1Тӱймеен токтоордо, Павел ӱренчиктерди алдырып, олорды ӱредип јакыйла, јакшылажып, Македония јаар атанды+. 2Андагы јерлерди ӧдӱп, бӱдӱп тургандарды кӧп сӧстӧрлӧ тыҥыдып, Елладага келди. 3Анда ӱч ай јӱрӱп, Македонияла бурылар деп шӱӱди, нениҥ учун дезе ол Сирия јаар јӱзӱп баратса, иудейлер оны ӧлтӱрерге тургандар+. 4Оны Верияныҥ кижизи, Пиррдиҥ уулы, Сосипатр, Фессалоникадаҥ Аристарх ла Секунд, Дервияныҥ кижизи Гаий, Тимофей, Асиядаҥ Тихик ле Трофим Асияга јетире ӱйдежип јӱргендер+. 5Олор озолоп барала, бисти Троадада сакыгандар+. 6Бис дезе, ачытпаган калаш быжырып јийтен кӱндердиҥ кийнинде Филиппыдаҥ јӱзӱп чыгала, беш кӱннеҥ олорго Троадага једип бардыс. Анда јети кӱн јӱрдис+.

Павел уулды тиргискени

7Суббот кӱнниҥ кийнинде ӱренчиктер калаш сындырарга јуулышты. Эртезинде атанар деп, Павел олорло эрмектежип, тӱн ортозына јетире сӧс айтты+. 8Бис јуулган ӱстиндеги кыпта кӧп јарыткыштар кӱйӱп турган. 9Павелдиҥ эрмек-куучыны удап барадарда, кӧзнӧктӧ Евтих деп бир уул ӱргӱлеп отурган. Учында уйкуга јыга соктырып, ӱчинчи каттаҥ јерге јыгылган. Оны јердеҥ кӧдӱрерде, ол божоп калтыр. 10Павел тӱжӱп, оныҥ ӱстине јаба јадып, айтты:

– Тӱймешпегер, ол тирӱ.

11Ӧрӧ чыгып, калаш сындырып, ажанды; таҥ атканча тапту эрмектежеле, чыгала, јӱре берди. 12Бу ортозында уулды эзен-амыр бойын экелип, айдыжы јок сӱӱнип, токынап калдылар.

Троаданаҥ Милет јаар јорыктаганы

13Бис дезе керепле Асс јаар озо јӱстис. Павелди анда отургызып аларга турганыс, ол бойы оноор јойу барар деп шӱӱп, анайда јакарган. 14Биске ол Асста туштаарда, оны керепке алып, Митилинага келдис. 15Оноортынаҥ јӱзӱп чыгала, эртезинде Хиоско теҥдештис, соҥы кӱн дезе Самоско јеттис, Трогиллияда бололо, база бир кӱннеҥ Милетке келдис. 16Асияда саадап калбаска, Павел Ефеске тӱшпес деп шӱӱген. Ол, аргалу болзо, Беженинчи дейтен кӱнде Иерусалимде болорго бачымдап турган+.

Серкпедеги јаандарла айрылышканы

17Павел Милеттеҥ Ефес јаар улус ийип, серкпедеги јаандарды бойына алдырды. 18Олор једип келерде, айтты:

– Асияга келгели, баштапкы кӱннеҥ ала слерле кожо кажы ла кӱн канайда јӱргенимди билеригер:+
19бастыра бойым јобожып, кӧстиҥ јажын тӧгӱп, иудейлердиҥ кара санаазынаҥ улам меге једишкен ченелтелерди ӧдӱп, Кайраканга иштедим. 20Слерге не де керегинде јарлыктагамда, слерди ончо улус алдында ла айылдар сайын неге де ӱреткемде, тузалу бир де неме божотподым. 21Кудайга баштанатаны, Иисус Христос Кайраканыска бӱдетени керегинде канайып иудейлерге, анайып еллиндерге де кереледим. 22Је бат, эмди Тынныҥ кӱӱнине багып, Иерусалим јаар барып јадым, анда меге не туштаарын билбей јадып. 23Билетеним јаҥыс: мени кынјы ла ачу-корон сакып јат деп айдып, Агару Тын ончо калалар сайын меге керелейт+. 24Је мен јӱрӱмимди эмеш те баалабай јадым, Иисус Кайраканнаҥ алган ижимди ле керегимди – Кудайдыҥ улу јакшылыгыныҥ Сӱӱнчилӱ Јарын сӱӱнип јарлыктайтанын бӱдӱрип божодотон ло болзом+. 25Кудайдыҥ Каандыгын јарлыктап, ортогордо базып јӱрген бойымныҥ чырайымды кемигер де база кӧрбӧс деп, эмди мен билерим. 26Оныҥ учун бӱгӱн слерге керелеп турум: ончозыныҥ канынаҥ мен ару, 27нениҥ учун дезе, бир де јажырбай, Кудайдыҥ амадузын слерге јарлыктагам.

28Бойыгарды ла ончо ӱӱрди чеберлеп корыгар! Кӱдӱчилер ӱӱрин кичеегени чилеп, слер де Бойыныҥ каныла Ол јӧӧгӧн Кайраканныҥ ла Кудайдыҥ Серкпезин – Агару Тын слерди ондо јааны эдип туткан Серкпени кичеегер+. 29Јӱре берзем, слерге казыр бӧрӱлер кирип, ӱӱрге килебезин билерим+.

30Ӱренчиктерди баштап алып, бойыныҥ кийнинеҥ апарарга, кӱн-тескери неме айдар улус слердиҥ де ортогордоҥ табылар+. 31Оныҥ учун ойгу болыгар! Ӱч јылдыҥ туркунына кажыгарды ла кӧзимниҥ јажы акканча тӱн-тӱш токтобой ӱреткенимди ундыбагар+.

32Эмди слерди, карындаштар, Кудайга ла Оныҥ сӧзиниҥ јакшылыгына берип јадым. Ол слерди тыҥыдар, бойын Кудайга агарулаган улус ортодо энчи берер аргалу+. 33Мен кемнеҥ де мӧҥӱн де, алтын да, кийим де алайын дебедим+. 34Меге ле мениле кожо јӱрген улуска керектӱ немелерди бу кызыл колымныҥ кӱчиле иштеп алганымды бойыгар билеригер+. 35Мынайда иштеп, арга-чыдал јок улусты јӧмӧӧр керек, Иисус Кайраканныҥ Бойыныҥ «Алып турганы эмес, берип турганы оноҥ артык кежиктӱ» деген сӧзин ундыбас керек деп, слерге ончо јанынаҥ кӧргӱстим+.

36Мынайда айдала, ол тизеленип, олорло кожо мӱргиди+. 37Ончозы ыйлап, Павелдиҥ мойнына артылып, оны окшоп турдылар. 38Анчада ла «мени база кӧрбӧзигер» дегенине санааркадылар. Оноҥ оны керепке јетире ӱйдежип койдылар.

21

Иерусалим јаар јолдо

21^1Олордоҥ айрылып, јӱзӱп чыгала, кӧнӱ јолло Коско, эртезинде Родоско, оноортынаҥ Патарага келдис. 2Финикия јаар барып јаткан керепти таап, ого отурып, јӱзӱп ийдис. 3Кипр кӧрӱнип келерде, оны тӱштӱктей ӧттис, Сирия јаар ууланып, Тирдиҥ јарадына токтодыс, нениҥ учун дезе анда керептиҥ кожын тӱжӱрер керек болгон. 4Ӱренчиктер табала, олордо јети кондыбыс. Олор Павелди Иерусалим дӧӧн барбазын деп, Тынла айдыжып турдылар+. 5Бу кӱндерди ӧткӱреле, чыгып бардыс. Бисти ончозы ӱйлериле, бала-барказыла кожо каланыҥ ары јанына јетире ӱйдештилер. Талайдыҥ јарадында тизеленип, мӱргидис+. 6Бис олорло јакшылажала, керепке отурдыс, олор дезе айлына јандылар.

7Јӱзӱп божойло, Тирдеҥ Птолемаидага једип келдис. Анда карындаштарды уткыйла, олордо бир кондыбыс. 8Эртезинде атанып, Кесарияга келдис. Сӱӱнчилӱ Јардыҥ јарлыкчызы, јети болушчыныҥ бирӱзи Филипп-эшке кирип, ондо артып калдыс+. 9Ол Кудайдыҥ сӧзин јарлап јӱрген тӧрт кысту болгон+. 10Анда кӧп кӱндерге саадап калдыс. Бу ӧйдӧ Иудейдеҥ Агав деп бир јарлыкчы келди+. 11Биске кирип, Павелдиҥ курын алала, бойыныҥ колы-будын кӱлӱп, айтты:

– Агару Тын мынайда айдат: «Бу курдыҥ ээзи болгон эрди иудейлер Иерусалимде мынайда ок кӱлӱйле, кара јаҥдулардыҥ колына берер».

12Мыны угала, бис те, јербойыныҥ да улузы Павелди Иерусалим дӧӧн барбазын деп сурадыбыс+. 13Је Павел каруу јандырды:

– Слер кайттыгар? Сыктажып, јӱрегимди шыркалап, канайып туругар? Мен кӱлӱдердеҥ болгой, Иисус Кайраканныҥ ады учун Иерусалимде ӧлӧргӧ дӧ белен+.

14Ол јӧпкӧ кирбей турарда, бис токынап,

– Кайраканныҥ табы болгой – дештис.

15Бу кӱндердиҥ кийнинде шыйдынала, Иерусалимге бардыс. 16Кесариядаҥ бисле кожо ӱренчиктердиҥ кезиги барып, Мнасон-эшке токтоорго, бисти ого апаргандар. Ол эртеги ӱренчиктердиҥ бирӱзи, Кипрдиҥ кижизи, болгон.

Иерусалимде

17Иерусалимге келеристе, карындаштар бисти сӱӱнчилӱ уткыды. 18Эртезинде Павел бисле кожо Иаковко барды. Серкпедеги јаандар база ончозы келди+. 19Павел олорды уткыйла, оныҥ иштеп јӱргениле ӧскӧ калыктар ортодо Кудай нени јайаганын јӱргеери айда берди. 20Мыны угала, олор Кудайды алкап, Павелге айттылар:

– Иудейлердеҥ канча тӱмен кижи Кудайга бӱткенин кӧрӱп туруҥ ба, карындаш, олор ончозы Јасакка јайылган улус+. 21Ӧскӧ калыктар ортодо јаткан ончо иудейлерди балдарын томдобозын, чӱм-јаҥдарла јӱрбезин деп, Моисейдиҥ Јасагынаҥ туура барарына ӱредип тургаҥ деп, сен керегинде олорго айткандар+. 22Айдарда, бис канайдаак? Улус јуулатан эмтир, олор сени келген деп, угуп ийер эмей. 23Сен бистиҥ айтканыбысла эт. Бисте Кудайга черттӱ тӧрт кижи бар. 24Олорды алып, кожо арутал, баштарын кайчылап алзын деп, олор учун тӧлӧп бер. Ол тушта сен керегинде олордыҥ укканы чын эмес, сен бойыҥ да Јасакты бӱдӱрип јӱргенчеҥ деп, ончозы билип алар+.

25Кудайга бӱткен ӧскӧ калыктар керегинде айткажын, олорго бис самара ийип, олор андый чӱм-јаҥдарды бӱдӱрбезин деп шӱӱп, чалуларга тайганныҥ эдин, канын, бууп ӧлтӱрген тындуныҥ эдин јибей, балыр јӱрӱм јӱрбей, бойлорын чеберлезин деп јакыганыс+.

26Айдарда, Павел бу улусты алып, олорло кожо аруталды. Эртезинде байзыҥга кирип, аруталыштыҥ кӱндери качан божоорын ла олордыҥ кажызы ла учун качан тайылга эдилерин јарлады.

Павелди каруулга алганы

27Аруталыштыҥ јети кӱни божоп јадарда, Асияныҥ иудейлери Павелди байзыҥда кӧрӧлӧ, улусты тӱймедип, оны тудала, 28кыйгырыжа бердилер:

– Израильдиҥ улузы, болужыгар! Бу кижи кайда ла ончо улусты калыкка, Јасакка ла бу јерге удура ӱредип туру. Керек дезе байзыҥга еллиндерди кийдирип, бу агару јерди быртыткан+.

29Олор мыныҥ алдында калада оныла кожо Ефестиҥ Трофим деп кижизи јӱргенин кӧргӧндӧр, оныҥ учун Павел оны байзыҥга кийдирген деп санангандар+.

30Кӧдӱре кала кыймырап чыкты, кӧп улус јӱгӱрижип келди. Павелди тудала, байзыҥнаҥ алып чыктылар, ол ло тарый эжиктерди бӧктӧп ийдилер. 31Олор Павелди ӧлтӱрерге турарда, бастыра Иерусалим тӱймеп јат деп, рим черӱчилдердиҥ муҥ бажына табыш јетти. 32Ол тургуза ла јуучылдарды ла јӱс башчыларын алып, олор јаар ууланды. Муҥ јуучылдыҥ јаанын ла јуучылдарды кӧрӧлӧ, Павелди сокпой бардылар. 33Айдарда, муҥ бажы Павелге базып келеле, оны каруулга алып, эки кынјыла кынјылазын деп јакарды, ол кем, нени эткен деп сурады+. 34Улус ортозынаҥ бирӱзи бир, экинчизи эки деп, кыйгырыжып турдылар. Тал-табыштаҥ улам чынын билбей салала, ол Павелди шибееге апарзын деп јакарды+. 35Павел шибеениҥ текпижинде болордо, улуска кыстадып, јуучылдарга оны кол бажына алып апарарга келишти. 36Кӧп улус кийнинеҥ ээчий барып,

– Оны ӧлтӱрер! – деп, кыйгырыжып турган.

37Шибееге кирер алдында Павел муҥ бажына айтты:

– Сеге бир неме айдарга јараар ба?

– Сен гректеп билериҥ бе? – деп, онызы айтты. – 38Айдарда, јуукта јаҥы тӱймеен баштап, тӧрт муҥ тонокчыны куба чӧлгӧ алып чыккан Египеттиҥ кижизи сен болорыҥ ба?

39Павел каруу јандырды:

– Мен – иудей, Киликияныҥ тапту јарлу калазыныҥ, Тарстыҥ, кижизи. Улуска баштанарга јӧбиҥ бер деп, сени сурап турум+.

40Муҥ бажы јӧбин берди. Павел текпиште туруп, улуска колын јаҥыды. Ыҥ-шыҥ боло берерде, олорго еврейлеп айдып баштады.

22

Павел Иерусалимниҥ еврейлерине баштанганы

22^1– Эрлер, карындаштар ла адалар! Эмди слердиҥ алдыгарда бойымды корулап айдарымды угыгар.

2Павел еврейлеп баштанганын угала, там тымыдылар. 3Ол айтты:

– Мен – Киликиядагы Тарста туулган, је бу калада сургадылган иудей. Мениҥ ӱредӱчим Гамалиил болгон, ол мени адалардыҥ Јасагына быжу ӱреткен. Бӱгӱнги слер чилеп, Кудайга кичеенип беринип јӱрӱм+. 4Мен Кайраканныҥ јолын тыҥ истегем, эр де, ӱй де улусты кижендеп, тӱрмелегем+. 5Мынайып јӱргенимди улу абыс ла ончо јаандар керелеп айдар. Олордоҥ Дамасктагы карындаштарга самаралар алала, анда болгон улусты кижендеп, кезедерге Иерусалимге экелейин деп, барып јаткам+. 6Мен јолдо тужымда, Дамаскка јууктап келедеримде, тал-тӱш киреде кенетийин теҥеридеҥ мени эбире улу јарык чалыдып ийген+. 7Јерге јыгылып, «Савл, Савл, Мени не истежип туруҥ?» – деп, меге айткан ӱн уккам. 8«Сен кем, Кайракан?» – деп, мен сурагам. «Мен – сен истеечи, Назарет јеринеҥ Иисус» – деп, Ол каруу јандырган. 9Мениле кожо јӱргендер јарыкты кӧрӱп коркыган, је меге Айдып Турганныҥ ӱнин укпаган. 10«Мен нени эдейин, Кайракан?» – деп сурагам. Кайракан дезе айткан: «Туруп, Дамаскка бар. Сен нени эдер учурлу сеге ончозы анда айдылар». 11Байагы јаркыннаҥ улам нени де кӧрбӧгӧм, јолдошторым мени јединип, Дамаскка экелгендер.

12Јасакла јӱрген, јербойыныҥ ончо иудейлери ортодо јакшы ады чыккан Анания деп бир кижи+
13меге келип, јууктай базып, айткан: «Савл карындаш, кӧзиҥ ачылзын!» Бу ла тарый оны кӧрӱп ийгем. 14Ол айткан: «Кудайдыҥ табын билип алзын, Актуны кӧрӱп, Оныҥ ӱнин Бойынаҥ уксын деп, Сени ада-ӧбӧкӧлӧристиҥ Кудайы талдап алган. 15Сен нени кӧргӧниҥ ле нени укканыҥ керегинде ончо улус алдында Ого керечи болорыҥ+. 16Эмди не табыланып туруҥ? Туруп, креске тӱш, кинчектериҥ ташталзын деп, Оныҥ адын бойыҥа кычыр»+.

17Мен Иерусалимге бурылып, байзыҥда мӱргип турала, кӧрӱлтеге алдырып,+
18Кайраканды кӧрӱп ийгем. Ол меге айткан: «Јылгырлап, Иерусалимнеҥ капшай чыгып бар, нениҥ учун дезе олор Мен керегинде керелегениҥди укпас». 19Мен айткам: «Кайракан, Сеге бӱткендерди тӱрмелеп, синагогаларда сокконымды олор билер. 20Сениҥ керечиҥ Стефанныҥ каны тӧгӱлип турарда, мен бойым анда туруп, мыны јарадып, оны ӧлтӱрип јаткан улустыҥ кийимин каруулдагам»+. 21Кайракан меге айткан: «Бар, Мен сени ыраакка, ӧскӧ калыктарга ийерим».

