Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-11-09T18:54:33.873006+00:00

Јаҥы Кереес: 1 Коринфтегилерге

Јаҥы Кереес: 1 Коринфтегилерге

1. Сӧс Бажы

1. 1 Коринфтегилерге

1. Сӧзлик

2. Иисус Христос Туштагы Палестина

3. Иисус Христос Туштагы Иерусалим

4. Иисус Христос Тушта Иерусалимдеги Байзыҥныҥ Сомы

5. Павел Апостолдыҥ Баштапкы Миссионер Јорыгы

6. Павел Апостолдыҥ Экинчи Миссионер Јорыгы

7. Павел Апостолдыҥ Ӱчинчи Миссионер Јорыгы

8. Рим Дӧӧн Јорык

Сӧс Бажы

Сӧс бажы

Кару кычыраачылар!

Колыгарда тудунып алган бичиктиҥ ады Јаҥы Кереес. Бу эки тилле аҥылу чыгарыш – Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени, оныла коштой орус Синод кӧчӱриш.

Јаҥы Кереестиҥ бичиктери Эртеги Кереестиҥ бичиктериле кожо Агару Бичик – Библия деп адалат. Библия – бӱткӱл ак-јарыкта эҥ кычырылып турган бичик. Ондо Кудай улусла тургускан эки кереес керегинде айдылат. Эртеги Кереесте Кудай канайып Израиль јоныла Кереес тургусканы, Моисей ажыра ого агару Јасак бергени керегинде бичилген. Јаҥы Кереесте канайып Кудай јӱзӱн-башка јондордыҥ улузыла, Иисус Христоско бӱткен ончолорло кереес тургусканы бичилген.

Јаҥы Кереес јебрен грек тилле бичилген 27 бичиктеҥ туруп јат. Ол туштарда грек тил Рим империязында јуртаган калыктар эрмектешкен тӧс тилдердиҥ бирӱзи болгон эди.

Јаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичиги гректеп «Евангелион» деп адалат. «Сӱӱнчилӱ Јар» – ол ӧрӧги сӧсти алтай тилге кӧнӱ кӧчӱргени. Бу бичиктерде Иисус Христостыҥ туулганы, јӱрӱми, јарлыктаганы, ӧлгӧни ле тирилгени керегинде айдылат.

Сӱӱнчилӱ Јарды ээчиде Апостолдордыҥ эдип јӱрген керектери (озогы ады – «Апостолдордыҥ ижи») салылган. Ондо Иисус Христоско бӱдери телекей ӱстине канайда таркап баштаганы керегинде айдылат.

Јаҥы Керееске анайда ок 21 самара кирген; олорды ончозын Иисус Христостыҥ апостолдоры бистиҥ эраныҥ I чагында бичигендер. Бу самаралардыҥ бир канчазы Рим империязыныҥ јӱзӱн-башка калаларындагы серкпелерге ийилген, ӧскӧлӧри дезе – чокым улуска чийилген. Олорды бичигендер Иисус Христоско бӱдериниҥ учурын улуска јакшылап оҥдоп аларына болужар, христиан јӱрӱм керегинде тузалу јӧптӧр лӧ сургадулу ӱредӱ берер кӱӱндӱ болгондор.

Јаҥы Кереестиҥ адакы бичиги – Иоаннга болгон Ачылта. Бу бичик сӱр-кебеделдӱ тилле бичилген. Ондо чактыҥ учында канайып Кудайдыҥ Каандыгы јаманды јеҥип, Кудайга бӱткен улуска ижемји берип турганы керегинде ле Иисус Христос чындаптаҥ бастыра телекейдиҥ Кааны ла Кайраканы деп айдылат.

Јаҥы Кереести алтай тилге кӧчӱргени керегинде

Јаҥы Кереес эки муҥ јылга шыдар мынаҥ озо бичилген. Оноҥ бери Јаҥы Кереес телекейдиҥ 1200-теҥ ажыра тилдерине бӱткӱлинче кӧчӱрилген.

XIX-чы чакта Алтайдыҥ духовный миссиязыныҥ, анчада ла Макарий Глухарёв ло Михаил Чевалков абыстардыҥ эрчиминиҥ шылтузында алтай тилге тӧрт Евангелие, Апостолдордыҥ ижи кӧчӱрилген. Ойндо, узак ӧйлӧргӧ иш ӱзӱлип калган соҥында, Јаҥы Кереестиҥ таҥынаҥ бичиктериниҥ јаҥы кӧчӱриштерин Библияны кӧчӱрер Институт кепке баскан: 1996 јылда Марктаҥ Јакшылыкту Јар, 1999 јылда Лука чийген Сӱӱнчилӱ Јар ла Апостолдордыҥ ижи деп бичиктерди. Јаҥы Кереестиҥ ончо бичиктери алтай тилле эҥ баштап 2003 јылда кепке базылган эди. Алтай кӧчӱриштиҥ тӧс амадулары мындый болгон: баштапкызында, грек тилле бичилгениниҥ укаа-учурын чын кӧчӱрери; экинчизинде, бу шӱӱлтени эмдиги ӧйдиҥ су-алтай тилиниҥ эп-аргазыла кычыраачыга јарт эдип јетирери.

Оноҥ бери, јылдар ӧткӧн сайын, тил ӧзӱп, кубулып, бир кезик оҥдомолдор чокумдалып, јарталган. Анайда ок кычыраачылар бойлорыныҥ ајаруларын ла шӱӱлтелерин айдышкан. Мыны бис кӧчӱриште тӱзедип, јаҥыртканыс. Оноҥ башка, 2003 јылда эдилген кӧчӱришке кӧрӧ, Синод кӧчӱриштиҥ тӧзӧлгӧзине салылган грек текст аайынча тӱзеткенис.

Бу чыгарышта алтайлап Јаҥы Кереести кӧчӱргени ӱстине Арасей тергеезинде јарадылган орус Синод кӧчӱриш јарлалган. Алтай тилге ӱзеери орус тилле берилгениниҥ амадузы бойыныҥ тӧрӧл тилиле кычырар темигӱ јок улуска алтайлап кӧчӱрилгенин оҥдоорго болужары болуп јат. Јаҥы Кереестиҥ алтай тилге кӧчӱрилгени Синод кӧчӱришке толо келижет деп айдар арга јок. Кезик јерлерде кыйалтазы јоктоҥ болотон башкаланыштар учурайт. Чокымдаза, ӧй тоолош, беске кемјӱзи, узун-кыска дегени алтай кӧчӱриште эмдиги ӧйдӧгизине тапташтырылган. Синод кӧчӱриштеги бажалыктар алтай тилге кӧчӱрилгениле эптештире јазалган.

Кычыраачыга болуш эдип

Јаҥы Кереестиҥ текстиниҥ бойынаҥ башка бу чыгарышта јӧмӧшкиндӱ эп-аргалар бар. Олор текстти јакшы оҥдоорго болужар.

1. Бажалыктар.

Бичиктердиҥ таҥынаҥ ӱзӱктери шӱӱлтези аайынча бӧлӱлген ле бажалыктарла берилген. Андый бажалыктар баштапкы грек колбичимелдерде јок болгон. Олорды кӧчӱриштиҥ оток-кӱреези кошкон. Онызы кычыраачыга текстте аайланарга ла керектӱ јерлерди ылтам табарга болушту болор. Кезик бажалыктардыҥ алдында Јаҥы Кереестиҥ ӧскӧ бичиктериндеги тӱҥейлеш јерлер темдектелген.

2. Эртеги Кереестеҥ алылганы.

Иисус Христос ло Јаҥы Кереестиҥ бичиичилери Эртеги Кереестиҥ ӱлгерлерин улайын тузаланып туратан. Эртеги Кереестеҥ сӧс сӧслӧ алылганы алтай кӧчӱриште аҥылай бычылып базылган.

3. Јартамалдар.

Алтай текстте оогош латын танык учурап турган болзо, темдектелген ол ӱлгерге тӧмӧн јартамал бар. Кезик јартамалдар Јаҥы Кереес бичилген туштардагы биске таныш эмес аттарды, сӧстӧрди, оҥдомолдорды эмезе культураныҥ аҥылыгын јартап јадылар. Ӧскӧлӧри ӱлгерди база канайда јартаар арга барын кӧргӱзет.

4. Сӧзлик.

Тӧс библей оҥдомолдордыҥ, аттардыҥ, улайын учурап турган эмезе јаҥы табылган сӧстӧрдиҥ ле сӧсколбулардыҥ чындык учуры бичиктиҥ учында јарталат.

5. Карталар.

Бичиктиҥ учында анайда ок Јаҥы Кереес туштарындагы телекейдиҥ карталары салылган. Олордоҥ Иисус Христостыҥ, апостолдордыҥ јол-јоруктары канайда ӧткӧнин кӧрӧр аргалу.

Библияны кӧчӱрер Институт кӧчӱреечиге, кӧчӱриштиҥ редакторлорына, анайда ок Јаҥы Кереести алтай тилле кепке базарга болушкан ончо улуска улу алкыш-быйанын айдып туру.

Бистиҥ тыҥыску ӧйибисте Сӱӱнчилӱ Јар алтай калыкка ижемји берип, бойыныҥ тилин чеберлеп аларга болужар деп бӱдӱп јадыбыс.

Библияны кӧчӱрер Институт

1 Коринфтегилерге

1 Коринфтегилерге

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1

Павел апостолдыҥ коринфтеги серкпеге баштапкы самаразы

1^1Кудайдыҥ табыла Иисус Христостыҥ апостолы болорго кычырылган Павелдеҥ ле Сосфен карындаштаҥ – 2Кудайдыҥ Коринфтеги серкпезине.

Слерге, Иисус Христос ажыра Кудайга агарулалган улуска, бистиҥ ле слердиҥ Иисус Христос Кайраканыстыҥ адына кайда ла баштанып тургандарла кожо агару болорго кычырылган улуска,+
3Кудай Адабыстаҥ ла Иисус Христос Кайраканнаҥ јакшылык ла амыр јетсин.

4Слер учун, слерге Иисус Христос ажыра берилген Кудайдыҥ јакшылыгы учун Кудайыма јаантайын алкыш-быйан айдадым. 5Слерге Христос ажыра Кудайдыҥ сӧзи ле билгир артыктай берилген ине+. 6Христостыҥ керези слердиҥ бойыгарда бек боло берген, 7анайып, Кудайдаҥ сыйды јеткилинче алала, Иисус Христос Кайраканыстыҥ ачыларын сакып јадыгар+. 8Ол слерди учына јетире тыҥыдар. Ол тушта Иисус Христос Кайраканыстыҥ кӱнинде јек јок болорыгар+. 9Кудай чындык, Ол слерди Бойыныҥ Уулы Иисус Христос Кайраканысла бирлик болзын деп кычырган+.

Серкпедеги бӧлиништер

10Иисус Христос Кайраканыстыҥ адыла слерди сурап турум, карындаштар: бой-бойыгарла эптӱ-јӧптӱ јӱригер, ортогордо бӧлиниш болбозын, слерди бир санаа ла бир амаду бириктирзин+.

11Карындаштарым, бой-бойыгарла ӧӧркӧжип турганыгар деп, Хлояныҥ айылдагы улузынаҥ уктым+. 12Мениҥ аайлаганымла кажыгар ла: «Мен – Павелдийи», «Мен – Аполлостыйы», «Мен – Кифаныйы», «Мен – Христостыйы» – дежип јадыгар+. 13Христос бӧлинди эмеш пе? Павел слер учун кере тартылды эмеш пе? Эмезе Павелдиҥ адына болуп креске тӱштигер бе+? 14Крисп ле Гаийдеҥ башка, кемигерди де креске тӱжӱрбегениме Кудайга баш+. 15Бойымныҥ адыма креске тӱжӱргем деп, кем де айдып болбос. 16Эйе, Стефанныҥ айылдагы улузын креске тӱжӱргем. База кемди креске тӱжӱргем, санаама кирбейт+. 17Христос мени улусты креске тӱжӱрзин деп эмес, Сӱӱнчилӱ Јар јарлазын деп ийген ине. Христостыҥ керӱ агажы кӱчин јылыйтпазын деп, мен кижиниҥ ойгор сӧстӧрин айдып јарлабас учурлу+.

Христос – Кудайдыҥ кӱчи ле ойгорлыгы

18Керӱ агаш керегинде сӧс – ӧлӱмниҥ јолыла барып јаткан улуска јӱӱлиш ине, биске дезе, аргадаштыҥ јолыла барып јаткан улуска, – ол Кудайдыҥ кӱчи+. 19Бичилген јок беди:

«Ойгорлордыҥ ойгорлыгын јоголторым,
керсӱлердиҥ санаазын јектеерим».

20Ойгор кайда? Билимчи кайда? Бу телекейде шӱӱлтечи дегени кайда? Кудай бу телекейдиҥ улузыныҥ ойгорлыгын јӱӱлиш этпеди бе+? 21Улус бойыныҥ ойгорлыгыла Кудайды билип албаган, мында Кудайдыҥ ойгорлыгы. Ол бӱдӱп турган улусты јарлыкташтыҥ «јӱӱлижиле» аргадаарга кӱӱнзеген. 22Иудейлер де кайкалдар некейдилер, еллиндер де ойгорлыкты бедирейдилер,+
23бис дезе кере тартылган Христосты јарлыктайдыс. Ол – иудейлерге бӱдӱрилтер таш, еллиндерге – јӱӱлиш,+
24кычырылган улуска да, иудейлерге де, еллиндерге де Ол – Кудайдыҥ кӱчи ле Кудайдыҥ ойгорлыгы+. 25Кудайдыҥ «јӱӱлижи» кижиниҥ ойгорлыгынаҥ ойгор, Кудайдыҥ «чине јогы» кижиниҥ кӱчинеҥ кӱчтӱ.

26Бойыгарды кӧригер, карындаштар, Кудай слерди кычырып аларда, кандый болгон эдигер. Ортогордо ойгор улус кӧп болгон бо, кӱчтӱ ле укту-тӧстӱ улус кӧп болгон бо? 27Је Кудай ойгорлорды уйатка тӱжӱрерге, телекейде ойгор эмес дегенди талдап алган, кӱчтӱни уйатка тӱжӱрерге, телекейде чине јок дегенди талдап алган. 28-29Кудайдыҥ алдында кем де мактанып болбозын деп, учурлу дегенди јоголторго, телекейде учур јок дегенди, јектеткенди, неге де турбас дегенди талдап алган++. 30Оныҥ шылтузында слер де Христос Иисустыҥ Бойында јӱрӱп јадыгар. Оны Кудай ойгорлыгыс эткен, Ол ажыра бисти акту, агару эткен, јайымдаган+. 31Оныҥ учун анайда ла бичилген: «Мактанып турган кижи, Кайраканла мактанзын»+.

2

Тын ончозын шиҥдеп јат

2^1Слерге келеримде, карындаштар, Кудайдыҥ керелегенин чечен эмезе ойгор сӧстӧрлӧ јарлайын деп келбедим+. 2Ортогордо јӱрзем, Иисус Христостоҥ, кере тартылган Бойынаҥ башка, нени де билбейин деп шӱӱгем+. 3Мен слерге чине јок, айап, тыҥ ширтилдеп калган келгем+. 4Мениҥ айткан сӧстӧримде ле јарлыктаганымда кижиниҥ ойгорлыгыныҥ бӱдӱмјилӱ сӧстӧри јок болгон+. 5Бӱдӱп турганыгар кижиниҥ ойгорлыгына эмес, Кудайдыҥ кӱчине тӧзӧлзин деп, мениҥ сӧстӧримниҥ чыны Тынныҥ кӱчинде ачылган+.

6Ойгорлыкты дезе толо кемине јеткен улус ортодо јарлап јадыбыс, је бу телекейдиҥ ойгорлыгын да эмес, бу телекейдиҥ јоголып јаткан јаҥдарыныҥ ойгорлыгын да эмес+. 7Је бис Кудайдыҥ јажытту, јажырылган ойгорлыгын јарлап јадыбыс. Бисти макталзын деп, бу ойгорлыкты Ол ӧйлӧр башталгалакта озолодо темдектеп койгон+. 8Оны бу телекейдиҥ јаҥдарыныҥ кемизи де билип албаган. Билип алган болзо, мактулу Кайраканды кере тарткылабас эди+. 9Је анайда ла бичилген: «Оны сӱӱп турган улуска Кудай нени белетеп койгонын кӧс кӧрбӧгӧн, кулак укпаган, ол кижиниҥ санаазына кирбеген».

10Биске дезе бу јажытты Кудай Бойыныҥ Тыныла ачкан. Тын ончозын, Кудайдыҥ јажыдыныҥ тереҥин де шиҥдейт+. 11Кижиниҥ ичинде не барын кем билер? Оны јаҥыс кижиниҥ бойында јӱрген тыны билер. Анайып ок Кудайдыйын да кем де билбес. Оны јаҥыс Кудайдыҥ Тыны билер. 12Бис дезе Кудайдаҥ биске берилгенди билерге, бу телекейдиҥ тынын эмес, Кудайдаҥ Тын алдыбыс+. 13Мыны кижиниҥ ойгорлыгы ӱреткен сӧстӧрлӧ эмес, бисти Агару Тын ӱреткен сӧстӧрлӧ јарлап јадыбыс. Тыннаҥ болгон немелерди тынла јӱрген улуска јартайдыс+. 14Сезимиле јӱрген кижи дезе Кудайдыҥ Тыны ого айтканды укпайт. Мыны ол тенексиш деп бодоп, аайлап болбойт, нениҥ учун дезе бу керегинде тынныҥ болужыла шӱӱр керек+. 15Тынла јӱрген кижи – ончозы керегинде шӱӱйт, је ол кижи керегинде кем де шӱӱп болбос. 16Кем Кайраканныҥ санаазын билип алган, кем Ого јӧп айдып берер аргалу? Бис дезе, Христос чылап сананып јадыбыс+.

3

Ончобыс бир керек эдип јадыбыс

3^1Бат оныҥ учун, карындаштар, слерге тынла јӱрген улуска чылап айдып болбодым. Је мен слерге улуска чылап, Христоско бӱдеринде јаш балдарга чылап айттым. 2Мен слерди сӱтле азырадым, кату курсакла эмес. Кату курсакты јип албас болгоноор, эмди де болбой јадыгар,+
3нениҥ учун дезе эмди де улус чылап јӱрӱп јадыгар. Кӱйӱнижип, ӧӧркӧжип, оҥдошпой турган болзогор, улус чылап јӱргенигер ол эмес пе, кижинийиле кылынып јӱргенигер ол эмес пе+? 4Бирӱгер: «Мен – Павелдийи», ӧскӧгӧр: «Мен – Аполлостыйы» – дегенде, улус чылап эдип јӱргенигер ол эмес пе? 5Аполлос ол не кижи? Павел ол не кижи? Олор јӱк јалчылар. Олордыҥ шылтузында слер Кудайга бӱттигер, кажыгарга ла Кайраканнаҥ канча кире берилгениле бӱттигер+. 6Мен тарыдым, Аполлос сугарды, је ӧскӱргени Кудай болды+. 7Оныҥ учун тарып та, сугарып та турганы учурлу эмес, јаҥыс ӧскӱрип турган Кудай учурлу+. 8Тарып турганы ла сугарып турганы бир керек эдип јадылар, је кажызы ла канча кире кӱчин салып иштегениле јал алар+. 9Бис Кудайга кожо иштеп јӱргенибис, слер – Кудайдыҥ кыразы, Кудайдыҥ тудуп турганы+.