Павел – Римниҥ кижизи

22Олор Павелди бого јетире уктылар, је бу сӧстӧрдиҥ кийнинде кыйгырыжа бердилер:

– Јер-ӱстинде мындый кижи јок болзын! Ого јӱрерге јарабас!

23Олор кыйгырыжып, кийимдерин мергедеп, кейге тоозын-тобрак чачып турдылар. 24Олордыҥ Павелге мынайда кыйгырыжып турганыныҥ шылтагын билерге, оны шибееге кийдирип, камчылап туруп шылазын деп, муҥ јуучылдыҥ јааны јакарды. 25Је Павелди кайышла кере тартып ийерде, ол анда турган јӱс бажына айтты:

– Римниҥ кижизин камчылаарга, ого ӱзеери јаргы јогынаҥ, слерге јараар ба+?

26Јӱс јуучылдыҥ јааны мыны угала, муҥ бажына базып келип, јетирди:

– Нени эдейин деп тургаҥ? Бу кижи – Римниҥ кижизи.

27Айдарда, муҥ бажы Павелге базып келеле, сурады:

– Айт меге, сен Римниҥ кижизи бе?

– Эйе – деп, ол каруу јандырды.

28Муҥ бажы айтты:

– Римниҥ кижизи болорго, мен јаан акча тӧлӧгӧм.

– А мен энедеҥ чыгарымда, Римниҥ кижизи болгом – деп, Павел айтты.

29Бу ла тушта оны кыйнайын дегендер оноҥ јана болдылар. Муҥ бажы дезе, Римниҥ кижизин кынјылаганын билеле, коркый берди.

30Эртезинде иудейлер Павелди не деп бурулап турганын чокым билип аларга, оны кынјыдаҥ јайымдады. Улу абыстарды ла ончо оток-кӱреени јуулзын деп јакарып, Павелди экелеле, олордыҥ алдына тургусты.

23

Павел оток-кӱрее алдында

23^1Оток-кӱреениҥ улузына чике кӧрӱп, Павел айтты:

– Эрлер, карындаштар! Мен бӱгӱнге јетире Кудайдыҥ алдында јӱрегим ачык јӱргем+.

2Улу абыс Анания дезе Павелге коштой турган улуска:

– Оныҥ эрдине согыгар – деди+.

3Айдарда, Павел ого айтты:

– Сени Кудай согор! Тыштыҥ сениҥ ак, ичиҥ кара. Сен Јасакла јаргылаарга отурып јадыҥ, бойыҥ дезе, Јасакты бузуп, мени соктырып јадыҥ.

4Коштой тургандар айдышты:

– Кудайдыҥ улу абызын јамандап туруҥ ба+?

5Павел каруу јандырды:

– Карындаштар, оны улу абыс деп билбедим. Бичилген сӧс бар: «Калыктыҥ башчызын јаман айтпа».

6Мындагы улустыҥ бир јарымы саддукейлер, экинчи јарымы фарисейлер деп билеле, Павел оток-кӱрееде тыҥыда айда берди:

– Эрлер, карындаштар! Мен фарисей, фарисейдиҥ уулы. Мени ӧлгӧндӧрдиҥ тирилерине иженип јӱргеним учун јаргылап јадылар+.

7Ол мынайда айдарда, фарисейлер ле саддукейлер ортодо ӧӧн-бӧкӧн чыгып, јуун бӧлине берди: 8саддукейлер тирилиш јок, ангел де, тын да јок дейтен, фарисейлер дезе бу ончозы бар дейтен+. 9Јаан кыйгы-кышкы чыкты. Фарисейлер јанынаҥ бичикчилер ӧрӧ туруп, сӧс блаажып, айдып турдылар:

– Бу кижидеҥ јаман неме таппай турубыс. Ого тын эмезе ангел айткан болзо, не болор? Кудайга удурлашпактар+.

10Ӧӧн-бӧкӧн кӧҥжип турарда, муҥ бажы Павелди јара тарткылап ийеринеҥ айап, јуучылдарды тӧмӧн тӱшсин, Павелди олордыҥ ортозынаҥ алып, шибееге апарзын деп јакарды.

11Эртезинде тӱнде Кайракан Павелге кӧрӱнип, айтты:

– Јалтанба, Мен керегинде Иерусалимде керелегениҥ чилеп, сеге Римде де керелеер керек+.

Иудейлердиҥ јӧптӧжӱзи

12Таҥ адарда, иудейлер јӧптӧжип, Павелди ӧлтӱрбегенче курсак јибес, неме ичпес болуп чертендилер. 13Анайып чертенгендери тӧртӧннӧҥ ажыра кижи болгон. 14Олор улу абыстарга ла јаандарга келип, айттылар:

– Павелди ӧлтӱрбегенчебис, неме јибес болуп бойыс ортодо чертендис. 15Анайдарда, слер оток-кӱрееле кожо оныҥ керегин чикелей кӧрӧӧчи болуп, оны слерге экелзин деп, бӱгӱн ле муҥ бажын сурагар. Бис дезе, ол јууктаарга јеткелекте, оны ӧлтӱрерге белен.

16Бу туйка јӧптӧжӱ керегинде Павелдиҥ јеени угала, келип, шибееге кирип, ого тил јетирди. 17Павел јӱс јуучылдыҥ јааныныҥ бирӱзин бойына кычырып, айтты:

– Бу уулды муҥ бажына апар, оныҥ ого айдар сӧзи бар.

18Онызы уулды муҥ бажына экелип, айтты:

– Кижендӱ Павел мени бойына кычырып алала, бу уулды сеге экелзин деп сураган, оныҥ сеге айдар сӧзи бар.

19Муҥ бажы уулды колынаҥ тудуп, туура јединеле, сурады:

– Сен меге нени айдайын деген эдиҥ?

20Онызы каруу јандырды:

– Павелдиҥ керегин чикелей кӧрӧӧчи болуп, эртен оны оток-кӱрееге экелзин деп, иудейлер сени сураарга эрмектежип алган. 21Је сен олорды укпа, олордыҥ тӧртӧннӧҥ ажыра кижизи Павелди тозуп алган. Оны ӧлтӱрбегенче, курсак јибес, неме ичпес болуп бойлоры ортодо чертенген. Эмди олор белен, сениҥ јакарууҥды сакып јадылар.

22Айдарда, муҥ бажы уулды божодып, јакарды:

– Мыны меге угусканыҥды кижиге айтпа.

Павелди Кесария јаар аткарганы

23Оноҥ јӱс јуучылдыҥ јааныныҥ экӱзин алдырала, айтты:

– Тогус саат эҥирде Кесария јаар барзын деп, эки јӱс јуучылды, атту јетен черӱчилди ле эки јӱс адучыны белетеп койыгар. 24Анайда ок Павелди миндиреле, башчы Феликске эзен-амыр јетирерге эштек аттар беригер+.

25База мындый самара бичиди: 26«Клавдий Лисий улу башчы Феликске эзен-амырын јетирип туру!

27Бу кижини иудейлер тудала, ӧлтӱрерге јаткан. Мен јуучылдарла келип, ол Римниҥ кижизи деп билеле, оны аргадап,+
28не деп бурулап турганын билерге, олордыҥ оток-кӱреезине экелдим+. 29Олордыҥ јасагы јанынаҥ бир кезик сурактарла јӧпсинбегени учун оны бурулап турган эмтир. Је оны ӧлтӱргедий эмезе тӱрмелегедий бир де буру јок болуптыр+. 30Бу кижини иудейлер ӧлтӱрерге турган деп, меге табыш једерде, оны сеге ылтам ийдим. Бурулаачы улусты да сениҥ алдыҥда ого удура айтсын деп јакардым. Су-кадык јӱр»+.

31Јуучылдар јакаруны бӱдӱрерге, Павелди тӱнде Антипатридага апардылар. 32Эртезинде оны атту улусла аткарып, бойлоры шибееге бурулдылар.

33Атту улус Кесарияга келип, башчыга самараны јетирип, Павелди табыштырып бердилер. 34Башчы самараны кычырала, ол кажы јердиҥ деп сурады. Киликиядаҥ деп угала, айтты:+

35– Сени бурулаган улус келзе, сени сурап угарым.

Оноҥ Павелди Иродтыҥ ӧргӧӧзинде каруулда тутсын деп јакарды.

24

Павелди бурулаганы

24^1Беш кӱнниҥ бажында улу абыс Анания бир кезик јаандарла, сӧс айдып билеечи кандый да Тертулл деп кижиле кожо келип, башчы алдына Павелге удура комыдал угустылар+.

2-3Оны алдырып келерде, Тертулл бурулашты баштап, мынайда айтты:

– Айланайын, Феликс! Сениҥ шылтууҥда орооныс амыр-энчӱ јадыры, бу калыктыҥ јӱрӱмин јарандырарга сен кӧпти эдип јадыҥ. Оны бис ончо јанынаҥ јарадып, сеге кайда ла алкыш-быйанысты айдадыс. 4Је сени база јоботпоско, биске буурзак бойыҥ, айтканысты кыскарта уксын деп, сурап турубыс. 5Бу кижи булгак чыгараачы, ол телекейде јуртаган ончо иудейлер ортодо тӱймеен кӧдӱрип, назорейлердиҥ кыймыгузын башкарып турганыныҥ јартына чыктыс+. 6Оноҥ болгой байзыҥды быјарсыдарга тидинген, је оны тудуп алганыс. Оны бистиҥ јасакла јаргылаарга сананганыс,+
7је муҥ јуучылдыҥ бажы Лисий келип, бу кижини бистеҥ албанла айрып, сеге ийген. 8Бисти де, оны бурулаачыларды, сеге барзын деп јакарган. Оны шылайла, не деп бурулап турганысты оныҥ бойынаҥ билип алар аргаҥ бар.

9– Эйе, андый – дешкилеп, иудейлер оныҥ бурулап айтканын лаптадылар.

Феликс башчыныҥ алдында Павелдиҥ айткан сӧзи

10Айтсын деп, башчы Павелге имдеп кӧргӱзерде, ол каруу јандырды:

– Бу калыкты узак јылдарга чындык јаргылап келгениҥди билип, керегимди јайым корулаарым. 11Кудайга бажырарга Иерусалимге келгеним он эки кӱннеҥ ӧтпӧгӧнин билип алар аргаҥ бар. 12Байзыҥда да, синагогаларда да, кала да ичинде кандый бир кижиле сӧс блаажып эмезе калыкты кӱйбӱредип турганымды олор кӧрбӧгӧн. 13Эмди мени не деп бурулап тургандарыныҥ чынын сеге керелеп болбой јадылар. 14Је мен Јасакта ла јарлыкчылардыҥ бичигенинде айдылганына ончозына бӱдӱп, олор тӧгӱн деп адап турган ӱредӱле адаларыстыҥ Кудайына иштеп јӱргеним чын деп, сеге ачыгынча айдып турум. 15Мен олор чылап ок, актулар да, акту эместер де тирилерине бӱдӱп, Кудайга иженедим+. 16Оныҥ учун бойым да Кудайдыҥ ла улустыҥ алдында јаантайын јӱрегим ачык јӱрейин деп кичеенедим+.

17Узак јылдардыҥ кийнинде калыгыма быйан јетирейин, берӱ эдейин деп, Иерусалимге бурылгам+. 18Бу тужында мени байзыҥда аруталып калганымды кӧргӧндӧр. Анда калык та, тал-табыш та јок болгон+. 19Мени кӧргӧн улус дезе Асияныҥ кандый да иудейлери. Меге удура айдары бар болзо, олор мында сениҥ алдыҥда туруп, мени бурулаар учурлу болгон. 20Ол эмезе оток-кӱрее алдында турарымда, менеҥ не јазык тапкандарын бойлоры айтсын. 21Айса болзо, олордыҥ ортозында туруп, тыҥ ӱнденип, ӧлгӧндӧрдиҥ тирилери керегинде айткан сӧзим учун јаргылап јадыгар+?

22Мыны угала, Феликс олордыҥ керегин туура салып, айтты:

– Муҥ бажы Лисий келзе, слердиҥ керегеерди кӧрӱп, бу ӱредӱ керегинде јазап билип аларым.

23Ол Павелди каруулдазын, је бир эмеш јай берип, јуук улузыныҥ кемизине де оны кичеерин эмезе ого келерин буудактабазын деп, јӱс јуучылдыҥ јаанына јакарды.

24Бир канча кӱнниҥ бажында Феликс иудей укту Друзилла деп абакайыла кожо келип, Павелди алдырала, оныҥ Христос Иисуска бӱдетени керегинде айтканын угуп турган. 25Је Павел чындык, тудунатаны ла келер јаргы керегинде айдып турарда, Феликс коркып, айтты:

– Эмди бар, керек болзоҥ, сени бойыма алдырып аларым+.

26Бу ла ӧйдӧ ол божотсын деп, Павел ого акча берерине иженген. Оныҥ да учун ого улам сайын улус ийип, эрмектежип турган. 27Је эки јылдаҥ Феликсти Порций Фест солыган. Феликс иудейлердиҥ кӱӱнин јандырбаска, Павелди каруулда артырып койгон.

25

Павел каганныҥ јаргызын некегени

25^1Башчыныҥ јамызына тургалы ӱч кӱнниҥ бажында Фест Кесариядаҥ Иерусалим јаар атанды. 2-3Иерусалимде улу абыс ла иудейлердиҥ баштапкы болгон улузы Павелди бурулап, ого удура комыдал угустылар. Быйан эдип, оны Иерусалимге алдыртсын деп сурап, Фестти бӱдӱндирип турдылар. Бойлоры дезе Павелди јолдо тозоло, ӧлтӱрер болуп эрмектежип алгандар+.

4Фест каруу јандырды:

– Павелди Кесарияда каруулда туткылап јат, мен бойым да удабас оноор атанарым. 5Јамылу дегенигер мениле кожо атанзын, ол кижиниҥ јаманы бар болзо, оны бурулазын.

6Олордо сегис-он кӱн кире јӱреле, Фест Кесарияга бурылды. Эртезинде јаргычыныҥ јерине отурып, Павелди экелзин деп јакарды. 7Ол кирип келерде, Иерусалимнеҥ келген иудейлер оны курчай туруп, кӧп лӧ кату бурулап, је оныҥ чынын керелеп болбой турдылар. 8Павел дезе, бойын корулап, мынайда айтты:

– Мен иудейлердиҥ Јасагына да удура, байзыҥга да удура, Рим каганына да удура бир де јазык этпедим.

9Фест иудейлердиҥ кӱӱнин јандырбаска, Павелдеҥ сурады:

– Мен анда болуп, бу бурулаштар јанынаҥ сеге јаргыныҥ јӧбин чыгарзын деп, Иерусалим дӧӧн барарга тургаҥ ба?

10Је Павел айтты:

– Мен каганныҥ јаргызы алдында турум, мен мында ла јаргыладар учурлу. Иудейлерге мениҥ бир де јаманым јетпеген, онызын сен јакшы билериҥ+. 11Мен акту эмес болзом, ӧлӱмге тургадый кандый бир неме эткен болзом, ӧлӱмнеҥ кыйыжарга турганым јок. Је бу улустыҥ бурулажында чын јок болзо, мени олорго кемниҥ де берер јаҥы јок. Каганныҥ јаргызын некеп турум!

12Айдарда, Фест бойыныҥ оток-кӱреезиле шӱӱжип, каруу јандырды:

– Каганныҥ јаргызын некеген болзоҥ, каганга атанарыҥ+.

Павел Агриппа-каанныҥ алдында

13Бир канча кӱнниҥ бажында Кесарияга Фестти уткыырга, Агриппа-каан ла Вереника келди. 14Анда олор узак јӱрген учун, Фест каанга Павелдиҥ керегин јетирип, айтты:

– Феликс мында каруулда кандый да бир кижини артырып койгон. 15Мен Иерусалимде болорымда, иудей улу абыстар ла јаандар комудал угузып, оны јаргылазын деп некегендер. 16Је мен олорго каруу јандырдым: «Ӧскӧ улустыҥ кӱӱнине болуп кандый-бир кижини ӧлӱмге берер јаҥ Римниҥ улузында јок. Озо баштап бурулаткан кижи бурулаачы улусла кӧстӧжип, бурулашка удура коруланар арга алар учурлу». 17Оныҥ учун олор мениле кожо бери келерде, мен удатпай, эртезинде ле јаргычыныҥ јерине отурып, ол кижини экелзин деп јакардым. 18Бурулаачы улус оны чуҥдай алып, мениҥ сананганымла, јаман керек эткен деп бурулап айтпадылар. 19Је олор акту бойыныҥ Кудай јаҥын јаҥдайтаны ла ӧлӱп калган кандый да бир Иисус керегинде оныла кандый да сӧс блаашкандар, айла, Павел Оны тирӱ деп, чынын керелеп турган+. 20Бу сурактыҥ аайына чыгарында кӱчсинип, ол Иерусалим барып, бу јанынаҥ анда јаргыладарга туру эмеш пе деп сурадым. 21Је Павел керегин Август кӧрзин деп некеген учун оны каганга ийгенчем, каруулда тутсын деп јакардым.

22Агриппа Фестке айтты:

– Ол кижини мен бойым да угар кӱӱним бар.

– Эртен ле оны угарыҥ – деп, Фест каруу јандырды.

23Эртезинде Агриппа ла Вереника улуркаган келип, муҥ бажы бийлериле, каланыҥ јарлу улузыла кожо јаргы эдер јерге кирерде, Фесттиҥ јакарузыла Павелди экелдилер.