10Кудайдаҥ меге берилген јакшылыкла, ойгор тудаачы чылап, тӧс салдым, ӧскӧ кижи ого тудуп јат. Је кажы ла кижи бойы канайып тудуп турганын кӧрзин+. 11Салылганнаҥ башка, ӧскӧ тӧсти кем де салып болбос. Бу тӧс – Иисус Христос+. 12Кем бу тӧскӧ алтынла, мӧҥӱнле, баалу-чуулу таштарла, агашла, ӧлӧҥлӧ эмезе саламла тутса, 13кажы ла кижиниҥ эткен кереги ачылар. Мыны кӧргӱзетен кӱн келер, нениҥ учун дезе кажы ла кижиниҥ эткен кереги отто ачылат, ол кандый болгонын от ченеер+. 14Кемниҥ тутканы отко кӱйӱп калбаза, јал алар. 15Кемдийи кӱйӱп калза, ого чыгым болор. Је бойы аргадалар, оттоҥ чыкканы чылап аргадалар.

16Слер – Кудайдыҥ байзыҥы деп, слердиҥ бойыгарда Кудайдыҥ Тыны јӱрӱ деп, билбейдигер бе+? 17Кудайдыҥ байзыҥын јоголтотон кижини Кудай јоголтып койор. Кудайдыҥ байзыҥы агару ине, ол байзыҥ – слер+.

18Кем де бойын бойы тӧгӱндебезин. Кемигер бу чакта чындаптаҥ ойгор болорго сананып јӱрген, ол кижи ойгор болорго, тенек боло берзин. 19Бу телекейдиҥ ойгорлыгы – Кудайдыҥ алдында тенексиш болуп јат. Бичилген эмес беди: «Кудай ойгорлорды олордыҥ ла тузагыла тудуп јат»+.
20База: «Кайракан ойгорлордыҥ шӱӱлтелерин билер. Олор куру».

21Анайдарда, кем де улусла мактанбазын, ончозы слердийи: 22Павел беди, эмезе Аполлос, эмезе Кифа, эмезе телекей, эмезе јӱрӱм, эмезе ӧлӱм, эмезе эмдиги ӧй, эмезе келер ӧй – бу ончозы слердийи. 23Слер – Христостыйы, Христос – Кудайдыйы+.

4

Христостыҥ апостолдоры

4^1Анайдарда, бисти Христостыҥ јалчылары деп, Кудайдыҥ јажыттары учун каруулу улус деп, кажы ла кижи сананар учурлу. 2Андый улустаҥ чындык болоры некелет. 3Мени слер јаргылараар ба эмезе ӧскӧ улус јаргылаар ба, бу мени санааркатпай јат. Мен бойымды бойым да јаргылабайдым. 4Бойымды бурулу деп бодобой до турган болзом, је мынызыла актанбай јадым. Мени јаргылаары – Кайракан+. 5Оныҥ учун Кайракан келбегенче, ӧйинеҥ озо бир де јаргылабагар. Ол караҥуйда јажырылганды јарыдып ийер, јӱректе алып јӱрген санааларды иле эдер. Ол тушта кажы ла кижи Кудайдаҥ бойыныҥ кайралын алар+.

6Мыны, карындаштар, бойым ла Аполлос керегинде слерге болуп айттым. Бичилгенге ӱзеери нени де этпеске бистеҥ ӱренигер, бирӱгер ӧскӧзиниҥ алдында бийиктединбезин деп кӱӱнзейдим. Ол тушта бир кижиле оморкоп, ӧскӧзин јектебезигер+. 7Чындап та, сени кем аҥылады? Сенде Кудайдаҥ албаган не бар? Алган болзоҥ, албаган чылап, не мактанадыҥ+?

8Слер тойдыгар ба? Байыдыгар ба? Бис јокко каандар болуп калдыгар ба? Слерди чындаптаҥ каандар боло берзин деп кӱӱнзеер эдим! Ол тушта бис те слерле кожо каандар болор эдибис+. 9Је сананзам, Кудай бисти, апостолдорды, ӧлӱмге јаргылаган калганчы улусты чылап, ончозыныҥ алдына тургузып койгондый. Биске бастыра телекей – ангелдер де, улус та кӧрӱп јадылар+. 10Бис Христоско болуп тенек, слер – Христостыҥ шылтузында ойгор. Бис чине јок, слер – кӱчтӱ. Слерди мактайдылар, бисти – јаман кӧрӧдилер+. 11Оноҥ болгой эмдиге јетире торолоп, суузап јадыбыс, ӱлтӱреп калган кийимдӱ јӱрӱбис, соктыртып јадыбыс, јадар јерис јок,+
12кызыл колыстыҥ кӱчиле иштеп јадыбыс. Бисти арбайдылар, бис алкайдыс. Бисти сӱредилер, бис чыдажадыс+. 13Бисти јамандайдылар, бис коот сӧстӧр айдадыс. Бис телекейге сӱре-чӧптий, бис эмдиге јетире таштанчыдый.

14Слерди уйалтайын деп эмес, сӱӱген балдарымды чылап санандырайын деп, мыны бичип турум+. 15Слерди тӱмен ӱредӱчилер Христос керегинде ӱреткен де болзо, је адалар кӧп эмес. Слерге Сӱӱнчилӱ Јар јарлап, слерди Христос Иисуска туудым+. 16Оныҥ учун слерди сурап турум: Христостоҥ тем алып турганым чылап, менеҥ тем алыгар+. 17Бого болуп слерге Тимофейди ийдим. Ол Кайраканга чындык болуп јӱрген мениҥ карузыган уулым. Христос Иисуска болуп канайда јӱрӱп турганымды, кайда ла, кажы ла серкпеде канайда ӱредип јӱргенимди ол слерге эске алындырар+.

18Слерге келбезимде, кезигер јакшыркай берген. 19Је Кайраканныҥ табы болзо, слерге удабас келип, јакшыркактардыҥ сӧстӧрин эмес, олор нени эдер аргалузын ченеп кӧрӧрим+. 20Кудайдыҥ Каандыгы сӧстӧ эмес, кӱчте+. 21Нени кӱӱнзейдигер? Слерге камчылу келейин бе, эмезе сӱӱштӱ ле јобожыган келейин бе+?

5

Эски ачыткыны јок эдип кырыгар

5^1Слерде балыр кылык табылган деп, чын табыш бар. Андый кылык керек дезе ӧскӧ калыктарда болгон деп угулбаган: кем де бойыныҥ ӱйиниҥ ордына адазыныҥ ӱй кижизиле јуртайт+. 2Слер дезе јакшыркап јадыгар. Андый керек эткен кижини бойыгардаҥ чыгарзын деп ыйлаган болзогор, торт болор эмес пе? 3Мен ортогордо бойым јок то болзом, је ал-санаамла слерле кожо јӱрӱп, слерде болгоным чылап, андый керек эткен кижи јанынаҥ мындый јӧп чыгардым:+
4Иисус Христос Кайраканыстыҥ адына болуп јуулзагар, мен де тынымла, Иисус Христос Кайраканыстыҥ кӱчиле слерле кожо болуп, 5оны сатанага берип ийели, эди-каны ӧлӱп калзын, је тыны Иисус Христос Кайраканыстыҥ кӱнинде аргадалзын+.

6Слердиҥ мактанар немегер јок. Бир эмеш ачыткы ончо тестени кӧпшидип турганын билбезеер бе+? 7Анайдарда, слерге јаҥы тесте болорго, эски ачыткыны јок эдип кырыгар. Слер ачыткы јок калаш эдигер, нениҥ учун дезе, пасха курааныбыс – Христос бис учун тайылып калган. 8Оныҥ учун эски ачыткы, кинчектиҥ ле јаманныҥ ачыткызы бар калашла байрамдабактар. Карын, аруныҥ ла чындыктыҥ ачыткы јок калажыла байрамдактар+.

9Балыр јӱрӱмдӱ улуска бирикпегер деп, слерге самарада бичигем+. 10Је мен бу телекейдиҥ балыр јӱрӱмдӱлери, эмезе ачыркактары, эмезе тонокчылары, эмезе чалуга бажыраачылары керегинде айтпадым. Оноҥ башка слерге бу телекейди таштап барарга келижер эди. 11Карын, мен карындаш деп аданып, бойы балыр јӱрӱм јӱрӱп, ачыркап, чалуга бажырып, јамандап, аракыдап, тоноп турган улуска слерди бирикпезин деп бичидим. Андый улусла кожо ажанбагар да+.

12Туш улусты јаргылайтаны мениҥ керегим беди? Слер бойыгардыҥ улузыгарды јаргылап јадыгар ине+. 13Туш улусты Кудай јаргылайт. Јаман кижини бойыгардаҥ ырадыгар.

6

Карындаштар ортодо ӧӧркӧш болбозын

6^1Ӧскӧ карындашла блааш-тартышту керек бар болуп, агаруларда эмес, чындык эместерде јаргылажарга кемигер тидинет+? 2Агарулар бу телекейдиҥ улузын јаргылаарын билбей туругар ба? Калыктарды јаргылайтан болзогор, оок-тобыр керектердиҥ аайына чыгар аргагар јок болды ба+? 3Ангелдерди де јаргылаарысты билбей туругар эмеш пе? Јадын-јӱрӱмдеги керектерди айтпай да јадым. 4Јадын-јӱрӱмдеги керектер јанынаҥ блааш-тартыш боло бергенде, оны серкпеде кем де эмес улустыҥ јаргызына не бередигер? 5Слерди уйалтайын деп айдып турум: бойыныҥ карындаштарыныҥ аайына чыгар ойгор кижи ортогордо јок по+? 6Керек дезе карындаш карындажыла бӱтпестердиҥ алдына јаргылажат.

7Анайдарда, бой-бойыгарла јаргылажып турганыгар – ол слердиҥ бӱткӱлинче јеҥдирткенигер. Тарынып артсагар, артык болор эмес пе? Слердеҥ айрып турза, артык болор эмес пе+? 8Карын, бойыгар јаман эдип, айрып јадыгар, керек дезе карындаштарла анайда кылынып јадыгар. 9Чындык эместер Кудайдыҥ Каандыгын энчиленбес деп, билбей туругар ба? Аспагар: балыр јӱрӱмдӱлер, чалуга бажыраачылар, чайдам кылыктулар, бодулар, ӱй улусла јуртаган чылап кожо јуртап турган эр улус,+
10уурчылар, ачыркактар, аракызактар, јамандаачылар, тонокчылар Кудайдыҥ Каандыгынаҥ јер албас+. 11Слердиҥ кезигер андый болгон. Је Иисус Христос Кайраканныҥ адыла, Кудайыстыҥ Тыныла аруталдыгар, бойыгарды Кудайга агаруладыгар, акталдыгар+.

Эт-кан – Кайраканга

12Меге ончозын эдерге јараар, је ончозы туза экелбей јат. Меге ончозын эдери јарадылган, је мени не де бийлебес учурлу+. 13Курсак – карынга, карын – курсакка. Је Кудай онызын да, мынызын да јоголтып койор. Эт-кан балыр јӱрӱмге эмес, ол – Кайраканга, Кайракан – эт-канга. 14Кудай Кайраканды тиргискен, Ол Бойыныҥ кӱчиле бисти де тиргизер. 15Эди-каныгар – Христостыҥ ӱйелери деп, билбей туругар ба? Анайдарда, Христостыҥ эди-каныныҥ ӱйелерин алып, оны балыр јӱрӱмдӱ ӱй кижиниҥ ӱйелери эдетем бе? Јок туру!+
16Балыр јӱрӱмдӱ ӱй кижиге бириккени, оныла бир эт-кан боло бергенин билбей туругар эмеш пе? Айдылган јок беди: «Экӱ бир эт-кан боло берер»+.
17Кайраканла биригип турган кижи Оныла бир тын болуп јат+. 18Балыр јӱрӱмнеҥ качыгар! Кижи кандый да кинчек этсе, ол эт-канга каршу јетирбей јат. Балыр јӱрӱмдӱ кижи акту бойыныҥ эди-канына удура кинчек эдет+. 19Эди-каныгар – бойыгарда јӱрӱп турган ла слерге Кудайдаҥ берилген Агару Тынныҥ байзыҥы деп, билбей туругар эмеш пе? Слер бойыгардыйы эмес+. 20Слерди јаан баала садып алгандар. Анайдарда, Кудайдыйы болгон эди-каныгар ла сӱнегер Кудайдыҥ магына болзын+.

7

Айыл-јуртту болоры керегинде

7^1Меге бичигенигер керегинде айдарым бу. Эр кижиге кижи албаза торт. 2Је балыр кылык кӧптӧгӧнинеҥ улам кажы ла эр кижи ӱйлӱ болзын, кажы ла ӱй кижи ӧбӧӧндӱ болзын. 3Ӧбӧӧни ӱйи алдында, ӱйи ӧбӧӧни алдында бойыныҥ молјулу керегин бӱдӱрер учурлу. 4Ӱйи бойыныҥ эди-канына ээ эмес, оныҥ ээзи – ӧбӧӧни. Анайда ок ӧбӧӧни де бойыныҥ эди-канына ээ эмес, оныҥ ээзи – ӱйи. 5Бой-бойыгардаҥ кыйышпагар. Јаҥыс кезек ӧйгӧ, экӱ јӧптӧжӧлӧ, орозо тударга ла бойыгарды мӱргӱге учурлаарга кожо болбозогор кем јок. Је мыныҥ кийнинде ойто кожо болыгар. Оноҥ башка, бойыгарды тудунып болбозыгардаҥ улам слерди сатана ченеердеҥ маат јок+. 6Је мен мыны јакарып эмес, јарадып айдадым+. 7Ончо улус мендий болзын деп кӱӱнзеер эдим, је кажы ла кижи бойы Кудайдаҥ сыйлу: бирӱзинде мындый, ӧскӧзинде андый сый бар+.

8Кижи албаган ла тул калган улуска айдып турум: олорго мен чилеп јаҥыскан јӱрзе торт. 9Је тудунып болбой турган болзо, кижи алгылазын. Кычаныҥ одына алдырганча, кижи алза торт болор+.

10Је алышкан улуска мен эмес, Кайракан јакарат: ӱйи ӧбӧӧниле айрылышпас учурлу+. 11Айрылышса, јаҥыскан јӱрзин эмезе ӧбӧӧниле эптешсин. Ӧбӧӧни де ӱйиле айрылышпазын+.

12Арткан улуска Кайракан эмес, мен айдып турум: кандый бир карындаш Кудайга бӱтпес ӱйлӱ болзо, ӱйи оныла јуртаарга јӧп болзо, айрылышпазын, 13бӱтпес ӧбӧӧндӱ ӱй кижи де, ӧбӧӧни оныла јуртаарга јӧп болзо, айрылышпазын. 14Бӱтпес эр кижи бӱдер ӱйи ажыра, бӱтпес ӱй кижи бӱдер ӧбӧӧни ажыра Кудайга агарулалат. Оноҥ башка, балдарыгар ару эмес болор эди, эмди олор агару. 15Бӱтпес кижи айрылыжарга турган болзо, айрылышсын. Бу учуралда бӱдӱп турган эр кижи эмезе ӱй кижи колбулу эмес. Кайракан бисти амырга кычырган. 16Кайдаҥ билериҥ, ӱй кижи, ӧбӧӧниҥди аргадап болбозыҥ ба? Эмезе сен, эр кижи, кайдаҥ билериҥ, ӱйиҥди аргадап болбозыҥ ба+?

17Је кажы ла кижи Кайраканныҥ ого бергениле јӱрзин, Кудай кычырып аларда кандый болгон, андый болуп артсын. Мындый јакаруларды ончо серкпелерге берип јадым. 18Томдолгон кижи Кудайдыҥ кычырузын алынган болзо, томдолгонын јажырбазын. Томдолбогон кижи алынган болзо, томдолбозын+. 19Томдолыш – ол не де эмес, томдолбогоны – ол не де эмес, је Кудайдыҥ јакылталарын бӱдӱргени учурлу+. 20Кажы ла кижи кандый болордо кычырылган, андый болуп артсын. 21Кул тужыҥда кычырылган болзоҥ, санааркаба. Је јайым болор аргалу болзоҥ, бу арганы тузалан. 22Кайракан кычырып алган кул – Кайраканныҥ јайым кижизи. Анайып ок јайым тужында кычырылган кижи – Христостыҥ кулы+. 23Слерди јаан баала садып алгандар. Улустыҥ кулдары боло бербегер!+
24Карындаштар, кажы ла кижи кандый болордо кычырылган, Кудайдыҥ алдында андый болуп артсын.

25Кыстар керегинде айтса, Кайраканнаҥ јакару албадым, је јӧп берип јадым. Меге, Кудайдаҥ быйан јеткен кижиге, бӱдерге јараар+. 26Эмдиги уур-кӱчтердеҥ улам кижи кандый, андый болуп артса торт деп бодойдым. 27Ӱйиҥле кожо бо? Айрылыжар эбиҥ бедиребе. Ӱй кижи јок арттыҥ ба? Ӱй кижи бедиребе. 28Је кижи де алзаҥ, кинчек этпезиҥ. Кыс бала кижиге барза, кинчек этпес. Је андый улуста јадын-јӱрӱмниҥ уур-кӱчтери болор. Мен слерди мынаҥ айрыыр кӱӱндӱ.

29Слерге айдайын деп, карындаштар: ӧй ас артып јат, оныҥ учун ӱйлӱ улус ӱй јоктый болор учурлу, 30ыйлап јӱрген улус – ыйлабай јӱргендий; сӱӱнип јӱрген улус – сӱӱнбей јӱргендий; садып алып турган улус – албай тургандый;+
31бу телекейдиҥ немелериле тузаланып турган улус – тузаланбай тургандый, нениҥ учун дезе бу телекейдиҥ сӱр-кебери јоголып јат+.

32Мен слерде санааркаш јок болзын деп кӱӱнзейдим. Кижи албаганы, Кайраканга канайып јарайын деп, Кайракандыйын сананат+. 33Айыл-јурттузы ӱйиме канайып јарайын деп, јердийин сананат. Ӧбӧӧндӱзи ле кыс ортодо башказы бар: 34кижиге барбаганы эмезе кыс эди-каныла да, тыныла да агару болорго, Кайраканга канайып јарайын деп, Кайракандыйын сананат. Ӧбӧӧндӱзи ӧбӧӧниме канайып јарайын деп, јердийин сананат. 35Мыны ончозын слердиҥ јайымыгарды астадарга болуп эмес, слерге ок тузалу болзын деп айдадым. Мен слерди туура тартылбай, јаантайын Кайраканга јарамыкту јӱрзин деп кӱӱнзейдим.

36Кызы јажы једип, јаҥыскан јӱргени јакшы эмес деп бодоп турган кижи эдейин дегенин этсин. Кинчек болбос, алышсын. 37Је кем турумкай јӱректӱ, оны не де албадабай турган болзо, бойыныҥ кӱӱнин башкарып, кижи албайын деп, јӱрегинде бек сананып алган болзо, ол јакшы эдет. 38Оныҥ учун кижи алып турганы јакшы эдет, кижи албай турганы оноҥ артык эдет+.

39Ӧбӧӧни тирӱ јӱрерде, ӱйи Јасакла колболгон. Ӧбӧӧни јада калза, кемге барар кӱӱндӱ, ого барар. Јаҥыс ол кижи Кайракандыйы болор учурлу+. 40Мениҥ шӱӱлтемле јаҥыскан артса, кежиктӱ болор. Је мениҥ бойымда ок Кудайдыҥ Тыны бар деп, бодоп јадым.

8

Чалуларга тайган курсак керегинде

8^1Эмди чалуларга тайган курсак керегинде. Ончобыста билгир бар деп билерис. Је билгир кижини бийиркедет, сӱӱш – тыҥыдат+. 2Нени де билерим деп сананып турган кижи билер учурлузын билбей јат+. 3Кудайды сӱӱп турган кижи Кудайды билип алган[*]+.

4Чалуларга тайган курсак керегинде айдып тура, чалу телекейде не де эмес деп, бир Кудайдаҥ башка, ӧскӧ кудай јок деп билерис. 5Теҥериде беди, јерде беди, кудайлар деп адалганы бар. Андый кудайлар кӧп, бийлер де кӧп. 6Је бисте бир Ада Кудай. Ол ончозыныҥ Јайаачызы, Ого болуп јӱрӱп јадыбыс. Бисте бир Кайракан – Иисус Христос. Ончозы Ол ажыра јайалган, Ол ажыра јӱрӱп јадыбыс+.

7Је андый билим ончо улуста эмес. Кезик улус бу јууктарга јетире чалуларга бажырып, бого темигип калган учун тайган курсакты јигенде, ол чалуларга учурлалган деп сананып јадылар. Олордыҥ санаазы чын шӱӱр аргазы јок болуп, быјартыдым деп бодоп јадылар+. 8Курсак бисти Кудайга јууктатпай јат. Ажанып турган болзобыс, кирелте албайдыс, ажанбай турган болзобыс, нени де јылыйтпайдыс+.

9Је калак, бу јайымыгар чине јокторго буудак болбозын. 10Сен, андый билимдӱ бойыҥ, кара јаҥдулардыҥ байзыҥында ажанып отурган болдыҥ. Сени чине јок кижи кӧрӱп ийеле, бойыныҥ санаазыла чалуларга тайган курсакты јиирге тартылбас па+? 11Сениҥ билгириҥнеҥ чине јок карындажыҥ ӧлӧр. Христос бу да карындажыҥ учун ӧлгӧн ине+. 12Анайып карындаштарыгарга удура кинчек эдип, олордыҥ чине јок санаазын шыркалап, Христоско удура кинчек эдип јадыгар. 13Оныҥ учун, курсак карындажымды бӱдӱрилтип турган болзо, оны бӱдӱрилтпеске, ӱргӱлјиге эт јибезим+.

9

Ончозын Сӱӱнчилӱ Јарга болуп эдип јадым

9^1Мен јайым эмезим бе? Мен апостол эмезим бе? Иисус Христос Кайраканысты кӧрбӧдим бе? Кайраканла бир болуп јӱргенигер – мениҥ ижимниҥ турултазы эмес пе+? 2Ӧскӧ улуска апостол эмес болзом, је слерге – апостол. Апостол болорго тудулганымды керелеген таҥма – Кайраканла бир болуп јӱрген бойыгар.

3Мени јаргылап тургандарга бойымды корып айдар сӧзим бу. 4Бисте јиир, ичер јаҥ јок по+? 5Ӧскӧ апостолдор чылап, Кайраканныҥ карындаштары эмезе Кифа чылап, бӱдӱп турган ӱйлерлӱ болуп, јолдо кожо алып јӱрер јаҥыбыс јок по+? 6Эмезе јаҥыс менде ле Варнавада иштебес јаҥ јок по+?

7Кандый јуучыл бойыныҥ акчазыла черӱде туруп јат? Виноградты тарыйла, оноҥ алып јибей турган кижи бар ба? Уй кабырып, оныҥ сӱдинеҥ ичпей турган кижи бар ба+? 8Мыны кижи чилеп шӱӱп айдып турган болорым ба? Мыны ок Јасак айдып турган эмес пе? 9Моисейдиҥ Јасагында бичилген јок беди: «Теермен айландырып турган чардыҥ оозын туй буулаба». Кудай чарлар керегинде сананып туру эмеш пе+? 10Эмезе биске мыны айдып туру ба? Мынайда биске бичилген эмей, нениҥ учун дезе кыра сӱрӱп турган кижи, иженип сӱрер учурлу; теермендеп турган кижи, ӱлӱӱмди аларым деп, иженип теермендеер учурлу+. 11Слердиҥ бойыгарда Тынныҥ ӱренин ӱрендеген болзобыс, тӱжӱм чилеп, слердеҥ болуш алзабыс, ол кӧп пӧ+? 12Ӧскӧ улуста слердеҥ болуш алар јаҥ бар болзо, бисте андый јаҥ оноҥ кӧп эмес пе? Је бис бу јаҥла тузаланбадыс. Карын, Христостыҥ Сӱӱнчилӱ Јарын јарлаарга буудак этпеске, ол керегинде унчукпадыс.

13Байзыҥныҥ ишчилери байзыҥнаҥ азыранып турганын, тагылдыҥ јанында иштеп јӱрген улус тайганнаҥ ӱлӱӱ алып турганын билбейдигер эмеш пе? 14Анайып, Сӱӱнчилӱ Јар јарлыктап јӱрген улус јӱрӱмге керектӱзин јарлыкташтаҥ алзын деп, Кайракан да јакарган+.

15Је мен мыныла бир де тузаланбадым. Мыныла тузаланайын деп бичиген эмезим. Кем-кем мактанарымды јоголткончо, ӧлӱп калзам, меге торт болор+. 16Сӱӱнчилӱ Јар јарлап јӱрген болзом, мактанарым јок ине, ол мениҥ молјуум. Оны јарлабазам, меге ачу-корон болор!+
17Мыны бойымныҥ кӱӱнимле эдип јӱрген болзом, јал алар эдим. Бойымныҥ кӱӱнимле эмес болзо, меге бӱдӱмјилелген ишти эдип јадым+. 18Мениҥ јалым неде? Сӱӱнчилӱ Јарды јарлыктап, јарлыкчыныҥ јаҥыла тузаланбай, Христос керегинде јалы јокко јарлап јӱргенимде+.

19Ончозынаҥ јайым бойым, улусты Кудайга кӧптӧҥ таап аларга, ончозына кул боло бергем:+
20иудейлерди Кудайга таап аларга, иудейлерге иудейдий болгом; Јасакка багып јӱрген улусты таап аларга, олорго Јасакка багып јӱрген кижидий болгом;+
21Јасакты билбес улусты таап аларга, олорго Јасакты билбес кижидий болгом. Кудайдыҥ Јасагын билип, Христоско багып јадым+. 22Чине јок улусты таап аларга, чине јок улуска чине јок кижидий болгом. Кезиктерин де болзо аргадап аларга, ончозына ончозындый боло бергем+. 23Мыны Сӱӱнчилӱ Јарга болуп оныҥ бӧлӱги боло берерге эдип јадым.

24Маргаанда кӧп улус јӱгӱрип јат, је кайралды бир кижи алып турганын билбезигер бе? Кайралды аларга, анайып јӱгӱригер!+
25Маргаанныҥ ончо туружаачылары кӧп немедеҥ мойноп јадылар. Олор чалдыгар чечектиҥ ӧрӱмелин аларга болуп мыны эдедилер, бис чалдыкпас ӧрӱмелди аларга болуп+. 26Оныҥ учун амадулу кижи чилеп јӱгӱрип, кейди темей јудуруктабай, 27је эди-канымды согуп, оны бойыма кул эдип јадым. Ӧскӧ улуска јарлыктап, бого бойым јарамыкту артайын деп, анайда эдедим.

10

Биске озолодо айтканы

10^1Адаларыс ончозы булуттыҥ алдында болгонын, ончозы талайды ӧткӱре ӧдӧ бергенин слерди билзин деп турум, карындаштар. 2Ончозы булут ла талай ажыра ӧдӱп, Моисейле бир болорго креске тӱшкен. 3Ончозы тынныҥ бир ле курсагын јиген, 4тынныҥ бир ле суузынын ичкен. Олор кожо барып јаткан тынныҥ Кайа-Тажынаҥ ичкен. Кайа-Таш Христос болгон. 5Је олордыҥ кӧбизи Кудайдаҥ јараду албай, куба чӧлдӧ ӧлӱп калган.

6Јаманга олор чылап тартылбазын деп, бу биске тем болгоны ол. 7Анайда ок олордыҥ кезиги чилеп, чалуларга бажырбагар, бичилгениле: «Калык отурып, јиген, ичкен, оноҥ туруп, сооттой берген».
8Олордыҥ кезиги чилеп, балыр кылынбайлы. Олор балыр кылынып, бир кӱнге јирме ӱч муҥы ӧлӱп калган. 9Олордыҥ кезиги ченегени чилеп, Христосты ченебектер. Олор јыланга чактырып, ӧлӱп калган. 10Олордыҥ кезиги калактаганы чылап, калактабагар. Олорды Јоголтоочы-Ангел ӧлтӱрип койгон. 11Бу ончозы биске тем эдип олорло болгон; биске, калганчы чакта јӱрген улуска, ӱредӱ болзын деп бичилген+. 12Оныҥ учун, бек туруп јадым деп сананып јӱрген кижи, јыгылбаска, чеберлензин+. 13Слерге улусла болуп турган ченелте тӱшкен. Кудай чындык, Ол кӱчигер јетпес ченелтелерди болдыртпас, је ченелте тужында оны ӧдӱп чыгар арга берер+.

14Анайдарда, кару улузым, чалуга бажыратаннаҥ качыгар!+
15Слерге керсӱ улуска чылап айдып турум. Нени айдып турганымды бойыгар сананып кӧригер. 16Алкыштыҥ айагын алкап турганыста, Христостыҥ каныла бириккенис ол эмес пе? Калашты сындырып турганыста, Христостыҥ эди-каныла бириккенис ол эмес пе+? 17Бу калаш бир, бис кӧп тӧ болзобыс, бир эт-кан боло бередис, нениҥ учун дезе ончобыс бир калашты ӱлежип јадыбыс+.

18Израильдиҥ калыгын кӧригер: тайганды јип тургандары тагылла бириккени ол эмес пе? 19Мен нени айдып турум? Чалуга тайганда кандый бир учур бар деп пе, эмезе чалуныҥ бойында кандый бир учур бар деп пе+? 20Јок эмей. Је ӧскӧ калыктар тайылга эткенде, Кудайга эмес, шилемирлерге тайып јадылар. Мен дезе слерди шилемирлерге бирикпезин деп турум. 21Кайраканныҥ айагын да, шилемирлердиҥ айагын да ичип болбозыгар, Кайраканныҥ курсагын ла шилемирлердиҥ курсагын јип болбозыгар+. 22Эмезе Кайраканды ачындырарга турубыс эмеш пе? Бис Оноҥ кӱчтӱ болдыс эмеш пе?

Ончозын Кудай макталзын деп эдигер

23Меге ончозын эдерге јараар, је ончозы туза экелбей јат. Меге ончозын эдери јарадылган, је ончозы тыҥыдар арга бербей јат+. 24Кем де бойына туза бедиребезин, је ӧскӧ кижиге бедирезин+.

25Эттиҥ базарында садылып турганын ончозын бир де шиҥдебей јигер, санаагар амыр болзын+. 26Јер ле ондо бар ончо неме Кайракандыйы.
27Кудайга бӱтпей турган улустыҥ кемизи слерди айлына кычырза, слер барар кӱӱндӱ болзогор, алдыгарга салып бергенди бир де шиҥдебей јигер, санаагар амыр болзын+. 28Је кем слерге: «Бу чалуга тайылган курсак» – дезе, санаазы токыналу болзын деп, мыны айткан кижиге болуп јибегер. 29Слердиҥ санаагар керегинде эмес, ӧскӧ кижинийи керегинде айдып турум. Нениҥ учун мениҥ јайымымды ӧскӧ кижиниҥ санаазы јаргылаар учурлу? 30Курсакты алкыш-быйанду јип турган болзом, алкыш-быйаным айдып турган курсак учун мени не јамандайтан+?

31Анайдарда, јип пе, ичип пе, нени де эдип турган болзогор, Кудай макталзын деп эдигер+. 32Иудейлерге де, еллиндерге де, Кудайдыҥ серкпезине де бӱдӱрилер шылтак болбой,+
33мен чилеп эдигер. Мен ончо улуска ончозында јараарга кичеенип, бойыма туза бедиребей, карын, кӧп улуска туза бедиреп, олор аргадалзын деп јадым+.

11

Кем кемге баш?

11^1Христостоҥ тем алып турганым чылап, менеҥ тем алыгар+. 2Менийин ончозын ундыбаганыгар учун, мен слерге берген ӱредӱдеҥ кыйбай јӱргенигер учун слерди мактап турум, карындаштар. 3Анайда ок слерди билзин деп турум: кажы ла эр кижиге баш – Христос, ӱй кижиге баш – ӧбӧӧни, Христоско баш – Кудай+. 4Бажын јабынып алып мӱргип эмезе судурлап турган кажы ла эр кижи бойыныҥ бажын уйатка тӱжӱрет. 5Бажын јабынбай мӱргип эмезе судурлап турган кажы ла ӱй кижи бойыныҥ бажын уйатка тӱжӱрет. Ол бажын јӱлӱдип койгон ӱй кижидий+. 6Ӱй кижи јабынбаска турган болзо, чачын кайчылазын. Је кайчыладып эмезе јӱлӱдип койгоны ӱй кижиге уйатту болзо, јабынзын. 7Анайдарда, эр кижи бажын јабынбас учурлу, нениҥ учун дезе ол – Кудайдыҥ сӱр-кебери ле магы, ӱй кижи – ӧбӧӧниниҥ магы. 8Эр кижи ӱй кижидеҥ табылган эмес, ӱй кижи эр кижидеҥ табылган. 9Эр кижи ӱй кижиге јайалган эмес, ӱй кижи эр кижиге јайалган. 10Оныҥ учун ӱй кижи бажын јабынар учурлу. Мынызы дезе, ол јаҥныҥ алдында јӱрген деп, ангелдерге темдек болор. 11Андый да болзо, Кайраканла бир болуп турганда, эр кижи ӱй кижини, ӱй кижи эр кижини толтырат+. 12Ӱй кижи эр кижидеҥ чилеп, эр де кижи ӱй кижидеҥ табылат, је ончозы Кудайдаҥ болуп јат.

13Бойыгар сананып кӧригер, ӱй кижиге бажын јабынбай Кудайга мӱргиирге јакшы ба? 14Эр кижи узун чачту јӱрзе, мынызы ого уйат деп, слерди ары јанынаҥ берилгени ӱретпей јат па? 15Је ӱй кижи узун чачту јӱрзе, мынызы ого кӱндӱ. Чач ого јабынчыныҥ ордына берилген ине. 16Кем сӧс блаажарга кӱӱнзезе, ого айдатаным бу: бисте де, Кудайдыҥ серкпелеринде де ӧскӧртӧ этпей јат.

Кайраканныҥ ажын јиири керегинде

17Слерге база айдып, мактабазым, нениҥ учун дезе кӧп сабазында јакшыга эмес, јаманга јуулыжып јадыгар. 18Јуунга јуулышканыгарда, ортогордо бӧлиниш болуп јат деп, меге угулат. Бого кезектей бӱдӱп јадым+. 19Кудай кемигерди јарадып турганы јарталзын деп, ортогордо јӱзӱн-башка шӱӱлтелер де болор учурлу+. 20Анайдарда, кожо јуулышканыгарда, оны Кайраканныҥ ажын јиирге јуулыштыгар деп айдарга јарабас, 21нениҥ учун дезе кажыгар ла бойыныҥ ажын јиирге меҥдейт. Анайып бирӱгер аштап артат, ӧскӧгӧр ичинип алат. 22Ичип-јиирге слерде айыл-јурт јок по? Эмезе Кудайдыҥ Серкпезин јектеп, јоктуларды базынып јадыгар ба? Слерге нени айдар? Мактайтан ба? Бу учун слерди мактабазым.

23Слерге бергенимди Кайраканныҥ бойынаҥ алдым: садып ийген тӱнде Иисус Кайракан калаш алып,+
24алкыш јетирген, сындырала, айткан: «Алыгар, јигер. Бу – слерге сындырылып јаткан эди-каным. Мени эске алынып, анайда эдип јӱригер»+. 25Анайда ок курсак јигенниҥ кийнинде айакты да алып, айткан: «Бу айак – Мениҥ канымдагы јаҥы кереес. Бу айактаҥ кажы ла сайын ичсегер, Мени эске алыныгар+. 26Кажы ла сайын бу калашты јип, бу айакты ичип турганыгарда, Кайракан келбегенче Оныҥ ӧлӱмин јарлап јадыгар».

27Анайдарда, Кайраканныҥ бу калажын јип эмезе айагын ичип, мыны јарамыкту эмес эдип турган кижи, Оныҥ эди ле каны алдында бурулу болор+. 28Кижи бойын ченезин, анайып бу калаштаҥ јизин, бу айактаҥ ичсин, 29нениҥ учун дезе, Кайраканныҥ эди-канын сананбай ичип-јип турган кижи бойыныҥ јаргызын ичип-јип јат. 30Мынаҥ улам ортогордо чине јок ло оору улус кӧп, кӧбизи ӧлӱп јат. 31Је бойыбысты бойыбыс јаргылаган болзобыс, јаргылатпас эдибис. 32Бу телекейдиҥ улузыла кожо јаргылабаска, Кайракан бисти јаргылап, кезедип јат.

33Анайдарда, карындаштарым, курсак јиирге јуулыжып, сакыжыгар. 34Аштап турганыгар айлында ажанып алзын. Слерге јаргыга јуулышпаска анайда эдигер. Келзем, ӧскӧ сурактардыҥ аайына чыгарым.

12

Агару Тынныҥ јайалталары

12^1Слерди Тынныҥ јайалталары керегинде билзин деп турум, карындаштар+. 2Кара јаҥду болороордо, слерди тил јок чалуларга не де тартып тургандый, олорго бажырарга барып туратанаарды билеригер+. 3Оныҥ учун слерге айдып турум: Кудайдыҥ Тыныла айдып турган бир де кижи Иисуска анафема[*] дебес. Бойында Агару Тын јӱрбей турган бир де кижи Иисусты Кайракан деп адап болбос+.

4Јайалталар јӱзӱн-башка, је олорды бир Тын башкарат+. 5Кудайга јалчы болуп јӱрери јӱзӱн-башка, је оны бир Кайракан башкарат+. 6Кажызыныҥ ла эдип јӱргени јӱзӱн-башка, је мыны ончозын ончо улустыҥ бойында бир ле Кудай эдет+. 7Је кажыбыста ла Тынныҥ эдип турганы ончобыска тузага болуп јат. 8Бир кижиге Тынла ойгорлыктыҥ сӧзи берилет, ӧскӧзине ол ло Тынла билгирдиҥ сӧзи берилет. 9Бирӱзине ол ло Тынла Кудайга бӱдӱп јӱрери берилет. Ӧскӧзине ол ло Тынла ооруны јазар јайалта берилет+. 10Кезигине кайкалдар јайаар кӱч, кезигине судурлаары, кезигине тындарды ылгаштырары, кезигине ӧрӧртинеҥ тилдер, кезигине бу тилдерле айтканды јартаары берилет+. 11Је мыны ончозын бир ле Тын эдип, бу јайалталарды кажызына ла Бойыныҥ кӱӱнзегениле ӱлейт.

Бис – Христостыҥ эди-каны

12Эт-кан бир, је ондо кӧп ӱйелер. Олор кӧп тӧ болзо, ончозы бир эт-кан болуп јадылар. Анайда Христос то керегинде айдарга јараар+. 13Бис ончобыс – иудейлер ле еллиндер, кулдар ла јайым улус бир эт-кан боло берерге, бир Тынла креске тӱжӱп, ончобыс ол ок Тынла толтырылганыс+.