24Фест айтты:

– Агриппа-каан ла бисле кожо мында отурган эрлер! Иерусалимде де, мында да меге сӱрекей кӧп иудейлер келип, ого удура комыдал угускан. Ол кижини кӧрӱп туругар. Олор кыйгырыжып, «Ол јӱрбес учурлу» – дешкендер+. 25Је ол ӧлӱмге тургадый бир де неме этпегенин билип ийгем, бойы Августтыҥ јаргызын некеген учун оны ийер деп шӱӱгем+. 26Ол керегинде мениҥ каганга чокым бичиирим јок, оныҥ учун шиҥдеп кӧрӧлӧ, бичиир неме болзын деп, оны слердиҥ алдыгарга, анчада ла сениҥ алдыҥа, Агриппа-каан, тургустым. 27Мен бодозом, кижендӱни, бурузын кӧргӱспей, ийерге јарабас.

26

Павелдиҥ Агриппа-каан алдында айткан сӧзи

26^1Агриппа Павелге айтты:

– Сеге бойыҥ учун айдар јӧп берилип јат.

Айдарда, Павел колын сунуп, бойын корулаачы сӧзин айда берди:+

2– Агриппа-каан! Иудейлердиҥ ончо бурулажына удура бӱгӱн сениҥ алдыҥда коруланар аргам бар учун бойымды кежиктӱ кижи деп бодойдым, 3анчада ла сен иудейлердиҥ ончо чӱм-јаҥдарын ла блааш-тартышту шӱӱлтелерин јакшы билер кижи учун. Оныҥ учун мени чыдажып ук деп, сени сурап турум.

4Озо Иерусалимде калыгым ортозында јиит туштаҥ ала ӧткӧн јӱрӱмимди ончо иудейлер билер+. 5Олор мен керегинде туку качаннаҥ бери билер. Кӱӱндери бар болзо, бистиҥ јаҥдаштагы катудаҥ кату ууламјыла фарисей болуп јӱргенимди керелеер аргалу+. 6Эмди Кудайдаҥ ада-ӧбӧкӧлӧриске берилген сӧскӧ иженип јӱргеним учун јаргыныҥ алдында турум. 7Оныҥ бӱткенин кӧрӧргӧ иженип, он эки ӱйебис Кудайга тӱн-тӱш кичеенип бажырып јат. Шак бу ижемји учун, каан, иудейлер мени бурулап јадылар+. 8Кудай ӧлгӧн улусты тиргизип турганына нениҥ учун бӱтпей јадыгар+?

9Назарет јеринеҥ Иисустыҥ адына удура меге кӧпти эдер керек деп, мен бойым да санангам+. 10Мыны мен бойым Иерусалимде эдип јӱрдим. Улу абыстардаҥ јаҥ алып, кӧп агаруларды тӱрмелегем, олорды ӧлтӱргилеп турарда, јараткам+. 11Ончо синагогалар сайын олорды кӧп катап кезедип, албанла Иисусты јамандадып јӱргем. Кансырап, калјуурганыма, олорды керек дезе ӧскӧ дӧ калаларда истегем+.

12Бого болуп улу абыстардаҥ јаҥ ла јакылта алала, Дамаск јаар барадарымда,+
13тал-тӱште јолдо, каан, теҥеридеҥ кӱнниҥ чалузынаҥ јаркынду јарык кӧргӧм. Ол мени ле кожо барып јаткан улусты јарыдып ийген. 14Ончобыс јерге барып тӱжеристе, меге еврейлеп айткан ӱн уккам: «Савл, Савл, Мени не истейдиҥ? Сеге јыдага удура барарга кӱч». 15«Сен кем, Кайракан?» – деп, мен сурагам. «Мен – сеге истеткен Иисус – деп, Кайракан каруу јандырган. – 16Је ӧрӧ тур, будыҥа тур. Сени јалчы эдип, нени кӧргӧниҥниҥ, нени сеге ачарымныҥ керечизи эдип тударга, сеге кӧрӱнгеним бу. 17Иудей калыктаҥ ла ӧскӧ калыктардаҥ аргадап, эмди сени олорго ок ийип јадым. 18Кӧстӧрин ачарга, караҥуйдаҥ јарыкка, сатананыҥ јаҥ-табынаҥ Кудайга баштангылазын деп, кинчектери ташталзын деп, Меге бӱдӱп, јаҥдайла, бойын Кудайга агарулаган улус ортодо энчилӱ болгылазын деп, сени ийип јадым»+.

19Оныҥ учун, Агриппа-каан, теҥеридеҥ кӧргӧниме багып, 20озо Дамаскта ла Иерусалимде јаткандарга, оноҥ Иудей орооны ичине ле ӧскӧ калыктарга јӱргем. Олор кинчектерин алынып, Кудайга баштангылап, бу баштанганына тургадый керектер јайагылазын деп јарлыктагам+. 21Бу учун иудейлер мени байзыҥда тудала, ӧлтӱрерге ченешкен+. 22Је Кудайдаҥ келип турган болушла бӱгӱнге јетире чыдажып, кичӱге де, улуга да керелеп јадым. Бойымнаҥ бойым нени де айтпай, јарлыкчылардыҥ ла Моисейдиҥ болотон јаҥду дегенин айдып јӱрӱм: 23Христос кыйналып шыралаар, ӧлгӧн улус ортодоҥ эҥ баштап тирилер, бойыныҥ калыгына ла ӧскӧ калыктарга јарыкты јарлаар+.

24Ол анайда коруланып турарда, Фест тыҥ ӱнденип, айтты:

– Эдиреп јадыҥ сен, Павел! Кӧпти билетениҥ сени јӱӱлтип јат.

25– Мен эдиребей јадым, кӱндӱлӱ Фест – деп, Павел каруу јандырды. – Мениҥ айдып турганым чындык ла јолду. 26Ол керегинде каан билер, оныҥ учун оныҥ алдында мен јалтанбай айдып јадым. Оныҥ ајарузынаҥ бир де неме кыйбаганына бӱдӱп турум, нениҥ учун дезе бу ончозы туйук јерде болгон эмес. 27Јарлыкчыларга бӱдӱп јадыҥ ба, Агриппа-каан? Бӱдӱп турганыҥды билерим.

28Је Агриппа Павелге айтты:

– База ла эмеш, сен мени христиан болзын деп, бӱдӱндирип аларыҥ.

29Павел каруу јандырды:

– Ас беди, кӧп беди, јаҥыс та сен эмезиҥ, је бӱгӱн мени угуп турган ончо улус бу кынјыдаҥ башка, мендий ок болзын деп, мен Кудайды эреп-јайнаар эдим+.

30Ол мыны айдарда, каан ла башчы, Вереника ла кожо отурган улус ӧрӧ турдылар. 31Олор чыгып, бу кижи ӧлӱмге тургадый эмезе тӱрмеге отургадый неме этпей јат деп, бойлоры ортодо айдыштылар+. 32Агриппа дезе Фестке айтты:

– Каганныҥ јаргызын некебеген болзо, бу кижини јайымдагадый болгон.

Оныҥ учун башчы оны каганга ийер болды+.

27

Рим јаар јолдо

27^1Бисти Италия јаар јӱзер деп шӱӱлте эдилерде, Павелди ле кижендӱ бир кезик ӧскӧ дӧ улусты Августтыҥ черӱзиндеги јӱс јуучылдыҥ јааны Юлийге табыштырдылар+. 2Асияныҥ јараттарын кыйкай јӱзӱп јаткан Адрамиттиҥ керебине отурып, јолго атандыс. Бисле кожо Македонияныҥ Фессалоника калазынаҥ Аристарх деп кижи болгон+. 3Эртезинде Сидонго токтодыс. Юлий Павелге кижи кӱӱндӱ болуп, оны нӧкӧрлӧрине ийип, олордоҥ болуш алар јӧбин берди. 4Оноортынаҥ атанала, терс салкын соккон учун Кипрдиҥ ыжык јаныла јӱстис. 5Киликияныҥ ла Памфилияныҥ јараттарын кыйкай талайды кечеле, Ликияныҥ Мира калазына келдис. 6Анда јӱс јуучылдыҥ јааны Александрияныҥ Италия јаар јӱзӱп бараткан керебин табала, бисти ого отургызып ийди+.

7Узак ла араай јӱзӱп, Книдке арайдаҥ јеттис. Салкын кӧнӱ јӱзерге бербесте, Криттиҥ Салмона јаныныҥ ыжык јериле јӱстис. 8Критти сындай јӱк арайдаҥ ӧдӧлӧ, Ласея каланыҥ јуугындагы Јакшынак Токтодулар деп бир јерге келдис.

9Бис кӧп ӧй јылыйтканыс, оноҥ ары јӱзерге јеткерлӱ болгон, нениҥ учун дезе орозо до ӧдӱп калган. Айдарда, Павел олорды бӱдӱндирип, 10айтты:

– Эрлер! Бистиҥ јорыгыс јаҥыс та кошко ло керепке эмес, је јӱрӱмиске де јеткерлӱ ле јаан чыгымду болорын кӧрӱп турум.

11Је јӱс јуучылдыҥ јааны Павелдиҥ айткан сӧзине кӧрӧ, керепти баштап апараткан кижиге ле керептиҥ ээзине артык иженип турган. 12Бу токтодуда кыштаар айалга јок учун кӧп сабазы мынаҥ јӱзӱп, аргалу болзо, Криттиҥ Финик деп токтодузына једип, кыштап алар керек дежип тургандар. Ол тӱштӱк-кӱнбадыш ла тӱндӱк-кӱнбадыш салкыннаҥ јаблак јер болгон.

13Јеҥил тӱштӱк салкын согордо, ол ло керек деп сананып, талайчылар якорьды кӧдӱрип, Критти јараттай јӱстилер.

14Је удабай Критке «тӱндӱк-кӱнчыгыш» дейтен јоткон табарды+. 15Кереп јотконго алдырып, удура јӱзӱп болбой турды, бис салкынныҥ табына салдырып ийдис. 16Клавда дейтен бир кичинек ортолыкты ӧдӧ коноло, керептиҥ кийнинде колбогон кемени јӱк арайдаҥ аргадап алдыс. 17Оны кӧдӱреле, армакчыларла керепти орой бууладылар. Тайыс-чайрам јерге табарарынаҥ коркып, байканды тӱжӱрип, анайда ла айланыжып турдыс. 18Эртезинде јоткон калаптанып турарда, керептеҥ кошты чыгара чача бердилер. 19Ӱчинчи кӱнде бойыстыҥ колысла керептиҥ јепселдерин чачтыс. 20Канча кӱнге кӱн де, јылдыстар да кӧрӱнбей, јоткон коркыштанганча болды. Арт-учында аргаданар кандый да ижемјибис јылыйып калды. 21Узактаҥ бери кем де оозына курсак албаган. Айдарда, Павел олордыҥ ортозына туруп, айтты:

– Эрлер! Мениҥ сӧзимди угуп, Криттеҥ барбас керек болгон. Мындый јеткер де, чыгым да болбос эди. 22Је эмди слерди омок-сергек болорына кычырып турум. Слердиҥ кемигер де ӧлбӧс, јаҥыс кереп јайрадылып-сайалар. 23Мен Кудайдыҥ кижизи, Ого иштеп јӱрӱм. Оноҥ бу тӱнде меге ангел келип,+
24мынайда айткан: «Коркыба, Павел! Сен каган алдына барып турар учурлу. Је бат, Кудай сеге кожо јӱзӱп отурган улусты ончозын берди»+. 25Оныҥ учун омок-сергек болыгар, эрлер: меге айдылганыла болор деп, мен Кудайга бӱдӱп јадым. 26Бис кандый бир ортолыкка чыгара ташталар учурлу+.

27Адриа талайла айланышканыстаҥ ала он тӧртинчи тӱн кирди. Тӱн аразы киреде талайчылар кандый да јерге јууктап келедирис деп сезип ийди. 28Сууныҥ тереҥин кемјиирде, јирме кулаш эмтир; бир эмеш јӱзеле, катап кемјиирде, он беш кулаш болды. 29Ташту јерге табарбаска, коркып, керептиҥ кийни јанынаҥ тӧрт якорьды тӱжӱрип, таҥ адарын сакый бердилер. 30Талайчылар качарга ченежип, керептиҥ тумчугынаҥ якорьлорды таштаарга турган улус болуп, кемени талайга тӱжӱрерде, 31Павел јӱс јуучылдыҥ јаанына ла јуучылдарга айтты:

– Бу улус керепте артып калбаза, аргаданып болбозыгар.

32Айдарда, јуучылдар кемени туткан јоон армакчыларды кезип ийерде, ол сууга јӱре берди.

33Таҥ адар алдында Павел ончозын курсак јизин деп сӧстӧп, айтты:

– Курсак јибей, бӱгӱн он тӧртинчи кӱн сакып јадыгар. 34Оныҥ учун слерди курсак јизин деп сурап турум, онызы слерге аргаданарга кӱч кожор, бирӱгердиҥ де бажынаҥ кыл тӱшпес+.

35Мынайда айдала, ол калаш алып, ончозы алдында Кудайга алкыш јетирип, сындырала, јий берди+. 36Ончозы сергип, база курсак јидилер. 37Керепте бис ончобыс эки јӱс јетен алты кижи болгоныс. 38Тойоло, талайга буудай чыгара чачып, керепти јеҥилдеттилер.

39Таҥ адарда, јерди таныбай турдылар, је кумак јаратту кандый да булуҥды кӧрӱп ийдилер. Аргалу болзо, ого токтоорго ченежип кӧрӧр – дедилер. 40Якорьлорды кезип, талайга божодып ийдилер; тискинниҥ буузын чечип, алын байканды салкын аай кӧдӱрип, јарат јаар јӱстилер. 41Је кереп кумакту тайыс јерге учурап, тӱжӱп калды. Тумчугы бадалып, кыймык јок тура калды. Кийни јанын дезе јаан толкулар оодып турды. 42Кижендӱлердиҥ кажы бирӱзи эжинип чыгала, кача бербезин деп, јуучылдар олорды ӧлтӱрер шӱӱлте эдип турдылар. 43Је јӱс јуучылдыҥ јааны Павелди аргадаарга, олордыҥ бу мындый умзаныжын токтодып салды. Эжинип билер улус сууга озо калып, јерге чыксын,+
44арткандары дезе кем јалбак агаштаҥ, кем керептиҥ оодыгынаҥ тудунып аргаданзын деп јакарды. Анайып, ончозы аргаданып, јерге чыктылар.

28

Мелитте токтогоны

28^1Аргаданала, Павелле кожо болгон улус ортолыктыҥ ады Мелит[*] деп билип алдылар. 2Јербойыныҥ улузы биске саҥ башка кижизек болгонын кӧргӱсти. Јаашту соок кӱн болгон учун олор от салып, ончобысты бойына кычырды. 3Павел бир кучак чырбаал јууп экелеле, отко салып турарда, изӱдеҥ чыгып келген јылан оныҥ колына илинип калды. 4Оныҥ колында илинип калган јыланды кӧрӧлӧ, јербойыныҥ улузы бой-бойына айттылар:

– Бу кижи јарт ла кижи ӧлтӱреечи. Ол талайга барбаган да болзо, чындык Јаргы ого јӱрӱм јӱрерге бербей јат.

5Је Павел јыланды отко тӱжӱре кактап ийди, јылан ого бир де каршу јетирбеди+. 6Олор дезе Павел тиже берер эмезе эмди ле ӧлӱп, јерге барып тӱжер деп бодогон. Је узак сакып, оныла јаман неме болбой турганын кӧрӧлӧ, шӱӱлтезин ӧскӧртип, оны кудай дежип турдылар+.

7Бу јерди эбиреде ортолыктыҥ јааны Публий деп кижиниҥ јери болгон. Ол бисти айлына кычырып, ӱч кӱн бойыныҥ најыларын чылап кӱндӱледи. 8Публийдиҥ адазы калтырак ооруга табартып, ич оору тийип, тӧжӧктӧ јаткан. Павел ого кирип мӱргиди, колын салып алкап, јазып ийди+. 9Бу болгонныҥ кийнинде ортолыкта јаткан ӧскӧ дӧ оору улус келип, јазылып турдылар. 10Олор биске быйанын айдып, кӱндӱлеп, атанар алдында бисти керектӱ немелерле јеткилдеди.

Павелдиҥ Римге келгени

11Ӱч айдыҥ бажында Александрияныҥ ортолыкта кыштаган «Диоскуры» деп керебиле јӱзӱп ийдис+. 12Сиракузыга токтоп, анда ӱч кондыс. 13Оноортынаҥ чыгала, Ригияга јеттис. Бир кӱнниҥ бажында тӱштӱк салкын согордо, экинчи кӱнде Путеолго келдис. 14Анда карындаштар таап алып, олордыҥ сураганыла, олордо јети кӱн бололо, Рим јаар бардыс. 15Андагы карындаштар бис керегинде угала, Аппий тепсеҥи ле Ӱч айылчылык деп јерлерге јетире уткып чыккандар. Олорды кӧрӧлӧ, Павел Кудайга алкыш јетирип, санаазы сергиди. 16Римге келеристе, јӱс јуучылдыҥ јааны кижендӱлерди јуучылдардыҥ бийине табыштырды, Павелге таҥынаҥ, је оны каруулдайтан јуучылла кожо јадар јӧп бердилер.

Павелдиҥ Римде јарлыктаганы

17Ӱч кӱнниҥ бажында Павел иудейлер ортодогы јамылу улусты бойына кычырды. Олор јуулыжып келерде, айтты:

– Эрлер, карындаштар! Калыкка эмезе адалардыҥ чӱм-јаҥдарына удура нени де этпей, кижендедип, Иерусалимнеҥ Римниҥ улузыныҥ колына берилгем. 18Олор мени шылайла, ӧлӱмге тургадый кандый да буру таппай, божодып ийерге санангандар+. 19Је иудейлер јӧпсинбей турарда, меге эрик јокто каганныҥ јаргызын некеерге келишкен. Анайда мен калыгымды кандый бир неме јанынаҥ бурулаарга эткен эмезим. 20Бат бу шылтактаҥ улам слерди кӧрӱжип эрмектежерге кычырганым бу. Израильдиҥ ижемјизи учун мен бу киженле киженделген инем.