14Эт-кан бир ӱйедеҥ эмес, кӧп ӱйелердеҥ туруп јат. 15Бут: «Мен кол эмезим, оныҥ учун эт-кандыйы эмезим» – дезе, мынаҥ улам ол эт-кандыйы болбой барар ба? 16Кулак: «Мен кӧс эмезим, оныҥ учун эт-кандыйы эмезим» – дезе, мынаҥ улам ол эт-кандыйы болбой барар ба? 17Ончо эт-кан кӧс болзо, ол канайып угар эди? Ончо эт-кан кулак болзо, ол канайып јыт алар эди? 18Је Кудай Бойыныҥ кӱӱнзегениле ончо ӱйелерди бир эт-канда кондырган. 19Ончозы бир ӱйе болгон болзо, эт-кан кайда болор эди? 20Је эмди ӱйелер кӧп, эт-кан – бир. 21Кӧс колго: «Сен меге керек јок» – деп айдып болбос, эмезе баш буттарга: «Слер меге керек јок» – деп. 22Карын, эт-канда кӱч јок деп бодолып турган ӱйелер сыраҥай керектӱ болуп калат. 23Эт-канда тыҥ баалалбайт деп бодолып турган ӱйелерди артык кичеейдис. 24Уйатту деп бодолып тургандарына кӧп кичеемел эдедис. Бӱдӱми јараш ӱйелер мыны керексинбей јадылар. Је тыҥ баалалбай турган ӱйелер баалалзын деп, Кудай эт-канды анайда бӱдӱрген. 25Эт-канда бӧлиниш болбозын деп, ончо ӱйелер бой-бойын теҥ кичеезин деп. 26Бир ӱйе шыралап турган болзо, оныла кожо ончо ӱйелер шыралап јадылар, бир ӱйе макталып турган болзо, оныла кожо ончо ӱйелер сӱӱнип јадылар+.

27Слер де – Христостыҥ эди-каны, таҥынаҥ – ӱйелер+. 28Кудай Серкпеде, баштапкызында, апостолдорды туткан, экинчизинде – јарлыкчыларды, ӱчинчизинде – ӱредӱчилерди. Ӧскӧлӧрине кайкалдар јайаар кӱч берген, анайда ок ооруны јазар, болужар, башкарар, ӧрӧртинеҥ тилдерле айдар јайалталар берген+. 29Ончозы апостолдор бо? Ончозы јарлыкчылар ба? Ончозы ӱредӱчилер бе? Ончозы кайкал јайаачылар ба? 30Ончозында ооруны јазар јайалта бар ба? Ончозы ӧскӧ тилдерле айдат па? Ончозы бу тилдерле айтканды јартайт па?

31Мынаҥ јаан јайалталарды аларга кӱӱнзегер. Мен слерге эҥ артык јолды кӧргӱзерим+.

13

Сӱӱш ончозынаҥ бийик

13^1Улустыҥ да, ангелдердиҥ де тилдериле айдып турган болзом, је менде сӱӱш јок болзо, мен – шыҥыраган јес эмезе табыштанган кимвал[*]. 2Судурлаар јайалталу болзом, ончо јажыттарды билер болзом, меге ончо билгирлер берилген болзо, бӱдӱп, кырларды да јылдырып ийер аргалу болзом, је менде сӱӱш јок болзо, – мен не де эмезим+. 3Не барымды ӱлеп берзем, эди-канымды ӧртӧӧргӧ берип ийзем, је менде сӱӱш јок болзо, – бу меге кандый да туза экелбес.

4Сӱӱш узак чыдажат, быйан эдет, сӱӱш кӱйӱнбейт, сӱӱш мактанбайт, јакшыркабайт; 5улуска кату эмес, бойындыйын бедиребейт, ачынбайт, јаманды тоолобойт. 6Сӱӱш јаманга сӱӱнбейт, ол чындыкла кожо сӱӱнет. 7Не де болзо, сӱӱш ончо јаманды таштайт, ончозына бӱдет, јаантайын иженет, ончозын чыдажып ӧдӧт.

8Судурлаштар токтоп то калза, тилдер унчукпай да барза, билгир керек јок то болуп калза, сӱӱш качан да тӱгенбейт. 9Бистиҥ билерис кезектей, судурлап та турганыс кезектей. 10Толо кемдӱзи једип келзе, кезектейи јоголып калар. 11Бала тужымда бала чылап айткам, бала чылап санангам, бала чылап шӱӱгем. Эр кемине једип келеле, бала тужымдазын артырып койгом+. 12Эмди кӱскӱдеҥ чилеп, боромтык сӱрди кӧрӱп јадыбыс, ол тушта чике-јарт кӧрӧрис. Эмди кезектей билерим, ол тушта Кудай мени билип алганы чылап, толо билип аларым+.

13Эмди бу ӱчӱ јӱрет: бӱдӱмји, ижемји ле сӱӱш. Је олордыҥ эҥ јааны – сӱӱш.

14

Јайалталар серкпени ӧскӱрерге берилген

14^1Сӱӱшке јӱткигер, тынныҥ јайалталарын, анчада ла судурлаштыҥ јайалтазын аларга кӱӱнзегер+. 2Ӧскӧ тилле айдып турган кижи улуска эмес, Кудайга айдат, нениҥ учун дезе оны кем де аайлабайт – ол јажыттарды тынла айдат. 3Судурлап турган кижи айдып, улуска ӧзӧргӧ болужып, олорды јӧмӧп, кӧкӱдип јат. 4Ӧскӧ тилле айдып турган кижи бойына ӧзӧргӧ болужат; судурлап турган кижи серкпеге ӧзӧргӧ болужат. 5Ончогор ӧскӧ тилдерле айтсын деп кӱӱнзейдим, је судурлазагар, торт болор. Судурлап турган кижи, ӧскӧ тилдерле айдып турган кижидеҥ бийик, серкпе ӧссин деп болужарга, ӧскӧ тилдерле айдылганы јарталып турган учуралдаҥ башка.

6Эмди слерге келип, карындаштар, ӧскӧ тилдерле айда берген болзом, менеҥ слерге кандый туза болгой эди? Слерге нени де айдып бербес эдим, нени де ачпас эдим, бир де билгир бербес эдим, нени де судурлабас эдим, неге де ӱретпес эдим. 7Анайып ок тын јок то немелер – шоор эмезе јадаган бир тӱҥей ӱнденип турган болзо, нени шоорлоп эмезе јадагандап турганын канайып билип алар? 8Амыргы аайлап болбос эттире ӱнденип турза, јуу-согушка кем белетенер? 9Анайып слер де: аайлап болбос сӧстӧр айдып турган болзогор, нени айдып турганыгарды улус канайып аайлаар? Слер оны куру кейге айдарыгар.

10Телекейде сӱрекей кӧп јӱзӱн-башка сӧстӧр бар, олордыҥ кажызы ла учурлу. 11Анайдарда, бу сӧстӧрдиҥ учурын оҥдобой турган болзом, айдып турган кижиге мен – ӧскӧ ороонныҥ кижизи, айдып турган кижи де меге – ӧскӧ ороонныҥ кижизи. 12Анайып слер де: Тынныҥ јайалталарын аларга кӱӱнзеп, серкпе ӧссин деп болужарга, олорло байыырга кичеенигер.

13Оныҥ учун ӧскӧ тилле айдып турган кижи тилдерди јартаарыныҥ јайалтазын аларга мӱргиир учурлу. 14Андый тилле мӱргип тургамда, тыным мӱргип јат ине, је санаам мында турушпай јат. 15Нени эдейин? Тынла мӱргиирим, санаамла да мӱргиирим; тынла сарнаарым, санаамла да сарнаарым+. 16Кудайды тынла алказаҥ, слердиҥ јууныгардагы билбес кижи алкыжыҥа каруу эдип, «Аминь!» деп, канайып айдар? Нени айдып турганыҥды ол билбес+. 17Сен алкыш-быйанды јакшы айдып јадыҥ, је ӧскӧ кижи оноҥ ӱредӱ албай јат.

18Кудайыма алкыш-быйан айдып турум: ӧскӧ тилдерле ончогордоҥ артык айдып јадым. 19Је серкпеде ӧскӧ тилле тӱмен сӧстӧр айтканчам, ӧскӧлӧрин ӱредерге, санаамнаҥ беш сӧс айдайын.

20Карындаштар! Санаагарла балдар болбогор. Јаманга балдар болыгар, санаагарла – эр кемине јеткен улус болыгар+. 21Јасакта бичилген:

«Бу калыкка ӧскӧ тилдерле,
ӧскӧ ороондордыҥ улузы ажыра айдарым,
је ол до тушта Мени уккылабас – деп, Кайракан айдат».

22Анайдарда, ӧскӧ тилдер бӱдӱп турган улуска эмес, бӱтпей турган улуска билди болуп јат; судурлаш – бӱтпей турган улуска эмес, бӱдӱп турган улуска берилип јат+. 23Ончо серкпе јуулыжып келзе, ончозы ӧскӧ тилдерле айда берзе, билбес эмезе бӱтпей турган улус кирип келзе, санаагар ордында эмес деп айтпас па+? 24Ончозы судурлап турза, бӱтпей турган кижи эмезе билбес кижи кирип келзе, Кудай оныҥ кинчектерин слер ажыра иле эдип, јаргылаар. 25Анайып, оныҥ јӱрегиниҥ јажыттары ачылар. Ол кӧҥкӧрӧ јыгылып, Кудайга бажырып, угузар: «Чындаптаҥ Кудай ортогордо».

26Анайдарда не, карындаштар? Јуулыжып келгенигерде, кажыгарда ла сарын бар, ӱредӱ бар, Кудайдаҥ ачылта бар, кем де ӧскӧ тилле айдат, ӧскӧзи оны јартайт. Бу ончозы серкпеге ӧзӧргӧ болушкай+. 27Ӧскӧ тилле айдып турган улус бар болзо, эки, кӧп лӧ салза ӱч кижи айтсын. Айла ээчий-деечий айтсын, бир кижи јартазын. 28Јартаар кижи јок болзо, ӧскӧ тилле айдаачы кижи јуунда унчукпазын, бойына ла Кудайга айтсын. 29Эки эмезе ӱч јарлыкчы айтсын, арткандары олордыҥ айтканын шӱӱшсин+. 30Отургандардыҥ бирӱзине ачылта болзо, айдып турганы унчукпай барзын. 31Ончозын ӱредерге ле ончозын кӧкӱдерге ончогор ээчий-деечий судурлаар аргалу. 32Јарлыкчылардыҥ тыны јарлыкчыларга уккур, 33нениҥ учун дезе Кудай – ол аайы јоктыҥ эмес, амырдыҥ Кудайы. Агарулардыҥ ончо јуундарында чылап, 34ӱй улус серкпелерде унчукпас учурлу. Олорго айдарга јарабас, олор уккур болор учурлу. Мынайда Јасак та айдат+. 35Неге ӱренип аларга турган болзо, айлында ӧбӧӧндӧринеҥ суразын. Серкпеде сӧс айдары ӱй кижиге уйат ине.

36Эмезе Кудайдыҥ сӧзи слердеҥ чыкты эмеш пе? Эмезе јаҥыс слерге јетти бе? 37Бойын јарлыкчы эмезе тынла јӱрӱп јадым деп бодоп турган кижи аайлаар учурлу: слерге бичип турганым – ол Кайраканныҥ јакылталары. 38Мыны јектеп турган кижи бойы јектелер.

39Анайдарда, карындаштар, судурлаарга јӱткигер, је ӧскӧ тилдерле айдарга буудак этпегер+. 40Је ончозы чын ла аайлу-башту болзын+.

15

Христос тирилген

15^1Мен слерге јарлаган Сӱӱнчилӱ Јарды эске алындырып турум, карындаштар. Оны слер алдыгар, ондо бек туруп јадыгар. 2Мен слерге јарлаган сӧстӧҥ бек тудунып турган болзогор, бу Јар ажыра аргадалып јадыгар. Андый эмес болзо, калас бӱттигер+.

3Баштапкызында, бойымныҥ алганымды, слерге бердим: бичилгениле, Христос кинчектерис учун ӧлгӧн;+
4бичилгениле, Оныҥ мӧҥкӱзи кӧдӱрилген, Ол ӱчинчи кӱнде тирилген; 5Кифага, оноҥ он экӱге кӧрӱнген+. 6Оноҥ бир уунда беш јӱстеҥ ажыра карындаштарга кӧрӱнген. Олордыҥ кӧбизи эмдиге јетире эзен, кезиги јада калган. 7Оноҥ Иаковко, анайда ок ончо апостолдорго кӧрӱнген+. 8Адакыда меге, ара чыккандый кижиге, кӧрӱлген+. 9Мен ончо апостолдордыҥ јабызы инем, апостол деп адаларга турбазым, нениҥ учун дезе Кудайдыҥ Серкпезин истегем+. 10Је Кудайдыҥ јакшылыгыла мен эмди кем, ол болорым. Оныҥ меге эткен јакшылыгы темей болбогон: олордыҥ ончозынаҥ кӧп кӱчимди салып иштегем. Мен де эмес, мениле кожо болгон Кудайдыҥ јакшылыгы иштеген+. 11Оныҥ учун слерге мен бедим, ӧскӧ апостолдор беди келгени башказы јок. Је бис анайда јарлыктайдыс, слер анайда бӱттигер.

12Анайдарда, Христос тирилген деп јарлыктап јӱрген болзобыс, ӧлгӧндӧр тирилбес деп, кезигер канайып айдыжат болбогой+? 13Ӧлгӧндӧр тирилбес болзо, Христос то тирилбеген. 14Христос тирилбеген болзо, калас јарлыктап јадыбыс, калас бӱдӱп јадыгар. 15Оноҥ болгой, Кудай Христосты тиргискен деп керелеп, Кудай керегинде тӧгӱн керечилер болуп калар эдибис, нениҥ учун дезе, ӧлгӧндӧр тирилбей турган болзо, Кудай да Оны тиргиспеген. 16Ӧлгӧндӧр тирилбей турган болзо, Христос то тирилбеген. 17Христос тирилбеген болзо, бӱдӱп турганыгар калас: эмдиге јетире кинчектӱ јӱрӱп јадыгар+. 18Оныҥ учун Христосло бир болуп ӧлгӧн улус ӱргӱлјиге ӧлӱп калганы ол+. 19Јаҥыс бу јӱрӱмде Христоско иженип турган болзобыс, бис – ончозынаҥ эҥ кежик јок улус.

20Је Христос тирилген. Ол ӧлгӧн улустаҥ баштапкы тирилген+. 21Ӧлӱм кижи ажыра келгени чилеп, кижи ажыра ӧлгӧндӧр дӧ тирилер+. 22Ончо улус баштапкы кижи Адамла бир болуп ӧлӱп турганы чылап, ончозы Христосло бир болуп тынданар. 23Је кажызы ла ээчий-деечий: баштап Христос, оноҥ, Ол келзе, христостыйлар+. 24Оноҥ Ол Каандыкты Ада Кудайга табыштырза, кандый ла баштаҥыны, кандый ла ӧрӧги јаҥды ла кӱчти јоголтсо, учы болор+. 25Ол ончо ӧштӱлерди Бойыныҥ буды алдына салбаганча, каан болуп башкарар+. 26Калганчы ӧштӱ – ӧлӱм, јоголтылар. 27Кудай ончозын Оныҥ буды алдына бактырган ине. Ончозы бактырылган деп айдылган болзо, Ого ончозын бактырган Кудай керегинде айдылбай турганы јарт+. 28Ончозы Ого бактырылза, ончозын Ого бактырган Кудайга Уулы Бойы багар. Ол тушта бастыразына Кудай ончозы болор+.

29Анайдарда, ӧлгӧндӧргӧ болуп креске тӱжӱп турган улус нени эдип јадылар? Ӧлгӧндӧр качан да тирилбес болзо, олорго болуп креске не тӱжетен? 30Бис те неге болуп јаантайын јеткердиҥ алдында јӱрӱп јадыбыс+? 31Мен кӱнӱҥ сайын ӧлӱп јадым. Бу керегинде Иисус Христос Кайраканысла бир болуп слерле мактанар аргалу болгонымды угузып турум+. 32Кижи чилеп шӱӱп айдар болзо, Ефесте аҥдарла неге болуп тартышкам? Меге оноҥ кандый туза? Ӧлгӧндӧр тирилбей турган болзо, јийли, ичели, нениҥ учун дезе эртен ӧлӱп каларыс!

33Аспагар! Јаман колбулар кижиниҥ јакшы кылык-јаҥын ӱреп јат. 34Санаа алыныгар, кинчек этпегер. Мыны слерди уйалтарга айдып турум: кезигер Кудайды билбес+.

Ӧлгӧндӧр тирилери керегинде

35Је кем де сураар: «Ӧлгӧндӧр канайып тирилер? Олордыҥ эди-каны кандый болор?» 36Керсӱ эмес! Ӱрендеп турганыҥ ӧлбӧгӧнчӧ, тынданбас+. 37Сееп тургаҥда, ӧзӱмниҥ бойын эмес, тегин ӱренди, буудайдыҥ ба эмезе ӧскӧзиниҥ бе ӱренин сееп јадыҥ. 38Је Кудай Бойыныҥ кӱӱнзегениле ого бӱдӱм берип јат, кажы ла ӱренге – бойыныҥ бӱдӱмин. 39Ончозыныҥ эди-каны тӱҥей эмес: кижиниҥ эди-каны тындулардыҥ эди-канынаҥ аҥыланат, куштардыйы – балыктардыйынаҥ. 40База теҥериниҥ бӱдӱмдери ле јердиҥ бӱдӱмдери бар. Је теҥериниҥ бӱдӱмдеринде бойыныҥ јаркыны, јердийинде – бойыныҥ. 41Кӱнде бойыныҥ јаркыны, айда – бойыныҥ, јылдыстарда – бойыныҥ. Јылдыс јылдыстаҥ база јаркыныла аҥыланат.

42Анайып ок ӧлгӧндӧр тирилгенде болуп јат: чирип калары ӱренделет, чирибези туруп келет;+
43тоомјы јогы ӱренделет, мактулузы туруп келет, кӱч јогы ӱренделет, кӱчтӱзи туруп келет; 44ар-бӱткеннеҥ берилген эт-кан ӱренделет, тыннаҥ берилген эт-кан туруп келет. Ар-бӱткен де, тын да берген эт-кан бар. 45Анайып ла бичилген: «Баштапкы кижи Адам јӱрӱм јӱреечи боло берген». Калганчы Адам јӱрӱм јайаачы Тын боло берген. 46Је озо баштап тынла јӱргени эмес, ар-бӱткенле јӱргени табылган. Оноҥ тынла јӱргени табылган. 47Баштапкы кижи јердеҥ, тобрактаҥ бӱткен, экинчи кижи – Кайракан теҥеридеҥ келген+. 48Тобрактаҥ кижи кандый, тобрактаҥ улус андый. Теҥеридеҥ кижи кандый, теҥеридеҥ улус андый. 49Тобрактаҥ кижиниҥ сӱр-кеберин алып јӱргенис чилеп, теҥеридеҥ кижиниҥ сӱр-кеберин алып јӱрерис.

50Оныҥ учун слерге айдып турум, карындаштар: кижиниҥ эди ле каны ӧлӱмдӱ, ол Кудайдыҥ Каандыгын энчиленип болбос, чирип калары чирибезин энчиленип болбос. 51Угыгар, слерге јажытты айдып турум: ончобыс ӧлбӧзис, је ончобыс кубуларыс –+
52кенетийин, бир элесте, калганчы амыргы ӱндензе. Амыргы ӱнденер, ӧлгӧндӧр чирибеген бойлоры тирилер, бис кубуларыс+. 53Чирип калары чирибези боло берер, ӧлӱмдӱзи ӧлбӧс боло берер учурлу+. 54Чирип калары чирибес боло берзе, ӧлӱмдӱзи ӧлбӧс боло берзе, бичилген сӧс бӱдер: «Ӧлӱм јеҥдирткен!», 55«Ӧлӱм! Сениҥ чактырмаҥ кайда? Таамы! Сениҥ јеҥӱӱҥ кайда?»+
56Ӧлӱмниҥ чактырмазы – кинчек, кинчектиҥ кӱчи – Јасактаҥ+. 57Је Кудайга баш, Ол биске Иисус Христос Кайраканыс ажыра јеҥӱ берген+.