21Олор дезе Павелге айттылар:

– Бис Иудейдеҥ сен керегинде кандый да самара албадыс, карындаштардыҥ кемизи де келип, тил јетирбеди, сен керегинде бир де јаман неме айтпады. 22Је санаа-шӱӱлтеҥди бойыҥнаҥ угарга турубыс, нениҥ учун дезе бу ӱредӱ керегинде кайда ла сӧс блаашкылап турганын билерис.

23Туштажар болуп эрмектежеле, ол кӱн Павел токтогон јерге кӧп улус келди. Эртен турадаҥ ала эҥирге јетире ол Кудайдыҥ Каандыгы керегинде олорго айдып ла керелеп, Моисейдиҥ Јасагынаҥ ла јарлыкчылардыҥ бичигенинеҥ Иисус керегинде олорды бӱдӱндирип турды+. 24Кезигин ол бойыныҥ сӧстӧриле бӱдӱндирди, ӧскӧлӧри дезе бӱтпеди. 25Бойлоры ортодо јӧп эмес болуп, олор оноҥ чыгып баштады. Ол тушта Павел мынайда айткан:

– Агару Тын Исаия јарлыкчы ажыра бистиҥ адаларыска чын айткан:+

26«Бу калыкка барып, мынайда айт:
кулактарыгарла угарыгар, је аайлабазыгар,
кӧстӧригерле кӧрӧригер, је кӧрбӧзигер.
27Бу улустыҥ јӱреги неме сеспей барган,
кулактарыла јӱк арайдаҥ угат,
кӧстӧрин де јумуп алган, –
кӧстӧриле кӧрбӧскӧ,
кулактарыла укпаска,
јӱректериле оҥдобоско,
Мени олорды јассын деп баштанбайт»+.

28Анайдарда, билип јӱригер, Кудайдыҥ аргадажы ӧскӧ калыктарга ийилген: олор оны угар+.

29Ол мыны айдарда, иудейлер бойлоры ортодо кӧп сӧс блаажып, јӱре бердилер.

Адакы сӧс

30Павел бойы јалдап алган турада бӱткӱл эки јыл јадып, ого келип турган улусты ончозын уткып, 31јалтанбай, туду јогынаҥ Кудайдыҥ Каандыгын јарлыктап, Иисус Христос Кайракан керегинде ӱредип јӱрди+.

* 1:12 1:12 Бир беристе кире.

* 2:1 2:1 Пасханыҥ кийнинде беженинчи кӱнде, ол туштагы иудейлер аш кезер байрамды байрамдайтан.

* 8:27 8:27 Бу ороонды кӧп нургуны ӱй улус башкарган, Египеттиҥ каандарын «фараондор» дегени чилеп, олорды «кандакиялар» дежетен.

* 17:19 17:19 Каланыҥ эҥ тоомјылу улузы јуулатан јер.

* 28:1 28:1 Эмдиги Мальта.

+ 1:1 Лк. 1:3, Мк. 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Мф. 28:17, Мк. 16:14, Лк. 24:15-49, Ин. 20:19-29, 1 Кор. 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49
+ 1:5 Лк. 3:3,
+ 1:6 Лк. 17:20, Лк. 19:11
+ 1:7 1 Фессалоникадагыларга 5:1

+ 1:8 Апостолдордыҥ керектери 8:1, Апостолдордыҥ керектери 8:14, Лк. 24:48-49, Мк. 16:15

+ 1:9 Мк. 16:19
+ 1:10 Мк. 9:3, Ин. 20:12
+ 1:11 Мф. 16:27
+ 1:13 Мф. 10:2-4, Мк. 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, 1 Кор. 9:5, Галаттарга 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44
+ 1:17 Ин. 6:71, Ин. 13:21
+ 1:19 Мф. 27:8
+ 1:22 Лк. 3:3, Лк. 24:48

+ 1:23 Апостолдордыҥ керектери 18:7, Колоссыдагыларга 4:11

+ 1:24 Апостолдордыҥ керектери 15:8
+ 2:1 Апостолдордыҥ керектери 20:16
+ 2:3 Мф. 3:11

+ 2:4 Апостолдордыҥ керектери 4:31, Апостолдордыҥ керектери 13:52, Лк. 24:49, Апостолдордыҥ керектери 1:4-5

+ 2:11 Апостолдордыҥ керектери 6:5, Апостолдордыҥ керектери 13:43

+ 2:13 1 Кор. 14:23
+ 2:19 Мф. 24:30, Лк. 21:11, Ачылта 8:7
+ 2:20 Ачылта 6:12
+ 2:21 Римдегилерге 10:13
+ 2:22 Ин. 3:2
+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33
+ 2:24 Лк. 24:5-6, Римдегилерге 8:11

+ 2:28 Мф. 7:14, Апостолдордыҥ керектери 13:35

+ 2:29 Апостолдордыҥ керектери 13:36

+ 2:33 Мк. 16:19, Апостолдордыҥ керектери 7:55-56, Римдегилерге 8:34, Еврейлерге 1:3

+ 2:34 Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Апостолдордыҥ керектери 16:30

+ 2:38 Мк. 1:4, Апостолдордыҥ керектери 10:48, Лк. 11:13, Апостолдордыҥ керектери 8:15

+ 2:39 Ефестегилерге 2:13
+ 2:44 Апостолдордыҥ керектери 4:32-37
+ 3:2 Апостолдордыҥ керектери 14:8
+ 3:6 2 Кор. 6:10

+ 3:7 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Апостолдордыҥ керектери 9:41

+ 3:8 Апостолдордыҥ керектери 14:10

+ 3:11 Ин. 10:23, Апостолдордыҥ керектери 5:12

+ 3:13 Ин. 8:54, Ин. 17:1, Петрдыҥ 2-чи самаразы 1:17, Лк. 23:14, Ин. 19:12

+ 3:14 Лк. 23:18

+ 3:17 Апостолдордыҥ керектери 13:27, 1 Тимофейге 1:13

+ 3:21 Лк. 1:69-70, Римдегилерге 1:2

+ 3:22 Мф. 17:5, Апостолдордыҥ керектери 7:37

+ 4:1 Мф. 22:23, Апостолдордыҥ керектери 23:8
+ 4:3 Лк. 21:12
+ 4:6 Мф. 26:3, Лк. 3:2, Ин. 18:13
+ 4:7 Лк. 20:2

+ 4:8 Мк. 13:11, Апостолдордыҥ керектери 6:10, Апостолдордыҥ керектери 13:9

+ 4:9 Апостолдордыҥ керектери 3:6-8
+ 4:11 Лк. 20:17, Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:7
+ 4:12 Мф. 1:21
+ 4:14 Апостолдордыҥ керектери 3:11
+ 4:19 Апостолдордыҥ керектери 5:29

+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Апостолдордыҥ керектери 5:26

+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Апостолдордыҥ керектери 3:13

+ 4:29 Ефестегилерге 6:19

+ 4:31 Апостолдордыҥ керектери 2:4, Апостолдордыҥ керектери 13:52

+ 4:32 Апостолдордыҥ керектери 2:44

+ 4:34 2 Кор. 8:14

+ 4:36 Апостолдордыҥ керектери 9:27, Апостолдордыҥ керектери 13:2, Апостолдордыҥ керектери 15:36, Галаттарга 2:9

+ 5:12 Мк. 16:20, Ин. 10:23, Апостолдордыҥ керектери 3:11

+ 5:15 Мк. 6:55, Апостолдордыҥ керектери 19:11-12

+ 5:17 Апостолдордыҥ керектери 4:1, Апостолдордыҥ керектери 23:8, Мк. 15:10, Апостолдордыҥ керектери 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Апостолдордыҥ керектери 4:3

+ 5:19 Апостолдордыҥ керектери 12:7-10, Апостолдордыҥ керектери 16:26

+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Апостолдордыҥ керектери 4:21

+ 5:27 Мф. 10:17, Мф. 26:59

+ 5:28 Апостолдордыҥ керектери 4:17-18, Мф. 27:25

+ 5:29 Апостолдордыҥ керектери 4:19
+ 5:32 Лк. 24:48, Ин. 15:26
+ 5:33 Апостолдордыҥ керектери 7:54
+ 5:34 Апостолдордыҥ керектери 22:3,
+ 5:37 Лк. 2:2

+ 5:41 Мф. 5:12, Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:13-14, 2 Кор. 12:10

+ 6:1 Апостолдордыҥ керектери 9:29

+ 6:3 1 Тимофейге 3:8

+ 6:5 Апостолдордыҥ керектери 8:5, Апостолдордыҥ керектери 21:8, Апостолдордыҥ керектери 2:11, Апостолдордыҥ керектери 13:43

+ 6:6 1 Тимофейге 4:14, 1 Тимофейге 5:22, 2 Тимофейге 1:6

+ 6:7 Апостолдордыҥ керектери 12:24, Апостолдордыҥ керектери 19:20

+ 6:10 Апостолдордыҥ керектери 4:8, Лк. 21:15
+ 6:11 Мф. 26:59
+ 6:13 Апостолдордыҥ керектери 21:28
+ 6:14 Мф. 26:61, Ин. 2:19-22, Мф. 5:17
+ 7:20 Еврейлерге 11:23
+ 7:37 Апостолдордыҥ керектери 3:22
+ 7:44 Ачылта 15:5,
+ 7:48 Апостолдордыҥ керектери 17:24
+ 7:52 Мф. 23:37
+ 7:53 Галаттарга 3:19, Еврейлерге 2:2
+ 7:54 Апостолдордыҥ керектери 5:33
+ 7:55 Мк. 16:19

+ 7:56 Мк. 1:10, Мк. 16:19, Апостолдордыҥ керектери 7:56, Еврейлерге 1:3

+ 7:58 Апостолдордыҥ керектери 8:1, Апостолдордыҥ керектери 22:20

+ 7:59 Лк. 23:46

+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34

+ 8:1 Апостолдордыҥ керектери 22:20, Ин. 16:2, Мф. 10:23

+ 8:3 Галаттарга 1:13, 1 Кор. 15:9, Филиппыдагыларга 3:6

+ 8:4 Мк. 4:14, Апостолдордыҥ керектери 11:19

+ 8:5 Апостолдордыҥ керектери 6:5, Апостолдордыҥ керектери 21:8

+ 8:7 Лк. 4:35, Мк. 16:17-18

+ 8:13 Мф. 28:19, Апостолдордыҥ керектери 16:33, Апостолдордыҥ керектери 18:8

+ 8:14 Апостолдордыҥ керектери 1:8

+ 8:15 Апостолдордыҥ керектери 2:38

+ 8:16 Мф. 28:19, Апостолдордыҥ керектери 19:5, Апостолдордыҥ керектери 10:44, Апостолдордыҥ керектери 11:15

+ 8:17 Апостолдордыҥ керектери 9:17, Апостолдордыҥ керектери 19:6

+ 8:22 2 Тимофейге 2:25

+ 8:25 Ин. 4:39

+ 8:26 Апостолдордыҥ керектери 5:19, Апостолдордыҥ керектери 10:4, Апостолдордыҥ керектери 11:13, Апостолдордыҥ керектери 12:7, Апостолдордыҥ керектери 27:23

+ 8:29 Апостолдордыҥ керектери 10:19
+ 8:31 Римдегилерге 10:14
+ 8:35 Лк. 24:27
+ 9:1 Апостолдордыҥ керектери 8:3, Ин. 16:2

+ 9:3 Апостолдордыҥ керектери 22:6-11, Апостолдордыҥ керектери 26:12-18

+ 9:10 Апостолдордыҥ керектери 22:12,

+ 9:11 Апостолдордыҥ керектери 21:39, Апостолдордыҥ керектери 22:3

+ 9:15 Римдегилерге 1:5, Галаттарга 1:15-16, 1 Тимофейге 2:7,

+ 9:16 Апостолдордыҥ керектери 20:23, 1 Фессалоникадагыларга 3:3

+ 9:17 Апостолдордыҥ керектери 8:17, Апостолдордыҥ керектери 19:6

+ 9:19 Галаттарга 1:17

+ 9:21 Галаттарга 1:13, Галаттарга 1:23

+ 9:22 1 Тимофейге 1:12, Апостолдордыҥ керектери 18:28

+ 9:23 Апостолдордыҥ керектери 20:3, Апостолдордыҥ керектери 23:30

+ 9:25 2 Кор. 11:32

+ 9:27 Апостолдордыҥ керектери 4:36, Апостолдордыҥ керектери 13:2, Апостолдордыҥ керектери 15:36, Галаттарга 2:9, 1 Кор. 9:6, Галаттарга 1:18-19

+ 9:29 Апостолдордыҥ керектери 6:1
+ 9:30 Апостолдордыҥ керектери 11:25
+ 9:34 Апостолдордыҥ керектери 3:6

+ 9:36 Ин. 13:14, 1 Тимофейге 2:10, 1 Тимофейге 5:10

+ 9:40 Мф. 9:25, Апостолдордыҥ керектери 28:8, Иаковтыҥ самаразы 5:16

+ 9:41 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Апостолдордыҥ керектери 3:7

+ 10:2 Мф. 8:10, Лк. 7:4-5

+ 10:3 Апостолдордыҥ керектери 3:1

+ 10:4 Апостолдордыҥ керектери 8:26, Ачылта 8:4

+ 10:6 Апостолдордыҥ керектери 9:43

+ 10:9 Апостолдордыҥ керектери 11:5-14

+ 10:15 Мк. 7:15-16, Римдегилерге 14:14, 1 Тимофейге 4:4, Титке 1:15

+ 10:19 Апостолдордыҥ керектери 8:29
+ 10:22 Лк. 7:4-5
+ 10:25 Апостолдордыҥ керектери 16:29
+ 10:26 Ачылта 19:10, Ачылта 22:8-9
+ 10:28 Ин. 4:9, Ин. 18:28

+ 10:34 Римдегилерге 2:11, Римдегилерге 10:12

+ 10:35 Римдегилерге 10:12

+ 10:37 Мк. 1:14

+ 10:38 Мф. 3:16, Ин. 1:32-33, Мф. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Ин. 5:22, Апостолдордыҥ керектери 17:31, Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:5, 2 Тимофейге 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27, Римдегилерге 3:21
+ 10:46 Мк. 16:17, 1 Кор. 12:10
+ 10:47 Апостолдордыҥ керектери 2:4
+ 10:48 Апостолдордыҥ керектери 2:38

+ 11:2 Апостолдордыҥ керектери 15:1, Галаттарга 2:12

+ 11:3 Лк. 15:2, Галаттарга 2:12

+ 11:5 Апостолдордыҥ керектери 10:9-32

+ 11:9 Мк. 7:19, Апостолдордыҥ керектери 10:15

+ 11:12 Апостолдордыҥ керектери 15:9
+ 11:13 Апостолдордыҥ керектери 8:26
+ 11:15 Апостолдордыҥ керектери 10:44
+ 11:16 Апостолдордыҥ керектери 1:5
+ 11:17 Апостолдордыҥ керектери 2:38
+ 11:19 Апостолдордыҥ керектери 8:1

+ 11:22 Апостолдордыҥ керектери 4:36, Апостолдордыҥ керектери 9:27, Апостолдордыҥ керектери 13:1

+ 11:24 Апостолдордыҥ керектери 6:5

+ 11:25 Апостолдордыҥ керектери 9:30

+ 11:27 Апостолдордыҥ керектери 13:1, Апостолдордыҥ керектери 15:32

+ 11:28 Апостолдордыҥ керектери 21:10, Мф. 24:7, Апостолдордыҥ керектери 18:2

+ 12:2 Лк. 5:10, Мк. 10:39
+ 12:4 Лк. 22:33
+ 12:5 2 Кор. 1:11, Ефестегилерге 6:18

+ 12:7 Апостолдордыҥ керектери 8:26, Апостолдордыҥ керектери 16:26

+ 12:10 Апостолдордыҥ керектери 5:19, Апостолдордыҥ керектери 16:26

+ 12:11 2 Кор. 1:10

+ 12:12 Апостолдордыҥ керектери 13:5, Апостолдордыҥ керектери 15:37, Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:13, Колоссыдагыларга 4:10, 2 Тимофейге 4:11, Филимонго 1:24

+ 12:15 Мф. 18:10-11, Еврейлерге 1:14

+ 12:17 Апостолдордыҥ керектери 15:13, Апостолдордыҥ керектери 21:18, Иаковтыҥ самаразы 1:1, Галаттарга 1:19, Галаттарга 2:9

+ 12:23 Ачылта 16:9,

+ 12:24 Апостолдордыҥ керектери 6:7, Апостолдордыҥ керектери 19:20

+ 12:25 Апостолдордыҥ керектери 11:29-30, Апостолдордыҥ керектери 12:12

+ 13:1 Апостолдордыҥ керектери 11:27, Апостолдордыҥ керектери 4:36, Апостолдордыҥ керектери 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37, Римдегилерге 1:1, Галаттарга 1:15

+ 13:5 Апостолдордыҥ керектери 12:12, Апостолдордыҥ керектери 15:37, Колоссыдагыларга 4:10

+ 13:6 Мф. 7:15

+ 13:9 Апостолдордыҥ керектери 4:8, Апостолдордыҥ керектери 6:10

+ 13:13 Апостолдордыҥ керектери 15:38

+ 13:15 Лк. 8:41, Апостолдордыҥ керектери 18:8

+ 13:24 Лк. 3:3

+ 13:25 Лк. 3:16, Ин. 1:20, Ин. 1:27

+ 13:27 Апостолдордыҥ керектери 3:17, Лк. 24:26-27

+ 13:28 Лк. 23:23
+ 13:29 Лк. 23:53
+ 13:30 Лк. 24:6

+ 13:31 Апостолдордыҥ керектери 1:3, Лк. 24:48

+ 13:32 Еврейлерге 1:5, Еврейлерге 5:5
+ 13:34 Римдегилерге 6:9,
+ 13:35 Апостолдордыҥ керектери 2:27
+ 13:36 Апостолдордыҥ керектери 2:29
+ 13:38 Мф. 1:21, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:12

+ 13:39 Римдегилерге 3:20, Галаттарга 2:16, Галаттарга 3:11, Римдегилерге 3:28

+ 13:43 Апостолдордыҥ керектери 2:11, Апостолдордыҥ керектери 6:5

+ 13:45 Апостолдордыҥ керектери 5:17

+ 13:46 Апостолдордыҥ керектери 4:30, Ефестегилерге 6:19, Мф. 10:11, Мф. 22:8, Ачылта 3:4, Мк. 12:9, Апостолдордыҥ керектери 18:6

+ 13:47 Апостолдордыҥ керектери 26:23
+ 13:50 1 Фессалоникадагыларга 2:15
+ 13:51 Мф. 10:14, Мк. 6:11, Лк. 9:5

+ 13:52 Апостолдордыҥ керектери 2:4, Апостолдордыҥ керектери 4:31

+ 14:1 Апостолдордыҥ керектери 13:5

+ 14:3 Апостолдордыҥ керектери 4:30, Ефестегилерге 6:19

+ 14:4 Мф. 10:34, Лк. 12:51
+ 14:6 Мф. 10:23
+ 14:8 Апостолдордыҥ керектери 3:2
+ 14:9 Мф. 9:2
+ 14:10 Апостолдордыҥ керектери 3:8
+ 14:11 Апостолдордыҥ керектери 28:6
+ 14:14 Мк. 14:63
+ 14:15 1 Фессалоникадагыларга 1:9
+ 14:17 Мф. 5:45,
+ 14:19 2 Кор. 11:25

+ 14:22 Колоссыдагыларга 1:23, Ин. 15:20, Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:21, Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:9, 1 Фессалоникадагыларга 3:3, 2 Тимофейге 3:12

+ 14:23 Апостолдордыҥ керектери 13:2, Апостолдордыҥ керектери 20:32

+ 14:26 Апостолдордыҥ керектери 13:3
+ 15:2 Галаттарга 5:2
+ 15:7 Апостолдордыҥ керектери 10:20

+ 15:8 Апостолдордыҥ керектери 1:24, Апостолдордыҥ керектери 10:44, Апостолдордыҥ керектери 10:47

+ 15:9 Апостолдордыҥ керектери 11:12,

+ 15:10 Галаттарга 5:1

+ 15:11 Ефестегилерге 2:8, Титке 2:11, Титке 3:7

+ 15:13 Апостолдордыҥ керектери 12:17, Иаковтыҥ самаразы 1:1, Галаттарга 1:19, Галаттарга 2:9

+ 15:20 1 Кор. 8:1, 1 Кор. 10:19-20, Ачылта 2:14,

+ 15:22 Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:12, 2 Кор. 1:19, 2 Фессалоникадагыларга 1:1

+ 15:24 Галаттарга 1:7, Галаттарга 5:10
+ 15:28 Апостолдордыҥ керектери 15:20
+ 15:32 Апостолдордыҥ керектери 11:27
+ 15:35 Апостолдордыҥ керектери 13:1

+ 15:37 Апостолдордыҥ керектери 12:12, Апостолдордыҥ керектери 13:5, Колоссыдагыларга 4:10

+ 15:38 Апостолдордыҥ керектери 13:13

+ 15:40 Апостолдордыҥ керектери 15:32

+ 16:1 Римдегилерге 16:21, 1 Кор. 4:17, Филиппыдагыларга 2:19, Колоссыдагыларга 1:1, 1 Фессалоникадагыларга 3:2, 2 Фессалоникадагыларга 1:1, 1 Тимофейге 1:2, 2 Тимофейге 1:2

+ 16:3 1 Кор. 9:20, Галаттарга 2:3
+ 16:4 Апостолдордыҥ керектери 15:28-29
+ 16:5 Апостолдордыҥ керектери 6:7
+ 16:6 Апостолдордыҥ керектери 18:23
+ 16:7 Филиппыдагыларга 1:19

+ 16:8 Апостолдордыҥ керектери 20:5, 2 Кор. 2:12, 2 Тимофейге 4:13

+ 16:12 Филиппыдагыларга 1:1

+ 16:14 Лк. 24:45

+ 16:15 Апостолдордыҥ керектери 11:14, Апостолдордыҥ керектери 16:33-34

+ 16:18 Мк. 9:38
+ 16:22 2 Кор. 6:4-5, 2 Кор. 11:23-25
+ 16:24 1 Фессалоникадагыларга 2:2

+ 16:26 Апостолдордыҥ керектери 4:31, Апостолдордыҥ керектери 5:19, Апостолдордыҥ керектери 12:7, Апостолдордыҥ керектери 12:10

+ 16:27 Апостолдордыҥ керектери 12:19

+ 16:29 Апостолдордыҥ керектери 10:25

+ 16:30 Лк. 3:10, Апостолдордыҥ керектери 2:37

+ 16:31 Мк. 16:16, Римдегилерге 10:9

+ 16:33 Апостолдордыҥ керектери 11:14, Апостолдордыҥ керектери 16:15

+ 16:34 Ин. 4:53, Апостолдордыҥ керектери 18:8

+ 16:37 Апостолдордыҥ керектери 22:25
+ 16:39 Мф. 8:34
+ 16:40 Апостолдордыҥ керектери 16:14
+ 17:1 Филиппыдагыларга 4:16

+ 17:2 Апостолдордыҥ керектери 13:5, Апостолдордыҥ керектери 14:1

+ 17:3 Лк. 24:26-27
+ 17:5 1 Фессалоникадагыларга 2:14-16
+ 17:7 Лк. 23:2
+ 17:16 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:8
+ 17:19 Мк. 1:27

+ 17:24 Мф. 11:25, Апостолдордыҥ керектери 7:48

+ 17:30 Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:14, Римдегилерге 3:25-26, Ефестегилерге 4:18

+ 17:31 Мф. 12:36, Ин. 5:22, Апостолдордыҥ керектери 10:42, Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:5

+ 18:2 Римдегилерге 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тимофейге 4:19, Апостолдордыҥ керектери 11:28

+ 18:4 Апостолдордыҥ керектери 13:5
+ 18:5 1 Фессалоникадагыларга 3:6
+ 18:6 Апостолдордыҥ керектери 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Апостолдордыҥ керектери 13:15, 1 Кор. 1:14, Ин. 4:53, Апостолдордыҥ керектери 16:34

+ 18:15 Апостолдордыҥ керектери 23:29

+ 18:18 Апостолдордыҥ керектери 18:2, Римдегилерге 16:1,

+ 18:19 Апостолдордыҥ керектери 19:1, Апостолдордыҥ керектери 20:16

+ 18:21 Иаковтыҥ самаразы 4:15

+ 18:23 Апостолдордыҥ керектери 16:6

+ 18:24 Апостолдордыҥ керектери 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Титке 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3, Апостолдордыҥ керектери 19:3

+ 18:26 Апостолдордыҥ керектери 4:30, Ефестегилерге 6:19

+ 18:27 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 3:1
+ 18:28 Апостолдордыҥ керектери 9:22
+ 19:1 Апостолдордыҥ керектери 18:21
+ 19:3 Апостолдордыҥ керектери 18:25
+ 19:4 Лк. 3:3, Ин. 1:7

+ 19:5 Мф. 28:19, Апостолдордыҥ керектери 8:16

+ 19:6 Апостолдордыҥ керектери 8:17, Апостолдордыҥ керектери 9:17, Апостолдордыҥ керектери 10:46

+ 19:8 Апостолдордыҥ керектери 4:30, Ефестегилерге 6:19

+ 19:12 Апостолдордыҥ керектери 5:15
+ 19:13 Мф. 12:27, Мк. 9:38, Лк. 9:49
+ 19:15 Лк. 4:34, Иаковтыҥ самаразы 2:19
+ 19:18 Мк. 1:5, Иаковтыҥ самаразы 5:16

+ 19:20 Апостолдордыҥ керектери 6:7, Апостолдордыҥ керектери 12:24

+ 19:21 Римдегилерге 15:26, 1 Кор. 16:5, Римдегилерге 15:23-24

+ 19:22 Апостолдордыҥ керектери 16:1

+ 19:29 Апостолдордыҥ керектери 19:29, Колоссыдагыларга 4:10, Филимонго 1:24

+ 20:1 Апостолдордыҥ керектери 19:21

+ 20:3 Апостолдордыҥ керектери 9:23, Апостолдордыҥ керектери 23:30

+ 20:4 Апостолдордыҥ керектери 19:29, Ефестегилерге 6:21, Колоссыдагыларга 4:7, 2 Тимофейге 4:12, 2 Тимофейге 4:20, Титке 3:12

+ 20:5 Апостолдордыҥ керектери 16:8
+ 20:6 Апостолдордыҥ керектери 12:3
+ 20:7 1 Кор. 16:2, Ачылта 1:10
+ 20:16 Апостолдордыҥ керектери 2:1

+ 20:18 Апостолдордыҥ керектери 18:19, 1 Фессалоникадагыларга 1:5

+ 20:23 Апостолдордыҥ керектери 9:16, Апостолдордыҥ керектери 21:33

+ 20:24 2 Тимофейге 4:7

+ 20:28 Ин. 21:16-17, Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:2, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:18-19

+ 20:29 Мф. 7:15, Ин. 10:12

+ 20:30 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:1, 2 Кор. 11:13, 1 Тимофейге 4:1

+ 20:31 Мк. 14:38

+ 20:32 Апостолдордыҥ керектери 14:23, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:4

+ 20:33 2 Кор. 7:2
+ 20:34 Апостолдордыҥ керектери 18:3
+ 20:35 Мф. 10:8
+ 20:36 Апостолдордыҥ керектери 21:5
+ 21:4 Апостолдордыҥ керектери 20:23
+ 21:5 Апостолдордыҥ керектери 20:36

+ 21:8 Апостолдордыҥ керектери 6:5, Апостолдордыҥ керектери 8:5

+ 21:9 Лк. 2:36, Апостолдордыҥ керектери 2:17-18

+ 21:10 Апостолдордыҥ керектери 11:28

+ 21:12 Мф. 16:21-23

+ 21:13 Апостолдордыҥ керектери 20:24, Филиппыдагыларга 2:17

+ 21:18 Апостолдордыҥ керектери 12:17, Иаковтыҥ самаразы 1:1

+ 21:20 Римдегилерге 10:2
+ 21:21 Римдегилерге 2:28-29, 1 Кор. 7:19
+ 21:24 Апостолдордыҥ керектери 18:18
+ 21:25 Апостолдордыҥ керектери 15:29
+ 21:28 Апостолдордыҥ керектери 6:13,
+ 21:29 Апостолдордыҥ керектери 20:4

+ 21:33 Апостолдордыҥ керектери 20:23, Апостолдордыҥ керектери 21:11

+ 21:34 Апостолдордыҥ керектери 19:32

+ 21:39 Апостолдордыҥ керектери 9:11, Апостолдордыҥ керектери 22:3

+ 22:3 Апостолдордыҥ керектери 9:11, Апостолдордыҥ керектери 21:39, Апостолдордыҥ керектери 5:34, Филиппыдагыларга 3:6

+ 22:4 Апостолдордыҥ керектери 8:3

+ 22:5 Апостолдордыҥ керектери 9:1-2

+ 22:6 Апостолдордыҥ керектери 9:3-6, Апостолдордыҥ керектери 26:12-18

+ 22:12 Апостолдордыҥ керектери 9:17
+ 22:15 Апостолдордыҥ керектери 9:15
+ 22:16 Апостолдордыҥ керектери 9:18
+ 22:17 Апостолдордыҥ керектери 9:26
+ 22:20 Апостолдордыҥ керектери 7:58
+ 22:25 Апостолдордыҥ керектери 16:37

+ 23:1 1 Кор. 4:4, 2 Кор. 1:12, 2 Тимофейге 1:3, Еврейлерге 13:18

+ 23:2 Апостолдордыҥ керектери 24:1,

+ 23:4 Ин. 18:22

+ 23:6 Апостолдордыҥ керектери 4:1, Филиппыдагыларга 3:5, 1 Кор. 15:13

+ 23:8 Мф. 22:23, Лк. 20:27
+ 23:9 Ин. 12:29
+ 23:11 Апостолдордыҥ керектери 27:23

+ 23:24 Апостолдордыҥ керектери 24:3, Апостолдордыҥ керектери 25:14

+ 23:27 Апостолдордыҥ керектери 21:32-33, Апостолдордыҥ керектери 22:27

+ 23:28 Апостолдордыҥ керектери 22:30

+ 23:29 Апостолдордыҥ керектери 18:15

+ 23:30 Апостолдордыҥ керектери 9:23, Апостолдордыҥ керектери 20:3

+ 23:34 Апостолдордыҥ керектери 21:39
+ 24:1 Апостолдордыҥ керектери 23:2
+ 24:5 Лк. 23:2
+ 24:6 Апостолдордыҥ керектери 21:27-29
+ 24:15 Ачылта 20:6, Ачылта 20:13

+ 24:16 Апостолдордыҥ керектери 23:1, Еврейлерге 13:18

+ 24:17 Римдегилерге 15:25-28, 1 Кор. 16:1, Галаттарга 2:10

+ 24:18 Апостолдордыҥ керектери 21:26
+ 24:21 Апостолдордыҥ керектери 23:6
+ 24:25 Апостолдордыҥ керектери 17:32
+ 25:3 Апостолдордыҥ керектери 23:12
+ 25:10 Римдегилерге 13:1
+ 25:12 Апостолдордыҥ керектери 23:11

+ 25:19 Апостолдордыҥ керектери 18:15, Апостолдордыҥ керектери 23:29

+ 25:24 Апостолдордыҥ керектери 22:22

+ 25:25 Лк. 23:14, Апостолдордыҥ керектери 23:29

+ 26:1 Мф. 10:18, Апостолдордыҥ керектери 9:15

+ 26:4 Галаттарга 1:13

+ 26:5 Апостолдордыҥ керектери 23:6, Филиппыдагыларга 3:5

+ 26:7 Мф. 19:28, Иаковтыҥ самаразы 1:1
+ 26:8 1 Кор. 5:12
+ 26:9 Ин. 16:2, 1 Тимофейге 1:13
+ 26:10 Апостолдордыҥ керектери 8:3
+ 26:11 Апостолдордыҥ керектери 9:1

+ 26:12 Апостолдордыҥ керектери 9:3-6, Апостолдордыҥ керектери 22:6-11

+ 26:18 Еврейлерге 2:14-15

+ 26:20 Апостолдордыҥ керектери 9:20

+ 26:21 Апостолдордыҥ керектери 21:27, Апостолдордыҥ керектери 21:30

+ 26:23 1 Кор. 15:20, Колоссыдагыларга 1:18, Ачылта 1:5, Апостолдордыҥ керектери 13:47

+ 26:29 Апостолдордыҥ керектери 21:33
+ 26:31 Апостолдордыҥ керектери 23:29
+ 26:32 Апостолдордыҥ керектери 25:12
+ 27:1 Апостолдордыҥ керектери 25:12
+ 27:2 Апостолдордыҥ керектери 19:29
+ 27:6 Апостолдордыҥ керектери 28:11
+ 27:14 Мк. 4:37
+ 27:23 Апостолдордыҥ керектери 8:26
+ 27:24 Апостолдордыҥ керектери 23:11
+ 27:26 Апостолдордыҥ керектери 28:1
+ 27:34 Лк. 21:18
+ 27:35 Мф. 15:36
+ 27:43 Апостолдордыҥ керектери 27:3
+ 28:5 Мк. 16:18, Лк. 10:19
+ 28:6 Апостолдордыҥ керектери 14:11

+ 28:8 Апостолдордыҥ керектери 9:40, Иаковтыҥ самаразы 5:16

+ 28:11 Апостолдордыҥ керектери 27:6

+ 28:18 Апостолдордыҥ керектери 23:29, Апостолдордыҥ керектери 26:31-32

+ 28:23 Лк. 24:27
+ 28:25 Мф. 15:7
+ 28:27 Мф. 13:15, Мк. 4:12, Ин. 12:40
+ 28:28 Лк. 3:6

+ 28:31 Апостолдордыҥ керектери 4:29, Ефестегилерге 6:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ALT

Сӧзлик

Сӧзлик

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ј

7. Е

8. И

9. К

10. Л

11. М

12. Н

13. О

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. Ф

19. Х

20. Ы

21. Э

ААРОН – Моисейдиҥ аказы. Јӱк Аарон ло оныҥ ач-ӱрее калдыктары абыстап јӱрер јайаан-бычуулу, Израиль калыгы учун Кудайга тайылгалар эдер учурлу болгон. Моисейди, Эртеги Кереести кӧр.

АБЫС – Байзыҥдагы ишчи. Абыстыҥ тӧс молјузы Кудайга тайылга эдери болгон, анайда ок ол мӱргӱниҥ ӧскӧ дӧ молјуларын бӱдӱрген. Кудайдыҥ јакарганыла Израильде абыстар болуп јӱк Аарон угынаҥ таркаган улус иштегендер. Тайылга эдерин кӧр.

АВВА – арамейлеп Ада дегени. Анайып Иисусты ээчиде баштапкы христиандар Кудайга баштанатан. Мынызыла олор Кудайды сӱӱп тургандарын, Ого алкыш-быйанду ла Оноҥ камаанду болгондорын кӧргӱзетен.

АВЕЛЬ – Адам ла Еваныҥ уулы, Каинниҥ карындажы. Каинди кӧр.