58Анайдарда, сӱӱген карындаштарым, кӧп иштеп јӱргенигер Кайракан алдында калас эмезин билип, турумкай болыгар, јана баспагар, Кайраканга иштеерине бастыра бойыгарды беригер.

16

Калганчы јакылталар

16^1Эмди агаруларга болужары керегинде. Галатиядагы серкпелерге этсин деп јакарганымды слер де эдигер+. 2Келзем, акча јуубаска, неделениҥ баштапкы кӱнинде[*] кажыгар ла не барынаҥ канча кире берер аргалу, кымакайлап, чеберлеп алзын+. 3Слерге келзем, талдап алган улузыгарга самаралар берип, болужыгарды Иерусалимге јетирзин деп, олорды ийерим+. 4Меге де барарга јараар болзо, олор мениле кожо барар.

5Слерге Македонияны ӧтсӧм келерим, нениҥ учун дезе Македония ажыра барып јадым+. 6Айса болзо, слерде эмеш јӱрерим эмезе кыштап та каларым. Оноҥ ары атанзам, мени јолго шыйдыырыгар. 7Эмди слерле јол айас кӧрӱжер кӱӱним јок. Кайракан јаратса, слерде бир канча ӧйгӧ јӱрерим деп, иженип турум.

8Ефесте Беженинчи кӱнге јетире јӱрерим+. 9Анда меге јаан ла једимдӱ иштер эдетен аргалар ачылып јат, удурлажып турган улус та кӧп.

10Тимофей келзе, слерде јеткер јок айалгада јӱрзин деп кичеенигер. Ол мен ле чилеп Кайраканныҥ керегин эдип јат+. 11Оныҥ учун оны кем де јектебезин, ол меге келзин деп, амыр кӱӱнзеп, јолго шыйдыгар. Мен оны карындаштарла кожо сакып јадым.

12Эмди Аполлос карындаш керегинде. Карындаштарла кожо слерге барзын деп, оны сӱрекей сурагам. Је ол эмди барарга чек кӱӱнзебеди. Ол эптӱ ӧй келишсе келер+.

13Сергек болыгар, Кудайга бӱдӱп, бек болыгар, эрлер болыгар, кӱчтӱ болыгар+. 14Нени де этсегер, сӱӱп эдигер+.

15Стефанныҥ айылдагы улузын билеригер, олордыҥ Ахаияда Кудайга ончозынаҥ озо баштанганын, агаруларга болужарга бойлорын учурлаганын. Оныҥ учун слерди сурап турум, карындаштар:+
16андый улуска, бисле кожо кӧп иштеп јӱрген ончо улуска багыныгар+.

17Стефанныҥ, Фортунаттыҥ ла Ахаиктиҥ келгенине сӱӱнип турум. Олор меге слерди солып јадылар. 18Олор мени ле слерди сергиттилер. Андый улусты баалап јӱригер.

19Слерге Асиядагы серкпелер эзен айдып турулар. Слерге Акила ла Прискилла, олордыҥ айлындагы серкпези, Кайраканла бир болуп, јаан эзен айдып турулар+. 20Слерге ончо карындаштар эзен айдып турулар. Бой-бойыгарла агару окшошло эзендежигер+.

21Эмди акту бойымныҥ колымла бичип турум: «Павелдеҥ эзен+. 22Кайраканды сӱӱбей турган кижиге анафема! Маран-афа![*]+
23Иисус Христос Кайраканыстыҥ јакшылыгы слерле кожо болзын. 24Мениҥ де сӱӱжим Христос Иисус ажыра ончогорло кожо болзын. Аминь».

* 8:3 8:3 Гректеп мынайда аайлаарга јараар: «Кудайды сӱӱп турган кижини Кудай билип алган».

* 12:3 12:3 Гректеп «каргышка кал» дегени.

* 13:1 13:1 Эки јес айактаҥ турган кӱӱлик ойноткы, олорды бой-бойлорына согуштырып јадылар.

* 16:2 16:2 Субботтыҥ кийниндеги кӱн.

* 16:22 16:22 «Кел, Кайракан!»

+ 1:2 Апостолдордыҥ керектери 18:1-17, Римдегилерге 1:7

+ 1:5 2 Кор. 8:7, 2 Кор. 9:11

+ 1:7 Лк. 17:30, 1 Фессалоникадагыларга 3:13, 1 Фессалоникадагыларга 4:16-18, Филиппыдагыларга 3:20

+ 1:8 Филиппыдагыларга 1:6

+ 1:9 Ин. 17:21, Иоанныҥ 1-кы самаразы 1:3, 1 Фессалоникадагыларга 5:24, 2 Фессалоникадагыларга 3:3, Еврейлерге 10:23

+ 1:10 1 Кор. 11:18

+ 1:11 1 Кор. 3:3

+ 1:12 Апостолдордыҥ керектери 18:24, Апостолдордыҥ керектери 19:1, 1 Кор. 3:4-5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 6:12, Титке 3:13, Ин. 1:42

+ 1:13 Ефестегилерге 4:4-5

+ 1:14 Апостолдордыҥ керектери 18:8, Римдегилерге 16:23

+ 1:16 1 Кор. 16:15

+ 1:17 2 Кор. 10:10

+ 1:18 1 Кор. 2:1, 2 Кор. 2:15, Римдегилерге 1:16

+ 1:20 Римдегилерге 1:22, 1 Кор. 3:19

+ 1:22 Мф. 12:38, Мк. 8:11, Ин. 2:18, Ин. 4:48, Ин. 6:30

+ 1:23 Галаттарга 5:11
+ 1:24 1 Кор. 2:7, Колоссыдагыларга 2:3
+ 1:28 Иаковтыҥ самаразы 2:5
+ 1:29 Римдегилерге 3:27, Ефестегилерге 2:9

+ 1:30 Ефестегилерге 1:7, Филиппыдагыларга 3:9

+ 1:31 2 Кор. 10:17
+ 2:1 1 Кор. 1:18, 2 Кор. 2:15
+ 2:2 Галаттарга 6:14

+ 2:3 2 Кор. 11:30, 2 Кор. 12:5, Галаттарга 4:13

+ 2:4 1 Кор. 4:20
+ 2:5 2 Кор. 4:7, 2 Кор. 6:7
+ 2:6 Филиппыдагыларга 3:15
+ 2:7 Колоссыдагыларга 2:3
+ 2:8 Ин. 7:48, Апостолдордыҥ керектери 13:27
+ 2:10 Мф. 16:17, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:20
+ 2:12 Римдегилерге 8:15
+ 2:13 2 Кор. 1:12, Ин. 6:45
+ 2:14 Ин. 14:17, Римдегилерге 8:7
+ 2:16 Римдегилерге 11:34

+ 3:2 Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:2, Еврейлерге 5:13

+ 3:3 1 Кор. 1:10-11, Галаттарга 5:19-20

+ 3:5 Апостолдордыҥ керектери 18:24, Апостолдордыҥ керектери 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Ефестегилерге 3:7, Колоссыдагыларга 1:25

+ 3:6 Апостолдордыҥ керектери 18:4-11, Апостолдордыҥ керектери 18:27-28, Ин. 4:36-38

+ 3:7 Галаттарга 6:3
+ 3:8 Мф. 16:27, Иоанныҥ 2-чи самаразы 1:8
+ 3:9 2 Кор. 6:1, Ефестегилерге 2:20-22
+ 3:10 Римдегилерге 15:20

+ 3:11 Ефестегилерге 2:20, Колоссыдагыларга 2:7, Ачылта 21:14

+ 3:13 1 Кор. 1:7, 1 Кор. 4:5, Петрдыҥ 1-кы самаразы 1:7

+ 3:16 Римдегилерге 8:9, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16

+ 3:17 Ефестегилерге 2:21
+ 3:19 1 Кор. 1:20,
+ 3:23 2 Кор. 10:7, Галаттарга 3:29
+ 4:4 Апостолдордыҥ керектери 23:1,
+ 4:5 Мф. 7:1, Римдегилерге 2:1, 2 Кор. 10:18

+ 4:6 Апостолдордыҥ керектери 18:24, Апостолдордыҥ керектери 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5

+ 4:7 Ин. 3:27
+ 4:8 Ачылта 3:17
+ 4:9 Римдегилерге 8:36
+ 4:10 2 Кор. 11:19, 2 Кор. 13:9
+ 4:11 2 Кор. 11:27, Филиппыдагыларга 4:12

+ 4:12 Апостолдордыҥ керектери 18:3, Мф. 5:44, Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:9, Римдегилерге 12:14

+ 4:14 2 Кор. 6:13

+ 4:15 Филимонго 1:10

+ 4:16 1 Кор. 11:1, 1 Фессалоникадагыларга 3:7, 2 Фессалоникадагыларга 3:7

+ 4:17 Апостолдордыҥ керектери 16:1, 1 Кор. 16:10, 1 Тимофейге 1:2

+ 4:19 1 Кор. 11:34, 1 Кор. 16:5, 2 Кор. 1:15-16

+ 4:20 1 Кор. 2:4
+ 4:21 2 Кор. 10:2, 2 Кор. 13:2
+ 5:1 2 Кор. 12:21,
+ 5:3 Колоссыдагыларга 2:5
+ 5:5 2 Кор. 2:6, 1 Тимофейге 1:20,
+ 5:6 Мф. 13:33, Лк. 13:21, Галаттарга 5:9
+ 5:8 Мк. 8:15, Лк. 12:1

+ 5:9 Ефестегилерге 5:11, 2 Фессалоникадагыларга 3:14

+ 5:11 2 Фессалоникадагыларга 3:6
+ 5:12 Мк. 4:11,
+ 6:1 Мф. 18:17
+ 6:2 Мф. 19:28
+ 6:5 1 Кор. 15:34
+ 6:7 Мф. 5:39-40

+ 6:9 Галаттарга 5:21, Ефестегилерге 5:5, Еврейлерге 13:4

+ 6:10 Мк. 7:21-23, Галаттарга 5:19-21

+ 6:11 Ефестегилерге 2:2, Ин. 13:8, Ефестегилерге 5:26, Титке 3:5, Еврейлерге 10:22

+ 6:12 1 Кор. 10:23
+ 6:15 Ефестегилерге 5:30
+ 6:16 Мк. 10:7-8, Ефестегилерге 5:31
+ 6:17 Ефестегилерге 4:4

+ 6:18 Галаттарга 5:19, Ефестегилерге 5:3, 1 Фессалоникадагыларга 4:3

+ 6:19 Римдегилерге 14:7
+ 6:20 Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:1, 1 Кор. 7:23
+ 7:5 Мф. 4:3, 1 Фессалоникадагыларга 3:5
+ 7:6 2 Кор. 8:8

+ 7:7 Мф. 19:11-12, 1 Кор. 12:4, Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:10

+ 7:9 1 Тимофейге 5:14
+ 7:10 Мк. 10:9
+ 7:11 Мк. 10:11
+ 7:16 Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:1

+ 7:18 Апостолдордыҥ керектери 15:1-2, Галаттарга 5:2

+ 7:19 Римдегилерге 2:28-29, Галаттарга 3:28, Галаттарга 5:6, Колоссыдагыларга 3:11

+ 7:22 Ин. 8:32, Иаковтыҥ самаразы 2:12, Петрдыҥ 1-кы самаразы 2:16, Римдегилерге 6:18, 2 Кор. 3:17, Галаттарга 5:1, Филимонго 1:16, Римдегилерге 6:22

+ 7:23 1 Кор. 6:20,
+ 7:25 2 Кор. 8:10-11
+ 7:30 2 Кор. 6:10

+ 7:31 Петрдыҥ 1-кы самаразы 4:7, Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:17

+ 7:32 Мф. 6:25, Лк. 10:41
+ 7:38 Еврейлерге 13:4
+ 7:39 Римдегилерге 7:2

+ 8:1 Апостолдордыҥ керектери 15:20, Апостолдордыҥ керектери 15:29, 1 Кор. 13:4-13

+ 8:2 Галаттарга 6:3

+ 8:3 Галаттарга 4:9

+ 8:6 Ефестегилерге 4:6, Ин. 1:3, Римдегилерге 11:36, Колоссыдагыларга 1:16, Еврейлерге 1:2

+ 8:7 1 Кор. 10:28-29

+ 8:8 Мк. 7:19, Апостолдордыҥ керектери 10:12-15, Римдегилерге 14:14

+ 8:10 Римдегилерге 14:1, Апостолдордыҥ керектери 15:29, 1 Кор. 10:19, Ачылта 2:14

+ 8:11 Римдегилерге 14:15

+ 8:13 Римдегилерге 14:21

+ 9:1 1 Фессалоникадагыларга 2:6-7, Филимонго 1:8, Апостолдордыҥ керектери 9:3-6

+ 9:4 2 Фессалоникадагыларга 3:8-9

+ 9:5 Мк. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Апостолдордыҥ керектери 1:14, 1 Кор. 9:5, Галаттарга 1:19, Мк. 1:30

+ 9:6 Апостолдордыҥ керектери 4:36, Апостолдордыҥ керектери 13:2, Апостолдордыҥ керектери 15:36, Галаттарга 2:9

+ 9:7 2 Кор. 10:4, 2 Тимофейге 2:3,
+ 9:9 1 Тимофейге 5:18
+ 9:10 Римдегилерге 4:23-24, 2 Тимофейге 2:6
+ 9:11 Римдегилерге 15:27, Галаттарга 6:6
+ 9:14 Лк. 10:7, 1 Тимофейге 5:18
+ 9:15 Апостолдордыҥ керектери 18:3
+ 9:16 Римдегилерге 1:14
+ 9:17 Галаттарга 2:7
+ 9:18 2 Кор. 11:7, 2 Кор. 11:9
+ 9:19 2 Кор. 4:5

+ 9:20 Апостолдордыҥ керектери 16:3, Апостолдордыҥ керектери 21:23-26

+ 9:21 Римдегилерге 2:12, Римдегилерге 2:14, Галаттарга 2:3

+ 9:22 2 Кор. 11:29, 1 Кор. 10:33

+ 9:24 Галаттарга 5:7

+ 9:25 Петрдыҥ 1-кы самаразы 5:4, Филиппыдагыларга 3:14, 2 Тимофейге 2:5

+ 10:11 Римдегилерге 4:23
+ 10:12 Римдегилерге 11:20-21
+ 10:13 1 Кор. 1:9, Петрдыҥ 2-чи самаразы 2:9
+ 10:14 Иоанныҥ 1-кы самаразы 5:21

+ 10:16 Мк. 14:22-23, Ин. 6:51, 1 Кор. 11:23-26

+ 10:17 Римдегилерге 12:5, 1 Кор. 12:12-13, Ефестегилерге 4:25

+ 10:19 Апостолдордыҥ керектери 15:29, 1 Кор. 8:4, Ачылта 2:14

+ 10:21 2 Кор. 6:15
+ 10:23 1 Кор. 6:12
+ 10:24 1 Кор. 13:5, Филиппыдагыларга 2:21
+ 10:25 1 Кор. 8:7
+ 10:27 Лк. 10:8
+ 10:30 Римдегилерге 14:6
+ 10:31 Колоссыдагыларга 3:17
+ 10:32 1 Кор. 8:13, Римдегилерге 14:13
+ 10:33 1 Кор. 9:22, 2 Кор. 12:14

+ 11:1 1 Кор. 4:16, 1 Фессалоникадагыларга 1:6, 2 Фессалоникадагыларга 3:7

+ 11:3 Ефестегилерге 1:22, Ефестегилерге 4:15, Ефестегилерге 5:23, Ин. 14:28, 1 Кор. 15:24

+ 11:5 Лк. 2:36, Апостолдордыҥ керектери 21:9

+ 11:11 Галаттарга 3:28
+ 11:18 1 Кор. 1:10-12
+ 11:19 Иоанныҥ 1-кы самаразы 2:19
+ 11:23 Галаттарга 1:12
+ 11:24 Лк. 22:19
+ 11:25 Лк. 22:20
+ 11:27 Ин. 6:53-56
+ 12:1 1 Кор. 14:1
+ 12:2 Ефестегилерге 2:12
+ 12:3 Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:2-3
+ 12:4 Римдегилерге 12:6, Ефестегилерге 4:4-6
+ 12:5 Римдегилерге 12:7
+ 12:6 Филиппыдагыларга 2:13
+ 12:9 Мф. 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 12:10 Мк. 16:17, Апостолдордыҥ керектери 2:4, Апостолдордыҥ керектери 10:46, 1 Кор. 14:2

+ 12:12 Римдегилерге 12:5, 1 Кор. 10:17, Ефестегилерге 4:25

+ 12:13 Галаттарга 5:6, Ефестегилерге 2:14, Колоссыдагыларга 3:11

+ 12:26 Римдегилерге 12:15

+ 12:27 Римдегилерге 12:5, Ефестегилерге 1:23, Ефестегилерге 4:12, Колоссыдагыларга 1:18, Колоссыдагыларга 1:24

+ 12:28 Апостолдордыҥ керектери 11:27, Ефестегилерге 4:11

+ 12:31 1 Кор. 14:1, 1 Кор. 14:39

+ 13:2 Апостолдордыҥ керектери 2:18, Мф. 17:20, Мк. 11:23, 1 Кор. 12:9

+ 13:11 Ефестегилерге 4:14

+ 13:12 Мф. 5:8, Иоанныҥ 1-кы самаразы 3:2, 1 Кор. 8:3, Галаттарга 4:9

+ 14:1 1 Кор. 16:14, 1 Кор. 12:1

+ 14:15 Иаковтыҥ самаразы 5:13, Ефестегилерге 5:19

+ 14:16 2 Кор. 1:20, Ачылта 3:14

+ 14:20 Ефестегилерге 4:14, Мф. 18:3, 1 Кор. 2:6

+ 14:22 Апостолдордыҥ керектери 2:6
+ 14:23 Апостолдордыҥ керектери 2:13
+ 14:26 2 Кор. 12:19, 2 Кор. 13:10

+ 14:29 Иоанныҥ 1-кы самаразы 4:1, 1 Фессалоникадагыларга 5:20-21

+ 14:34 1 Тимофейге 2:11-12, Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:1, Ефестегилерге 5:22, Колоссыдагыларга 3:18

+ 14:39 1 Кор. 12:31, 1 Кор. 14:1
+ 14:40 Колоссыдагыларга 2:5
+ 15:2 Галаттарга 3:4
+ 15:3 Лк. 24:27
+ 15:5 Лк. 24:34, Лк. 24:36

+ 15:7 Апостолдордыҥ керектери 12:17, Лк. 24:50, Апостолдордыҥ керектери 1:3-4

+ 15:8 2 Кор. 12:11

+ 15:9 Ефестегилерге 3:7-8, Апостолдордыҥ керектери 8:3

+ 15:10 2 Кор. 11:23, Колоссыдагыларга 1:29

+ 15:12 Апостолдордыҥ керектери 23:8, 2 Тимофейге 2:18

+ 15:17 Римдегилерге 4:25

+ 15:18 1 Фессалоникадагыларга 4:16, Ачылта 14:13

+ 15:20 1 Фессалоникадагыларга 4:14, 2 Тимофейге 2:8, Апостолдордыҥ керектери 26:23, Колоссыдагыларга 1:18, Ачылта 1:5

+ 15:21 Римдегилерге 5:12-18

+ 15:23 1 Фессалоникадагыларга 4:16

+ 15:24 Петрдыҥ 1-кы самаразы 3:22, Римдегилерге 8:38, Ефестегилерге 1:21, Лк. 1:33, Ачылта 11:15

+ 15:25 Еврейлерге 2:8

+ 15:27 Ефестегилерге 1:22

+ 15:28 Ин. 14:28, Ефестегилерге 1:23, Колоссыдагыларга 3:11

+ 15:30 2 Кор. 11:26
+ 15:31 1 Фессалоникадагыларга 2:19
+ 15:34 1 Кор. 6:5
+ 15:36 Ин. 12:24

+ 15:42 Филиппыдагыларга 3:21, Колоссыдагыларга 3:1

+ 15:47 Ин. 3:13, Ин. 6:38

+ 15:51 Филиппыдагыларга 3:21

+ 15:52 Мф. 24:31, 1 Фессалоникадагыларга 4:16, Ачылта 11:15, 1 Фессалоникадагыларга 4:15, Филиппыдагыларга 3:21

+ 15:53 2 Кор. 5:2-4
+ 15:55 2 Тимофейге 1:10, Еврейлерге 2:14-15
+ 15:56 Римдегилерге 4:15, Римдегилерге 7:8
+ 15:57 Римдегилерге 8:37

+ 16:1 Апостолдордыҥ керектери 24:17, Римдегилерге 15:25-28, Галаттарга 2:10

+ 16:2 Апостолдордыҥ керектери 20:7, Ачылта 1:10, 2 Кор. 8:3, 2 Кор. 9:3

+ 16:3 Апостолдордыҥ керектери 18:27, 2 Кор. 3:1, Апостолдордыҥ керектери 24:17, Римдегилерге 15:25-28

+ 16:5 Апостолдордыҥ керектери 19:21, 2 Кор. 1:16

+ 16:8 Апостолдордыҥ керектери 2:1

+ 16:10 Апостолдордыҥ керектери 16:1, 1 Кор. 4:17

+ 16:12 Апостолдордыҥ керектери 18:24, Апостолдордыҥ керектери 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6

+ 16:13 Мф. 25:13, 2 Фессалоникадагыларга 2:15

+ 16:14 1 Кор. 14:1

+ 16:15 1 Кор. 1:16

+ 16:16 Филиппыдагыларга 2:29, 1 Фессалоникадагыларга 5:12-13, 1 Тимофейге 5:17

+ 16:19 Апостолдордыҥ керектери 18:2, Римдегилерге 16:3, 2 Тимофейге 4:19

+ 16:20 Римдегилерге 16:16

+ 16:21 Галаттарга 6:11, Колоссыдагыларга 4:18, 2 Фессалоникадагыларга 3:17, Филимонго 1:19

+ 16:22 Римдегилерге 9:3, Галаттарга 1:8, Ачылта 22:20

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=ALT

Сӧзлик

Сӧзлик

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ј

7. Е

8. И

9. К

10. Л

11. М

12. Н

13. О

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. Ф

19. Х

20. Ы

21. Э

ААРОН – Моисейдиҥ аказы. Јӱк Аарон ло оныҥ ач-ӱрее калдыктары абыстап јӱрер јайаан-бычуулу, Израиль калыгы учун Кудайга тайылгалар эдер учурлу болгон. Моисейди, Эртеги Кереести кӧр.

АБЫС – Байзыҥдагы ишчи. Абыстыҥ тӧс молјузы Кудайга тайылга эдери болгон, анайда ок ол мӱргӱниҥ ӧскӧ дӧ молјуларын бӱдӱрген. Кудайдыҥ јакарганыла Израильде абыстар болуп јӱк Аарон угынаҥ таркаган улус иштегендер. Тайылга эдерин кӧр.

АВВА – арамейлеп Ада дегени. Анайып Иисусты ээчиде баштапкы христиандар Кудайга баштанатан. Мынызыла олор Кудайды сӱӱп тургандарын, Ого алкыш-быйанду ла Оноҥ камаанду болгондорын кӧргӱзетен.

АВЕЛЬ – Адам ла Еваныҥ уулы, Каинниҥ карындажы. Каинди кӧр.

АВРААМ – еврейлердиҥ ле бир кезек ӧскӧ калыктардыҥ улу адазы. Авраам Кудайга сӧсуккур, чындык болгон, оныҥ учун Авраамды «бӱдериниҥ адазы» дейдилер. Ӧрӧ турган Кудай Авраамныҥ калдыгы ажыра бастыра калыктарга алкыш jетирер деп, оныҥ калдыктары Ханаан деп jерди энчиленер деп, ого молjогон.

АГАРУ – Библияда агару дегени – аҥылаган, тегин керектерге эмес, Кудайга учурлалган; озо ло баштап, агару деп Кудайдыҥ Бойы керегинде айдылат, онойдо ок Кудайга учурлаган кандый ла неме: темдектезе, Байзыҥ, тайылга, сыйлар, Кудайга беринген улус.

АГАРУ БИЧИК – Јаҥы Кереесте Эртеги Кереестиҥ бичиктери анайда адалган. Эртеги Кереести кӧр.

АГАРУ ТЫН – Кудайдыҥ Тыны, Ада ла Уулла бирлик Кудай, Оныҥ jӱрӱм jайаачы кӱчи.

АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ – бӱдӱп турган кижи Кудайдыҥ Тыныла, Оныҥ кӱчиле толоры. Агару Тынла толгон кижи ажыра кӱч, ойгор, арга келип, Кудайдыҥ керектери эдилет.

АГАРЬ – Авраамныҥ Сарра-абакайында јӱрген эпши кул. Сарра бойы бала табардаҥ озо Агарь Авраамга уул таап берзин деген, оны Измаил деп адагандар. Је Измаил Авраамга Кудай берер бала эмес болгон учун Авраамныҥ калдыктарына Кудай береечи болуп молјогонды албаган.

АГРИППА (2-чи Ирод Агриппа) – 1-кы Ирод Агриппаныҥ уулы (Иродты кӧр). Ол Христос туулган соҥында 53–70 јылдарда Палестинаныҥ јарымыныҥ башчызы болгон.

АДА (Кудай јанынаҥ) – Иисус Христос Кудайды «Ада» деп адап, мынызыла Ада Кудайга тазыл-тамырыла, ӧзӧк-буурыла јуук болгонын ачыгынча кӧргӱзет. Иисус Христоско бӱдӱп турган кижи Кудайла колбулу болуп, Оны «Ада» деп адаар аргалу.

АДАМ – Кудай јайаган эҥ баштапкы кижи. Оноҥ Кудай Еваны јайаган. Адам ла оныҥ ӱйи Ева Кудайдыҥ јакарузын укпай, кинчек эткен баштапкы кижилер болгондор. Оноҥ ло бери улус эмдиге кинчек эткенче. Коринфтеги серкпеге 1-кы самарада Иисус Христос «калганчы Адам» деп адалган. Баштапкы Адам ончо улустыҥ улу адазы болуп, кажы ла кижиге эт-кандуга јӱрӱм берет. Иисус Христос, калганчы Адам, Ого бӱдӱп турган ончо улуска тыннаҥ јӱрӱм берет.

АКТААРЫ – грек сӧстиҥ чике учуры: бурулу эмес деп јарлаары. Оныҥ Јаҥы Кереесте салылган учуры: Ӧрӧ турган Кудай кижиниҥ кинчектерин таштап, оны бурулу эмес деп јарлап, Бойыныҥ алдында акту деп бодойт. Кудай кижини јаҥыс ла Иисус Христоско оныҥ бӱткени учун актайт. Кудайга беринерин, акту болорын кӧр.

АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ – кара јаҥдулар анайда кулдарла, ороонныҥ кандый бир окылу ижинде туружатан улусла, анайда ок гаремдерде иштейтен улусла эдетен. Акталайтан чӱм-јаҥ еврейлерде јок болгон, нениҥ учун дезе мыны Кудай јаратпай турган.

АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ (гректеп дикайосуне) – 1. Кудай јанынаҥ учуры: Кудай јаантайын чынла, чындыкла башкарынат. 2. Кижи јанынаҥ: кижи Кудайла чын колбуда јӱрери. «Акту, акту болоры, актаары» ла «чындык» деген сӧстӧрдиҥ тазылы грек тилде андый ок. Актаарын кӧр.

АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ – Јаҥы Кереесте мындый учурлу: 1. Кудай кандый бир кижиге быйан, кандый да јакшыны эдери. 2. Кандый бир кижиге быйан эмезе ӧскӧ кижиге кандый да јакшыны этсин деп, Кудайдаҥ сураары.

АЛЛИЛУИЯ – иудейлер Кудайды алкайын дегенде, «Аллилуия» деп кыйгырыжатан. Бу еврей сӧс «Кайраканга мак» дегени.

АЛЬФА ЛА ОМЕГА – Альфа грек тилдиҥ алфавидиниҥ баштапкы таныгы болуп јат. Оныҥ учун, Иисус Кайракан – ол Альфа деп бичилгени, Ол баштапкы, ончозыныҥ бажы дегени. Иисус база Омега деп адалган, бу грек алфавиттеги калганчы танык. Иисус ончозыныҥ бажы чылап, анайда ок Ол ончозыныҥ учы; ончозы Оныҥ Бойында тӱгенип јат.

АМИНЬ – еврейлеп чынынаҥ, андый ла болзын.

АНГЕЛ – Кудайга јалчы, Оныҥ элчизи болуп, Оныҥ јакарганыла улуска болужып јӱрген амыйтан.

АНТИХРИСТ – бу сӧс антихристос деп грек сӧстӧҥ табылган. Анти деп кожулта сӧскӧ јаҥыс та «ӧштӱ, удурлажаачы» деп эмес, је база «баштапкы болорго јӱткӱӱчи» деп учур берет.

АПОСТОЛ (гректеп апостолос) – «аткарылган кижи» деп учурлу. Бу сӧстиҥ Сӱӱнчилӱ Jарда салылган учуры – Кудай талдап алган ла аткарган элчи. Ого Иисус Христостоҥ јаҥ берилген. Баштапкы апостолдор – Иисустыҥ он эки ӱренчиги.

АРАМЕЙ ТИЛ – јебрен еврей ле араб тилдерле тазылы јаҥыс тил. Иисус Христостыҥ јӱрӱми тужында иудейлер кӧп сабазында арамей тилле эрмектежетен.

АРГАДААЧЫ – Кудай ончо калыктардыҥ Аргадаачызы эдип Иисус Христосты талдап алган. Иисус Христос улусты кинчектиҥ кулданыжынаҥ, кинчек учун бурулаштаҥ ла кезедӱдеҥ – мӧҥкӱлик ӧлӱмнеҥ аргадайт.

АТ, АТ-ЈОЛ (адында, Оныҥ адында, адынаҥ ла о. а.) – бу сӧс кижи ле Кудай јанынаҥ тузаланылып, олордыҥ учурын ачат. Иисустыҥ ӱренчиктери «Иисустыҥ адына болуп», «Иисустыҥ адыла» деп айдып, оору улусты јаскылап турарда, Оныҥ кӱчи иштеп, олорды јаскан.

АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ – бу байрам Пасха ӧткӧли, јети кӱнниҥ туркунына байрамдалатан. Ол кӱндерде еврейлер ачыткы јок калаш јийтен. Анайып, олор Египеттеҥ еврейлер канайда ырбаганын эске алынатан. Олор сӱрекей тӱргендеп-сандырап барган учун ачыткыны тестеге кожотон, калашты быжырардаҥ озо тесте кӧдӱрилерин сакыйтан ӧй олордо шык јок болгон.

БАЙЗЫҤ – тайылга эдетен, Кудайга бажыратан тура. Ол Кудайдыҥ Бойы айдып берген ӱлекерле тудулган. Байзыҥныҥ кӱрентигинде турган тура эки кыпка бӧлӱлген: агару кыпка ла агарудаҥ агару кыпка. Агарудаҥ агару кыпка аҥылу мӱргӱ ӧткӱрерге јылына бир катап јӱк улу абыс кирер аргалу болгон. Бу кып агару кыптаҥ јаан кӧжӧгӧлӧ бӧлӱлген. Иисус Христостыҥ озолондыра айтканыла, Христостыҥ туулганынаҥ ала I чакта римдер Байзыҥды бӱткӱлинче јемирип койгондор.

БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ – бу байрам тушта еврейлер тӱжӱм јуунадылып калганына сӱӱнетен. Олор байкандар тургузып алып, олордо јети кӱн улай јадатан. Анайып, олор Кудай бӱдӱмјилеп койгон эл-јуртына келгенче тӧртӧн јылдыҥ туркунына куба чӧлдӧ јӱрӱп, байкандарда јаткан ада-ӧбӧкӧлӧрин эске алынатан.

БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ – бу байрамды еврейлер Пасха башталганынаҥ ала бежен кӱнниҥ бажында байрамдайтан. Ол ӧйдӧ анайда ок буудай ажын јуунадары байрамдалатан. Беженинчи кӱнде Христостыҥ ӱренчиктерине ле Оныҥ јолыла барган улуска Агару Тын тӱшкен.

БИЛДИ – кандый бир немениҥ чынын кӧргӱскен Кудайдыҥ кайкамчылу темдеги. Кудай Иисус Христос ажыра кӧп билдилер јайаган.

БӰДӰП ТУРГАН УЛУС – Ӧрӧ турган Кудайга бӱдӱп, Иисус Христос ажыра аргадаш алып, кинчектери ташталган улус.

ВААЛ – кара јаҥдулардыҥ кудайлыгыныҥ ады. Ханаан jеринде Израиль калык келердеҥ озо Ваалга бажырган улус јуртаган. Олорды ээчиде Израильдиҥ улузы Кудайдаҥ jана тӱжӱп, улай ла Ваалга бажыргандар. Ол Кудайга удура эҥ jаан кинчектердиҥ бирӱзи болгон.

ВАВИЛОН – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Вавилон каандык Израиль калыгыныҥ калју ӧштӱзи болгон. Јаҥы Кереесте «Вавилон» деп сӧслӧ бултаарта кӧрмӧстиҥ каандыгы керегинде айдылат.

ВАЛААМ – Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде јуртаган кара јаҥду јарлыкчы. Ол ӧйдӧ Моав јердиҥ кааны болгон Валак Валаамды алдырып, Израильдиҥ улузын каргазын деген, је Валаам мыныҥ ордына Кудайдыҥ јакарганыла бу калыкты алкаган. Јаҥы Кереесте ол кинчектӱ јаман сӱр-кебер болуп јат.

ВАРАК – јебрендикте Израиль калыгыныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол јуу-согуштарда олорды башкарып, ӧштӱлерди јеҥетен.

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – кӧрмӧстиҥ чоло ады. Ого Израиль калыгыла коштой јуртаган ӧскӧ уктар бажырган.

ВЕНИАМИН – Иаковтыҥ (Израильдиҥ) он эки уулыныҥ эҥ кичӱзи. Ол еврейлердиҥ он эки угыныҥ ада-ӧбӧкӧлӧриниҥ бирӱзи болуп јат.

ГЕЕННА (еврейлеп Ге-Хинном, эмезе Хинном ӧзӧги дегени) – Иерусалимниҥ стенелери алдындагы јуука јер, сӱрее-чӧптиҥ ле кандый ла быјардыҥ чогунтызы. Олорды јоголторго туркаары от кӱйдӱретен. Јаҥы Кереесте таамыны бултаарта айтканы.

ГЕРМЕС – Јебрен Грецияда улус бажырган кудайлыктардыҥ бирӱзиниҥ ады. Ол кудайлардыҥ элчизи деп бодолгон.

ГЕДЕОН – Израиль калыгында каан јок тушта оныҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи болгон. Гедеон Кудайга тыҥ бӱдӱп, Оныҥ башкарганыла јӱрерге мӱргийтен. Бойыныҥ јуучылдарын јуу-согушка баштап апарганда, керек дезе черӱзиниҥ тоозы ас та болзо, ол ӧштӱни јеҥген, нениҥ учун дезе ого Кудай болушкан.

ГОМОРРА – јебрен Содом ло Гоморра деп атту калаларда јуртаган улустыҥ кинчектери учун Кудай отту ла кӱкӱрлӱ јаҥмыр јаадырып, экӱди јаба јоголтып койгон.

ГОРЧИЦА – ӧзӱм, оныҥ ӱрени оп-оок, је ӧзӱп бӱткен тужында јаан ӧзӱм боло берет.

ДАВИД – Израильдиҥ эҥ тоомjылу кааны. Давид Израильди улу ороон, Иерусалимди дезе оныҥ тӧс калазы эткен. Ол анайда ок билгир јуучыл ла улу ӱлгерчи болгон. «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктиҥ кӧп јарымы оныҥ јаҥарларынаҥ туруп јат. Давид бастыра jӱрегиле Кудайга баштанар, Ого чындык jалчы болгон. Оныҥ учун jаҥыс ла Давидтиҥ калдыктары Израильдиҥ каандары болор деп, Кудай ого молjу берген. Христос (Мессия) оноҥ чыгар деп, jарлыкчылар судурлап айткан.

ДИАКОН – сӧс сӧслӧ «јалчы, болушчы», серкпениҥ ишчизи.

ДИНАРИЙ – озодо Римде кӱндӱк ишјал учун бир кижиге тӧлӧлӧтӧн мӧҥӱн акча.

ЈАЙЫМДАЛАРЫ – грек тилдеҥ оныҥ учуры: тӧлӱ тӧлӧлгӧн соҥында кандый-бир јаманнаҥ јайымдаары. Јаҥы Кереесле болзо, кижини кинчектиҥ олјозынаҥ јайымдаарга тӧлӧлгӧн баа – Иисус Христостыҥ тайылгалу ӧлӱми.

ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ (гректеп пасха) – Израиль калыгыныҥ байрамы. Кудайдыҥ јакарганыла олор Египеттиҥ кулданыжынаҥ јайымдалганын байрамдап јадылар.

ЈАҤЫ КЕРЕЕС – 1. Иисус Христостыҥ ӧлӱми ле тирилгени ажыра Кудай ла кижилик ортодо тургузылган jӧп (Кереести кӧр). 2. Бичиктердиҥ јуунтызыныҥ ады, ого тӧрт Сӱӱнчилӱ Jар, Апостолдордыҥ Ижи, самаралар ла Ачылта кирген.

ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ – Байзыҥды иудейлер бистиҥ эрадаҥ озо II чакта кара jаҥду ӧштӱлеринеҥ блаайла, быjардаҥ арутаганын ла jаҥыртканын эске алгылайтан байрам.

ЈАРЛЫКЧЫ – Кудай берип турган јетирӱлерди айдаачы кижи. Ол Кудайдыҥ јакарганыла калыкка айдат. Эртеги Кереестиҥ ӧйлӧринде Кудай кӧп јарлыкчылар ийген. Олор ажыра Кудай келер ӧйдӧ не болорын ачкан. Јарлыкчылар улайын самаралар бичийтен. Кӧп судурлаштар Исаия, Иеремия, Иезекииль, Даниил, Осия ла ӧскӧ дӧ јарлыкчылардыҥ бичиктеринде бичилген. Иисус Христос туулганынаҥ кӧп јылдар озо олор Оныҥ келерин судурлап айткандар. Судур бичиктер Моисейдиҥ бичиктериле (Моисейдиҥ Јасагыла) кожо Бичик, Агару Бичик деп адалат. Јаҥы Кереесте Агару Тыннаҥ кӧдӱриҥи алып айдып турган улусты база јарлыкчылар деп адап јадылар. Олор Кудай кӧнӱ ачкан јетирӱлерди айдадылар.

ЈАСАК (Моисейдиҥ јасагы) – Израиль калыгына Кудай Моисей ажыра берген јасак. «Јасак» деп он салым-јакылтаны, эмезе ээжилердиҥ ле салым-јакылталардыҥ јуунтызын – Эртеги Кереестиҥ баштапкы беш бичигин (Беш бичикти) айдып јадылар.