АВРААМ – еврейлердиҥ ле бир кезек ӧскӧ калыктардыҥ улу адазы. Авраам Кудайга сӧсуккур, чындык болгон, оныҥ учун Авраамды «бӱдериниҥ адазы» дейдилер. Ӧрӧ турган Кудай Авраамныҥ калдыгы ажыра бастыра калыктарга алкыш jетирер деп, оныҥ калдыктары Ханаан деп jерди энчиленер деп, ого молjогон.

АГАРУ – Библияда агару дегени – аҥылаган, тегин керектерге эмес, Кудайга учурлалган; озо ло баштап, агару деп Кудайдыҥ Бойы керегинде айдылат, онойдо ок Кудайга учурлаган кандый ла неме: темдектезе, Байзыҥ, тайылга, сыйлар, Кудайга беринген улус.

АГАРУ БИЧИК – Јаҥы Кереесте Эртеги Кереестиҥ бичиктери анайда адалган. Эртеги Кереести кӧр.

АГАРУ ТЫН – Кудайдыҥ Тыны, Ада ла Уулла бирлик Кудай, Оныҥ jӱрӱм jайаачы кӱчи.

АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ – бӱдӱп турган кижи Кудайдыҥ Тыныла, Оныҥ кӱчиле толоры. Агару Тынла толгон кижи ажыра кӱч, ойгор, арга келип, Кудайдыҥ керектери эдилет.

АГАРЬ – Авраамныҥ Сарра-абакайында јӱрген эпши кул. Сарра бойы бала табардаҥ озо Агарь Авраамга уул таап берзин деген, оны Измаил деп адагандар. Је Измаил Авраамга Кудай берер бала эмес болгон учун Авраамныҥ калдыктарына Кудай береечи болуп молјогонды албаган.

АГРИППА (2-чи Ирод Агриппа) – 1-кы Ирод Агриппаныҥ уулы (Иродты кӧр). Ол Христос туулган соҥында 53–70 јылдарда Палестинаныҥ јарымыныҥ башчызы болгон.

АДА (Кудай јанынаҥ) – Иисус Христос Кудайды «Ада» деп адап, мынызыла Ада Кудайга тазыл-тамырыла, ӧзӧк-буурыла јуук болгонын ачыгынча кӧргӱзет. Иисус Христоско бӱдӱп турган кижи Кудайла колбулу болуп, Оны «Ада» деп адаар аргалу.

АДАМ – Кудай јайаган эҥ баштапкы кижи. Оноҥ Кудай Еваны јайаган. Адам ла оныҥ ӱйи Ева Кудайдыҥ јакарузын укпай, кинчек эткен баштапкы кижилер болгондор. Оноҥ ло бери улус эмдиге кинчек эткенче. Коринфтеги серкпеге 1-кы самарада Иисус Христос «калганчы Адам» деп адалган. Баштапкы Адам ончо улустыҥ улу адазы болуп, кажы ла кижиге эт-кандуга јӱрӱм берет. Иисус Христос, калганчы Адам, Ого бӱдӱп турган ончо улуска тыннаҥ јӱрӱм берет.

АКТААРЫ – грек сӧстиҥ чике учуры: бурулу эмес деп јарлаары. Оныҥ Јаҥы Кереесте салылган учуры: Ӧрӧ турган Кудай кижиниҥ кинчектерин таштап, оны бурулу эмес деп јарлап, Бойыныҥ алдында акту деп бодойт. Кудай кижини јаҥыс ла Иисус Христоско оныҥ бӱткени учун актайт. Кудайга беринерин, акту болорын кӧр.

АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ – кара јаҥдулар анайда кулдарла, ороонныҥ кандый бир окылу ижинде туружатан улусла, анайда ок гаремдерде иштейтен улусла эдетен. Акталайтан чӱм-јаҥ еврейлерде јок болгон, нениҥ учун дезе мыны Кудай јаратпай турган.

АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ (гректеп дикайосуне) – 1. Кудай јанынаҥ учуры: Кудай јаантайын чынла, чындыкла башкарынат. 2. Кижи јанынаҥ: кижи Кудайла чын колбуда јӱрери. «Акту, акту болоры, актаары» ла «чындык» деген сӧстӧрдиҥ тазылы грек тилде андый ок. Актаарын кӧр.

АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ – Јаҥы Кереесте мындый учурлу: 1. Кудай кандый бир кижиге быйан, кандый да јакшыны эдери. 2. Кандый бир кижиге быйан эмезе ӧскӧ кижиге кандый да јакшыны этсин деп, Кудайдаҥ сураары.

АЛЛИЛУИЯ – иудейлер Кудайды алкайын дегенде, «Аллилуия» деп кыйгырыжатан. Бу еврей сӧс «Кайраканга мак» дегени.

АЛЬФА ЛА ОМЕГА – Альфа грек тилдиҥ алфавидиниҥ баштапкы таныгы болуп јат. Оныҥ учун, Иисус Кайракан – ол Альфа деп бичилгени, Ол баштапкы, ончозыныҥ бажы дегени. Иисус база Омега деп адалган, бу грек алфавиттеги калганчы танык. Иисус ончозыныҥ бажы чылап, анайда ок Ол ончозыныҥ учы; ончозы Оныҥ Бойында тӱгенип јат.

АМИНЬ – еврейлеп чынынаҥ, андый ла болзын.

АНГЕЛ – Кудайга јалчы, Оныҥ элчизи болуп, Оныҥ јакарганыла улуска болужып јӱрген амыйтан.

АНТИХРИСТ – бу сӧс антихристос деп грек сӧстӧҥ табылган. Анти деп кожулта сӧскӧ јаҥыс та «ӧштӱ, удурлажаачы» деп эмес, је база «баштапкы болорго јӱткӱӱчи» деп учур берет.

АПОСТОЛ (гректеп апостолос) – «аткарылган кижи» деп учурлу. Бу сӧстиҥ Сӱӱнчилӱ Jарда салылган учуры – Кудай талдап алган ла аткарган элчи. Ого Иисус Христостоҥ јаҥ берилген. Баштапкы апостолдор – Иисустыҥ он эки ӱренчиги.

АРАМЕЙ ТИЛ – јебрен еврей ле араб тилдерле тазылы јаҥыс тил. Иисус Христостыҥ јӱрӱми тужында иудейлер кӧп сабазында арамей тилле эрмектежетен.

АРГАДААЧЫ – Кудай ончо калыктардыҥ Аргадаачызы эдип Иисус Христосты талдап алган. Иисус Христос улусты кинчектиҥ кулданыжынаҥ, кинчек учун бурулаштаҥ ла кезедӱдеҥ – мӧҥкӱлик ӧлӱмнеҥ аргадайт.

АТ, АТ-ЈОЛ (адында, Оныҥ адында, адынаҥ ла о. а.) – бу сӧс кижи ле Кудай јанынаҥ тузаланылып, олордыҥ учурын ачат. Иисустыҥ ӱренчиктери «Иисустыҥ адына болуп», «Иисустыҥ адыла» деп айдып, оору улусты јаскылап турарда, Оныҥ кӱчи иштеп, олорды јаскан.

АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ – бу байрам Пасха ӧткӧли, јети кӱнниҥ туркунына байрамдалатан. Ол кӱндерде еврейлер ачыткы јок калаш јийтен. Анайып, олор Египеттеҥ еврейлер канайда ырбаганын эске алынатан. Олор сӱрекей тӱргендеп-сандырап барган учун ачыткыны тестеге кожотон, калашты быжырардаҥ озо тесте кӧдӱрилерин сакыйтан ӧй олордо шык јок болгон.

БАЙЗЫҤ – тайылга эдетен, Кудайга бажыратан тура. Ол Кудайдыҥ Бойы айдып берген ӱлекерле тудулган. Байзыҥныҥ кӱрентигинде турган тура эки кыпка бӧлӱлген: агару кыпка ла агарудаҥ агару кыпка. Агарудаҥ агару кыпка аҥылу мӱргӱ ӧткӱрерге јылына бир катап јӱк улу абыс кирер аргалу болгон. Бу кып агару кыптаҥ јаан кӧжӧгӧлӧ бӧлӱлген. Иисус Христостыҥ озолондыра айтканыла, Христостыҥ туулганынаҥ ала I чакта римдер Байзыҥды бӱткӱлинче јемирип койгондор.

БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ – бу байрам тушта еврейлер тӱжӱм јуунадылып калганына сӱӱнетен. Олор байкандар тургузып алып, олордо јети кӱн улай јадатан. Анайып, олор Кудай бӱдӱмјилеп койгон эл-јуртына келгенче тӧртӧн јылдыҥ туркунына куба чӧлдӧ јӱрӱп, байкандарда јаткан ада-ӧбӧкӧлӧрин эске алынатан.

БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ – бу байрамды еврейлер Пасха башталганынаҥ ала бежен кӱнниҥ бажында байрамдайтан. Ол ӧйдӧ анайда ок буудай ажын јуунадары байрамдалатан. Беженинчи кӱнде Христостыҥ ӱренчиктерине ле Оныҥ јолыла барган улуска Агару Тын тӱшкен.

БИЛДИ – кандый бир немениҥ чынын кӧргӱскен Кудайдыҥ кайкамчылу темдеги. Кудай Иисус Христос ажыра кӧп билдилер јайаган.

БӰДӰП ТУРГАН УЛУС – Ӧрӧ турган Кудайга бӱдӱп, Иисус Христос ажыра аргадаш алып, кинчектери ташталган улус.

ВААЛ – кара јаҥдулардыҥ кудайлыгыныҥ ады. Ханаан jеринде Израиль калык келердеҥ озо Ваалга бажырган улус јуртаган. Олорды ээчиде Израильдиҥ улузы Кудайдаҥ jана тӱжӱп, улай ла Ваалга бажыргандар. Ол Кудайга удура эҥ jаан кинчектердиҥ бирӱзи болгон.

ВАВИЛОН – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Вавилон каандык Израиль калыгыныҥ калју ӧштӱзи болгон. Јаҥы Кереесте «Вавилон» деп сӧслӧ бултаарта кӧрмӧстиҥ каандыгы керегинде айдылат.

ВАЛААМ – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде јуртаган кара јаҥду јарлыкчы. Ол ӧйдӧ Моав јердиҥ кааны болгон Валак Валаамды алдырып, Израильдиҥ улузын каргазын деген, је Валаам мыныҥ ордына Кудайдыҥ јакарганыла бу калыкты алкаган. Јаҥы Кереесте ол кинчектӱ јаман сӱр-кебер болуп јат.

ВАРАК – јебрендикте Израиль калыгыныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол јуу-согуштарда олорды башкарып, ӧштӱлерди јеҥетен.

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – кӧрмӧстиҥ чоло ады. Ого Израиль калыгыла коштой јуртаган ӧскӧ уктар бажырган.

ВЕНИАМИН – Иаковтыҥ (Израильдиҥ) он эки уулыныҥ эҥ кичӱзи. Ол еврейлердиҥ он эки угыныҥ ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ бирӱзи болуп јат.

ГЕЕННА (еврейлеп Ге-Хинном, эмезе Хинном ӧзӧги дегени) – Иерусалимниҥ стенелери алдындагы јуука јер, сӱрее-чӧптиҥ ле кандый ла быјардыҥ чогунтызы. Олорды јоголторго туркаары от кӱйдӱретен. Јаҥы Кереесте таамыны бултаарта айтканы.

ГЕРМЕС – Јебрен Грецияда улус бажырган кудайлыктардыҥ бирӱзиниҥ ады. Ол кудайлардыҥ элчизи деп бодолгон.

ГЕДЕОН – Израиль калыгында каан јок тушта оныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи болгон. Гедеон Кудайга тыҥ бӱдӱп, Оныҥ башкарганыла јӱрерге мӱргийтен. Бойыныҥ јуучылдарын јуу-согушка баштап апарганда, керек дезе черӱзиниҥ тоозы ас та болзо, ол ӧштӱни јеҥген, нениҥ учун дезе ого Кудай болушкан.

ГОМОРРА – јебрен Содом ло Гоморра деп атту калаларда јуртаган улустыҥ кинчектери учун Кудай отту ла кӱкӱрлӱ јаҥмыр јаадырып, экӱди јаба јоголтып койгон.

ГОРЧИЦА – ӧзӱм, оныҥ ӱрени оп-оок, је ӧзӱп бӱткен тужында јаан ӧзӱм боло берет.

ДАВИД – Израильдиҥ эҥ тоомjылу кааны. Давид Израильди улу ороон, Иерусалимди дезе оныҥ тӧс калазы эткен. Ол анайда ок билгир јуучыл ла улу ӱлгерчи болгон. «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктиҥ кӧп јарымы оныҥ јаҥарларынаҥ туруп јат. Давид бастыра jӱрегиле Кудайга баштанар, Ого чындык jалчы болгон. Оныҥ учун jаҥыс ла Давидтиҥ калдыктары Израильдиҥ каандары болор деп, Кудай ого молjу берген. Христос (Мессия) оноҥ чыгар деп, jарлыкчылар судурлап айткан.

ДИАКОН – сӧс сӧслӧ «јалчы, болушчы», серкпениҥ ишчизи.

ДИНАРИЙ – озодо Римде кӱндӱк ишјал учун бир кижиге тӧлӧлӧтӧн мӧҥӱн акча.

ЈАЙЫМДАЛАРЫ – грек тилдеҥ оныҥ учуры: тӧлӱ тӧлӧлгӧн соҥында кандый-бир јаманнаҥ јайымдаары. Јаҥы Кереесле болзо, кижини кинчектиҥ олјозынаҥ јайымдаарга тӧлӧлгӧн баа – Иисус Христостыҥ тайылгалу ӧлӱми.

ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ (гректеп пасха) – Израиль калыгыныҥ байрамы. Кудайдыҥ јакарганыла олор Египеттиҥ кулданыжынаҥ јайымдалганын байрамдап јадылар.

ЈАҤЫ КЕРЕЕС – 1. Иисус Христостыҥ ӧлӱми ле тирилгени ажыра Кудай ла кижилик ортодо тургузылган jӧп (Кереести кӧр). 2. Бичиктердиҥ јуунтызыныҥ ады, ого тӧрт Сӱӱнчилӱ Jар, Апостолдордыҥ Ижи, самаралар ла Ачылта кирген.

ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ – Байзыҥды иудейлер бистиҥ эрадаҥ озо II чакта кара jаҥду ӧштӱлеринеҥ блаайла, быjардаҥ арутаганын ла jаҥыртканын эске алгылайтан байрам.

ЈАРЛЫКЧЫ – Кудай берип турган јетирӱлерди айдаачы кижи. Ол Кудайдыҥ јакарганыла калыкка айдат. Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Кудай кӧп јарлыкчылар ийген. Олор ажыра Кудай келер ӧйдӧ не болорын ачкан. Јарлыкчылар улайын самаралар бичийтен. Кӧп судурлаштар Исаия, Иеремия, Иезекииль, Даниил, Осия ла ӧскӧ дӧ јарлыкчылардыҥ бичиктеринде бичилген. Иисус Христос туулганынаҥ кӧп јылдар озо олор Оныҥ келерин судурлап айткандар. Судур бичиктер Моисейдиҥ бичиктериле (Моисейдиҥ Јасагыла) кожо Бичик, Агару Бичик деп адалат. Јаҥы Кереесте Агару Тыннаҥ кӧдӱриҥи алып айдып турган улусты база јарлыкчылар деп адап јадылар. Олор Кудай кӧнӱ ачкан јетирӱлерди айдадылар.

ЈАСАК (Моисейдиҥ јасагы) – Израиль калыгына Кудай Моисей ажыра берген јасак. «Јасак» деп он салым-јакылтаны, эмезе ээжилердиҥ ле салым-јакылталардыҥ јуунтызын – Эртеги Кереестиҥ баштапкы беш бичигин (Беш бичикти) айдып јадылар.

ЈАСАКЧЫ – Моисейдиҥ јасагын јакшы билер кижи. Оныҥ тӧс молјузы јасакты кӧчӱрип чийери, оны шиҥдеери, јартаары ла оны бӱдӱрерин шиҥжӱге алары болгон. (Јасакчылар улусты јасакка ӱреткен.)

ЈЕЛБЕГЕН – соојыҥга кирген сӱрекей кӱчтӱ тынду, ол јаан јер-бакага тӱҥей, је анайда ок јылан деп адалат. Ачылтада јелбеген јелбистердиҥ јааны, сатананыҥ сӱр-темдеги эдип тузаланылат.

ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС – сатананыҥ јалчызы. Ол кижини Кудайдаҥ туура апарып, оны бӱткӱлинче ээлеп jат. Иисус Христос Кудайдыҥ кӱчиле кӧп улусты jелбистердеҥ jайымдаган ла Бойыныҥ ӱренчиктерине ондый ок арга берген.

ЕВА – Адамныҥ ӱйи (Адамды кӧр).

ЕВАНГЕЛИЕ – Сӱӱнчилӱ Јарды кӧр.

ЕВРЕЙ – Иаковтыҥ калдыктары (Иаковты кӧр). Кезикте «еврей» ле «иудей» дегени jаҥыс учурлу болот, jе «еврей» дегени кӧп сабазында кижиниҥ угы-тӧзи, «иудей» – jаҥдаганы керегинде айдып jат (Иудейди кӧр).

ЕГИПЕТ – Израильге коштой ороон. Израильдиҥ улузы Египетте 400 јылдыҥ туркунына кул болуп јӱрген. Је соҥында Кудай Бойыныҥ калыгын Египеттеҥ чыгарган.

ЕЛИСЕЙ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Ол Илия јарлыкчыга болушкан, оныҥ кийнинде јарлыкчыныҥ ижин бӱдӱрген.

ЕЛЛИН – грек дегени. Јаҥы Кереесте грек культураны ла тилди алынган ӧскӧ калыктардыҥ ончо чыгартулу улузы анайда адалат.

ЕПИСКОП – сӧс сӧслӧ «ајараачы, корычы». Јербойыныҥ серкпезиниҥ башкараачызы.

ИАКОВ – Исаактыҥ эки уулыныҥ бирӱзи, оны анайда ок «Израиль» дейдилер. Ол Израиль калыктыҥ улу адазы болгон. Библияда Иаков деп атту оноҥ до ӧскӧ улус туштайт, темдектезе, апостолдордыҥ бирӱзи.

ИЕРУСАЛИМ – Эртеги Кереес туштарында ол Израиль каандыгыныҥ тӧс калазы, Јаҥы Кереес туштарында Римге баш билдирткен. Иисустыҥ ӧлгӧни, тирилгени ле теҥериге кӧдӱрилгени бу каланыҥ коштойында болгон. Библия Теҥеридеги Иерусалим керегинде айдат. Оны Кудай Бойына чындык улуска туткан.

ИЕССЕЙ – Давид-каанныҥ адазы. Христос Иессейдиҥ ле Давидтиҥ калдыгы болор деп, еврейлер Исаияныҥ судурлап айтканына бӱткендер.

ИЗРАИЛЬ – 1. Иаковко Кудай берген аҥылу ат. Израиль он эки уулду болгон, олор Израильдиҥ он эки угыныҥ улу адалары боло бергендер. 2. Ороонныҥ ла калыктыҥ ады.

ИИСУС – бу еврей ат «Аргадаачы» эмезе «Кайракан аргадап јат» дегени.

ИИСУС НАВИН – Моисей ӧлӧрдӧ, оныҥ болушчызы Иисус Навин Израиль калыгыныҥ башкараачызы боло берген. Ол калыкты Кудай берер болгон Ханаан ороонго баштап апарган.

ИЛИЯ – Израильдиҥ улу јарлыкчызы. Христос (Мессия) јерге келерин Илия белетеп койор учурлу деп, Малахия јарлыкчыныҥ айткан сӧстӧрин иудейлер билетен эди.

ИОАНН – Јаҥы Кереесте Иоанн деп атту бир канча кижи учурайт. Олордыҥ эҥ учурлу дегендери ол Крестеечи Иоанн ла Иоанн апостол: 1. Крестеечи Иоанн Иисуска јол белетеп койгон јарлыкчы болгон. Ол, Илиядый јарчы бойы, Илия чылап улуска озолондыра айдып, улусты кинчегин алынып, Кудайга баштанзын деп кычырып, креске тӱжӱрген. 2. Иоанн апостол Зеведейдиҥ уулы ла Иаковтыҥ карындажы, Иисустыҥ он эки апостолыныҥ бирӱзи болгон. Ол Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарды, Иоанныҥ самараларын, Ачылтаны бичиген.

ИОНА – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Бир катап Кудайдыҥ сӧзин јарлазын деп, оны Кудай Ниневия кала јаар ийген. Је Иона керепке отурып, ӧскӧ јаны јаар јӱскен. Айдарда, Кудай тыҥ јоткон ийген. Керептеги улус оны билип ийеле, аргаданар болуп, Ионаны талайга таштагандар. Јаан балык Ионаны јуда салган, ол балыктыҥ ичинде ӱч кӱнниҥ туркунына јӱреле, мӱргиген. Учында балык оны јаратка чыгара кустырып ийген. Иона Кудайга багып, Оныҥ сӧзин јарлап барган.

ИОСИФ – Јаҥы Кереесте мындый атту бир канча кижи керегинде айдылат, олордыҥ учурлу дегендери: 1. Иосиф, Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. 2. Иосиф, Иисус Христостыҥ энези болгон Марияныҥ ӧбӧгӧни. 3. Аримафейдеҥ Иосиф – Синедрионныҥ турчызы. Ол акту кижи болгон, Кудай Каандыгын сакыган, Иисус Христостыҥ јажытту ӱренчиги болгон.

ИРОД – 1. Улу Ирод: иудей каан. Ол бастыра Палестинаны башкарып турар ӧйдӧ Иисус Христос туулган. 2. Ирод Антиппа, Улу Иродтыҥ уулы. Ол Христос туулган соҥында 4-39 јылдарда Галилейди башкарган. 3. 1-кы Ирод Агриппа, Улу Иродтыҥ јеен балазы. Ол Палестинаны Христос туулган соҥында 41-44 јылдарда башкарган, христиандарды тыҥ истеген. Агриппаны кӧр.

ИСААК – Авраам ла Сарраныҥ уулы, Иаковтыҥ адазы. Исаак ажыра Кудайдыҥ Авраамга берген сӧзи бӱткен.

ИСАВ – Исаактыҥ тун уулы, Иаковтыҥ игис аказы. Бир катап ол аштап турала, тун уулы болгон адын Иаков карындажына бир айак ботко учун садып ийген. Исавтыҥ эмес, Иаковтыҥ калдыктары Кудайдыҥ талдап алган калыгы боло берген.

ИСАИЯ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Иисус Христос телекейге келердеҥ чик-јок озо Ол керегинде Исаия кӧпти јарлыктап айткан.

ИССОП – иудейлердиҥ мӱргӱӱл чӱм-јаҥдарында тудунатан ӧзӱм. Абыстар оныҥ јалбырагын эмезе сабын суйук немеге, темдектезе, тайылган тындуныҥ канына сугуп, оныла кижини эмезе арутайтан немени ӱрӱстейтен.

ИУДА – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи, Иуда дейтен уктыҥ ада-ӧбӧкӧзи. Оныҥ калдыктары «иудейлер», олордыҥ Израиль ороондо јуртаган тергеези «Иудей jери» деп адалган. Иерусалим кала Иудейде туруп јат. Иисус Христос ло Давид-каан Иуданыҥ угынаҥ болгон ло Иудейдеги Вифлеем калада туулган. Анайда ок Јаҥы Кереесте мындый атту Иуда Искариот ло Кайракан Иисустыҥ Иуда карындажы бар.

ИУДЕЙ – озодо Иуда угыныҥ кижизи, Jаҥы Кереестиҥ ӧйинде кандый ла еврей кижи. Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарда «иудейлер» деп сӧс кӧп сабазында еврей калыктыҥ башчыларын темдектейт.

КАИН – Адам ла Еваныҥ тун уулы, Авельдиҥ аказы. Кудай Авельдиҥ тайылгазын jууткан, jе Каиндийин jаратпаган учун, Каин карындажын ӧлтӱрип койгон. Мынаҥ улам Каин јер ӱстинеҥ сӱрдӱрип, тенип јӱрер каргышту боло берген.

КАЙРАКАН (гректеп Куриос, еврейлеп Адонай) – бу сӧс грек ле еврей тилдерде «ээ, ээлеген» деген учурлу. Библия бичилип турар ӧйлӧрдӧ бу сӧслӧ ӱй улус кезикте ӧбӧӧндӧрин адайтан, јалчылар ла кулдар дезе бойлорыныҥ ээлерине анайда баштанатан. Бу сӧсти Кудай јанынаҥ тузаланганы Ол јер-телекейди, ондо бар ончо не-немени ээлеп турганын кӧргӱзет. Јаҥы Кереесте Кайракан деп ат улайын Иисус Христос јанынаҥ тузаланылат.

КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ – Кайракан јаргы эдерге келер кӱн. Ол кӱн Кудай Иисус Христос ажыра бастыра телекейди јаргылаар. Бу кӱнди анайда ок «Јаргыныҥ Кӱни» деп адап јадылар.

КАЛАНЧЫ – калан јуур кижи. Римдер еврейлерди јуулап алала, олорды албан-кӱчле башкаргандар. Иисустыҥ ӧйинде каланчылар римдерге иштегендер. Олор еврейлер болгондор, је римдерге болужып, еврейлерди римдердиҥ черӱзине калан тӧлӧттирген. Оныҥ учун еврейлер каланчыларды јаман кӧрӧтӧн. Бого ӱзеери каланчылар акчаныҥ јарымын мензинерге, тӧлӧйтӧнинеҥ кӧп акча некейтен.

КАПКАШ БАЛУ – эт-кандагы јазылбас оору. Андый оорулу улусты быјартыган дежетен.

КАРА ЈАҤДУ – чын Кудайга эмес, чалуларга ла ӧскӧзине де бажыраачы кижи эмезе калык. Еврейлер ӧскӧ калыктарды ончозын анайда адайтан, нениҥ учун дезе ол ӧйдӧ јаҥыс олор бирлик Кудайга бӱткендер.

КЕРЕЕС – јӧптӧжӱ, оны тургузар тушта кажы ла јаны бойына кандый бир молју алып, сӧзин берет. Библияда Кудай ла улус ортодо тургузылган јӧптӧжӱ тӧс јерде туруп јат. Кудай ла улус ортодо тургузылган эҥ учурлу јӧптӧжӱлер – Эртеги ле Јаҥы јӧптӧжӱлер (Кереестер). Синай кырда Моисей ажыра Израиль калыгыла Кудай тургускан јӧптӧжӱни «Эртеги Кереес» дейдилер (Јасакты кӧр). Кудай ла улус ортодо Јаҥы јӧптӧжӱ болоры керегинде јарлыкчылар судурлап айдып туратан. Јаҥы Кереестиҥ бичиктеринеҥ кычырганыбыста, Јаҥы јӧптӧжӱ Иисус Христостыҥ тирилгениле јарадылып, Оныҥ каныла лапталып, Кудайга бӱдӱп турган ончо улусла тургузылган.

КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ – агаштаҥ эдилген алтындалган кайырчак. Оныҥ ичинде Кудайдыҥ он салым-јакылтазы чийилген јалбак таштар чеберлелген. Ковчег чадырдыҥ ла соҥында тудулган Байзыҥныҥ агарудаҥ агару дейтен јеринде турган. Израильдиҥ улузы оны Кайракан отургадый ширее деп туткан. Байзыҥды кӧр.

КЕРӰ АГАШ – Иисус Христостыҥ јӱрӱминиҥ ӧйинде Рим империяда улусты ӧлӱмле кезедеринде тузаланылган јазал. Ол карчый-терчий эки тоормоштоҥ турган. Керӱ агашта ӧлӧри сӱрекей шыралу ла эҥ электӱ-уйатту болгон.

КИЖИ УУЛЫ – арамей тилде бу сӧсколбу «кижи» дегени. Даниилдиҥ Эртеги Кереестеги бичигинде бу ок сӧс кудайлык Кижи јанынаҥ тузаланылат. Сӱӱнчилӱ Jарлардаҥ кычырганыбыста, Иисус Христос Бойын Кижи Уулы деп адайт. Мынызыла Ол ончо јанынаҥ, кинчектеҥ башка, ӧскӧ улустаҥ аҥыланбай турганын темдектейт.

КИНЧЕК – Кудайдыҥ јакылталарын биле-тура эмезе билбей јадып бусканы, Кудайга сӧсуккур болбозы ла бакпазы.

КОЛ САЛЫП АЛКААР – мӱргӱниҥ чӱм-јаҥы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, кол салып алкаары мындый учуралдарда тузаланылган: алкыш бергенде, аҥылу ишке учурлаганда, бӱдӱп турган кижи Кудайдаҥ аҥылу ишке јайалта алзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, кижи Агару Тынды алынзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, оору-јоболды јазар тушта.

КӦРМӦС (гректеп диаболос) – јелбистердиҥ јааны. Диавол деп сӧс грек сӧстӧҥ табылган, ол «сайгакчы» дегени, учуры јаҥыс сатана деп сӧс «ӧштӱ, удурлажаачы» дегени. Сатана ол ок кӧрмӧс.

КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ – эҥ учурлу озогы jаҥдардыҥ бирӱзи: сууга кирип, кижи арутанып, бойын Кудайга беринери. Јаҥы Кереесте креске тӱжериниҥ эки бӱдӱми керегинде айдылат.

Крестеечи Иоанн Кудайдыҥ табын бӱдӱрер кӱӱндӱ улусты кинчектерин алынзын деп jарлап, суула крестеген. Сӱӱнчилӱ Jарларда куучын шак андый креске тӱжӱш керегинде ӧдӧт.

Иисус Христостыҥ ӧлгӧни ле тирилгени кийнинде креске тӱжӱрериниҥ учуры тереҥжиген ле элбеген: кижи бойыныҥ кинчектӱ jӱрӱмин jеектеп, ого ӧлӧри ле Иисусла кожо jаҥыдаҥ јӱрерге тирилери. Креске тӱшкен кийнинде кижи Агару Тынла толотон.

КУДАЙ (еврейлеп Эл, Элохим, гректеп Теос) – Бирлик, Ӧрӧ Турган; ончо бардыҥ Јайаачызы, ончозына јаргыныҥ јӧбин чыгарар бир-јаҥыс Јаргычы.

КУДАЙГА БАШТАНАРЫ (гректеп метанойа, орустап покаяние) – гректеҥ сӧс сӧслӧ «санаа кубултар» дегени.

КУДАЙГА БЕРИНЕРИ – Кудайга чындык болоры, Ого бастыра бойын беринери, Кудайдыҥ сӧзиле јӱрери. Акту болорын, актаарын кӧр.

КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ – эмдиги ле келер телекейде улустарды ла ончо јӱргендерди Кудайдыҥ башкарары, Ӧрӧ турган Кудайдыҥ табына, Оныҥ башкартузына багарына келиштире улустыҥ јӱрӱми. Иисус Христос Кудайдыҥ Каандыгы керегинде кӧп ӱреткен. Бу телекейде ол бӱдӱп турган улустыҥ јӱрӱминде качан ок јӱрӱп јат, је ол учына јетире јӱк чак тӱгенген кийнинде ачылар.

КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ – анайда Крестеечи Иоанн Иисусты адаган. Кудай кинчектерин таштазын деп, иудейлер бойлорыныҥ чӱм-јаҥыла Ого берӱ эдип кураан тайатан. Кураанныҥ ӧлӱми ле оныҥ каны тӧгӱлгени кинчек эткен кижи учун толынты деп бодолотон. Кижи дезе Кудайдыҥ кӧзинче ару боло беретен. Иисус Кудайдыҥ Курааны деп адалган, нениҥ учун дезе, кинчектерис ташталзын деп, Бойыныҥ јӱрӱмин тайылгага табыштырган.

ЛАДАН – баалу-чуулу, јарык-јажыл ӧҥдӱ јараш јытту чагана. Ол Байзыҥда ӧртӧӧринде тузаланылган. Оны Аравиядаҥ ла Кӱнчыгыш Африкадаҥ экелетен. Андый ладанды Иисус-балага сый эдип судурчылар экелген.

ЛЕВИЙ – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. Кудайдыҥ јакарганыла Левий укту Ааронноҥ таркаган улус Байзыҥда абыстар болгондор, бу уктыҥ арткан улузы абыстыҥ болушчылары болуп иштегендер. Абысты кӧр.

ЛЕВИТ – Левийдиҥ угынаҥ таркаган кижи. Jаҥыс левиттер Байзыҥда абыстыҥ болушчылары болор учурлу ла jайаан-бычуулу болгон.

ЛОТ – Авраамныҥ јеени. Улузы балыр јӱрӱм јӱрген Содомды јоголтор алдында Кудай анда јуртаган Лотты аргадап, оны ла оныҥ билезин каладаҥ чыгарган.

МАЙЛААРЫ – кандый бир аҥылу ишке учурлалганныҥ темдеги эдип, кижиниҥ бажына јараш јытту майдыҥ колынтызын сӱртетен эмезе уратаны. Мындый чӱм-јаҥ каанды, абысты ла кезик учуралдарда јарлыкчыны ишке тургусканда тузаланатан. Христосты кӧр.

МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ – Кудайдыҥ ончо јандай башкартузын ла улу болгонын темдектейт. Библиядаҥ кычырганыбыста, Кудайдыҥ магы кезик учуралдарда Израиль калыгына јарык, от ло тӱдӱн чилеп ачылатан. Иисус Христостыҥ јӱрӱми, Ол эткен кайкалдар, анчада ла Оныҥ керӱ агаштагы ӧлӱми ле тирилгени – бу ончозы Кудайдыҥ Уулыныҥ магын керелеген.

МАРИЯ – Јаҥы Кереесте Мария деп атту бир канча ӱй кижи учурайт: 1. Мария, Иисустыҥ энекейи. 2. Мария Магдалина. Иисус оныҥ ӧзӧк-буурынаҥ јети јелбисти чыгара сӱрген, ол Иисусты ээчий барган. 3. Вифаниядаҥ Мария, Марфа ла Лазарьдыҥ сыйны. Ол Иисустыҥ будыныҥ јанында отурып, Оныҥ ӱредӱзин уккан. 4. Мария, Клеопаныҥ эмеени, Иаков ло Иосияныҥ энези. Ол Иисустыҥ керӱ агажыныҥ jанында турган. 5. Мария, Марк дейтен Иоанныҥ энези. Ол керегинде Апостолдордыҥ эдип jӱрген керектеринде айдылат.

МЕЛХИСЕДЕК – Салимниҥ кааны, абыс. Ого Авраам јуу-согушта јуулап алганыныҥ онынчы ӱлӱӱзин берген, мыныҥ соҥында Мелхиседек Авраамды алкаган. Мелхиседек керегинде Эртеги Кереесте «Башталганы» ла «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктерде айдылган.

МОИСЕЙ – Израильдиҥ мӱргӱӱлиндеги ле политикадагы эҥ јарлу башкараачы, улу јарлыкчы. Ол бойыныҥ эл-јонын Египеттиҥ олјозынаҥ чыгарган; ого Кудай берген јасакты калыкка јетирген. Јасакты кӧр.

МӰРГӰ – Кудайга сӧслӧ баштанганы, Кудайла куучындашканы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, Иисус Христос то, Иисустыҥ ӱренчиктери болгон он эки апостол до, бӱдӱп турган ончо улус та Кудайга ӧзӧк-тынынаҥ чыккан сӧстӧрлӧ баштанып, Кудайдаҥ каруу алып јат.