ЈАСАКЧЫ – Моисейдиҥ јасагын јакшы билер кижи. Оныҥ тӧс молјузы јасакты кӧчӱрип чийери, оны шиҥдеери, јартаары ла оны бӱдӱрерин шиҥжӱге алары болгон. (Јасакчылар улусты јасакка ӱреткен.)

ЈЕЛБЕГЕН – соојыҥга кирген сӱрекей кӱчтӱ тынду, ол јаан јер-бакага тӱҥей, је анайда ок јылан деп адалат. Ачылтада јелбеген јелбистердиҥ јааны, сатананыҥ сӱр-темдеги эдип тузаланылат.

ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС – сатананыҥ јалчызы. Ол кижини Кудайдаҥ туура апарып, оны бӱткӱлинче ээлеп jат. Иисус Христос Кудайдыҥ кӱчиле кӧп улусты jелбистердеҥ jайымдаган ла Бойыныҥ ӱренчиктерине ондый ок арга берген.

ЕВА – Адамныҥ ӱйи (Адамды кӧр).

ЕВАНГЕЛИЕ – Сӱӱнчилӱ Јарды кӧр.

ЕВРЕЙ – Иаковтыҥ калдыктары (Иаковты кӧр). Кезикте «еврей» ле «иудей» дегени jаҥыс учурлу болот, jе «еврей» дегени кӧп сабазында кижиниҥ угы-тӧзи, «иудей» – jаҥдаганы керегинде айдып jат (Иудейди кӧр).

ЕГИПЕТ – Израильге коштой ороон. Израильдиҥ улузы Египетте 400 јылдыҥ туркунына кул болуп јӱрген. Је соҥында Кудай Бойыныҥ калыгын Египеттеҥ чыгарган.

ЕЛИСЕЙ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Ол Илия јарлыкчыга болушкан, оныҥ кийнинде јарлыкчыныҥ ижин бӱдӱрген.

ЕЛЛИН – грек дегени. Јаҥы Кереесте грек культураны ла тилди алынган ӧскӧ калыктардыҥ ончо чыгартулу улузы анайда адалат.

ЕПИСКОП – сӧс сӧслӧ «ајараачы, корычы». Јербойыныҥ серкпезиниҥ башкараачызы.

ИАКОВ – Исаактыҥ эки уулыныҥ бирӱзи, оны анайда ок «Израиль» дейдилер. Ол Израиль калыктыҥ улу адазы болгон. Библияда Иаков деп атту оноҥ до ӧскӧ улус туштайт, темдектезе, апостолдордыҥ бирӱзи.

ИЕРУСАЛИМ – Эртеги Кереес туштарында ол Израиль каандыгыныҥ тӧс калазы, Јаҥы Кереес туштарында Римге баш билдирткен. Иисустыҥ ӧлгӧни, тирилгени ле теҥериге кӧдӱрилгени бу каланыҥ коштойында болгон. Библия Теҥеридеги Иерусалим керегинде айдат. Оны Кудай Бойына чындык улуска туткан.

ИЕССЕЙ – Давид-каанныҥ адазы. Христос Иессейдиҥ ле Давидтиҥ калдыгы болор деп, еврейлер Исаияныҥ судурлап айтканына бӱткендер.

ИЗРАИЛЬ – 1. Иаковко Кудай берген аҥылу ат. Израиль он эки уулду болгон, олор Израильдиҥ он эки угыныҥ улу адалары боло бергендер. 2. Ороонныҥ ла калыктыҥ ады.

ИИСУС – бу еврей ат «Аргадаачы» эмезе «Кайракан аргадап јат» дегени.

ИИСУС НАВИН – Моисей ӧлӧрдӧ, оныҥ болушчызы Иисус Навин Израиль калыгыныҥ башкараачызы боло берген. Ол калыкты Кудай берер болгон Ханаан ороонго баштап апарган.

ИЛИЯ – Израильдиҥ улу јарлыкчызы. Христос (Мессия) јерге келерин Илия белетеп койор учурлу деп, Малахия јарлыкчыныҥ айткан сӧстӧрин иудейлер билетен эди.

ИОАНН – Јаҥы Кереесте Иоанн деп атту бир канча кижи учурайт. Олордыҥ эҥ учурлу дегендери ол Крестеечи Иоанн ла Иоанн апостол: 1. Крестеечи Иоанн Иисуска јол белетеп койгон јарлыкчы болгон. Ол, Илиядый јарчы бойы, Илия чылап улуска озолондыра айдып, улусты кинчегин алынып, Кудайга баштанзын деп кычырып, креске тӱжӱрген. 2. Иоанн апостол Зеведейдиҥ уулы ла Иаковтыҥ карындажы, Иисустыҥ он эки апостолыныҥ бирӱзи болгон. Ол Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарды, Иоанныҥ самараларын, Ачылтаны бичиген.

ИОНА – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Бир катап Кудайдыҥ сӧзин јарлазын деп, оны Кудай Ниневия кала јаар ийген. Је Иона керепке отурып, ӧскӧ јаны јаар јӱскен. Айдарда, Кудай тыҥ јоткон ийген. Керептеги улус оны билип ийеле, аргаданар болуп, Ионаны талайга таштагандар. Јаан балык Ионаны јуда салган, ол балыктыҥ ичинде ӱч кӱнниҥ туркунына јӱреле, мӱргиген. Учында балык оны јаратка чыгара кустырып ийген. Иона Кудайга багып, Оныҥ сӧзин јарлап барган.

ИОСИФ – Јаҥы Кереесте мындый атту бир канча кижи керегинде айдылат, олордыҥ учурлу дегендери: 1. Иосиф, Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. 2. Иосиф, Иисус Христостыҥ энези болгон Марияныҥ ӧбӧгӧни. 3. Аримафейдеҥ Иосиф – Синедрионныҥ турчызы. Ол акту кижи болгон, Кудай Каандыгын сакыган, Иисус Христостыҥ јажытту ӱренчиги болгон.

ИРОД – 1. Улу Ирод: иудей каан. Ол бастыра Палестинаны башкарып турар ӧйдӧ Иисус Христос туулган. 2. Ирод Антиппа, Улу Иродтыҥ уулы. Ол Христос туулган соҥында 4-39 јылдарда Галилейди башкарган. 3. 1-кы Ирод Агриппа, Улу Иродтыҥ јеен балазы. Ол Палестинаны Христос туулган соҥында 41-44 јылдарда башкарган, христиандарды тыҥ истеген. Агриппаны кӧр.

ИСААК – Авраам ла Сарраныҥ уулы, Иаковтыҥ адазы. Исаак ажыра Кудайдыҥ Авраамга берген сӧзи бӱткен.

ИСАВ – Исаактыҥ тун уулы, Иаковтыҥ игис аказы. Бир катап ол аштап турала, тун уулы болгон адын Иаков карындажына бир айак ботко учун садып ийген. Исавтыҥ эмес, Иаковтыҥ калдыктары Кудайдыҥ талдап алган калыгы боло берген.

ИСАИЯ – Кудайдыҥ јарлыкчызы. Иисус Христос телекейге келердеҥ чик-јок озо Ол керегинде Исаия кӧпти јарлыктап айткан.

ИССОП – иудейлердиҥ мӱргӱӱл чӱм-јаҥдарында тудунатан ӧзӱм. Абыстар оныҥ јалбырагын эмезе сабын суйук немеге, темдектезе, тайылган тындуныҥ канына сугуп, оныла кижини эмезе арутайтан немени ӱрӱстейтен.

ИУДА – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи, Иуда дейтен уктыҥ ада-ӧбӧкӧзи. Оныҥ калдыктары «иудейлер», олордыҥ Израиль ороондо јуртаган тергеези «Иудей jери» деп адалган. Иерусалим кала Иудейде туруп јат. Иисус Христос ло Давид-каан Иуданыҥ угынаҥ болгон ло Иудейдеги Вифлеем калада туулган. Анайда ок Јаҥы Кереесте мындый атту Иуда Искариот ло Кайракан Иисустыҥ Иуда карындажы бар.

ИУДЕЙ – озодо Иуда угыныҥ кижизи, Jаҥы Кереестиҥ ӧйинде кандый ла еврей кижи. Иоанн бичиген Сӱӱнчилӱ Jарда «иудейлер» деп сӧс кӧп сабазында еврей калыктыҥ башчыларын темдектейт.

КАИН – Адам ла Еваныҥ тун уулы, Авельдиҥ аказы. Кудай Авельдиҥ тайылгазын jууткан, jе Каиндийин jаратпаган учун, Каин карындажын ӧлтӱрип койгон. Мынаҥ улам Каин јер ӱстинеҥ сӱрдӱрип, тенип јӱрер каргышту боло берген.

КАЙРАКАН (гректеп Куриос, еврейлеп Адонай) – бу сӧс грек ле еврей тилдерде «ээ, ээлеген» деген учурлу. Библия бичилип турар ӧйлӧрдӧ бу сӧслӧ ӱй улус кезикте ӧбӧӧндӧрин адайтан, јалчылар ла кулдар дезе бойлорыныҥ ээлерине анайда баштанатан. Бу сӧсти Кудай јанынаҥ тузаланганы Ол јер-телекейди, ондо бар ончо не-немени ээлеп турганын кӧргӱзет. Јаҥы Кереесте Кайракан деп ат улайын Иисус Христос јанынаҥ тузаланылат.

КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ – Кайракан јаргы эдерге келер кӱн. Ол кӱн Кудай Иисус Христос ажыра бастыра телекейди јаргылаар. Бу кӱнди анайда ок «Јаргыныҥ Кӱни» деп адап јадылар.

КАЛАНЧЫ – калан јуур кижи. Римдер еврейлерди јуулап алала, олорды албан-кӱчле башкаргандар. Иисустыҥ ӧйинде каланчылар римдерге иштегендер. Олор еврейлер болгондор, је римдерге болужып, еврейлерди римдердиҥ черӱзине калан тӧлӧттирген. Оныҥ учун еврейлер каланчыларды јаман кӧрӧтӧн. Бого ӱзеери каланчылар акчаныҥ јарымын мензинерге, тӧлӧйтӧнинеҥ кӧп акча некейтен.

КАПКАШ БАЛУ – эт-кандагы јазылбас оору. Андый оорулу улусты быјартыган дежетен.

КАРА ЈАҤДУ – чын Кудайга эмес, чалуларга ла ӧскӧзине де бажыраачы кижи эмезе калык. Еврейлер ӧскӧ калыктарды ончозын анайда адайтан, нениҥ учун дезе ол ӧйдӧ јаҥыс олор бирлик Кудайга бӱткендер.

КЕРЕЕС – јӧптӧжӱ, оны тургузар тушта кажы ла јаны бойына кандый бир молју алып, сӧзин берет. Библияда Кудай ла улус ортодо тургузылган јӧптӧжӱ тӧс јерде туруп јат. Кудай ла улус ортодо тургузылган эҥ учурлу јӧптӧжӱлер – Эртеги ле Јаҥы јӧптӧжӱлер (Кереестер). Синай кырда Моисей ажыра Израиль калыгыла Кудай тургускан јӧптӧжӱни «Эртеги Кереес» дейдилер (Јасакты кӧр). Кудай ла улус ортодо Јаҥы јӧптӧжӱ болоры керегинде јарлыкчылар судурлап айдып туратан. Јаҥы Кереестиҥ бичиктеринеҥ кычырганыбыста, Јаҥы јӧптӧжӱ Иисус Христостыҥ тирилгениле јарадылып, Оныҥ каныла лапталып, Кудайга бӱдӱп турган ончо улусла тургузылган.

КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ – агаштаҥ эдилген алтындалган кайырчак. Оныҥ ичинде Кудайдыҥ он салым-јакылтазы чийилген јалбак таштар чеберлелген. Ковчег чадырдыҥ ла соҥында тудулган Байзыҥныҥ агарудаҥ агару дейтен јеринде турган. Израильдиҥ улузы оны Кайракан отургадый ширее деп туткан. Байзыҥды кӧр.

КЕРӰ АГАШ – Иисус Христостыҥ јӱрӱминиҥ ӧйинде Рим империяда улусты ӧлӱмле кезедеринде тузаланылган јазал. Ол карчый-терчий эки тоормоштоҥ турган. Керӱ агашта ӧлӧри сӱрекей шыралу ла эҥ электӱ-уйатту болгон.

КИЖИ УУЛЫ – арамей тилде бу сӧсколбу «кижи» дегени. Даниилдиҥ Эртеги Кереестеги бичигинде бу ок сӧс кудайлык Кижи јанынаҥ тузаланылат. Сӱӱнчилӱ Jарлардаҥ кычырганыбыста, Иисус Христос Бойын Кижи Уулы деп адайт. Мынызыла Ол ончо јанынаҥ, кинчектеҥ башка, ӧскӧ улустаҥ аҥыланбай турганын темдектейт.

КИНЧЕК – Кудайдыҥ јакылталарын биле-тура эмезе билбей јадып бусканы, Кудайга сӧсуккур болбозы ла бакпазы.

КОЛ САЛЫП АЛКААР – мӱргӱниҥ чӱм-јаҥы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, кол салып алкаары мындый учуралдарда тузаланылган: алкыш бергенде, аҥылу ишке учурлаганда, бӱдӱп турган кижи Кудайдаҥ аҥылу ишке јайалта алзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, кижи Агару Тынды алынзын деп, ол учун мӱргиген ӧйдӧ, оору-јоболды јазар тушта.

КӦРМӦС (гректеп диаболос) – јелбистердиҥ јааны. Диавол деп сӧс грек сӧстӧҥ табылган, ол «сайгакчы» дегени, учуры јаҥыс сатана деп сӧс «ӧштӱ, удурлажаачы» дегени. Сатана ол ок кӧрмӧс.

КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ – эҥ учурлу озогы jаҥдардыҥ бирӱзи: сууга кирип, кижи арутанып, бойын Кудайга беринери. Јаҥы Кереесте креске тӱжериниҥ эки бӱдӱми керегинде айдылат.

Крестеечи Иоанн Кудайдыҥ табын бӱдӱрер кӱӱндӱ улусты кинчектерин алынзын деп jарлап, суула крестеген. Сӱӱнчилӱ Jарларда куучын шак андый креске тӱжӱш керегинде ӧдӧт.

Иисус Христостыҥ ӧлгӧни ле тирилгени кийнинде креске тӱжӱрериниҥ учуры тереҥжиген ле элбеген: кижи бойыныҥ кинчектӱ jӱрӱмин jеектеп, ого ӧлӧри ле Иисусла кожо jаҥыдаҥ јӱрерге тирилери. Креске тӱшкен кийнинде кижи Агару Тынла толотон.

КУДАЙ (еврейлеп Эл, Элохим, гректеп Теос) – Бирлик, Ӧрӧ Турган; ончо бардыҥ Јайаачызы, ончозына јаргыныҥ јӧбин чыгарар бир-јаҥыс Јаргычы.

КУДАЙГА БАШТАНАРЫ (гректеп метанойа, орустап покаяние) – гректеҥ сӧс сӧслӧ «санаа кубултар» дегени.

КУДАЙГА БЕРИНЕРИ – Кудайга чындык болоры, Ого бастыра бойын беринери, Кудайдыҥ сӧзиле јӱрери. Акту болорын, актаарын кӧр.

КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ – эмдиги ле келер телекейде улустарды ла ончо јӱргендерди Кудайдыҥ башкарары, Ӧрӧ турган Кудайдыҥ табына, Оныҥ башкартузына багарына келиштире улустыҥ јӱрӱми. Иисус Христос Кудайдыҥ Каандыгы керегинде кӧп ӱреткен. Бу телекейде ол бӱдӱп турган улустыҥ јӱрӱминде качан ок јӱрӱп јат, је ол учына јетире јӱк чак тӱгенген кийнинде ачылар.

КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ – анайда Крестеечи Иоанн Иисусты адаган. Кудай кинчектерин таштазын деп, иудейлер бойлорыныҥ чӱм-јаҥыла Ого берӱ эдип кураан тайатан. Кураанныҥ ӧлӱми ле оныҥ каны тӧгӱлгени кинчек эткен кижи учун толынты деп бодолотон. Кижи дезе Кудайдыҥ кӧзинче ару боло беретен. Иисус Кудайдыҥ Курааны деп адалган, нениҥ учун дезе, кинчектерис ташталзын деп, Бойыныҥ јӱрӱмин тайылгага табыштырган.

ЛАДАН – баалу-чуулу, јарык-јажыл ӧҥдӱ јараш јытту чагана. Ол Байзыҥда ӧртӧӧринде тузаланылган. Оны Аравиядаҥ ла Кӱнчыгыш Африкадаҥ экелетен. Андый ладанды Иисус-балага сый эдип судурчылар экелген.

ЛЕВИЙ – Иаковтыҥ он эки уулыныҥ бирӱзи. Кудайдыҥ јакарганыла Левий укту Ааронноҥ таркаган улус Байзыҥда абыстар болгондор, бу уктыҥ арткан улузы абыстыҥ болушчылары болуп иштегендер. Абысты кӧр.

ЛЕВИТ – Левийдиҥ угынаҥ таркаган кижи. Jаҥыс левиттер Байзыҥда абыстыҥ болушчылары болор учурлу ла jайаан-бычуулу болгон.

ЛОТ – Авраамныҥ јеени. Улузы балыр јӱрӱм јӱрген Содомды јоголтор алдында Кудай анда јуртаган Лотты аргадап, оны ла оныҥ билезин каладаҥ чыгарган.

МАЙЛААРЫ – кандый бир аҥылу ишке учурлалганныҥ темдеги эдип, кижиниҥ бажына јараш јытту майдыҥ колынтызын сӱртетен эмезе уратаны. Мындый чӱм-јаҥ каанды, абысты ла кезик учуралдарда јарлыкчыны ишке тургусканда тузаланатан. Христосты кӧр.

МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ – Кудайдыҥ ончо јандай башкартузын ла улу болгонын темдектейт. Библиядаҥ кычырганыбыста, Кудайдыҥ магы кезик учуралдарда Израиль калыгына јарык, от ло тӱдӱн чилеп ачылатан. Иисус Христостыҥ јӱрӱми, Ол эткен кайкалдар, анчада ла Оныҥ керӱ агаштагы ӧлӱми ле тирилгени – бу ончозы Кудайдыҥ Уулыныҥ магын керелеген.

МАРИЯ – Јаҥы Кереесте Мария деп атту бир канча ӱй кижи учурайт: 1. Мария, Иисустыҥ энекейи. 2. Мария Магдалина. Иисус оныҥ ӧзӧк-буурынаҥ јети јелбисти чыгара сӱрген, ол Иисусты ээчий барган. 3. Вифаниядаҥ Мария, Марфа ла Лазарьдыҥ сыйны. Ол Иисустыҥ будыныҥ јанында отурып, Оныҥ ӱредӱзин уккан. 4. Мария, Клеопаныҥ эмеени, Иаков ло Иосияныҥ энези. Ол Иисустыҥ керӱ агажыныҥ jанында турган. 5. Мария, Марк дейтен Иоанныҥ энези. Ол керегинде Апостолдордыҥ эдип jӱрген керектеринде айдылат.

МЕЛХИСЕДЕК – Салимниҥ кааны, абыс. Ого Авраам јуу-согушта јуулап алганыныҥ онынчы ӱлӱӱзин берген, мыныҥ соҥында Мелхиседек Авраамды алкаган. Мелхиседек керегинде Эртеги Кереесте «Башталганы» ла «Сарындар Бичиги» (Псалтырь) деп бичиктерде айдылган.

МОИСЕЙ – Израильдиҥ мӱргӱӱлиндеги ле политикадагы эҥ јарлу башкараачы, улу јарлыкчы. Ол бойыныҥ эл-јонын Египеттиҥ олјозынаҥ чыгарган; ого Кудай берген јасакты калыкка јетирген. Јасакты кӧр.