НАРД – мындый ок атту ӧзӱмниҥ јулугынаҥ эдилген јараш јытту май.

НИНЕВИЯ – Ассирия каандыктыҥ тӧс калазы. Кудай Бойыныҥ самаразын јарлазын деп, бу кала јаар Иона јарлыкчызын ийген.

НОЙ – Ӧрӧ турган Кудай јер-телекейдиҥ кинчеги кӧптӧгӧн учун оны јоголторго чайык чыгарар алдында акту болгон Ной Кудайдыҥ јакарганыла јаан кереп тудуп, ого бойыныҥ билезиле кожо кирип, ӧлӱмнеҥ аргадалган. Чайыктыҥ кийнинде Нойдоҥ кижилик бӱткен.

ОРОЗО – бойын Кудайга учурлаганныҥ темдеги эдип кандый бир ӧйдиҥ туркунына чек курсак јибей тудунары. Орозоныҥ ӧйинде Кудайдыҥ быйанын ла болужын сурап, мӱргип јадылар.

ОСАННА – «хосанна» деп еврей сӧс «сурап турум, аргада!» дегени.

ОТОК-КӰРЕЕ – иудейлердиҥ јаргы эдетен оток-кӱреези. Ол јетен кижидеҥ турган: абыстардаҥ, јасакчылардаҥ ла ӧскӧ дӧ јамылу улустаҥ. Оток-кӱрееде кӧп сабазында мӱргӱӱлдиҥ ле эл-јонныҥ сурактары кӧрӱлетен, ол оток-кӱрее анайда ок иудей калыктыҥ римдер алдындагы чыгартулузы болгон.

ПАСХА БАЙРАМЫ – еврейлерге сӱрекей јаан учурлу байрам. Пасха дегени – «кӧндӱре ӧткӧн» дегени. Бу байрамда еврейлер туку качан Египеттиҥ кулданыжынаҥ канайда јайымдалганын эске алгылайт. Ол ӧйдӧ Кудай Египеттеги кажы ла ӱйде тун туулган уул баланы ӧлтӱрерге Бойыныҥ ангелин ийер деп, озолондыра айткан. Је Ол еврейлерге бойлорыныҥ ӱйлериндеги эжиктердиҥ јаактарын кураанныҥ каныла сӱртсин деген. Ол тушта ангел канды кӧрӧлӧ, ол ӱйди кӧндӱре ӧдӱп, баланы ӧлтӱрбес. Оноҥ ло бери Пасха байрамы тушта еврейлер кажы ла ӱйде кураан сойып, каарып јадылар. Ойндо оны кожо јийдилер.

ПИЛАТ – Иисус Христос туулган соҥында 26-36 јылдарда Иудей јеринде башкарган Рим башчы.

РААВ – јебрен ӧйлӧрдӧ Иерихон калада jуртаган јӧй јӱрӱмдӱ ӱй кижи. Израильдиҥ јоны олорго Кудай берерге молјогон јерге јууктап келеделе, ӧштӱлерин канайда јеҥерин билип аларга, ол ороонды кайып кӧрӱп келзин деп, бир канча улус ийгендер. Раав кайучыларга болужып, олорды бойыныҥ айлында јажырган, оныҥ учун ол билезиле кожо аргадалган.

РАВВИ, РАВВУНИ – бу сӧс «ӱредӱчи» дегени. Еврейлер јамылу ла кӱндӱлӱ улуска анайда баштанатан.

РАЙ – бу сӧс гректеп «кеен сад» дегени. Кезикте бу атла, јер-телекей јайалып турарда, Кудай Адам ла Еваны јуртаткан кеен јер адалат. Јаҥы Кереесте рай дегени теҥери дегени, оноор Иисус Христоско бӱдӱп турган улус барып јадылар.

РАХИЛЬ – Иаковтыҥ эки абакайыныҥ бирӱзи. Оны Иаков сӱрекей сӱӱген. Ол Иосиф ле Вениаминниҥ энези болгон.

РЕВЕККА – Авраамныҥ Исаак уулыныҥ абакайы, анайда ок Исав ла Иаковтыҥ энези.

РИМ – Иисус Христос јерде јӱрген ӧйлӧрдӧ улу-јаан империя. Ол бойына кӧп ороондорды, ол тоодо Израильди де бактырган. Оныҥ тӧс калазы база Рим деп адалган.

САДДУКЕЙ – кӧп сабазында абыстардаҥ ла арга-чакту улустаҥ турган бир бӧлӱк улустыҥ кижизи. Фарисейлерге кӧрӧ, саддукейлер Кудайдыҥ сӧзи деп јӱк ле Агару Бичиктерди јарадып, jе ада-ӧбӧкӧлӧрдиҥ јаҥдап келген јаҥын jаратпай тургандар. Темдектезе, олор калганчы кӱнде ӧлгӧндӧр тирилип, Кудайга jаргыладар деп, бӱтпей тургандар.

САМАР ЈЕРИ – Иудей ле Галилей ортодо турган, Иудейге кирбеген таҥынаҥ эл-тергее. Иисус тушта Самар јериниҥ калыгы су-еврейлер болбогондор, нениҥ учун дезе јебрен ӧйлӧрдӧ олор ӧскӧ ороондордыҥ калыктарыла колынгандар. Иудейдиҥ еврейлери самарларды кӧрӧр кӱӱндери јок болгон.

САМСОН – јебрен ӧйлӧрдӧ каандардаҥ озо еврейлердиҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол алып-баатыр болгон эди.

САМУИЛ – Израильдиҥ калганчы улу јаргычызы, Кудайдыҥ јарлыкчызы. Самуил јарлыкчыныҥ кийнинде Израильде каандар башкарып баштаган. Самуил каан эдип Саулды ла Давидти майлаган.

САРРА – Авраамныҥ абакайы, Исаактыҥ энекейи.

САРЫНДАР БИЧИГИ (Псалтырь) – Эртеги Кереестиҥ бичиктериниҥ бирӱзи. Бу бичик Кудайга учурлалган 150 мак јаҥардаҥ туруп јат. Иудейлер мак јаҥарларды Кудайга бажырар тушта сарындап айдатан эди.

САТАНА – Кӧрмӧсти кӧр.

СЕРКПЕ (гректеп экклесиа) – бу сӧс Јаҥы Кереесте эки учурлу: Иисус Христоско бӱдӱп турган бир јердеги улустыҥ бирлиги; эмезе Иисус Христоско бӱткен ончо улустыҥ бирлиги.

СИНАГОГА – иудейлер јуртаган кажы ла калада синагога болуптыр. Иудейлер синагогазында Кудайдыҥ сӧзине ӱреткендер, Агару Бичикти кычыргандар, Кудайга мӱргигендер.

СИНАЙ КЫР – Синай јарымортолыктыҥ кыры, ол Улу (Ак) теҥистиҥ тӱштӱгинде, Египет ле Израильдиҥ јери ортодо турган. Бу кырда Кудай Израиль калыгына Моисей ажыра Бойыныҥ он салым-јакылтазын берген.

СМИРНА – баалу-чуулу, јараш јытту колынты. Ол аҥылу агаштыҥ чаганазынаҥ эдилетен. Еврейлер смирнаны эмдениште ле сӧӧк салганда тузаланган; ол кижини уйуктадып, оору-сызын јоголтот, ӧлгӧн кижиниҥ эди-канына чириирге бербейт.

СМОКВА – агаштыҥ бӱдӱми. Анайда ок инжир деп адалат. Оныҥ јиилектери сӱрекей амтанду ла ток, оныҥ учун ол кӧп сабазында арга-чакту ла амыр-токыналду jӱрӱмди темдектейт.

СОДОМ – Гоморраны кӧр.

СОЛОМОН – Давид-каанныҥ уулы, Давидтиҥ кийнинде Израильдиҥ кааны. Соломон башкарып турарда, Израиль ороон тыҥ ӧзӱм алынган. Иерусалимде эҥ баштапкы Байзыҥды Соломон туткан.

СТОИКТЕР – айлаткыш санаалу Зенонныҥ јолыла барган улус. Калык бойыныҥ јӱрӱмин билгир башкарар учурлу, соот-јыргалдыҥ, эмезе кыйын-шыраныҥ камаанын тоого албай, јӱрӱм кандый болгонынча оны алынар учурлу деп, олор ӱреткендер.

СУББОТ КӰН – Jасак аайынча иудейлер Кудайга бӱткӱлинче учурлаган агару кӱн, неделениҥ jетинчи кӱни. Кудай алты кӱн јер-телекейди јайаган, оноҥ јетинчи кӱнде тыштанган (Башталганы 2:2-3 ), оныҥ учун иудейлер ол кӱнде иш-тошты токтодып, синагогада jуулыжып, Кудайга мӱргип, Агару Бичиктер кычыратан.

СӰӰНЧИЛӰ ЈАР (гректеп евангелион) – бир кижиге де, бӱткӱл калыкка да айдылган кандый ла jакшылыкту ла сӱӱнчилӱ jар. Jаҥы Кереесте Аргадаачы Христос jер-телекейге туулган деп Сӱӱнчилӱ Jарды Кудай ангелдери ажыра jарлайт. Теҥери Каандыгы jерге келгени ле Кудайдыҥ кижиликке сӱӱжи керегинде Сӱӱнчилӱ Jарды Иисус Христос Бойы jарлайт. Кудайдыҥ сӱӱжине болуп, Иисус Христос ӧлӱмге барган, jе Кудай Оны тиргискен. Бу Сӱӱнчилӱ Jар христиан бӱдӱмjиниҥ тӧзӧлгӧзи боло берген. Соҥында Сӱӱнчилӱ Jар деп Иисус Христостыҥ jӱрӱми, ӱредӱзи, ӧлӱми ле тирилгени керегинде бичилген Jаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичигин адагандар.

ТАГЫЛ – тындуларды тайатан бийиксӱ јер. Ол таштардаҥ, той-балкаштаҥ эмезе темирдеҥ јазалатан. Моисей јӱрген ӧйдӧҥ ала тагыл агару чадырда туратан, соҥында дезе – Байзыҥда. Тайылга эдер чӱм-јаҥды јаҥыс абыстар ӧткӱрер учурлу болуп калган.

ТАЙЫЛГА ЭДЕР – Израильдиҥ улузы эткен кинчектердеҥ арутанарга тындуларды тайатан, анайда ок Кудайды макка чыгарарга алкыш-быйанду берӱлер эдетен. Темдектезе, бозулар, койлор эмезе эчкилер, анайда ок кӱӱлелер, кулур, калаш тайылатан. Тайылга эдериниҥ ээжилери Моисейдиҥ jасагында чийилген. Соҥында, Јаҥы Кереестиҥ ӧйлӧринде, Иисус Христостыҥ сок јаҥыс тайылгазы кижиликтиҥ ончо кинчектерин таштаарга јеткил болгон (Кудайдыҥ кураанын кӧр).

ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ – Кудайдыҥ Каандыгын кӧр.

ТОМДОШ – эр киндиктӱ бала туулза, сегизинчи кӱнде оныҥ кору јерине кестирӱ эдери еврейлерде јаҥжыгу болгон. Мынайда этсин деп, Авраамга Кудай јакарган. Томдош Авраамныҥ калдыктарыла Кудай тургускан кереестиҥ темдеги болуп, кижи еврей укту болгонын керелейт. Еврейлерди кезикте «томдолгон улус» дежетен.

ФАРАОН – јебрен Египеттиҥ каандарын онойдо айдатан.

ФАРИСЕЙ – Саддукейлерге коштой иудейлердиҥ бир бӧлӱк улузыныҥ кижизи. Фарисейлер јаантайын Моисейдиҥ јасагы аайынча ла чактардыҥ туркунына бу јасакка улус кошкон кӧп ээжилер аайынча јӱргендер. Олор чак тӱгенген кийнинде ӧлгӧн улус тирилерине бӱткендер. Фарисейлер албаты-jон ортодо тоомjылу болгондор. Кӧп сабазында олор Кудайдыҥ килемjизине эмес, jе бойлоры тыш jанынаҥ Jасакты бӱдӱрип, ак-чек болгонына иженгендер. Оныҥ учун фарисейлерге тӱҥейлешпезин деп Иисус улуска озолодо айткан.

ФИМИАМ – Ладанга тӱҥей jараш jытту чагана. Байзыҥда фимиамды улус Кудайга мӱргип турганда, јараш јытту ыш јайылзын деп ӧртӧйтӧн.

ХАНААН – Израиль јонына Кудай береечи болуп молјогон ороонныҥ ады. Бистиҥ кӱндерде бу ороон Израиль, анайда ок Палестина деп адалат.

ХРИСТИАН – Кудайга бӱдӱп турган, Иисус Христос ажыра кинчектери ташталган, Кудай аргадаган, Христостыҥ јолыла барган кижи.

ХРИСТОС (МЕССИЯ) – Иисустыҥ тӧс ады-чабы. Бу сӧстиҥ учуры «майлалган» дегени. Абыстар Израильге каан тудар тушта Кудайдыҥ јакарганыла талдалган кижиниҥ бажын јараш јытту майдыҥ колынтызыла сӱртетен. Јаҥы Кереесте Бойыныҥ калыгын аргадаарга ла Кудайдыҥ Каандыгын тургузарга телекейге Кудай ийген Аргадаачы бу сӧслӧ адалат.

ЫЙЫК КАЛАШТАР – Кудайга тайылга эдип Байзыҥдагы аҥылу столго салатан ӧтпӧктӧр. Олорды јаҥыс абыстар јиир учурлу болгон.

ЭРТЕГИ КЕРЕЕС – 1. Кудай Израиль калыкты Египеттеҥ чыгарган соҥында олорло Синай кырда тургускан jӧп. Оныҥ тӧзӧлгӧзи Моисей ажыра берилген Jасак болгон (Кереести кӧр). 2. Эртеги Кереес деп онойдо ок еврейлердиҥ jебрен агару бичиктериниҥ јуунтызы адалат. Эртеги ле Jаҥы Кереестердиҥ бичиктери кожо Библия деп адалып jат.

Иисус Христос туштагы Палестина

Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы

Рим дӧӧн јорык

Table of Contents

Јаҥы Кереес: Апостолдордыҥ Керектери

Сӧс Бажы

Апостолдордыҥ Керектери

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Сӧзлик

ААРОН
АБЫС
АВВА
АВЕЛЬ
АВРААМ
АГАРУ
АГАРУ БИЧИК
АГАРУ ТЫН
АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ
АГАРЬ
АГРИППА
АДА
АДАМ
АКТААРЫ
АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ
АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ
АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ
АЛЛИЛУИЯ
АЛЬФА ЛА ОМЕГА
АМИНЬ
АНГЕЛ
АНТИХРИСТ
АПОСТОЛ
АРАМЕЙ ТИЛ
АРГАДААЧЫ
АТ, АТ-ЈОЛ
АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ
БАЙЗЫҤ
БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ
БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ
БИЛДИ
БӰДӰП ТУРГАН УЛУС
ВААЛ
ВАВИЛОН
ВАЛААМ
ВАРАК
ВЕЕЛЬЗЕВУЛ
ВЕНИАМИН
ГЕЕННА
ГЕРМЕС
ГЕДЕОН
ГОМОРРА
ГОРЧИЦА
ДАВИД
ДИАКОН
ДИНАРИЙ
ЈАЙЫМДАЛАРЫ
ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ
ЈАҤЫ КЕРЕЕС
ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ
ЈАРЛЫКЧЫ
ЈАСАК
ЈАСАКЧЫ
ЈЕЛБЕГЕН
ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС
ЕВА
ЕВАНГЕЛИЕ
ЕВРЕЙ
ЕГИПЕТ
ЕЛИСЕЙ
ЕЛЛИН
ЕПИСКОП
ИАКОВ
ИЕРУСАЛИМ
ИЕССЕЙ
ИЗРАИЛЬ
ИИСУС
ИИСУС НАВИН
ИЛИЯ
ИОАНН
ИОНА
ИОСИФ
ИРОД
ИСААК
ИСАВ
ИСАИЯ
ИССОП
ИУДА
ИУДЕЙ
КАИН
КАЙРАКАН
КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ
КАЛАНЧЫ
КАПКАШ БАЛУ
КАРА ЈАҤДУ
КЕРЕЕС
КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ
КЕРӰ АГАШ
КИЖИ УУЛЫ
КИНЧЕК
КОЛ САЛЫП АЛКААР
КӦРМӦС
КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ
КУДАЙ
КУДАЙГА БАШТАНАРЫ
КУДАЙГА БЕРИНЕРИ
КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ
КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ
ЛАДАН
ЛЕВИЙ
ЛЕВИТ
ЛОТ
МАЙЛААРЫ
МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ
МАРИЯ
МЕЛХИСЕДЕК
МОИСЕЙ
МӰРГӰ
НАРД
НИНЕВИЯ
НОЙ
ОРОЗО
ОСАННА
ОТОК-КӰРЕЕ
ПАСХА БАЙРАМЫ
ПИЛАТ
РААВ
РАВВИ, РАВВУНИ
РАЙ
РАХИЛЬ
РЕВЕККА
РИМ
САДДУКЕЙ
САМАР ЈЕРИ
САМСОН
САМУИЛ
САРРА
САРЫНДАР БИЧИГИ
САТАНА
СЕРКПЕ
СИНАГОГА
СИНАЙ КЫР
СМИРНА
СМОКВА
СОДОМ
СОЛОМОН
СТОИКТЕР
СУББОТ КӰН
СӰӰНЧИЛӰ ЈАР
ТАГЫЛ
ТАЙЫЛГА ЭДЕР
ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ
ТОМДОШ
ФАРАОН
ФАРИСЕЙ
ФИМИАМ
ХАНААН
ХРИСТИАН
ХРИСТОС
ЫЙЫК КАЛАШТАР
ЭРТЕГИ КЕРЕЕС
Иисус Христос туштагы Палестина
Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы
Рим дӧӧн јорык