МӰРГӰ – Кудайга сӧслӧ баштанганы, Кудайла куучындашканы. Јаҥы Кереестеҥ кычырганыбыста, Иисус Христос то, Иисустыҥ ӱренчиктери болгон он эки апостол до, бӱдӱп турган ончо улус та Кудайга ӧзӧк-тынынаҥ чыккан сӧстӧрлӧ баштанып, Кудайдаҥ каруу алып јат.

НАРД – мындый ок атту ӧзӱмниҥ јулугынаҥ эдилген јараш јытту май.

НИНЕВИЯ – Ассирия каандыктыҥ тӧс калазы. Кудай Бойыныҥ самаразын јарлазын деп, бу кала јаар Иона јарлыкчызын ийген.

НОЙ – Ӧрӧ турган Кудай јер-телекейдиҥ кинчеги кӧптӧгӧн учун оны јоголторго чайык чыгарар алдында акту болгон Ной Кудайдыҥ јакарганыла јаан кереп тудуп, ого бойыныҥ билезиле кожо кирип, ӧлӱмнеҥ аргадалган. Чайыктыҥ кийнинде Нойдоҥ кижилик бӱткен.

ОРОЗО – бойын Кудайга учурлаганныҥ темдеги эдип кандый бир ӧйдиҥ туркунына чек курсак јибей тудунары. Орозоныҥ ӧйинде Кудайдыҥ быйанын ла болужын сурап, мӱргип јадылар.

ОСАННА – «хосанна» деп еврей сӧс «сурап турум, аргада!» дегени.

ОТОК-КӰРЕЕ – иудейлердиҥ јаргы эдетен оток-кӱреези. Ол јетен кижидеҥ турган: абыстардаҥ, јасакчылардаҥ ла ӧскӧ дӧ јамылу улустаҥ. Оток-кӱрееде кӧп сабазында мӱргӱӱлдиҥ ле эл-јонныҥ сурактары кӧрӱлетен, ол оток-кӱрее анайда ок иудей калыктыҥ римдер алдындагы чыгартулузы болгон.

ПАСХА БАЙРАМЫ – еврейлерге сӱрекей јаан учурлу байрам. Пасха дегени – «кӧндӱре ӧткӧн» дегени. Бу байрамда еврейлер туку качан Египеттиҥ кулданыжынаҥ канайда јайымдалганын эске алгылайт. Ол ӧйдӧ Кудай Египеттеги кажы ла ӱйде тун туулган уул баланы ӧлтӱрерге Бойыныҥ ангелин ийер деп, озолондыра айткан. Је Ол еврейлерге бойлорыныҥ ӱйлериндеги эжиктердиҥ јаактарын кураанныҥ каныла сӱртсин деген. Ол тушта ангел канды кӧрӧлӧ, ол ӱйди кӧндӱре ӧдӱп, баланы ӧлтӱрбес. Оноҥ ло бери Пасха байрамы тушта еврейлер кажы ла ӱйде кураан сойып, каарып јадылар. Ойндо оны кожо јийдилер.

ПИЛАТ – Иисус Христос туулган соҥында 26-36 јылдарда Иудей јеринде башкарган Рим башчы.

РААВ – јебрен ӧйлӧрдӧ Иерихон калада jуртаган јӧй јӱрӱмдӱ ӱй кижи. Израильдиҥ јоны олорго Кудай берерге молјогон јерге јууктап келеделе, ӧштӱлерин канайда јеҥерин билип аларга, ол ороонды кайып кӧрӱп келзин деп, бир канча улус ийгендер. Раав кайучыларга болужып, олорды бойыныҥ айлында јажырган, оныҥ учун ол билезиле кожо аргадалган.

РАВВИ, РАВВУНИ – бу сӧс «ӱредӱчи» дегени. Еврейлер јамылу ла кӱндӱлӱ улуска анайда баштанатан.

РАЙ – бу сӧс гректеп «кеен сад» дегени. Кезикте бу атла, јер-телекей јайалып турарда, Кудай Адам ла Еваны јуртаткан кеен јер адалат. Јаҥы Кереесте рай дегени теҥери дегени, оноор Иисус Христоско бӱдӱп турган улус барып јадылар.

РАХИЛЬ – Иаковтыҥ эки абакайыныҥ бирӱзи. Оны Иаков сӱрекей сӱӱген. Ол Иосиф ле Вениаминниҥ энези болгон.

РЕВЕККА – Авраамныҥ Исаак уулыныҥ абакайы, анайда ок Исав ла Иаковтыҥ энези.

РИМ – Иисус Христос јерде јӱрген ӧйлӧрдӧ улу-јаан империя. Ол бойына кӧп ороондорды, ол тоодо Израильди де бактырган. Оныҥ тӧс калазы база Рим деп адалган.

САДДУКЕЙ – кӧп сабазында абыстардаҥ ла арга-чакту улустаҥ турган бир бӧлӱк улустыҥ кижизи. Фарисейлерге кӧрӧ, саддукейлер Кудайдыҥ сӧзи деп јӱк ле Агару Бичиктерди јарадып, jе ада-ӧбӧкӧлӧрдиҥ јаҥдап келген јаҥын jаратпай тургандар. Темдектезе, олор калганчы кӱнде ӧлгӧндӧр тирилип, Кудайга jаргыладар деп, бӱтпей тургандар.

САМАР ЈЕРИ – Иудей ле Галилей ортодо турган, Иудейге кирбеген таҥынаҥ эл-тергее. Иисус тушта Самар јериниҥ калыгы су-еврейлер болбогондор, нениҥ учун дезе јебрен ӧйлӧрдӧ олор ӧскӧ ороондордыҥ калыктарыла колынгандар. Иудейдиҥ еврейлери самарларды кӧрӧр кӱӱндери јок болгон.

САМСОН – јебрен ӧйлӧрдӧ каандардаҥ озо еврейлердиҥ башкараачыларыныҥ бирӱзи. Ол алып-баатыр болгон эди.

САМУИЛ – Израильдиҥ калганчы улу јаргычызы, Кудайдыҥ јарлыкчызы. Самуил јарлыкчыныҥ кийнинде Израильде каандар башкарып баштаган. Самуил каан эдип Саулды ла Давидти майлаган.

САРРА – Авраамныҥ абакайы, Исаактыҥ энекейи.

САРЫНДАР БИЧИГИ (Псалтырь) – Эртеги Кереестиҥ бичиктериниҥ бирӱзи. Бу бичик Кудайга учурлалган 150 мак јаҥардаҥ туруп јат. Иудейлер мак јаҥарларды Кудайга бажырар тушта сарындап айдатан эди.

САТАНА – Кӧрмӧсти кӧр.

СЕРКПЕ (гректеп экклесиа) – бу сӧс Јаҥы Кереесте эки учурлу: Иисус Христоско бӱдӱп турган бир јердеги улустыҥ бирлиги; эмезе Иисус Христоско бӱткен ончо улустыҥ бирлиги.

СИНАГОГА – иудейлер јуртаган кажы ла калада синагога болуптыр. Иудейлер синагогазында Кудайдыҥ сӧзине ӱреткендер, Агару Бичикти кычыргандар, Кудайга мӱргигендер.

СИНАЙ КЫР – Синай јарымортолыктыҥ кыры, ол Улу (Ак) теҥистиҥ тӱштӱгинде, Египет ле Израильдиҥ јери ортодо турган. Бу кырда Кудай Израиль калыгына Моисей ажыра Бойыныҥ он салым-јакылтазын берген.

СМИРНА – баалу-чуулу, јараш јытту колынты. Ол аҥылу агаштыҥ чаганазынаҥ эдилетен. Еврейлер смирнаны эмдениште ле сӧӧк салганда тузаланган; ол кижини уйуктадып, оору-сызын јоголтот, ӧлгӧн кижиниҥ эди-канына чириирге бербейт.

СМОКВА – агаштыҥ бӱдӱми. Анайда ок инжир деп адалат. Оныҥ јиилектери сӱрекей амтанду ла ток, оныҥ учун ол кӧп сабазында арга-чакту ла амыр-токыналду jӱрӱмди темдектейт.

СОДОМ – Гоморраны кӧр.

СОЛОМОН – Давид-каанныҥ уулы, Давидтиҥ кийнинде Израильдиҥ кааны. Соломон башкарып турарда, Израиль ороон тыҥ ӧзӱм алынган. Иерусалимде эҥ баштапкы Байзыҥды Соломон туткан.

СТОИКТЕР – айлаткыш санаалу Зенонныҥ јолыла барган улус. Калык бойыныҥ јӱрӱмин билгир башкарар учурлу, соот-јыргалдыҥ, эмезе кыйын-шыраныҥ камаанын тоого албай, јӱрӱм кандый болгонынча оны алынар учурлу деп, олор ӱреткендер.

СУББОТ КӰН – Jасак аайынча иудейлер Кудайга бӱткӱлинче учурлаган агару кӱн, неделениҥ jетинчи кӱни. Кудай алты кӱн јер-телекейди јайаган, оноҥ јетинчи кӱнде тыштанган (Башталганы 2:2-3 ), оныҥ учун иудейлер ол кӱнде иш-тошты токтодып, синагогада jуулыжып, Кудайга мӱргип, Агару Бичиктер кычыратан.

СӰӰНЧИЛӰ ЈАР (гректеп евангелион) – бир кижиге де, бӱткӱл калыкка да айдылган кандый ла jакшылыкту ла сӱӱнчилӱ jар. Jаҥы Кереесте Аргадаачы Христос jер-телекейге туулган деп Сӱӱнчилӱ Jарды Кудай ангелдери ажыра jарлайт. Теҥери Каандыгы jерге келгени ле Кудайдыҥ кижиликке сӱӱжи керегинде Сӱӱнчилӱ Jарды Иисус Христос Бойы jарлайт. Кудайдыҥ сӱӱжине болуп, Иисус Христос ӧлӱмге барган, jе Кудай Оны тиргискен. Бу Сӱӱнчилӱ Jар христиан бӱдӱмjиниҥ тӧзӧлгӧзи боло берген. Соҥында Сӱӱнчилӱ Jар деп Иисус Христостыҥ jӱрӱми, ӱредӱзи, ӧлӱми ле тирилгени керегинде бичилген Jаҥы Кереестиҥ баштапкы тӧрт бичигин адагандар.

ТАГЫЛ – тындуларды тайатан бийиксӱ јер. Ол таштардаҥ, той-балкаштаҥ эмезе темирдеҥ јазалатан. Моисей јӱрген ӧйдӧҥ ала тагыл агару чадырда туратан, соҥында дезе – Байзыҥда. Тайылга эдер чӱм-јаҥды јаҥыс абыстар ӧткӱрер учурлу болуп калган.

ТАЙЫЛГА ЭДЕР – Израильдиҥ улузы эткен кинчектердеҥ арутанарга тындуларды тайатан, анайда ок Кудайды макка чыгарарга алкыш-быйанду берӱлер эдетен. Темдектезе, бозулар, койлор эмезе эчкилер, анайда ок кӱӱлелер, кулур, калаш тайылатан. Тайылга эдериниҥ ээжилери Моисейдиҥ jасагында чийилген. Соҥында, Јаҥы Кереестиҥ ӧйлӧринде, Иисус Христостыҥ сок јаҥыс тайылгазы кижиликтиҥ ончо кинчектерин таштаарга јеткил болгон (Кудайдыҥ кураанын кӧр).

ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ – Кудайдыҥ Каандыгын кӧр.

ТОМДОШ – эр киндиктӱ бала туулза, сегизинчи кӱнде оныҥ кору јерине кестирӱ эдери еврейлерде јаҥжыгу болгон. Мынайда этсин деп, Авраамга Кудай јакарган. Томдош Авраамныҥ калдыктарыла Кудай тургускан кереестиҥ темдеги болуп, кижи еврей укту болгонын керелейт. Еврейлерди кезикте «томдолгон улус» дежетен.

ФАРАОН – јебрен Египеттиҥ каандарын онойдо айдатан.

ФАРИСЕЙ – Саддукейлерге коштой иудейлердиҥ бир бӧлӱк улузыныҥ кижизи. Фарисейлер јаантайын Моисейдиҥ јасагы аайынча ла чактардыҥ туркунына бу јасакка улус кошкон кӧп ээжилер аайынча јӱргендер. Олор чак тӱгенген кийнинде ӧлгӧн улус тирилерине бӱткендер. Фарисейлер албаты-jон ортодо тоомjылу болгондор. Кӧп сабазында олор Кудайдыҥ килемjизине эмес, jе бойлоры тыш jанынаҥ Jасакты бӱдӱрип, ак-чек болгонына иженгендер. Оныҥ учун фарисейлерге тӱҥейлешпезин деп Иисус улуска озолодо айткан.

ФИМИАМ – Ладанга тӱҥей jараш jытту чагана. Байзыҥда фимиамды улус Кудайга мӱргип турганда, јараш јытту ыш јайылзын деп ӧртӧйтӧн.

ХАНААН – Израиль јонына Кудай береечи болуп молјогон ороонныҥ ады. Бистиҥ кӱндерде бу ороон Израиль, анайда ок Палестина деп адалат.

ХРИСТИАН – Кудайга бӱдӱп турган, Иисус Христос ажыра кинчектери ташталган, Кудай аргадаган, Христостыҥ јолыла барган кижи.

ХРИСТОС (МЕССИЯ) – Иисустыҥ тӧс ады-чабы. Бу сӧстиҥ учуры «майлалган» дегени. Абыстар Израильге каан тудар тушта Кудайдыҥ јакарганыла талдалган кижиниҥ бажын јараш јытту майдыҥ колынтызыла сӱртетен. Јаҥы Кереесте Бойыныҥ калыгын аргадаарга ла Кудайдыҥ Каандыгын тургузарга телекейге Кудай ийген Аргадаачы бу сӧслӧ адалат.

ЫЙЫК КАЛАШТАР – Кудайга тайылга эдип Байзыҥдагы аҥылу столго салатан ӧтпӧктӧр. Олорды јаҥыс абыстар јиир учурлу болгон.

ЭРТЕГИ КЕРЕЕС – 1. Кудай Израиль калыкты Египеттеҥ чыгарган соҥында олорло Синай кырда тургускан jӧп. Оныҥ тӧзӧлгӧзи Моисей ажыра берилген Jасак болгон (Кереести кӧр). 2. Эртеги Кереес деп онойдо ок еврейлердиҥ jебрен агару бичиктериниҥ јуунтызы адалат. Эртеги ле Jаҥы Кереестердиҥ бичиктери кожо Библия деп адалып jат.

Иисус Христос туштагы Палестина

Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы

Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы

Рим дӧӧн јорык

Table of Contents

Јаҥы Кереес: 1 Коринфтегилерге

Сӧс Бажы

1 Коринфтегилерге

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Сӧзлик

ААРОН
АБЫС
АВВА
АВЕЛЬ
АВРААМ
АГАРУ
АГАРУ БИЧИК
АГАРУ ТЫН
АГАРУ ТЫНЛА ТОЛОРЫ
АГАРЬ
АГРИППА
АДА
АДАМ
АКТААРЫ
АКТАЛАП КОЙГОН КИЖИ
АКТУ, АКТУ БОЛОРЫ
АЛКЫШ ЈЕТИРЕРИ, АЛКЫШ СУРААРЫ
АЛЛИЛУИЯ
АЛЬФА ЛА ОМЕГА
АМИНЬ
АНГЕЛ
АНТИХРИСТ
АПОСТОЛ
АРАМЕЙ ТИЛ
АРГАДААЧЫ
АТ, АТ-ЈОЛ
АЧЫТПАГАН КАЛАШ ЈИЙТЕН БАЙРАМ
БАЙЗЫҤ
БАЙКАН ТУРГУЗАТАН ДЕП БАЙРАМ
БЕЖЕНИНЧИ КӰН ДЕЙТЕН БАЙРАМ
БИЛДИ
БӰДӰП ТУРГАН УЛУС
ВААЛ
ВАВИЛОН
ВАЛААМ
ВАРАК
ВЕЕЛЬЗЕВУЛ
ВЕНИАМИН
ГЕЕННА
ГЕРМЕС
ГЕДЕОН
ГОМОРРА
ГОРЧИЦА
ДАВИД
ДИАКОН
ДИНАРИЙ
ЈАЙЫМДАЛАРЫ
ЈАЙЫМДАЛГАННЫҤ БАЙРАМЫ
ЈАҤЫ КЕРЕЕС
ЈАҤЫРАР ДЕГЕН БАЙРАМ
ЈАРЛЫКЧЫ
ЈАСАК
ЈАСАКЧЫ
ЈЕЛБЕГЕН
ЈЕЛБИС, КАРА ЈЕЛБИС
ЕВА
ЕВАНГЕЛИЕ
ЕВРЕЙ
ЕГИПЕТ
ЕЛИСЕЙ
ЕЛЛИН
ЕПИСКОП
ИАКОВ
ИЕРУСАЛИМ
ИЕССЕЙ
ИЗРАИЛЬ
ИИСУС
ИИСУС НАВИН
ИЛИЯ
ИОАНН
ИОНА
ИОСИФ
ИРОД
ИСААК
ИСАВ
ИСАИЯ
ИССОП
ИУДА
ИУДЕЙ
КАИН
КАЙРАКАН
КАЙРАКАННЫҤ КӰНИ
КАЛАНЧЫ
КАПКАШ БАЛУ
КАРА ЈАҤДУ
КЕРЕЕС
КЕРЕЕСТИҤ КОВЧЕГИ
КЕРӰ АГАШ
КИЖИ УУЛЫ
КИНЧЕК
КОЛ САЛЫП АЛКААР
КӦРМӦС
КРЕСКЕ ТӰЖЕРИ
КУДАЙ
КУДАЙГА БАШТАНАРЫ
КУДАЙГА БЕРИНЕРИ
КУДАЙДЫҤ КААНДЫГЫ
КУДАЙДЫҤ КУРААНЫ
ЛАДАН
ЛЕВИЙ
ЛЕВИТ
ЛОТ
МАЙЛААРЫ
МАК, КУДАЙДЫҤ МАГЫ
МАРИЯ
МЕЛХИСЕДЕК
МОИСЕЙ
МӰРГӰ
НАРД
НИНЕВИЯ
НОЙ
ОРОЗО
ОСАННА
ОТОК-КӰРЕЕ
ПАСХА БАЙРАМЫ
ПИЛАТ
РААВ
РАВВИ, РАВВУНИ
РАЙ
РАХИЛЬ
РЕВЕККА
РИМ
САДДУКЕЙ
САМАР ЈЕРИ
САМСОН
САМУИЛ
САРРА
САРЫНДАР БИЧИГИ
САТАНА
СЕРКПЕ
СИНАГОГА
СИНАЙ КЫР
СМИРНА
СМОКВА
СОДОМ
СОЛОМОН
СТОИКТЕР
СУББОТ КӰН
СӰӰНЧИЛӰ ЈАР
ТАГЫЛ
ТАЙЫЛГА ЭДЕР
ТЕҤЕРИ КААНДЫГЫ
ТОМДОШ
ФАРАОН
ФАРИСЕЙ
ФИМИАМ
ХАНААН
ХРИСТИАН
ХРИСТОС
ЫЙЫК КАЛАШТАР
ЭРТЕГИ КЕРЕЕС
Иисус Христос туштагы Палестина
Иисус Христос туштагы Иерусалим

Иисус Христос тушта Иерусалимдеги байзыҥныҥ сомы

Павел апостолдыҥ баштапкы миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ экинчи миссионер јорыгы
Павел апостолдыҥ ӱчинчи миссионер јорыгы
Рим дӧӧн јорык